Mahmut Nedim TEPEBAŞI.”HIRS” (DENEME)

“Kelimelerin de ruhu olur mu?” denilebilir! Elbette bizimkine benzemeyecektir ama kelimelerin de bir ruhunun olduğunu düşünüyorum! Eğer bu sözle bir şeyin özü kastediliyorsa, bünyesinde bulunan diğer anlamlardan öte, merkezinin en derinindeki anlamıdır kelimenin ruhu. İşte hırs kelimesi tam da bu içeriğe fazlasıyla sahip görünmektedir. Bir kelimenin en çarpıcı anlamı neyse, ruhu odur, bu yüzden kelimelerin diğer anlamlarını bir tarafa bırakıp ruhundaki anlamını korumak gerekir kanaatindeyim.Diyelim hırs yerine, sözlükteki; şiddetli arzu, aşırı tutku, bir şeye düşkünlük, sonu gelmeyen istek, aç gözlülük, sürekli kazanma arzusu anlamlarından birisi kullanılmış olsa, kelimenin içeriği tam anlamıyla ifade edilmiş olmayacaktır. Oysa hırs kelimesi, daha ilk söylendiği anda, herhangi bir açıklamaya gerek kalmadan, kelimenin içeriğindeki olumlu ya da olumsuz bütün manalarının ötesinde, arzu ettiği bir şeyi elde etmek ya da gerçekleştirmek için ortalığı yakıp yıkabilecek, kasıp kavurabilecek, gözü dönmüş bir adam portresi insanın gözünde canlanmaktadır. Hırslı kişiler, hedeflerine, daha doğrusu kafalarına koydukları bir şeyi elde etmeyi, herkesten daha fazla kazanmayı, hatta sürekli kazanmayı, bir makam elde ettiklerinde hemen arkasından o makamı atlayıp bir üst makama yükselmeyi şiddetle arzu ederler, hatta arzu etmek de ne demek, var güçleriyle bunun için çalışırlar. Yenisini elde edene kadar da bulundukları makam ve mevkii ne pahasına olursa olsun, en azından korumaya çalışmayı ihmal etmezler. Üstelik bunlar, istediklerini hak etmiyorlarsa, hak etmediklerini ya da hakkını veremeyeceklerini çoğunlukla bilirler, buna rağmen içlerindeki hevesi, yanan ateşe ha bire odun atar gibi alevlendirirler. Bu isteğin doğru olup olmadığını, ne getirip ne götüreceğini bile düşünmezler. Bunlar; “Başkası olacağına ben olayım, başkasının olacağına benim olsun!” düşüncesiyle, “Beyden bir at iste, verirse bin gel, vermezse dön gel.” yorumunun hilafına, atı istemekle kalmayıp illaki ata binmiş olarak dönmek isterler! Hırsın pençesine düşen kişiler, her şeye sadece kendileri sahip olmak istedikleri için kendilerine rakip gördükleri herkesle açıktan değilse de gizliden, genelde kavgalıdırlar, çaplı kim varsa en kısa zamanda bir bahanesini bulup onu çevresinden veya bulunduğu yerden uzaklaştırmanın yollarını arar, planlar yaparlar. Bunların içerisinde daha öyleleri vardır ki; somurup yutacak gibi, dünyanın bütün varlığına, makam ve mevkiine gözlerini dikerler. İstediklerini elde ettiklerinde ise hırsları yüzünden dünyayı yaşanmaz hâle getirirler, güçsüzlerin kâbusu olurlar!“İnsanoğlunun iki vadi dolusu altını olsa mutlaka bir üçüncüsünü ister; onun gözünü ancak toprak doyurur…” beyanında, insandaki ihtirasın derinliğine ve sınır tanımayışına işaret edildiğini düşünmekteyim. Bu beyanın devamında; bu kişilerin, şayet tevbe ederlerse tevbelerinin kabul edileceği de belirtilmiş yani hırs sahibi olanların tevbe etmeleri gerektiği bir şekilde vurgulanarak bu huylarından vazgeçmeleri teşvik edilmiştir. Çünkü bu yapı, sosyal ve toplum hayatındaki bütün dengeleri bozacak kadar tehlikelidir. Sırf, tevbe etmeyi gerektirecek boyutta olması ve vazgeçenlerin bağışlanacağının bildirilmesi, yani bu olumsuz davranıştan vazgeçilmesinin teşvik edilmesi bile, hırsın ne kadar tehlikeli bir davranış olduğunu göstermektedir. Zira hırs; insanın, kendisini kontrol edemediği zaman ortaya çıkan ve etkisini gösteren bir davranış hâlidir ve en üst perdeden bir istektir! İnsan, bir işi, doğruluğunu tespit ettikten sonra yaptığı zaman insanî değerlere sahip olmuş veya değerleri korumuş olur, yani insanın arzu ettikleri, varsa ulaşmak istediği hedefi bile ölçülü, kendi yapısına uygun, istekleri kabul edilebilir olmalıdır. Dengeli olmak bu değil midir? Bu bakımdan hırs için iradeyi kullanamama hâlidir de denilebilir! İnsanın iradesini kullanması, kendisine ve çevresine zararlı, yersiz veya gereksiz heves ve isteklerini durdurması, davranışlarını kontrol etmesi, kendini doğru yönetmesi demektir. İnsanın bir şeyi arzu etmesi ya da bir şeye istekli, hatta aşırı istekli olması, çevrenin yararına ise ya da kendi insanî yapısına ve çevreye zararlı değilse makuldür yani uygundur, öyle değilse işte o zaman iş tehlike demektir!Genel ahlâk kurallarına göre kişinin, hak etmediği bir şeyi istemesi veya hakkı olmayan bir şeye kuraldışı sahip olması ya da sahip olmaya çalışması hem ayıp hem de haksızlıktır, ayrıca bu, kişinin kendisi de dâhil herkese ve her şeye eziyet vermesi demektir! Peki, hırslı kişiler bunları bilmiyorlar mı? İyimser düşünceyle söylemek gerekirse, ya gerçekten bunları bilmiyorlar ya da bilseler de heveslerini durduramıyorlardır. İşin temeline bakılırsa bunların kendilerine, düşünecek bir zaman bile ayıramadıkları, dolayısıyla bu yüzden yanlış işler ve hatalar yaptıkları görülecektir. Onlar açısından, hesap kitap yapmak, bunun üzerinde düşünmek, bir zaman kaybıdır, değerlendirmede bulunmak ise malın ve makamın elden gitmesine sebep olabileceği için bunlarla uğraşmaya gerek yoktur! Mal ya da makam, mevki, diğer adıyla güç edinmede hak hukuk sınırı tanımamak hırslı kişilerin en belirgin özelliğidir! Bu konuda tevbeden söz edilmiş olmasının bir sebebi de; içinde haksızlık barındırmasından dolayı olmuş olamaz mı?Dünyada yaşanan huzursuzluklar, zulümler, yapılan haksızlıklar, acımasızca insanların öldürülmesi nedendir zannedilmektedir? Hayır, abartmıyorum, yeraltı zenginliklerine sahip veya stratejik önemi olan yerlere yapılan saldırılar, bunların açık örneklerdir! Böyleleri bir ülkeyi, bir toplumu ateşe verip yakmayı göze alabiliyorlar. Hatta bunlar, kendileri yüzünden Dünya’da savaş çıkma olasılığı olsa, onu bile göze alırlar. Onlardaki anlayışa göre; her şeyin en fazlasına, sadece kendilerinin sahip olmaları, en yüksek makam ve mevkilerde bulunmaları kendileri için bir haktır. Onlar için bundan daha önemli hiçbir şey yoktur! Bugün, bütün bu acımasızlıkların sebeplerinin en başında ihtiras sahibi kişilerin olduğu bazı çevrelerce ya bilinmiyor ya da bilinmek istenmiyordur veya bilmezlikten geliniyordur. Benim görüşüm üçüncüsünden yanadır çünkü ya bunların şerlerinden çekinilmekte ya da korkulmaktadır! İşin bu yönü, derinlemesine düşünülmelidir!İşin aslına bakılırsa içerik bakımından hırsın getirisi sahibine, zararı başkalarına gibi görünse de asıl büyük zararı sahibinedir çünkü başka bir olumsuzluk olmasa da çıkarcıların dışında bu kişileri toplumun sevdiği vaki değildir!Çoğu yerde ve çoğu kişiler tarafından yerilmekle beraber ihtirasın faydalı taraflarının olduğunu az da olsa savunanlar, mesela hırslı adamlar sayesinde dünyanın imar edildiğini söyleyenler de olmuştur. Ben böyle düşünmeyenlerdenim! Dünyayı imar etmek için hırslı olmaya gerek yoktur, yapılan işi, güzel ve yerli yerince yapmak hem yeterlidir, hem de marifettir. Bütün canlıların yararlanacağı şekilde Dünyayı imar etmek, insanî bir anlayıştır ve elbette ki güzeldir, bu niyetle yapılan işlerde hırs olmaz, bilakis akıl olur, irade olur, kararlılık olur, iyi işler başarmaktan dolayı da mutluluk duyulur. Söz buraya gelmişken, herhalde şunu da söylemek gerekir diye düşünmekteyim; kararlı olmak, hırslı olmak demek değildir, belki de anlamlar arasında bir kargaşa vardır! Kaldı ki hırsta, başkalarına hak tanımama gibi gizli bir bencillik vardır. Bu bakımdan hırslı kişilerin, dünyayı imar etmeleri oldukça uzak görünmektedir. Hırs için bir şeye aşırı düşkünlük desek, bu da farklı bir durumdur. Mala, mülke aşırı düşkünlük, başkalarını umursamamak hırstır ve kötü bir huydur. Ancak, insanları ve diğer canlıları muhtemel olumsuzluklardan korumak için gösterilen aşırı ilgi ihtirasın diğer anlamı olan düşkünlüktür, korumacılıktır, bilinen anlamda yani mal-mülk ve makam-mevki anlamındaki hırs değildir, çünkü burada kişisellik, yani bencillik yoktur, aksine gelebilecek zararlardan onları koruma gibi bir iyi huy vardır. Mesela Kur’an-ı Kerim’de geçen, Peygamberimizin, ümmetine karşı haris oluğu ifadesi, onun ümmetine aşırı düşkünlüğü anlamında bir örnektir. İyilik yapma konusunda çok fazla istekli olan ve iyiliklerini artırmak için olağanüstü çaba gösteren ve bu alanda başarılı olmak için çalışan, daha fazla iyilikte bulunabilmek için gecesini gündüzüne katan kişilerde görülen azmin adına da hırs denilmemeli, belki aşırı fedakârlık denilmelidir. Çünkü burada da kişinin çabası kendisi için değil, insanların mutluluğu içindir veya bu gayret, çevrede ve toplumda oluşacak muhtemel olumsuzlukları önlemeye yöneliktir. İş, belirli bir yere geldiğinde, kişi kendisini de düşünebilir, düşünmelidir de ama bunun bir ölçüsü olmalıdır, vardır da. Kendisini düşünürken ortak imkânlardan başkalarını mahrum yani yoksun bırakmak, onların haklarını kendisi kullanmak, ya da diğerlerinin haklarını da kullanmaya istekli olmak ve bu yönde kurgular oluşturmak hırstır. Gazali hırsı; başkalarının elindekine göz dikmek olarak tarif etmiştir ki; bu çok daha korkunç bir durumdur. Çok üzücüdür ki, bu olumsuz duruma düşenler bugün, belki de her zamankinden daha fazlasıyla vardır! Toplumda insanlar, haksız mal-mülk edinme, makam ve mevki elde etme konularında hırslı olmaktan ne kadar uzak dururlarsa, kendileri de çevreleri de o kadar rahat ederler ve huzur bulurlar, birbirlerine karşı saygınlık kazınırlar. Hırs, bir çeşit hastalıktır ve buna müptela olanlar, bu dertten kurtulmalı demeyeceğim kurtarılmalıdırlar, çünkü hırslı olmak bataklığa düşmek gibidir, onlar kendilerini kurtaramazlar, bu yüzden kurtarılmalıdırlar! Onların kurtarılması demek, toplumun da olası facialardan kurtarılması demektir. Bu durumda olanlara başta çevreleri ilgi göstermeli ve onlara yardımcı olmalıdırlar. Kontrol altına alınmayan hırs, insanın mayasını bozar, ahlâkını kötü yapar. Kötü huylu insanlar üstün medeniyet kuramazlar, bunun örneği yoktur. Bir medeniyet kuramayan toplumlar, büyük toplum olamazlar, olsa olsa başkalarını taklit ederler, böyle olunca da o toplum kendisi olmaz.Bugüne kadar hırstan fayda görüldüğüne dair örnek bulmak bir tarafa, bu konuda olumlu yorum yapıldığı dahi görülmüş değildir. Sosyal dayanışmayı ortadan kaldıran, adaletsizlik getiren davranışların ve adaletsizliğin getirdiği olumsuzlukların birçoğunda, hatta tamamına yakınında, toplumsal bir dert olan kan davalarının getirdiği acıların gerisinde, kırılmalarda, küskünlüklerde nerede ki hepsinin arkasında insanların doyumsuzlukları yani hırsları vardır.Birçok haksızlığın ve kötülüğün arkasındaki olumsuzlukların sebebi, adamın başını döndüren hırstır. “Hırs adamın gözünü kör, kulağını sağır eder!” diye boşuna söylenmemiştir.

Mahmut Nedim TEPEBAŞI.”ESKİ SOKAKLARIMIZ” (2021 “EDİK” DERGİSİ)

Özellikle benim yaştakilerle bize yakın yaştakilerin hayatında kısa zamanda çok şeyler değişti! Peki, bazı değişimler zorunlu muydu, ya da her şeyde değişim gerekli miydi? Bazı iş ve uygulamalarda hiç gereği yoktu, bazı durum ve şartlara göre ise değişim belki zorunluydu, kaçınılmazdı, bu yüzden karşı koymanın anlamı yoktu, hem mümkün de değildi! Ancak, terk ettiklerimizin ya da terk etmek zorunda kaldıklarımızın yerine daha iyisini koymalıydık veya değişim uğruna, olmazsa olmaz değerlerimizi yok etmemeliydik, maalesef yapamadık, başaramadık, hiçbir kimsenin böyle bir gücü de yoktu zaten, geçmişten bugüne hiçbir zaman da olmadı!Değişenlerin aslını hiç görmemiş, onlarla yaşamamış olanlar, onları zaten bilmiyorlar, ancak bilenlerin, görenlerin ve yaşayanların belki de çoğunluğu(!), ağır bir yükü üzerlerinden atmışlığın rehavetine kapılarak, sanki onları hiç yaşamamışlar gibi o günlerden kalan hatıralarını bile bir çırpıda hayatlarından silivermişler veya siliverdiler. “Eskiden” dediğimiz kısa geçmiş zamanda, yapılanmasıyla her mahalle, geniş ailenin üstünde daha geniş bir aile, her sokak da mahallenin içinde bir geniş aile idi, o sokaklardaki haneler ise elbette daha mahrem yapılardı. Aynı sokakta yaşayan herkes birbirini yedi sülalesine kadar tanırdı ve birbirleriyle nerede ki annesi-babası, çocukları gibi ilgilenirlerdi, bu yüzden onlar geniş aile tanımını tamı tamına hak ediyorlardı. Erkeklerden bazıları, her biri bir meşveret meclisi gibi olan, adına höcre denilen cami odalarında, kimileri mahalle kahvehanelerinde, kimileri hava şartlarının elverdiği zamanlarda mahallenin veya sokağın belirli yerlerinde, kendi meşrebine göre ayrı ayrı gruplar halinde bir araya gelirler, sohbet eder, dertleşirler, şakalaşırlardı. Yani insan olmanın gereği olarak sosyal hayatı kendi üsluplarıyla yaşarlardı. Sokaktaki bütün insanların durumları bu mekânlarda değerlendirilir, gerekli görülenler yakın takibe alınarak sıkıntılarına çözümler üretilirdi. Bunların bir araya gelecekleri, buluşacakları cami odalarından ve kahvehanelerden başka özel kapalı alan yerleri yoktu. Kahvehanelere gitmek istediği halde, oyun oynamasalar da, içecekleri kahve veya çayın parasını ödeyecek kadar ceplerinde para olmadığı için kahvehanelere gidemeyenler çoğunluktaydı. Şimdilerde de pek düzenli olduğu ve ilgilenildiği söylenemeyen sosyal hayat, o zamanlarda daha bir ilgisizdi. İnsanların gereksinimleri ve sosyal hayatlarıyla yakından ilgilenen kurum ve kuruluşlar olmadığı gibi sosyal hayatın gereklerini yakından takip eden, biraz kaba olacak ama bu işleri bilen yöneticileri de yoktu! Birçok alanda olmadığı gibi bu alanda da o günden bugüne değişen bir şey olmadı!Genelde halk çok fakirdi, birçoğunun, elinin emeğinden, alının terinden başka bir geliri yoku, hatta çokları, hak ettiklerinden çok azına, nerede ki karın tokluğuna çalışıyor, üstelik kendisi yemiyor, kazancını çoluk çocuğuna yetiştiriyordu. Bu insanlar teşkilatlanma nedir bilmezlerdi, bunlarla pek ilgilenen de olmazdı, ilgilenilmedikleri bir tarafa, her fırsatta dürtülür çomalanırlardı. Çoklarının bugünkü anlamda sosyal hayatları zaten yoktu!Çocuklar, gençler ayrı gruplar kurarlardı, onlar ancak mahallenin, ya da sokağın belirli yerlerinde, havanın durumuna göre bir araya gelirlerdi. Bütün imkânsızlıklara, ilgisizliklere rağmen kendilerince bir sosyal hayat yaşarlardı. Sinemaya gidenler, geciktirmeden, hemen ertesi gün bir araya geldiklerinde ballandıra ballandıra filimi anlatırlardı. Daha çok okuldan gelenler, akşam karanlığı basana kadar, daracık sokakların iki duvarına bir ip çekerler hem de sokağın hemen girişinde, voleybol oynarlardı. Onların oyunu devam ederken evlerine dönen sokak sakinleri, adeta duvara sinerek evlerine geçerlerdi, hiçbiri de çocuklara bir söz söylemezlerdi, belki de onların sosyal ihtiyaçlarını en iyi anlayanlar onlardı.Bunların içerisinde en güçlü olanları ise kadınların gruplarıydı. Soğuk ve kısa kış günlerinde, daha çok ailecek gidilen akşam gezmeleri olsa da sabah erkenden başladıkları ev işlerini öğleye kadar bitiren kadınlar, her gün bir komşuda toplanırlar, elişlerini yanlarına alarak, kısa süreliğine komşuya misafir olurlardı. Bunlara misafir denilemezdi aslında, çünkü gittikleri evde ev sahibi gibi serbest hareket ederlerdi, yapılacak bir iş varsa önce ev sahibesine yardım ederler, onun da baştan aralarında yer almasını sağlarlar, ondan sonra otururlardı. Bir taraftan sohbetler yapılırken bir taraftan da elleri iş görürdü. Her kadın, evinin aşçısı olduğu gibi terzisi, nakışçısı, tezyin ustası, işçisi, en önemlisi hanım ağasıydı. Ev içerisinde onların ellerinin değmediği hiçbir iş ve güzellik yoktu. Bu yüzden onlar için uyku saati dışında hiçbir zaman dur durak yoktu! İkindiden sonra herkes evine çekilir, akşam yemeği hazırlığına başlardı. Kullanılan ürünler doğal ortamlarda ve kendi doğallığıyla yetiştiği için birbirinden nefis yemek kokuları sokaklarda yayılırdı. Akşama doğru olgunlaşma kıvamına gelen yemek kokularından, hangi evde ne piştiği anlaşılırdı. Bir de ürünler, yetiştiği mevsiminde kullanılırdı, konserve nedir bilinmezdi, mevsimi dışında sebzeler sadece kurutulmuş olarak kullanılırdı, derin dondurucular elbette yoktu, buzdolabı bile yoktu, bu yüzden her şey doğaldı. Onların da kokuları tazesi gibi olurdu. O yemeklerin tadı kadar kokuları da doğal ve güzeldi. O zamanlar makarna nedir, çok değil belki de hiç bilinmezdi yani emeksiz ve zahmetsiz olduğu için yemekten bile sayılmazdı. Dolmuşçunun, geç saatte evlerine dönen şimdiki bazı kadınlar için; “Bunlar makarnacılar abi, kendileri gittikleri yerden tok dönerler, vakit dar, yemek pişiremezler, şimdi eve varırlar, bir makarna haşlar adamın önüne koyarlar.” dediği makarnacılardan hiç değillerdi. Yaz aylarında gündüzleri uzun, havalar kurak ve sıcak olduğu için kadınlar, sokağın en serin olan evinin önünde, daha çok da sokağın çıkmaz tarafında toplanırlardı. Ev sahibesi, öğle güneşi döndüğünde, sokağa açılan kapısının önünü, toz kalkmasın, çevredekiler rahatsız olmasın diye önce bir güzel sular, sonra süpürür, sonra da serin olması için tekrar sular ve misafirleri yani komşuları için hazırlardı, dolayısıyla sokaklar her zaman tertemiz ve pırıl pırıl olurdu. Ya da evin avlusu müsaitse, avlu sulanır süpürülür, misafirlere hazırlanır, toplanma vakti yaklaşınca, o gün o evde toplanılacağının belirtisi olarak dış kapı açık bırakılırdı. Kapının açık bırakılması, ayırım yapmaksızın, başka mahalleden de olsa bütün kadınların katılabileceği anlamına gelirdi, topluluk dağılana kadar da kapı açık tutulurdu. Bu işlem Pazar hariç diğer her gün, aksatılmadan, mutlaka yapılırdı. Bu topluluklarda pasta çay olmazdı, sadece gönül olur, herkes birbirini karşılıksız ve ikramsız severdi. Komşu ikramları, akşam yemeklerinden bir tabak evlere gönderilir, bir de uzun kış geceleri gezmelerinde yani misafirlikte olurdu.Herkes kendi alanında yani yemek yapımı, örgü işleri, nakış ve dantel gibi işlerle ilgili sohbet ederdi. O zamanlar çok sayıda parti olmamakla beraber kadınlar kendi aralarında kesinlikle siyasetten konuşmazlardı, o yüzden kafaları rahattı. Erkeklerin sohbetlerinde, ilk sırada mahallenin genel durumu olurdu. Ekonomik durumu yeterli olmayan veya herhangi bir sebepten sıkıntıya düşmüş ailelerin durumları öncelikli olarak konuşulur, kimin yaptığı belli olmayan yardımlar yapılırdı. Yardımlar, hava karardıktan ve insanlar evlerine çekildikten sonra yapılırdı, etraf kolaçan edildikten sonra paketler kapıya bırakılır, yavaşça kapıya vurulur, hemen geri çekilerek en yakın köşedeki duvar arkasına gizlenilerek, bırakılan paketin alınıp alınmadığı izlenirdi, paketin alındığı görüldükten sonra hızla ve sessizce oradan uzaklaşılırdı. Kendi çocuklarına gösterdikleri muhabbetlerinden belki daha fazlası sokağın çocuklarına gösterilir, onların bütün olumsuzluklarına sabırla tahammül edilirdi. Çocuklar için katlanmayacak fedakârlık yoktu. Sevgiler sokağın bütün çocuklarından mahallenin çocuklarına kadar uzanırdı. Mahallenin büyüklerini gören horoz şekercisi, çocukların orada olduklarını hissettirecek şekilde; “Horoz şekeeer!” diye sesini yükseltir, onlar da çocuklara birer horoz şeker ikram ederdi. Ya da evin reisleri evlerine dönerlerken, o zamanki adına şekerci denilen çerezciden aldıklarından biraz biraz sokakta oynayan çocuklara ikramda bulunurlardı. Özellikle kadınlar, komşu çocuğunun yakası eğri dursa, annesi gibi hemen onun yakasını düzeltir, arkasından da; “Annene selam söyle, olur mu?” diye eklerdi.Sokak-komşu toplantıları, “gibi” değil, tam bir eğitim seanslarıydı. O günün şartlarında en gerekli olan bilgi ev ekonomisine katkıda bulunma üzerineydi. Herkes bilgisini ve maharetlerini paylaşırdı. Pastayı bilmezlerdi ama yöredeki yemek çeşitlerinin, kışlık zahirenin, şıra ürünlerinin nasıl yapılacağını, hazırlık sırasında kullanılan malzemelerin miktar ve oranlarını ezbere bilirlerdi. Yemeklerde toz kırmızıbiber, domates salçası, kuru nane, reyhan, az da olsa karabiber dışında çok baharat çeşitleri kullanılmazdı, bilmediklerinden değil, ekonomik olmadığından kullanmazlardı ama yemeğe lezzet katmayı miktarlarla ayarlardı. Alınan hiçbir ürünün ıskartası olmazdı, bazı yörelerde adına pazı denilen pancarın yaprağından sarma yapılırken, sapından da sulu yemek yapılırdı, yani bir üründen iki öğün yemek çıkarılırdı. Dolmalık olarak kurutulan kabağın kabukları soyulurken ince ince soyulur, kış günleri baharat katılarak yağda kavrulur, ekmekle yenilirdi.Bunların hepsi sokak toplantılarında paylaşılarak hayata geçirilirdi. Şimdilerde ne sokaklar kaldı, ne de o anlayışta insanlar kaldı! Modernlik uğruna her şey değişime uğradı, değişime uğrayanlardan çoklarının yerine ise daha iyisi konulamadı.Şahsen ben, benim bildiğim Maraş’ı özlüyorum, eski sokaklarımızın insanlarını, insanlarının huyunu, samimiyetini özlüyorum. Koca bir toplum olan Maraş’ın nüfusu arttı, büyükşehir oldu, adı Kahramanmaraş oldu, büyüdü ama sosyal yapıda Maraş küçüldü, kendi evine sığacak kadar küçüldü, hatta kendi evinde kendisi bile küçüldü. Sosyal hayata bir katkı sağlanamadı, bugün sosyal yapısı nerede ki yok denilebilecek durumda bir büyükşehir var ama insanları bir araya getirecek hiçbir etkinlik alanı yok. Şimdilerde bir araya gelinecek sokaklar da yok. Kurtuluş Bayramını canlandırdığını zannedenler bile Maraş ruhu taşımıyor artık yani her şey naylon oldu, Maraşlı olmaktan çıkmasa da çok uzaklaştı!Hemşehrilerimden ricamdır; geleneklerimizi yeniden kazanalım, hiç değilse yaşayan geleneklerimizi koruyalım, koruyabildiklerimizi yaşatalım. Kahramanmaraşlı hemşehrilerimle birlikte, Kurtuluş Savaşı’nda ilk kurşunun Maraş’tan atılmış olmasından dolayı tüm milletimizin Kurtuluş Bayramını tebrik ediyorum.

Azərbaycanlı şairə-publisist Nəcibə İLKİN.

Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, Azərbaycan Respublikası Prezidenti Təqaüd Fəndunun təqaüdçüsü, “Azad qələm” ədəbi-bədii, ictimai-publisistik qəzetinin və “Ali Ziya” ədəbi-bədii, elmi-publisistik jurnalının təsisçisi və baş redaktoru

Dərdimin yorğanı qalın, Çək üstümə, üşüyürəm. Arzularım ayaqyalın, Daşımaqdan tövşüyürəm.
Xırda-xırda səpələdim, İçimə haqqın qanını. Üzümə tutub gedirəm, Düzüb qoşduğum yalanı.
Fikirlərim qalıb çıplaq, İçimdə sözüm talanır. Düşüncələrim od tutur, Qəlbimdə dözüm talanır.
Ömür sayım yarpaq-yarpaq, Xəzəl olub can üşüdür. Ruhum gəzir sınıq-salxaq, Harayımı kim eşidir.
Qara kağızda ağ yalan, Vətən, vətən dilək açır. Haqsızlığa qalxan əllər, Hər yetənə bələk açır.

Şəhla RAMAZANQIZI.Yeni şeir

Hər övladın ruhunda bir sən yaşayır, Azərbaycan! Kimsə Səni öldürəmməz! Anamızın laylaları qəlbimizə sən daşıyır, Azərbaycan! Arxamızda qorxusundan hiylə quran çoxu olar. Üzümüzə bildirəmməz!!! Ulu Turan nəzəri var Ordumuzun üzərində, Haqqa sevgi yatır qız və oğlumuzun ürəyində. Şükür kiçik övladınla “Könül -Canla” bütövləşdi. Sonbeşiyin üşümədi daha bu qış. Azərbaycan! Qaldı böyük övladların uzaqlarda, Həsrət dolu küskün baxış, Azərbaycan! Yad nəfəslər əridəmməz “ana” qədər, Donan qəlbin buz qatını. Milyon-milyon cəhdlər edər sona qədər. Ana kimi kim düşünər övladının həyatını?! Yavaş-yavaş yayıldıqca məhəbbətin qoxuları, Uçacaqdır məhəbbətə övladların yuxuları. Səbrli ol, Azərbaycan, Sən Turansan, sən Türksən! Sən igidsən, yenilməzsən, əzəmətli,Böyüksən!

Şəhla RAMAZANQIZI.Yeni şeirlər

Küsüb getsəm darıxmaqdan hal olmaz.Elə bilmə mənsizliyə dözərsən,Fikir səni çəkər hər gün qoynuna,Ağlın itər, dəli kimi gəzərsən.Hicranımı ürəyinə əkərəmGənclik kimi bir də geri dönmərəm.Xəyalımı gözlərinə çəkərəm,Lal baxaram güzgülərdə, dinmərəm.Ruhum gəzər ayaqyalın qəlbində,Bəlkə izi gözlərinə görünər.Ürəyimi kölgə edib yollaram,Qara-qara sən getdikcə sürünər.Pəncərəni döyəcləyər xəyalım,Səs salanı yağış, külək sanarsanOtağında pərdələrin tərpənər.Külqabından kötük düşər, yanarsan.Mənsizliyin əzabı var dağ kimi,Ağırlığı yerə,göyə sığışmaz.Ürəyindən uçulsa eşq məbədi,Arzuların bir də ora yığışmaz.Çəməngözlüm, mənsiz xəyal qurma heç.Qırılanda toplayanın tək mənəm.Sevilirsən, ürəyini rahat tut,Hara getsəm dönəcəyəm, mən sənəm.

Çiçək, çiçək arzulara qoşulub,Yaza qədər yaşayırıq qış ömrü.Bir baxırıq qapıdadır qocalıq,Itiririk, sərf edirik boş ömrü.Plan cızıb, saat qurub yatırıq,Nələrəsə zamanında çatırıq,Ruhumuzu bir kənara atırıq,Nəm götürür, daşıyırıq yaş ömrü.

Hər övladın ruhunda bir sən yaşayır, Azərbaycan! Kimsə Səni öldürəmməz! Anamızın laylaları qəlbimizə sən daşıyır, Azərbaycan! Arxamızda qorxusundan hiylə quran çoxu olar. Üzümüzə bildirəmməz!!! Ulu Turan nəzəri var Ordumuzun üzərində, Haqqa sevgi yatır qız və oğlumuzun ürəyində. Şükür kiçik övladınla “Könül -Canla” bütövləşdi. Sonbeşiyin üşümədi daha bu qış. Azərbaycan! Qaldı böyük övladların uzaqlarda, Həsrət dolu küskün baxış, Azərbaycan! Yad nəfəslər əridəmməz “ana” qədər, Donan qəlbin buz qatını. Milyon-milyon cəhdlər edər sona qədər. Ana kimi kim düşünər övladının həyatını?! Yavaş-yavaş yayıldıqca məhəbbətin qoxuları, Uçacaqdır məhəbbətə övladların yuxuları. Səbrli ol, Azərbaycan, Sən Turansan, sən Türksən! Sən igidsən, yenilməzsən, əzəmətli,Böyüksən!

Şəfa VƏLİYEVA.”AC SIÇAN BALASI”

“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gənclər Şurasının və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş məsləhətçisi, Prezident təqaüdçüsü, Gənclər müfakatçısı

Biri var idi, biri yox idi, bir balaca siçan balası vardı. Bu siçan balasına anası hər gün yaxınlıqdakı böyük evdən pendir qırıntıları, çörək ovxantıları gətirirdi. Anası danışırdı ki, böyük evdə yaşayan balaca oğlan səhər yeməyi zamanı pendiri dırnaqlarıyla didməyi, çörəyi ovcunda ovxalamağı çox sevir. Nə qədər anası danlasa da, o, bu vərdişindən əl çəkmir. Həmişə də söhbətin bu yerində siçan balası anasından soruşardı: – O balaca oğlanı anası niyə danlayır? Axı, o, pendiri didməsə, çörəyi ovxalamasa, mən ac qalaram… Anası da gülümsəyir, onun başına sığal çəkir, deyirdi: – Əziz balam, hələ böyü… Sənə o qədər gözəl giləmeyvələr, meyvələr, dadlı tərəvəzlər gətirəcəyəm ki… – Balaca, ağ göbələklər kimi? – Hə, mənim balam. Balaca ağ göbələklər kimi. Bir az böyü, özün çıxıb yemək axtaracaqsan. Anası belə deyəndə siçan balası böyümək üçün çox tələsirdi…. …Günlərin bir günü siçan balası möhkəm acmışdı. O qədər acmışdı ki, anasını gözləməyə səbri çatmadı, yuvadan eşiyə çıxdı. Çıxan kimi gözlərinə yuvanın başı üstündə sallanan yaşıl budaq, budaqdakı uzunsov, qırmızı giləmeyvələr sataşdı. Balaca siçan indiyədək bu giləmeyvələri görmədiyinə təəccübləndi. Yüyürək özünü budağın yanına çatdırdı və dişlərini qırmızı giləmeyvələrdən birinə batırdı. Adını bilmədiyi giləmeyvə həm acı, həm də turş idi. Siçan balası ağzındakı tikəsini uda bilmədi, üz-gözünü turşudub birtəhər yerə tüpürdü. Ağzındakı tam yox olmurdu. Burnunu üçyarpaqlı yoncalara, qaymaqçiçəklərinə sürtə-sürtə bir az daha böyük evə tərəf getdi. Bu dəfə də qarşısına taxta çəpərin o üzündən bəri sallanmış, tikanlı və üstündə qırmızı, qara giləmeyvələri olan bir budaq çıxdı. Siçan balası ehtiyatla başını qaldırıb giləmeyvələrə baxdı. Qaralan giləmeyvələr elə də qəşəng görünmürdü. Amma, qırmızı giləmeyvələr… – Mmmm…Ciyyy… Siçan balasının dişləri qamaşdı, ağzındakı acı-turş tamı unudub özünü qırmızı giləmeyvəyə çatdırdı. Bir dişləm aldı, udmamış ikinci dişləm də gəldi. Siçan balası az qaldı ki, boğulsun. Başını torpağa sürtə-sürtə ağzındakını yenə tüpürdü. Qırmızı meyvələr o qədər turş idi ki, siçan balası heç çeynəyə də bilmədi. Kefi pozulan, mədəsi acından get-gedə daha bərk quruldayan siçan balası bu dəfə daha sürətli qaçmağa başladı. Özünə söz verdi ki, bir də heç bir budağa yaxınlaşmayacaq. İri ağac kötüyünün başına hərlənib o üzə keçən kimi qarşısına iri, üstündə ağ xalları olan qırmızı bir papaq çıxdı. Siçan balası gülümsədi, bunun nə olduğunu bilirdi. Bu, göbələk idi. Anasının gətirdiyi balaca, ağ göbələkləri xatırladı. Elə dadlı olurdu ki o balaca göbələklər… Siçan balası sevincək iri göbələyə yaxınlaşdı. Bu dəfə dişini yox, balaca caynaqlarını işə saldı. İstəyirdi ki, göbələyin papağından özünə iri bir pay bölüb götürsün, gözlərinə acı, yaşılımtıl tüstü doldu. Tüstünün hardan gəldiyini öyrənmək üçün yaşaran gözlərini ətrafa zillədi. Birdən gördü ki, bu acı tüstü göbələyin papağından, onun caynaqlarını batırdığı yerdən çıxır. Siçan balası göbələkdən uzaqlaşmaq üçün səmti də seçə bilmədi. Gözlərini gah bərk-bərk yumur, gah açıb ətrafa baxır, gah da əlinə keçən yarpaqlarla gözlərinin yaşını silməyə çalışırdı. Bu minvalla nə qədər getdiyini bilmədi, birdən nəyəsə dəyib dayandı. Burnuna tanış qoxu gəlirdi. Yavaş-yavaş gözlərini açdı. Qarşısında iri, yumru, sarı bir meyvə vardı. Deyəsən, hansısa ağacdan qopub yerə düşmüşdü. Siçan balası meyvədən gələn ətri doyunca ciyərlərinə çəkdi. O, bu ətri tanıyırdı, amma meyvənin adını yadına sala bilmədi. Gözünün acışması da, ağzındakı turş-acı tam da yadından çıxdı. Yadında qalan təkcə mədəsindən ara-sıra eşidilən qurultuydu. Siçan balası ağzını geniş açıb dişlərini meyvəyə batırdı… Yenə bir dişlək… İki dişlək…Üç dişlək… Çox dadlıydı bu meyvə. Elə dadlıydı ki… Yeyə-yeyə yenə meyvənin adını yadına salmaq istəyirdi. Amma yadına düşmürdü. Beləcə, siçan balasının qarnı doydu və o, hər dişləkdə bir az daha içinə girdiyi meyvənin içindəcə yumrulanıb yuxuya getdi. Anasının səsini eşidib oyananda günün isti vaxtıydı. Sən demə, anası evə gedib, balasını tapmayıbmış. Yuvanın yaxınlığındakı cırcıramalardan, çəməndəki uğur böcəklərindən, qaymaqçiçəklərinin başına fırlanan arılardan, ağacdakı dələlərdən soruşa-soruşa gəlib balasını tapıb. Anasını görən siçan balası çox sevindi, başına gələnləri anasına danışdı. Anası da yuvaya gedə-gedə ona hər şeyi başa salırdı. İlk rast gəldiyi giləmeyvə itburnuymuş, onun meyvəsini ancaq payızda, yumşalandan, şirinləşəndən sonra yemək olurmuş. Qırmızılı- qaralı giləmeyvələrin adı böyürtkən imiş. Anasının dediyinə görə, böyürtkənlər yetişəndə qaralır. Qara böyürtkənlər şirin, şirəli və doyumlu olur. Siçan balası isə qırmızı, yetişməmiş böyürtkənləri dişləmişdi. Qırmızı göbələklər də zəhərli olurmuş. Ona görə onları yeyən olmur, yekəlib lap yekə olurlar. Yeməli ağ göbələklərsə lap balaca vaxtından yeyildiyinə görə yekələ bilmirlər. – Bəs məni doyduran nə idi, ana? – Almadı, mənim balam. Sən axı almanı tanıyırsan. Yadına gəlir, qışda sənə böyük evdən alma qaxı da gətirirdim? Siçan balası gülümsədi: – Hə… İndi yadıma düşdü, ana. Beləcə, ana-bala gülə-gülə, sevinə-sevinə yuvalarına çatdılar. Və siçan balası anasına söz verdi ki, bir də ondan icazəsiz yuvadan çıxmayacaq, hər əlinə keçəni də yeməyə çalışmayacaq.

Şəfa VƏLİYEVA.”Ədəbiyyatla bağlı kim nə düşünür?”

“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gənclər Şurasının və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş məsləhətçisi, Prezident təqaüdçüsü, Gənclər müfakatçısı

III yazı

“Didro effekti”… Yəqin ki, biznes və ticarət sahəsində çalışanların bu termindən çoxdan xəbəri var. 1988-ci ildən terminologiyaya ayaq açan “Didro effekti” alış-veriş vərdişinin insana vurduğu maddi və mənəvi ziyanları açıqlamaq üçün işlədilir.

Bu gün oturub “Didro effekti”nin ədəbiyyata bir dəxli olub-olmamasını çox düşündüm. Nə də olsa, terminin adı bir yazarın adıyla bağlıdır axı… Hə, söhbət məhz ondan – Deni Didrodan gedir…

Bir gün dostu Didroya yeni pijama hədiyyə edir. Filosof pijamasını geyinir, yazı masasına yaxınlaşır, ədəb-ərkanla oturur, yazmağa başlayır və… Və masasının köhnəliyini, əynindəki bahalı pijamaya yaraşmadığını yalnız indi dərk edir; yeni masa alır. Ardınca döşəmədəki xalının rəngləri solğun dəyir gözünə… Sonra da divardakı xalını bəyənmir, pərdələri çoxdandı dəyişmədiyinin fərqinə varır… Beləcə, elə gün gəlir ki, Didro bahalı, bir-birinə yaraşan əşyalara pul xərcləyə-xərcləyə yenidən borc bataqlığına düşür və bu qədər bahalı əşyanın içində yeməyə bir tikə çörək tapmır… Bütün bunlar bir yana, elə həmin borcun, bir tikə çörəyin dərdini çəkə-çəkə, könülsüz-könülsüz masaya oturur, yazmağa başlayır. Bir də ayılır ki, hekayənin son nöqtəsini qoyub… Özü də bu əhvalatı anladan o məhşur hekayənin: “Köhnə pijamam üçün peşmanlıq”…

… Hə, məni düşündürən bax, bu idi; o boyda bahalı əşyanın arasında, əynində o bahalıqda pijama, Didro heç nə yazmamışdı… Yaza bilməmişdi… Yeni hekayəsi isə məhz onun çarəsizliyindən, peşmanlığından “doğulmuşdu”. Qəribədir, deyilmi?

Həm də o qədər qəribədir ki… Ağrımadan, ağlamadan, yanmadan, göynəmədən yazmaq mümkündürmü? Düşüncələrimə indi də bu sualı yük eyləyib dörd yolun ayrıcında, yeddi cığırın görünən səmtində dayanıb öz başıma kül ələyəsi də deyiləm… Yox, bu gün masama heç təzə çiçək də qoymamışam. Eləcə, asta-asta Cəfər Xəndanın o məhşur misralarını zümzümə edirəm:

Axı şairləri şair eyləyən
Vüsal olmayıbdır,
hicran olubdur…

Bilirəm ki, təsəlli axtarışındadı ruhum. Ədəbiyyatın özünün qamçıladığı bir düşüncəni elə ədəbiyyatdan gizlətməyin, fikirlərimin qançırlarının üstünü sözlə, mətnlə örtməyin yollarını axtarıram, di gəl, bu axtarışın da yönü çıxmazadır. Mənsə, fikir köhlənimi keçiçıxmaz qayalıqların üstünə sürməkçün hazır deyiləm. Sadəcə, ədəbiyyatdan umduqlarımın siyahısını tutmağa başlayıram. Məsələn, bir oxucu kimi oxuduğum hər əsərdən məndən bəhs etməyini umuram. Bu, əksər oxucuların gündüz işığında əllərində şam axtardıqlarıdır əslində. Bəzən insanın özünə deyə bilmədikləridir ədəbiyyat, bəzən ehtiyacı olan birkəlməlik təsəlli, bəzən də yolgöstərəndir, həmdərddir, həmsöhbətdir. Hərçənd, Elxan Yurdoğlu deyir: “Özünüzlə nə qədər danışırsınız danışın, yazı adamı yazdıqlarının içindədir və ən yaxşı şəkildə yazdıqlarıyla söhbət edir”. Bəs yazmayan adam? “Yazı adamı” olmayan adam? Onların ədəbiyyatdan umduqları nədir?

Könül istərdi ki, elə bu an səsim yetdiyi qədər bu sualı pəncərəmdən eşiyə – ən azından bir küçəyə bağıra biləydim, heç olmasa, iki-üç cavab alım. Amma könülün hər istədiyi də olmur bu ədəbiyyatı ruhundan “soyunmağa” başlayan dünyada…

Yox, dünya yeni yazılan əsərlərdən, mətbəələrdə çap üçün növbə gözləyən kitablardan hələ kəm deyil. Bu əsərlərdə qəhətə çıxan ordakı ədəbilik-bədii ifadə vasitələridir. Bəzən irad tutanda “…izm janrı onu tələb eləmir” kimi cavablar eşitməkdə də gecikmirik. Unudulan odur ki, bu “…izm, …iya, …ika” kimi janrlar da ədəbiyyatın bir parçasıdır, onun qucağında başını qoyub uyuya bilmirsə, yuxusuna haram qatılsa – heç yazılmasa yaxşıdır, nəinki umduğumuzu gözümüzdə qoyub küsməyimizə səbəb olalar…

Ədəbiyyatdan küsmək… Bu, bir yazarın, bir oxucunun, hansısa fərdin şəxsi faciəsi deyil; bu, bütöv bir gələcəyin, kökü bir insanın ruhundan başlayan, ailə-nəsil-qonşu-iş yoldaşı-amal yoldaşı-cəmiyyət ardıcıllığıyla böyüyən qocaman bir ağacın içindən ahəstə-ahəstə qurumasıdır. Ona görə də, hərdən ədəbiyyatın içində umduğumuzdan bir hənir tapanda sevinirik… Küsməyə min səbəb olsa da, həmişə barışmağa bircə barmaq yer axtarmaqdır sevgi… Və nə yaxşı ki, hələ içimizdə ədəbiyyata olan o sevgi ümidsizliyə canını təslim etməyib!

Bu yaxında Yusif Səmədoğlunun “Soyuq daş” hekayəsini oxudum. Hekayə mənə o qədər tanış idi ki… Yaddaşımı silkələdim, ilk dəfə oxuduğum bu hekayənin əvvəlinimi, axırınımı tanıyırdım, təsvir olunan hadisənin harda başlayıb-harda bitdiyinimi bilirdim, bunu anşırdammadım. Amma nəydisə, hardaydısa, “Soyuq daş”da ayrılanların paralel dünyadakı vüsal anını anladan bir başqa əsər vardı tanıdığım. Sonra tapdım o əsəri, elə özüm yazmışammış “Birlikdə üşüyək” adlı hekayəni. Qayıdıb öz hekayəmi təkrar bir də oxudum. Elə bil, iki hekayə bir-birini tamamladı. Sadəcə, sonun əvvəli kimi. Çox düşündüm, görəsən, “Soyuq daş”ı daha əvvəl oxusaydım, “Birlikdə üşüyək” yazılardımı? Bilmirəm… Bu da mətnin taleyidi; hardasa öz yarısını – yarını tapmaq onun da nəsibidi.

Düzdü, həmin vaxt “özünü Yusif Səmədoğluna tay tutursan” kimi ironiyalar da eşitdim, indən sonra da eşidəcəyimdən əminəm. Amma bir də güzgünün gümüşü tərəfinə baxdım: əgər zamanın hansısa kəsiyindəsə “Azərbaycan ədəbiyyatı” deyiləndə hansısa bir əsərinin adı Yusif Səmədoğlunun əsəriylə yan-yana çəkilməyəcəksə, onda bu günün Azərbaycan yazıçıları niyə yazır? Bəs onların umduqları nədir bu ucsuz-bucaqsız ədəbiyyat dəryasından? Bu sualın cavabını tapmaq istəyərdim… Di gəl, əlimizin çatmağı bir yana, ünümüzün yetdiyi yerlər də daş hasarların o üzündə qalıb…

Bayaq janrlar və onların tələblərindən danışırdım axı… Bu gün daha çox detektiv janrda yazılan əsərlərdə umduğum bədii təsvirlərin kasadlığını görürəm. Ağzımı açıb bir söz demək o yana, elə gözümücə bərəldib müəllifin üzünə baxan kimi cavab hazırdı: “Burda o dediyinə heç gərək də yoxdu. Oxucu qısa, lakonik mətn, hadisələrin gərgin xətlə cərəyan etməsini istəyir. Biz də onu yazırıq”. Tamam… Bununla da razıyam… Oxucu nə umursa, onu “qızıl sinidə qarşısına qoymaq”la məşğulsunuz, çörək hamının haqqıdır, anam bütün yaradıcılığını arxasınca qaçdığı, amma heç vaxt çatmadığı bir “sarı beş qəpikliyə” qurban verib, bunu, məndən yaxşı anlayan tapılmaz. Amma… Axı… Siz yazıçısınız… Yazırsınız… Yazı adi anlayış deyil… Yazının insan taleyinə bağlılığını duyan, anlayan, idrakından bulaq suyu kimi süzdürən ulularımız taleyimizə “yazı” deyib…

Bir də yazdığınız janrın klassikləri var ki, dediklərinizi, yazdıqlarınızı haqsız çıxarmağa yetir. Məsələn, Adam Hall “Casus postu” detektiv romanında yazır: “Sağ tərəfdə, Schinkel abidəsinin ötəsindəki işıqlara baxdım. Gizlədilməyən qürurla söylənən bir sözü xatırlamışdım: “Bu da Berlin!” Berlin haraydı, necə bir yerdi? Bir zamanlar yer üzünün cəhənnəminin paytaxtı, ortasından divarla bölünmüş, ikiyə ayrılıb da hər parçası təkbaşına yaşayan soğulcanları andıran bir şəhərmi?”

Təsvirə baxın, bənzətməyə baxın… Mənim ədəbiyyatdan umduqlarım siyahısında hər əsərdə məni heyran qoyacaq ifadələrin olması da var…

… Necə ki, “Ulduz” jurnalının “525-ci qəzet”lə birgə hazırladığı “9-luq” layihəsində Rəşad Məcid deyir: “Söhbət ədəbiyyatdan gedirsə, ədəbiyyatın başqa sahələrdən fərqi odur ki, həyatı yüksək səviyyəli bədii obraz və çalarlarla təsvir edir…”

Mənbə: https://525.az/

Azərbaycanlı xanım yazar İradə Aytelin şeiri “Usare” dərgisində çap olunub

Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Sumqayıt şəhər təşkilatı tərəfindən gerçəkləşdirilən “Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrinin əsərlərinin təbliği” layihəsi çərçivəsində Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi (AYB), Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin (AJB), UASB-nin üzvü, “Kultur.az” internet dərgisinin təsisçisi və baş redaktoru, “Kardelen” üçaylıq mədəniyyət, ədəbiyyat və sənət dərgisi yazarı, yazıçı-şair, publisist İradə Aytelin “Qəribəm” adlı şeiri Qardaş Türkiyə Cümhuriyyətinin Kahramanmaraş şəhərində fəaliyyət göstərən Ebrar Vakfı Kültür Yayın organı “Usare” iki aylık kültür, edebiyat, sanat dergisi 23. sayısı yayında dərc olunub.

“Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrinin əsərlərinin təbliği” layihəsinin layihəsinin rəhbəri və müəllifi Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin Sumqayıt şəhər təşkilatının sədri, respublikanın Əməkdar jurnalisti, AJB Sumqayıt şəhər təşkilatının sədri, Gündəlik Analitik İnformasiya Agentliyinin və Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının təsisçisi və direktoru, “Kümbet” və “Usare” dərgilərinin Azərbaycan təmsilciliyinin rəhbəri Rafiq Oday, koordinatoru “Kümbet” (Tokat şəhəri) və “Usare” (Kahramanmaraş şəhəri) dərgilərinin Azərbaycan təmsilcisinin əməkdaşı, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Sumqayıt şəhər təşkilatının Gündəlik Analitik İnformasiya Agentliyinin Baş redaktoru, Azərbaycanın Mədəniyyət və Portalının Mətbuat xidmətinin rəhbəri, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, şair-publisist, tərcüməçi-jurnalist, gənc yazar Kamran Murquzov, məsləhəçilər isə məsləhətçiləri isə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, Əli Kərim adına Sumqayıt şəhər Poeziya Klubunun direktoru, şair-publisist İbrahim İlyaslı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gənclər Şurasının üzvü, Prezident təqaüdçüsü, Gənclər mükafatçısı, gənc şairə-publisist, yazıçı, tərcüməçi, Şəfa Vəliyeva, Təhsil Problemləri İnstitutunun Kurikulum Mərkəzinin böyük elmi işçisi, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin müəllimi, Gündəlik Analitik İnformasiya Agentliyinin və Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Məsul katibi, şairə-publisist Şəfa Eyvaz, Gündəlik Analitik İnformasiya Agentliyinin Mətbuat xidmətinin rəhbəri və İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü Kənan Aydınoğludur.

Qeyd edək ki, bundan öncə Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Sumqayıt şəhər təşkilatının təşəbbüsü ilə gerçəkləşdirilən “Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrinin əsərlərinin təbliği” layihəsi Azərbaycanın Xalq şairləri Mirvarid Dilbazinin “Bahar sevincinə uya bilmirəm”, Hüseyn Arifin “Analar”, Osman Sarıvəllinin “Söylə”, Nəriman Həsənzadənin “Ürəyim ananı istəyir, qızım”, Səməd Vurğunun “Göygöl” şeirləri qardaş Türkiyə Cümhuriyyətinin Bilecik şəhərində fəaliyyət göstərən “Kardelen” aylıq şeir dərgisinin 101-ci sayında dərc olunaraq, ictimaiyyət nümayəndələrinin nəzərinə çatdırılmışdı.

Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Mətbuat xidməti və İctimaiyyətlə Əlaqələr şöbəsi

Kamran MURQUZOV.”Keşməkeşli həyat yolu, zəngin təcrübəsi, dastana və əfsanəyə çevrilən ömür”

10730926_708473925888118_1815156677351752954_n

Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının
Mətbuat xidmətinin rəhbəri,
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.

Sevimli Xalq şairimiz Nəriman Həsənzadənin anadan olmasının 90 illik yubileyi münasibətilə!!!

Müasir Azərbaycan poeziyasının qədim tarixi ənənələr üzərində yaranıb, formalaşmasında, heç şübhəsiz ki, lirik şeirləri, tarixi mənzum dramları, mənəvi-əxlaqi dəyərləri özündə cəmləşdirən epik əsərləri ilə söz sənətkarları arasında özünəməxsus yeri olan sevimli Xalq şairimiz Nəriman Həsənzadənin öz yeri, öz çəkisi var. Ailə-məişət məsələlərinə, qadın azadlığı kimi məsələlərə özünəməxsus tərzdə yanaşması ilə fərqlənən Ustad şairimiz Nəriman Həsənzadənin keşməkeşli həyat yolu, zəngin təcrübəsi, dastana və əfsanəyə çevrilən ömrü bir an da olsun biz oxucuların diqqətindən yayınmır.

Hələ sovet hakimiyyəti illərində, xüsusilə də 70-80-ci illərdə kosmosdan, həyatdan, ulduzlardan, göy səmadan və daha nələrdən yazan qələm sahiblərindən fərqli olaraq, müəllif dövr üçün səviyyəvi olan mövzuya (sevgi hisslərinin tərənnümünə) qayıtmaqla, özünün dünyaya, həyata olan fərqli baxışını nümayiş etdirdi.

Ümumiyyətlə, Nəriman Həsənzadə dedikdə, bədii yaradıcılıq fəaliyyətinin çiçəklənən dövründə qələmə aldığı zəngin əsərləri ilə minlərlə oxucunun qəlbində ömürlü taxt qurmağı bacaran, özünün dərin fəlsəfi fikirləri, mühakimələri , bəzən müqayisələri, bəzən isə müşahidələri əsasında gəldiyi qənaəti öz şair ilhamına güvənməklə səmimi, səmimi olduğu qədər də kövrək şeirləri, misraları ilə ədəbiyyatsevərləri, poeziya həvəskarlarını hər dəfə yeni məzmun və forma baxımından dolğun əsərləri ilə sevindirməyi bacaran uşaqtəbiətli, həlim el ağsaqqalı gözlərimiz önündə canlanır.

Çətin sınaqlardan alnıaçıq, üzüağ çıxan el saqqalı, müdrik şair Nəriman HƏSƏNZADƏ poeziyası, nəsri, dramaturgiyası, o cümlədən də publisistikası yetişməkdə olan yeni nəsil Azərbaycan gəncliyinin istedadlı nümayəndələrinin bədii yaradıcılıq fəaliyyətinin düzgün müəyyənləşdirilməsində mühüm rol oynamaqla yanaşı, həm də geniş təcrübə qazanmaq üçün əla bir şans olacaq.

Nəzərə alsaq ki, ömrünün ən kövrək anlarını yaşayır (bəlkə də, dünyanın ən kövrək körpəsindən belə kövrəkdi şairimiz Nəriman HƏSƏNZADƏ) ustad şairimiz, böyük məmnuniyyətlə deyə bilərik ki, müəllifin dəyərli həyatı da əsərləri qədər bizim üçün əvəzolunmaz mənbə kimi xatirimizdə qala bilər.

Qələmindən çıxan əsərlərinin hər birində dünya görmüş el, oba, yurd həsrəti, vətən nisgili, torpağa, millətinə, soykökünə bağlı bir Vətəndaş obrazı gözlərimizin önündə canlanırsa, deməli, müəllifin öz şərəfli həyat, ömür yolu ilə fəxr etməyə mənəvi haqqı var!!!

Hansı mövzuda yazmağından asılı olmayaq, müəllif üçün əsas məsələ, qayə fikrin oxucuya daha dolğun çatdırılması, bədii təsüvir və ifadə vasitələrinin düzgün və uğurlu seçilməsidir.

Sonda ömrünün ən gözəl günlərini yaşayan sevimli Xalq şairimiz Nəriman Həsənzadəyə uzun ömür, möhkəm cansağlığı, xoşbəxtlik, yeni-yeni yaradıcılıq uğurları, fəaliyyəti diləməyi özümə vətəndaşlıq borcu bilirəm!!!

Bakı şəhəri. 5 fevral 2021-ci il.

Kamran MURQUZOV.”Vətən təəssübkeşi, istiqlal şairi Bəxtiyar VAHABZADƏ”

10730926_708473925888118_1815156677351752954_n

Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının
Mətbuat xidmətinin rəhbəri,
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.

Azərbaycan ictimai fikir tarixində, heç şübhəsiz ki, lirik-fəlsəfi şeirlər müəllimi, sevimli Xalq şairimiz Bəxtiyar Vahabzadənin danılmaz xidmətləri var desək, heç də yanılmarıq!!!

Hələ sovet hakimiyyəti dönəmində dövrün tələblərinə, qadağalarına baxmayaraq, böyük cürətlə ədəbiyyatımızın, mədəniyyətimizin, incəsənətimizin-mənəvi dünyamızın müadfiəsinə qalxan, xalqın azadlıq düşüncələrinə qənim kəsilən SSRİ rəhbərliyinin üç üzünü, həqiqəti, gerçəkliyi öz məzmun və forma etibarilə zəngin olan əsərlərində oxucuların nəzərinə çatdırmaqla, Ustad şairimiz Bəxtiyar VAHABZADƏ, bir növ, qəflət yuxusunda olan millətini oyatmaq üçün dəridən-qabıqdan çıxmış, “Molla Nəsrəddin” ədəbi məktəbinin 25 illik gərgin fəaliyyətinə dəstək olmuş, sözügedən məktəbin görkəmli nümayəndələrinin söyköndiyi qədim tarixi ənənə əsasında bir-birindən daha maraqlı əsərlər yazmağa müəssər olmuşdur.

Bədii yaradıcılıq fəaliyyəti ən yeni dövr Azərbaycan ədəbiyyatının birinci və ikinci mərhələsinə düşən, xalqına, millətinə ömrü boyu sadiq olan şair Bəxtiyar VAHABZADƏnin əsərlərində həyat həqiqətlərinin, keçmişə qayıdışın-yaddaşa qayıdışın (xüsusilə də “Gülüstan” poemasında) tarixi vəzifə olmasının aşılanması da heç də təsadüfi deyildir.

Qanlı Yanvar hadisələri ilə bağlı qələmə aldığı “Şəhidlər” poemasının isə Azərbaycan həqiqətlərinin, xalqımızın, millətimizin başına gətirilən müsibətlərin olduğu kimi dünya ictimaiyyətinə çatdırılması baxınımdan özünəməxsus yeri var. Çünki sovet hakimiyyəti dönəmində belə cürətli addım atmaq isə hər kəsin işi deyilmiş. Yalnız və yalnız tarixi keçmişimizin canlı şahidi olan Xalq şairi, İSTİQLAL ŞAİRİ Bəxtiyar VAHABZADƏdən başqa…

Bakı şəhəri. 5 fevral 2021-ci il.