{"id":11030,"date":"2015-02-24T09:24:16","date_gmt":"2015-02-24T05:24:16","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=11030"},"modified":"2015-02-24T09:24:16","modified_gmt":"2015-02-24T05:24:16","slug":"taxta-parcasindan-n%c9%99h%c9%99ng-agac-nec%c9%99-yaranir","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=11030","title":{"rendered":"Taxta par\u00e7as\u0131ndan n\u0259h\u0259ng a\u011fac nec\u0259 yaran\u0131r?"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/Firuze1.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/Firuze1-201x300.jpg\" alt=\"Firuze\" width=\"201\" height=\"300\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-11020\" \/><\/a><\/p>\n<p>H\u0259r insan toxumun n\u0259 oldu\u011funu, n\u0259y\u0259 b\u0259nz\u0259diyini v\u0259 bitkil\u0259rin d\u0259 m\u0259hz toxumlardan \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259ldiyini \u00e7ox yax\u015f\u0131 bilir. Ancaq bir \u00e7ox insan taxta par\u00e7as\u0131n\u0131 xat\u0131rladan bir cisimd\u0259n bir-birin\u0259 b\u0259nz\u0259y\u0259n v\u0259 ya b\u0259nz\u0259m\u0259y\u0259n, n\u00f6vb\u0259n\u00f6v bitkinin \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131n\u0131, b\u00fct\u00fcn bu bitkil\u0259r\u0259 aid m\u0259lumatlar\u0131n toxumlara nec\u0259 yerl\u0259\u015fdirildiyini, bu m\u0259lumatlar\u0131n ayr\u0131 ayr\u0131l\u0131qda \u015fifr\u0259li oldu\u011funu b\u0259lk\u0259 d\u0259 he\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259yib.<\/p>\n<p>Nec\u0259 olur ki, taxta g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fl\u00fc bir cisimd\u0259n  x\u00fcsusi r\u0259ngd\u0259, qoxuda v\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fd\u0259 l\u0259zz\u0259tli meyv\u0259l\u0259r \u00e7\u0131x\u0131r? A\u011fac\u0131 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tir\u0259n, meyv\u0259l\u0259ri a\u011faca yerl\u0259\u015fdir\u0259n toxumdurmu? Meyv\u0259l\u0259rin v\u0259 ya \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259rin formas\u0131n\u0131, r\u0259ngini t\u0259yin ed\u0259n toxumdurmu? <\/p>\n<p>B\u0259lk\u0259 d\u0259 insan bu suallar\u0131 a\u011f\u0131l\u0131na bel\u0259 g\u0259tirm\u0259mi\u015fdir. Ancaq insan bu suallar \u00fcz\u0259rind\u0259 bir az d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259rs\u0259, \u201cbir toxum a\u011fac istehsal etm\u0259yi nec\u0259 bilir?\u201d sual\u0131n\u0131n cavab\u0131 il\u0259 maraqlanma\u011fa ba\u015flayacaq. Taxta g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 olan bir cism nec\u0259 olur ki, istehsal etdiyi a\u011fac\u0131n hans\u0131 formada  v\u0259 qurulu\u015fda oldu\u011funu t\u0259yin ed\u0259 bilir? X\u00fcsusil\u0259 d\u0259 bu sual \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. \u00c7\u00fcnki toxumdan h\u0259r hans\u0131 bir odun par\u00e7as\u0131 \u00e7\u0131xm\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, minl\u0259rl\u0259 f\u0259rqli bitki n\u00f6v\u00fc i\u00e7ind\u0259n h\u0259r hans\u0131 bir alma a\u011fac\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259k. Alma a\u011fac\u0131 bildiyimiz kimi, torpa\u011fa at\u0131lan bir toxumdan \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lir. Toxum ki\u00e7ik cismdir, amma he\u00e7 bilinm\u0259y\u0259n bir \u015f\u0259kild\u0259 o toxumun i\u00e7ind\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra 4-5 metr uzunlu\u011funda v\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 kiloluq n\u0259h\u0259ng bir agac \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lir. A\u011facdak\u0131 almalar hamar qab\u0131qlar\u0131, \u00f6z\u00fcn\u0259 xas dad\u0131, i\u00e7l\u0259rind\u0259ki \u015f\u0259k\u0259rli su il\u0259 q\u00fcsursuzdurlar. Toxumun \u00f6z\u00fcn\u0259 nisb\u0259tl\u0259 bu c\u00fcr n\u0259h\u0259ng \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259 a\u011fac\u0131 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tir\u0259rk\u0259n istifad\u0259 etdiyi t\u0259k v\u0259sait is\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259 i\u00e7ind\u0259ki ehtiyyat qida, sonra is\u0259 sad\u0259c\u0259 torpaq v\u0259 g\u00fcn\u0259\u015f i\u015f\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Toxumlar t\u0259rkibind\u0259 da\u015f\u0131ma sistemi olan, torpaqdak\u0131 madd\u0259l\u0259ri m\u0259nims\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131mi k\u00f6kl\u0259r\u0259 sahib olan v\u0259 \u00e7ox g\u00f6z\u0259l t\u0259rtib edilmi\u015f m\u0259hsul istehsal edir. \u0130nsan a\u011f\u0131l sahibi varl\u0131q olaraq g\u00f6z\u0259l a\u011fac r\u0259smi \u00e7\u0259kdiyi zaman bel\u0259 \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kir. Bir a\u011fac\u0131n k\u00f6kl\u0259rind\u0259ki v\u0259 budaqlar\u0131ndak\u0131 detallar\u0131 \u00e7\u0259km\u0259k is\u0259 daha da \u00e7\u0259tindir. Ancaq toxum onu b\u00fct\u00fcn sisteml\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 canl\u0131 olaraq istehsal edir.<\/p>\n<p>M\u00f6vzunu izah ed\u0259 bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn toxum \u201cistehsal edir\u201d deyir\u0259m. Ancaq bu h\u0259qiq\u0259ti xat\u0131rlatmaqda fayda var: Toxum m\u00fcst\u0259qil bir a\u011f\u0131la, \u015f\u00fcura v\u0259 irad\u0259y\u0259 malik varl\u0131q deyil. Y\u0259ni bel\u0259 oldu\u011fu t\u0259qdird\u0259 a\u011faclar\u0131 v\u0259 bitkil\u0259ri \u00f6z sisteml\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 ortaya \u00e7\u0131xaran\u0131n, y\u0259ni istehsal ed\u0259nin toxumun \u00f6z\u00fc oldu\u011funu iddia etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u018fg\u0259r bel\u0259 bir iddiada olan varsa, toxumun insandan bel\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131 v\u0259 elmli bir varl\u0131q oldu\u011fu q\u0259na\u0259tind\u0259 olmas\u0131 laz\u0131md\u0131r. \u018flb\u0259td\u0259 bu h\u0259qiq\u0259td\u0259n k\u0259nar bir iddia olar.<\/p>\n<p>Sonda bel\u0259 bir n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259lirik:toxumun i\u00e7ind\u0259 \u00e7ox \u00fcst\u00fcn a\u011f\u0131l v\u0259 kompleks m\u0259lumat var. Ancaq bu a\u011f\u0131l v\u0259 m\u0259lumat \u0259lb\u0259td\u0259 toxuma aid deyil. Toxumu meydana g\u0259tir\u0259n madd\u0259l\u0259rin molekullar\u0131n\u0131n, bu molekullar\u0131n atomlar\u0131n\u0131n a\u011f\u0131l v\u0259 m\u0259lumat sahibi oldu\u011fu iddia edil\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yin\u0259 g\u00f6r\u0259, bu m\u0259lumat toxumun i\u00e7in\u0259 h\u0259r hans\u0131 bir \u015f\u0259kild\u0259 yerl\u0259\u015fdirilmi\u015fdir. B\u0259s bu m\u0259lumat\u0131 yerl\u0259\u015fdir\u0259n kimdir?<\/p>\n<p>\u0130nsan bu \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259rind\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fc zaman m\u00fchim h\u0259qiq\u0259tl\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. Toxum \u00f6z ba\u015f\u0131na h\u0259r hans\u0131 bir \u015feyi etm\u0259si m\u00fcmk\u00fcn olmayan quru, cans\u0131z bir cismdir. Toxumlara bu m\u0259lumat \u00e7ox \u00fcst\u00fcn bir g\u00fcc sahibi t\u0259r\u0259find\u0259n yerl\u0259\u015fdirilib. B\u0259nz\u0259ri olmayan bu g\u00fcc\u00fcn sahibi Allahd\u0131r. Toxumlar Allah t\u0259r\u0259find\u0259n a\u011fac \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tir\u0259c\u0259k m\u0259lumata v\u0259 sistem\u0259 sahib olaraq yarad\u0131l\u0131blar. Torpa\u011fa at\u0131lan h\u0259r toxum Allah\u0131n elmi il\u0259 \u0259hat\u0259 olunub, onun elmi il\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u00fcb inki\u015faf edir v\u0259 bitki hal\u0131na g\u0259lir.<\/p>\n<p>Qeybin a\u00e7arlar\u0131 Onun yan\u0131ndad\u0131r, Onlar\u0131 yaln\u0131z O bilir. O, quruda v\u0259 d\u0259nizd\u0259 n\u0259l\u0259r oldu\u011funu bilir. Onun x\u0259b\u0259ri olmadan yer\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n bir yarpaq bel\u0259 yoxdur. Yerin qaranl\u0131qlar\u0131nda el\u0259 bir toxum, el\u0259 bir ya\u015f v\u0259 el\u0259 bir quru yoxdur ki, a\u00e7\u0131q-ayd\u0131n Yaz\u0131da (L\u00f6vhi-M\u0259hfuzda) olmas\u0131n. (\u018fnam sur\u0259si, 59)<\/p>\n<p>Firuz\u0259 H\u018fS\u018fNZAD\u018f<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u0259r insan toxumun n\u0259 oldu\u011funu, n\u0259y\u0259 b\u0259nz\u0259diyini v\u0259 bitkil\u0259rin d\u0259 m\u0259hz toxumlardan \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259ldiyini \u00e7ox yax\u015f\u0131 bilir. Ancaq bir \u00e7ox insan taxta par\u00e7as\u0131n\u0131 xat\u0131rladan bir cisimd\u0259n bir-birin\u0259 b\u0259nz\u0259y\u0259n v\u0259 ya b\u0259nz\u0259m\u0259y\u0259n, n\u00f6vb\u0259n\u00f6v bitkinin \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131n\u0131, b\u00fct\u00fcn bu bitkil\u0259r\u0259 aid m\u0259lumatlar\u0131n toxumlara nec\u0259 yerl\u0259\u015fdirildiyini, bu m\u0259lumatlar\u0131n ayr\u0131 ayr\u0131l\u0131qda \u015fifr\u0259li oldu\u011funu b\u0259lk\u0259 d\u0259 he\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259yib. Nec\u0259 olur ki, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-11030","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11030","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11030"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11030\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11032,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11030\/revisions\/11032"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11030"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11030"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11030"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}