{"id":11795,"date":"2015-04-21T16:08:47","date_gmt":"2015-04-21T11:08:47","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=11795"},"modified":"2015-04-21T16:09:55","modified_gmt":"2015-04-21T11:09:55","slug":"hikm%c9%99t-m%c9%99likzad%c9%99-yasamin-kod-acilisi-m%c9%99qal%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=11795","title":{"rendered":"Hikm\u0259t M\u018fL\u0130KZAD\u018f.&#8221; \u201cYa\u015faM\u201d\u0131n kod a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131&#8221; (M\u0259qal\u0259)"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/1409287493_10304351_268609333324646_7910328543693681828_n-218x300.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/1409287493_10304351_268609333324646_7910328543693681828_n-218x300-218x300.jpg\" alt=\"1409287493_10304351_268609333324646_7910328543693681828_n-218x300\" width=\"218\" height=\"300\" class=\"alignnone size-medium wp-image-11103\" \/><\/a><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar v\u0259 Jurnalistl\u0259r Birlikl\u0259rinin \u00fczv\u00fc,<br \/>\nAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin T\u0259qa\u00fcd Fondunun t\u0259qa\u00fcd\u00e7\u00fcs\u00fc<\/p>\n<p>M\u0259nz\u0259r\u0259 xan\u0131m\u0131n \u201cYa\u015faM\u201d kitab\u0131na q\u0131sa bax\u0131\u015f<\/p>\n<p>\u201cYa\u015faM\u201d ad\u0131 z\u0259nnimizc\u0259, ya bir m\u0259xfi qrif, ya bir kod, ya da bir \u015fifr\u0259dir. Bu ad\u0131n g\u00fczg\u00fc konsepsiyas\u0131 da maraq do\u011furur. Bu m\u0259xfi ad\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131na \u00e7al\u0131\u015faq.<br \/>\n\u0130lk olaraq bu ad\u0131n sol yar\u0131mk\u00fcr\u0259 v\u0259ziyy\u0259tini \u015f\u0259rh ed\u0259k. Ad\u0131n ilk v\u0259 son h\u0259rfl\u0259ri b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259killidir. H\u0259r iki h\u0259rf aras\u0131ndak\u0131 ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 analiz &#8211; sintez etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn heroqlifik (sa\u011f yar\u0131mk\u00fcr\u0259) i\u015far\u0259 tipin\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259 bil\u0259rik. Semiotik sistem\u0259 \u0259sas\u0259n, antik-arxaik v\u0259ziyy\u0259tl\u0259r sol v\u0259 sa\u011f yar\u0131mk\u00fcr\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 icra olunur. Bu period m\u0259rk\u0259zi x\u0259tt\u0259 meyllilik d\u0259 yarad\u0131r &#8211; y\u0259ni \u201cY\u201d h\u0259rfil\u0259 \u201cM\u201d aral\u0131\u011f\u0131 m\u0259xfi &#8211; p\u00fcnhan v\u0259ziyy\u0259ti a\u00e7\u0131r. Dem\u0259k, sol yar\u0131mk\u00fcr\u0259 sa\u011f yar\u0131mk\u00fcr\u0259d\u0259 m\u00fcvafiq analitik &#8211; fraqmentarl\u0131q izhar edir v\u0259 bu proses\u0259 meyllidir. <!--more--><\/p>\n<p>Birinci \u015f\u0259rh\u0259 \u0259sas\u0259n, bel\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k olar ki, beyin-inikas m\u00fcst\u0259visind\u0259 \u201cYa\u015faM\u201d s\u00f6z\u00fc kibernetik \u0259ks-s\u0259dal\u0131qla ehtiva edir; bu prosesi bel\u0259 a\u00e7maq olar: \u201cYa\u015fa, M\u0259nz\u0259r\u0259 (xan\u0131m!)\u201d. Bu fikr\u0259 b\u0259hsolunan s\u00f6z\u00fcn g\u00fczg\u00fc \u0259ks-inikas m\u0259\u011fzi d\u0259 uy\u011fun yana\u015fma verir. \u018fslind\u0259, ya\u015fam insan\u0131n h\u0259yata sosial m\u00fcnasib\u0259tidir. M\u0259nz\u0259r\u0259 xan\u0131m bu s\u00f6z\u00fc ad olaraq \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259l\u0259yib, kodla\u015fd\u0131r\u0131b.<br \/>\n\u0130ndi d\u0259 \u201cYa\u015fam\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259dqiq obyektin\u0259 \u00e7evir\u0259k. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00fczg\u00fc sistemi k\u00f6m\u0259yimiz\u0259 \u00e7at\u0131r. T\u0259bii ki, bu s\u00f6z\u00fcn g\u00fczg\u00fcd\u0259ki \u0259ksi \u201cMa\u015faY\u201dd\u0131r &#8211; y\u0259ni Ya\u015faM &#8211; Ma\u015faY . Mistik t\u0259s\u0259vv\u00fcrd\u0259 bu s\u00f6z\u00fc inc\u0259l\u0259y\u0259k: Ma (m\u0259) \u015fa (\u015f\u0259) y &#8211; bu s\u00f6z g\u00fczg\u00fc \u0259ks\u00e7evirm\u0259sind\u0259 m\u0259n\u015f\u0259y, m\u0259h\u015f\u0259r, m\u0259\u015f\u0259l kimi t\u0259sirl\u0259r verir.<br \/>\nS\u00f6z\u00fcn r\u0259q\u0259msal aspektl\u0259ri d\u0259 maraql\u0131 qurulu\u015fludur:<\/p>\n<p>Ma (m) &#8211; 5<br \/>\n\u015ea (sa) &#8211; 5<br \/>\nYa like duy\u011fusu &#8211; 1 = 11.<br \/>\nYaxud:<br \/>\nYa like duy\u011fusu &#8211; 1<br \/>\n\u015ea (sa) &#8211; 5<br \/>\nMa (m) &#8211; 5 = 11.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, h\u0259r iki hesablamada c\u0259md\u0259 11 al\u0131n\u0131r. Maraql\u0131d\u0131r ki, ilk q\u0259na\u0259timizd\u0259 al\u0131nan \u201cYa\u015fa, M\u0259nz\u0259r\u0259 (xan\u0131m!)\u201d s\u00f6z\u00fc d\u0259 11 h\u0259rfd\u0259n ibar\u0259tdir (xat\u0131rladaq ki, \u201cxan\u0131m\u201d s\u00f6z\u00fc hesaba aid deyil).<br \/>\nSanskrit \u0259lifbas\u0131na \u0259sas\u0259n \u201cYa\u015faM\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn r\u0259q\u0259m qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 h\u0259rf qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ox\u015far-tipikdir. Ayr\u0131ca, bu kontekst M\u0259nz\u0259r\u0259 xan\u0131m\u0131n h\u0259yat tipin\u0259 d\u0259 siray\u0259t edir. Y\u0259ni b\u0259lli h\u0259yat \u0259sas etibaril\u0259 iki \u015f\u0259xsin (f\u0259rdin) &#8211; \u0259r v\u0259 arvad\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 c\u0259r\u0259yan edir. Yuxar\u0131da al\u0131nan 11 r\u0259q\u0259mini h\u0259yat tipl\u0259rinin (\u0259r v\u0259 arvad\u0131n) say\u0131na b\u00f6l\u0259k: y\u0259ni 11:2=5 (1 qal\u0131q) al\u0131n\u0131r. Bu da \u201cYa\u015faM\u201d kitab\u0131ndak\u0131 6 f\u0259sl\u0259 i\u015far\u0259dir &#8211; 5+1=6.<br \/>\n\u201cYa\u015faM\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc sol v\u0259 sa\u011f yar\u0131mk\u00fcr\u0259d\u0259 realiz\u0259 ed\u0259k:<br \/>\nS\u00f6zd\u0259ki sol v\u0259 sa\u011f yar\u0131mk\u00fcr\u0259 kodla\u015fma m\u0259\u011fzlidir &#8211; h\u0259r iki yar\u0131msfera qad\u0131n v\u0259 ki\u015fi komponentidir; h\u0259r \u015feyi m\u00fctl\u0259q m\u0259ntiqd\u0259 zahir\u0259 \u00e7\u0131xaran f\u0259rdl\u0259rdir. Bu, o anlama g\u0259lir ki, bu s\u00f6z\u00fc eyhama \u00e7\u0259k\u0259n M\u0259nz\u0259r\u0259 xan\u0131m ki\u015fi kimi qad\u0131nd\u0131r. Onun g\u00fczg\u00fc \u00e7evrilm\u0259sind\u0259ki h\u0259yat\u0131 da \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsusdur v\u0259 m\u00fctl\u0259qlik k\u0259sb edir.<br \/>\nZevsd\u0259n g\u0259l\u0259n \u015f\u00fcuri-proyeksial h\u0259dd\u0259 \u0259sas\u0259n yuxar\u0131dak\u0131 yar\u0131mk\u00fcr\u0259l\u0259rin birini (solu) a\u011f h\u00fccr\u0259 adland\u0131raq v\u0259 M h\u0259rfi il\u0259 i\u015far\u0259 ed\u0259k, sa\u011f\u0131 is\u0259 qara h\u00fccr\u0259 adland\u0131rmaqla W h\u0259rfi il\u0259 \u015ftrixl\u0259y\u0259k &#8211; y\u0259ni M h\u0259rfinin g\u00fczg\u00fc-diaqonal \u00e7evrilm\u0259si il\u0259 i\u015far\u0259 ed\u0259k. Birinci halda M (ma)n\u0131n \u0259ks\u00e7evrilm\u0259si W (dablyu) n\u0259tic\u0259sini verir ki, g\u00fczg\u00fc \u00e7evrilm\u0259sind\u0259 bu W+M (ma) kimi \u00e7evr\u0259l\u0259nir.<br \/>\nSanskrit \u0259lifbas\u0131na uy\u011fun bu s\u00f6zl\u0259rin kod a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131na diqq\u0259t yetir\u0259k:<\/p>\n<p>W (Da+bl+yu) = 3+3+1=7<br \/>\nM (ma)n\u0131n qiym\u0259ti is\u0259 5-dir. C\u0259m 12 edir. Bu c\u0259md\u0259n \u0259vv\u0259ld\u0259 ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z 11 r\u0259q\u0259mini \u00e7\u0131xsaq, 1 qal\u0131r ki, bu da vahidlik i\u015far\u0259sidir.<br \/>\n\u201cYa\u015faM\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc Ya+\u015eam t\u0259rzind\u0259 d\u0259 qrupla\u015fd\u0131rmaq olar. Burada Ya v\u0259 \u015eam G\u00fcn\u0259\u015fin m\u00fcxt\u0259lif adlar\u0131ndan biri kimi diqq\u0259t \u00e7\u0259kir.<br \/>\n\u0130ndi d\u0259 \u201cYa\u015faM\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc qrafik \u015f\u0259rh\u0259 tu\u015f ed\u0259k:<br \/>\nY &#8211; qrafik \u015f\u0259kli aspektd\u0259 \u0259ll\u0259rini Allaha a\u00e7an insan t\u0259sviri verir &#8211; iki simmetrik-\u00fcf\u00fcqi v\u0259 bir perpendikulyar dayaq x\u0259tt\u0259n ibar\u0259tdir.<br \/>\nA &#8211; Finikiya v\u0259 Slavyan \u0259lifbalar\u0131nda bu h\u0259rfin m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259kli-formas\u0131 var. M\u00fcasir A h\u0259rfi Slavyan \u0259lifbas\u0131ndak\u0131 A (az &#8211; m\u0259n) \u015f\u0259kli-d\u00fcsturuna daha xasd\u0131r v\u0259 onun mahiyy\u0259ti t\u00fcrk-\u015fumer d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 insan\u0131n qism\u0259n Allaha b\u0259nz\u0259rlik t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr.<br \/>\n\u015e &#8211; iki x\u0259yali yar\u0131m\u00e7evr\u0259nin q\u00f6vsvari h\u0259r\u0259k\u0259tsizliyi il\u0259 ehtiva edir. Bu yar\u0131m\u00e7evr\u0259nin biri G\u00f6y q\u00fcbb\u0259sinin, dig\u0259ri Yerin simvolik \u015f\u0259klidir.<br \/>\nA &#8211; (h\u0259rfi yuxar\u0131da \u015f\u0259rh etdik).<br \/>\nM &#8211; ba\u015flar\u0131n\u0131 gizl\u0259tmi\u015f v\u0259 eyni q\u00fcsuru (g\u00fcnah\u0131) payla\u015fan iki insan formas\u0131 &#8211; bu aspekti Ad\u0259m &#8211; H\u0259vva z\u0259mini il\u0259 d\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259k olar.<br \/>\nF\u0259hm\u0259 arxalan\u0131b bu d\u0259f\u0259 d\u0259 \u201cYa\u015faM\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259ki h\u0259rfl\u0259rin (s\u0259sl\u0259rin) m\u00fcasir lat\u0131n qrafikal\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259lif\u011fas\u0131na uy\u011fun r\u0259q\u0259m qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131raq. Bu zaman bel\u0259 bir n\u0259tic\u0259 alm\u0131\u015f oluruq:<\/p>\n<p>Y (ye) &#8211; 31<br \/>\nA (a) &#8211; 1<br \/>\n\u015e (\u015fe) &#8211; 26<br \/>\nA (a) &#8211; 1<br \/>\nM (em) &#8211; 19<\/p>\n<p>Al\u0131nan r\u0259q\u0259ml\u0259ri toplasaq, c\u0259md\u0259 78 al\u0131nar. 78 r\u0259q\u0259minin d\u0259 g\u00fczg\u00fc \u00e7evrilm\u0259si 87-dir. 87-d\u0259n ilk c\u0259mi &#8211; 78-ci \u00e7\u0131xsaq, 9 al\u0131nar ki, bu da h\u0259nd\u0259s\u0259d\u0259 Pi sabitinin t\u0259qribi qiym\u0259tini verir. Bilirik ki, Pi sabiti \u0259slind\u0259 b\u00fct\u00f6v bir \u00e7evr\u0259nin (sol v\u0259 sa\u011f yar\u0131mk\u00fcr\u0259nin) uzunlu\u011funun onun diametrin\u0259 nisb\u0259tidir. \u018fks\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 bu sabit ifad\u0259nin qiym\u0259tini tapmaqda b\u00f6y\u00fck rol oynay\u0131r. El\u0259 bizim q\u0259na\u0259timizd\u0259 d\u0259 bu sabitin ba\u015fl\u0131ca v\u0259zif\u0259si var.<br \/>\nMaraql\u0131d\u0131r ki, 87 r\u0259q\u0259mi il\u0259 78-in c\u0259mi 165 edir v\u0259 al\u0131nan c\u0259mi sanskrit \u0259lifbas\u0131ndak\u0131 r\u0259q\u0259m h\u0259dl\u0259rinin c\u0259min\u0259 &#8211; y\u0259ni 32-y\u0259 b\u00f6ls\u0259k, 5 al\u0131n\u0131r v\u0259 (5) qal\u0131q qal\u0131r. Yenid\u0259n cavab 5-l\u0259 qal\u0131q 5-in c\u0259mi 10 edir v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 b\u0259hs etdiyimiz Pi sabitinin qiym\u0259ti ortaya \u00e7\u0131x\u0131r. Bu da onunla xarakteriz\u0259 olunur ki, \u201cYa\u015faM\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn ist\u0259r sanskrit \u0259lifbas\u0131nda, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 m\u00fcasir qrafik-fiqurlu \u0259lifba vasit\u0259sil\u0259 hesablanma, nisb\u0259t v\u0259 uzla\u015fmada sabit birl\u0259\u015fm\u0259 m\u0259\u011fzi eyni ruha siray\u0259t edir.<br \/>\n\u201cYa\u015faM\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259ki s\u0259s-h\u0259rf v\u0259 i\u015far\u0259 qrafik t\u0259s\u0259vv\u00fcf\u00fc ilk olaraq m\u0259xfilik k\u0259sb edir, bu s\u00f6zd\u0259 kainat\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131, mifoloji h\u0259yat-tale sistematikas\u0131 var-g\u0259ld\u0259dir. H\u0259m\u00e7inin d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n 4 \u0259sas \u00fcns\u00fcr\u00fcn &#8211; G\u00f6y, Su, Hava v\u0259 \u0130\u015f\u0131q aspektl\u0259ri d\u0259 bu s\u00f6z\u00fcn kod a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fl\u0131ca m\u0259\u011fzl\u0259rdir v\u0259 bu m\u00fcst\u0259vid\u0259 h\u0259r bir \u00fcns\u00fcr ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131qda bir m\u00fcq\u0259dd\u0259s varl\u0131\u011fa aiddir. S\u00f6zd\u0259ki \u015e (\u015fe &#8211; sa) s\u0259sinin g\u00fczg\u00fc \u00e7evrilm\u0259sind\u0259ki as &#8211; G\u00fcn\u0259\u015f mifik t\u0259rzinin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fm\u0259si buna misal ola bil\u0259r. Yaxud sa s\u0259si ola bilsin su s\u0259sinin t\u0259hrif\u0259 u\u011fram\u0131\u015f formas\u0131d\u0131r ki, bu da yuxar\u0131da ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyimiz Su \u00fcns\u00fcr\u00fcn\u00fcn tipik t\u0259rzi hesab oluna bil\u0259r. Dig\u0259r bir t\u0259r\u0259fd\u0259n, maraql\u0131d\u0131r ki, \u015e h\u0259rfi b\u0259hsolunan s\u00f6z\u00fcn \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc h\u0259rfidir (s\u0259sidir). M\u0259hz sa s\u0259sinin s\u0259 kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz\u00fc d\u0259 farscada 3 r\u0259q\u0259mini xarakteriz\u0259 edir. Biz bu s\u00f6z\u00fcn mexaniki diqq\u0259t\u00e7\u0259km\u0259sini haz\u0131rk\u0131 sosial z\u0259minl\u0259rl\u0259 t\u0259sbit\u0259 u\u011frad\u0131r\u0131q, lakin bu s\u00f6z\u00fcn mifoloji-m\u0259xfi kod a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda gizli \u00e7\u0259k-\u00e7evirl\u0259r m\u0259skundur v\u0259 bu istiqam\u0259tl\u0259rin fizioloji-bioloji aspekti d\u0259rin m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r t\u0259l\u0259b edir.<br \/>\n\u201cYa\u015faM\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn astronomik vahidlik resepti d\u0259 mifik t\u0259s\u0259vv\u00fcr verir. Bu s\u00f6z\u00fcn metahissi s\u0259mtind\u0259 astronomik m\u00fcdd\u0259t \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc Yerin G\u00fcn\u0259\u015f \u0259traf\u0131ndak\u0131 d\u00f6vr\u00fcn\u0259 istinadd\u0131r. Y\u0259ni bu s\u00f6zd\u0259 365 g\u00fcn\u0259 b\u0259rab\u0259r mifik bir tezlik var v\u0259 bu t\u0259rzin \u015fax\u0259l\u0259nmi\u015f formas\u0131 ad\u0131\u00e7\u0259kil\u0259n s\u00f6z\u00fcn h\u0259rf (s\u0259s)-r\u0259q\u0259m qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ehtiva edir. Yuxar\u0131da ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z 156 n\u0259tic\u0259si il\u0259 365 r\u0259q\u0259m tezliyinin \u0259laq\u0259 v\u0259 yax\u0131nl\u0131q imkanlar\u0131 da ola bilsin, bu tentensiya il\u0259 tarazl\u0131qdad\u0131r. Maraql\u0131d\u0131r ki, 365-i b\u00fct\u00f6v \u00e7evr\u0259 vahidin\u0259 &#8211; 10-a b\u00f6ls\u0259k, 36 al\u0131nar v\u0259 5 qal\u0131q qalar. Burada 36 r\u0259q\u0259mi \u00e7evr\u0259nin tam orta x\u0259ttind\u0259 dayanan \u015e (\u015fe) h\u0259rfinin r\u0259q\u0259m qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan 26 il\u0259 \u00e7evr\u0259 vahidinin &#8211; 10-un toplam\u0131nda t\u0259c\u0259lla edir. 5 is\u0259 yen\u0259 d\u0259 \u201cYa\u015faM\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259ki h\u0259rfl\u0259rin say\u0131d\u0131r.<br \/>\nEynil\u0259 365-in 10-a nisb\u0259tind\u0259n qal\u0131q 5-l\u0259 al\u0131nan 36 r\u0259q\u0259mi insan\u0131n normal b\u0259d\u0259n temperaturunun d\u0259r\u0259c\u0259 tezliyini d\u0259 \u0259ks etdirmi\u015f ola bil\u0259r.<br \/>\nYaxud 360 r\u0259q\u0259m qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 b\u0259lli proporsiyada b\u00fct\u00f6v \u00e7evr\u0259, insan, kainat m\u0259\u011fzl\u0259rin\u0259 d\u0259lal\u0259t edir. Riyazi elmd\u0259 d\u0259 buca\u011f\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fclm\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259sinin m\u0259hz 360 d\u0259r\u0259c\u0259 t\u0259yin edildiyi m\u0259lumdur.<br \/>\nEl\u0259c\u0259 d\u0259 \u201cYa\u015faM\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259ki ilk v\u0259 son h\u0259rfl\u0259rin s\u0259s-h\u0259rf qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda r\u0259q\u0259msall\u0131q tipik-mifik s\u0259ciyy\u0259 k\u0259sb edir. Birinci h\u0259rfi &#8211; Y-ni \u0259ll\u0259rini Allaha a\u00e7m\u0131\u015f bir insan kimi t\u0259svir\u0259 \u00e7\u0259ks\u0259k, onun \u0259ks \u00e7evrilm\u0259si g\u00fcnahda t\u0259c\u0259lla ed\u0259n bir insan sur\u0259ti \u0259ks etdir\u0259r. Dem\u0259k, ger\u00e7\u0259kd\u0259n ilk insan (Ad\u0259m) \u00f6mr\u00fcn\u00fc g\u00fcnaha q\u0259d\u0259r \u0259ll\u0259rini Allaha uzadaraq dua etm\u0259kd\u0259 ke\u00e7irmi\u015f, g\u00fcnahdan sonra is\u0259 h\u0259yat\u0131nda yaranm\u0131\u015f \u00e7evrilm\u0259y\u0259 uy\u011fun ba\u015f\u0131n\u0131 b\u0259lalardan gizl\u0259tm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan insan kimi ya\u015fama\u011fa m\u0259hkum olmu\u015fdur.<br \/>\nM h\u0259rfinin d\u0259 aidiyy\u0259ti \u00fczr\u0259 proses qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ox\u015far s\u0259ciyy\u0259 il\u0259 t\u0259zah\u00fcr edir: y\u0259ni birinci halda M-in &#8211; bu h\u0259rfin mifik t\u0259\u0259ss\u00fcrat\u0131 ba\u015flar\u0131n\u0131 g\u00fcnah ucbat\u0131ndan gizl\u0259tm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan iki insan-f\u0259rd (Ad\u0259m-H\u0259vva) fonunda t\u0259svird\u0259dir, sonrak\u0131 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 bu h\u0259rfin W kimi \u0259ksi \u0259ll\u0259rini Allaha a\u00e7araq yalvar\u0131\u015f ed\u0259n iki insan-f\u0259rd (lakin bu tipl\u0259rin kim oldu\u011fu bar\u0259d\u0259 fikir dem\u0259k iqtidar\u0131nda deyilik&#8230;) sur\u0259ti g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Bir n\u00f6v, ba\u015flan\u011f\u0131cdan &#8211; Alfadan Ad\u0259m v\u0259 H\u0259vva il\u0259 start g\u00f6t\u00fcr\u0259n bir s\u0259mtin Omeqada &#8211; sonda kiml\u0259r vasit\u0259sil\u0259 t\u0259c\u0259lla ed\u0259c\u0259yi yaln\u0131z Allah\u0131n bildiyi i\u015fdir.<br \/>\nBuradan bir q\u0259na\u0259t hasi etm\u0259k olar ki, \u201cYa\u015faM\u201d \u00f6z\u00fcnd\u0259 Alfa v\u0259 Omeqa \u00e7\u0259k-\u00e7eviri d\u0259 gizl\u0259dir&#8230;<br \/>\n\u018fski m\u0259tnl\u0259rd\u0259 h\u0259tta \u015fumerl\u0259rin \u00f6zl\u0259rinin bel\u0259 \u201cYa, \u015eam!\u201d dey\u0259 \u0130lahi Varl\u0131qlara yalvar\u0131\u015f etdikl\u0259ri b\u0259llidir. \u015eam &#8211; G\u00fcn\u0259\u015f oldu\u011fu halda, \u015fumerl\u0259rin bu sitayi\u015f obyektin\u0259 \u0259l a\u00e7malar\u0131 t\u0259bii ki, Tanr\u0131ya ita\u0259t\u0259 s\u00f6vqetm\u0259 kimi ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fclm\u0259lidir. M\u0259nz\u0259r\u0259 xan\u0131m\u0131n \u201cYa\u015faM\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn bir m\u0259\u011fzini bu mifik anlay\u0131\u015fla realiz\u0259 etm\u0259k olar.<br \/>\nH\u0259m d\u0259 bu s\u00f6z\u00fcn inikas qaydas\u0131 g\u00fczg\u00fc \u00e7evrilm\u0259sind\u0259 yaranan s\u00f6z\u00fcn inikas qaydas\u0131 il\u0259 eyni tarazl\u0131\u011fa malikdir dey\u0259, s\u00f6z\u00fcn zahiri qat\u0131nda f\u0259ls\u0259fi-mifik t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rin daha geni\u015fanlaml\u0131 oldu\u011fu ehtimal\u0131na da g\u0259lirik. Bu da sitmul verir dey\u0259k ki, \u201cYa\u015faM\u201d d\u00fcnyan\u0131 d\u0259rketm\u0259 kodu-a\u00e7ar\u0131d\u0131r.<br \/>\nQ\u0259dim mifik t\u0259s\u0259vv\u00fcrd\u0259 \u015eam Tanr\u0131 adlar\u0131ndan biri olaraq \u00f6z\u00fcnd\u0259 dil\u0259k m\u0259\u011fzi ehtiva edib. Dil\u0259k s\u00f6z\u00fcn\u00fcn g\u00fczg\u00fc-\u0259ks \u00e7evrilm\u0259si K\u0259lid &#8211; Kilid formas\u0131 verir ki, bu da \u201cYa\u015faM\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn ger\u00e7\u0259k m\u0259nada d\u00fcnyan\u0131n d\u0259rkini a\u00e7maq z\u0259mini olmas\u0131na inam\u0131 art\u0131r\u0131r.<br \/>\nT\u0259bii ki, bu, bizim t\u0259xmini, f\u0259rdi hesablamam\u0131zd\u0131r. H\u0259r halda, sanskrit \u0259lifbas\u0131 v\u0259 h\u0259tta g\u00fczg\u00fc \u00e7evrilm\u0259si d\u0259 q\u0259na\u0259timiz\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n uy\u011funluq verir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar v\u0259 Jurnalistl\u0259r Birlikl\u0259rinin \u00fczv\u00fc, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin T\u0259qa\u00fcd Fondunun t\u0259qa\u00fcd\u00e7\u00fcs\u00fc M\u0259nz\u0259r\u0259 xan\u0131m\u0131n \u201cYa\u015faM\u201d kitab\u0131na q\u0131sa bax\u0131\u015f \u201cYa\u015faM\u201d ad\u0131 z\u0259nnimizc\u0259, ya bir m\u0259xfi qrif, ya bir kod, ya da bir \u015fifr\u0259dir. Bu ad\u0131n g\u00fczg\u00fc konsepsiyas\u0131 da maraq do\u011furur. Bu m\u0259xfi ad\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131na \u00e7al\u0131\u015faq. \u0130lk olaraq bu ad\u0131n sol yar\u0131mk\u00fcr\u0259 v\u0259ziyy\u0259tini \u015f\u0259rh ed\u0259k. Ad\u0131n ilk [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-11795","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11795","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11795"}],"version-history":[{"count":3,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11795\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11798,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11795\/revisions\/11798"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11795"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11795"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11795"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}