{"id":13575,"date":"2015-07-28T16:45:03","date_gmt":"2015-07-28T11:45:03","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=13575"},"modified":"2015-07-28T17:36:04","modified_gmt":"2015-07-28T12:36:04","slug":"yasemin-dutoglu-erenler-diyarinda-hayat-ve-olum","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=13575","title":{"rendered":"Yasemin DUTO\u011eLU.”ERENLER D\u0130YARINDA HAYAT VE \u00d6L\u00dcM”"},"content":{"rendered":"

\"yd\"<\/a><\/p>\n

\u015eehirler bir medeniyetin insan eliyle olu\u015fmu\u015f en somut g\u00f6stergelerinden biridir. Arap dilinde \u015fehir anlam\u0131na gelen Medine kelimesi ile medeniyetin ayn\u0131 k\u00f6kten geliyor olmas\u0131 \u015f\u00fcphesiz bir tesad\u00fcf de\u011fil. Bir yandan medeniyetler \u015fehirler in\u015fa ederken, di\u011fer yandan \u015fehirlilerin \u00fcretti\u011fi medeniyet \u015fehirleri besler ve geli\u015ftirir. \u0130\u015fte bu y\u00fczden, Ortado\u011fu merkez olmak \u00fczere Atlas okyanusundan Uzakdo\u011fu\u2019ya, \u0130slam Medeniyetinin ye\u015ferip yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok geni\u015f bir co\u011frafyada \u00fc\u00e7 a\u015fa\u011f\u0131 be\u015f yukar\u0131 benzer bi\u00e7im ve anlay\u0131\u015fla in\u015fa edilmi\u015f \u015fehirlerle kar\u015f\u0131la\u015fabiliyoruz. Merkezinde iman, ilim ve irfan\u0131n (cami, medrese ve tekke) yer ald\u0131\u011f\u0131, yaratan ba\u015fta olmak \u00fczere, insana, di\u011fer yarat\u0131lm\u0131\u015flara, hatta cans\u0131z varl\u0131klara dahi h\u00fcrmet ve muhabbetin tezah\u00fcr\u00fc olan \u015fehirlerdir bunlar. Sosyal hizmet i\u015flevi ta\u015f\u0131yan an\u0131tsal yap\u0131larda kal\u0131c\u0131 malzeme ile g\u00f6rkemli bir mimari dil ortaya konulurken, ki\u015fisel kullan\u0131ma ait evlerde ge\u00e7ici malzeme ile m\u00fctevaz\u0131, mahremiyeti \u00f6nceleyen, tabiatla bar\u0131\u015f\u0131k bir anlay\u0131\u015f h\u00e2kimdir. Yine bu \u015fehirlerin en \u00f6nemli \u00f6zelliklerinden biri de, \u00f6l\u00fcm\u00fc bir son de\u011fil, ebedi hayat\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak g\u00f6ren bir inan\u00e7 sisteminin do\u011fal sonucu olarak, mezarl\u0131klarla i\u00e7 i\u00e7e ya\u015famalar\u0131d\u0131r. Tokat bu y\u00f6n\u00fcyle de tipik bir \u0130slam \u015fehridir.
\nEski k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde sanki g\u00fclistan dermi\u015f gibi, kabristan diye adland\u0131r\u0131lan mezarl\u0131klar yaln\u0131z \u015fehrin \u00e7evresinde de\u011fil, cami ve tekkelerin hazireleriyle ve t\u00fcrbe yap\u0131lar\u0131yla \u015fehrin her yerinde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131verirler. Korkulacak yerler g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131lmaz buralara. Bir ev han\u0131m\u0131 kap\u0131 kom\u015fusu gibi addetti\u011fi biti\u015fikteki evliya kabrinin topra\u011f\u0131nda hercai menek\u015feler yeti\u015ftirirken, \u00e7ocuklar bir tekke bah\u00e7esinde mezarlar\u0131n tam \u00f6n\u00fcnde, ne\u015fe ile oyunlar oynarlar. Kabirlerin \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7ilirken birka\u00e7 dakika duraklan\u0131r, selam verilir, bir Fatiha yollan\u0131r. Mezarl\u0131klar ekseriyetle Allah dostu b\u00fcy\u00fck bir zat\u0131n etraf\u0131nda, hem o zata kabir kom\u015fusu olmak, hem de onun ziyaret\u00e7ileri vesilesiyle daha fazla hay\u0131r dua almak umuduyla olu\u015fturulmu\u015ftur. Genellikle manzaral\u0131 ve sefal\u0131 yerlere konumlanm\u0131\u015f durumdad\u0131rlar. \u015eehrin bat\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndaki ad\u0131 \u00fcst\u00fcnde Erenler Mezarl\u0131\u011f\u0131 ile do\u011fu yakas\u0131ndaki \u015eeyh-i \u015eirvan\u00ee Mezarl\u0131\u011f\u0131 ve Beyba\u011f\u0131 taraflar\u0131nda kal\u0131p yaz\u0131k ki, son y\u0131llarda \u00e7evre yolu in\u015faat\u0131 nedeniyle tarumar olan Alpgazi mezarl\u0131klar\u0131 bunun tipik \u00f6rne\u011fidir. Bu erenler bu d\u00fcnyadan g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f olsalar da, ruhaniyetleri, feyiz ve bereketleri ile capcanl\u0131d\u0131rlar. Seyyid Seyfullah hazretlerinin;
\n\u201cBiz a\u015f\u0131\u011f\u0131z biz \u00f6lmeyiz
\n\u00c7\u00fcr\u00fcy\u00fcp toprak olmay\u0131z
\nKaranl\u0131k yerde kalmay\u0131z
\nBize leyl-\u00fc nehar olmaz.\u201d deyi\u015fi bu ger\u00e7e\u011fin ne g\u00fczel ifadesidir.
\nTokat, Anadolu ve Rumeli\u2019nin hemen her k\u00f6\u015fesi gibi bir evliyalar beldesidir. \u015eehir fethedilmeden \u00f6nce gelip g\u00f6n\u00fcller fetheden Yesevi erenlerinden G\u0131jg\u0131j Baba, \u015fehre h\u00e2kim G\u0131jg\u0131j tepesi \u00fczerinden Tokat\u2019\u0131 koruyup g\u00f6zetmektedir. Efsanelerde G\u0131j- g\u0131j sesleri ile d\u00fc\u015fmana ta\u015f yuvarlayarak m\u00fccahitlere yard\u0131m etti\u011fi anlat\u0131l\u0131r. Evliya \u00e7elebi seyahatnamesinde, H\u00fcnk\u00e2r Hac\u0131 Bekta\u015f-\u0131 Veli\u2019nin Horasan\u2019dan Anadolu\u2019ya g\u00f6\u00e7\u00fc s\u0131ras\u0131nda Tokat\u2019ta bir m\u00fcddet konaklad\u0131\u011f\u0131 ve halifelerinden S\u00fcmb\u00fcl Baba\u2019y\u0131 burada b\u0131rakarak Tokat i\u00e7in, \u00e2limler yurdu, faz\u0131llar kona\u011f\u0131 ve \u015fairler yata\u011f\u0131 olmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde dua buyurdu\u011funu anlat\u0131r. S\u00fcmb\u00fcl Baba halen 13. yy sonlar\u0131na tarihlenen zaviyesinin biti\u015fi\u011findeki t\u00fcrbesinde yatmaktad\u0131r. Halvetili\u011fin Anadolu\u2019dan \u0130stanbul\u2019a ge\u00e7i\u015finde \u00f6nemli halkalardan biri olup, Sivas\u2019ta medfun bulunan \u015eems-i Sivas\u00ee hz.\u2019ni yeti\u015ftirmek \u00fczere Tokat\u2019a gelen Abd\u00fclmecid \u015eirvan\u00ee k.s (\u015eeyh-i \u015eirvan\u00ee) \u00c7ay mahallesindeki m\u00fctevaz\u0131 kabrinde istirahat etmektedir. M\u00fc\u2019min karde\u015flerinden ay\u0131rt edilmemek i\u00e7in hazretin t\u00fcrbe istemedi\u011fi, \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra sevenleri ve takip\u00e7ileri taraf\u0131ndan birka\u00e7 kez yapt\u0131r\u0131lan t\u00fcrbenin bu nedenle ertesi sabah y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 rivayet edilir. Tokatl\u0131lar taraf\u0131ndan m\u00fcbarek g\u00fcnlerde yo\u011fun olarak ziyaret edilmektedir. Hac kafilelerinin hazretin huzurunda toplanarak yap\u0131lan duan\u0131n ard\u0131ndan yola \u00e7\u0131kmalar\u0131 ge\u00e7mi\u015fin g\u00fczel geleneklerindendi. K\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7ocukken yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z kabir ziyaretlerinde, kendi aile b\u00fcy\u00fcklerimizden \u00f6nce mutlaka \u015eeyh-i \u015eirvan\u00ee hazretlerinin kabrini ziyaret etti\u011fimizi ve ebeveynimin huzurdan arkalar\u0131n\u0131 d\u00f6nmeksizin geri geri ayr\u0131larak, b\u00fcy\u00fcklere b\u00f6yle h\u00fcrmet edilmesi gerekti\u011fini \u00f6\u011f\u00fctlediklerini hat\u0131rlar\u0131m. Kendi ad\u0131yla an\u0131lan caminin biti\u015fi\u011finde cennet bah\u00e7esi gibi huzur dolu bir bah\u00e7ede yatan Hoca Behzat-\u0131 Veli, \u015fair, \u00e2lim ve mutasavv\u0131f, \u0130shak-\u0131 Zencan\u00ee, Ali Tus\u00ee, Nurettin Sentimur, Sefer Be\u015fe, Aceps\u0131r, Murat sevdak\u00e2r, K\u0131rkk\u0131zlar, Halef Sultan, \u015eeyh Meknun, Pir Ahmet t\u00fcrbeleri, Ebu \u015eems Hang\u00e2h\u0131, Ahi Muhyittin Zayiyelerinde yatan zevat ve isimleri tam olarak bilinmese de yer yer kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan tek mezarlar\u0131n sakinleri, Tokat\u2019\u0131n d\u00f6rt yan\u0131na da\u011f\u0131lm\u0131\u015f durumda manevi m\u00fch\u00fcrleri gibidirler.
\nHayat ve \u00f6l\u00fcm, bir elman\u0131n iki yar\u0131s\u0131 gibi birlikte akar bu \u015fehirde. Yeni do\u011fan bebe\u011fin ismi konulurken kula\u011f\u0131na okunan ezan, vefat\u0131nda k\u0131l\u0131nacak cenaze namaz\u0131 i\u00e7indir. Hakikaten, \u00f6m\u00fcr dedi\u011fimiz \u015fey, ezanla namaz aras\u0131ndaki s\u00fcre kadar bir \u015fey de\u011fil midir? Bembeyaz kundak ile kefen, yap\u0131lan mevlit t\u00f6renleri, e\u015fe dosta da\u011f\u0131t\u0131lan helvalar do\u011fum ve \u00f6l\u00fcm\u00fcn ortak \u015fiar\u0131d\u0131r. Bu ikisinin aras\u0131nda bir yerde duran d\u00fc\u011f\u00fcn t\u00f6renlerinde de ayn\u0131 tema kendini hissettirir. Vak\u0131f mal\u0131 olarak halk\u0131n hizmetine sunulmu\u015f olan ayn\u0131 kazanlarda pi\u015fer d\u00fc\u011f\u00fcn ve \u00f6l\u00fcm yeme\u011fi. Ayn\u0131 sofra etraf\u0131nda ka\u015f\u0131k sallar e\u015f, dost ve akrabalar. Gelin k\u0131zlar\u0131n\u0131 u\u011furlayan ana-babas\u0131, beyaz gelinli\u011fiyle gitti\u011fi yeni evinden ancak beyaz kefeniyle \u00e7\u0131kabilece\u011fini hat\u0131rlat\u0131rlar.
\nG\u00f6steri\u015ften \u00e7ok kullan\u0131\u015f\u0131 \u00f6nceleyen geleneksel evler, do\u011fumdan \u00f6l\u00fcme kadar hayat\u0131n her a\u015famas\u0131n\u0131 kapsayacak \u015fekilde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Her birinde cenazelerin y\u0131kanmas\u0131 i\u00e7in tene\u015firin rahat\u00e7a d\u00f6nd\u00fcr\u00fclebilece\u011fi geni\u015flikte hayatlar mutlaka vard\u0131r. Apartmanla\u015fma furyas\u0131n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 70\u2019li y\u0131llarda aile b\u00fcy\u00fckleri s\u0131rf bu nedenle, eski konaklar\u0131ndan apartman dairelerine ge\u00e7memek i\u00e7in hayli direnmi\u015flerdi. Buna \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak birtak\u0131m anlay\u0131\u015fl\u0131 (!) m\u00fcteahhitler, giri\u015f kat\u0131nda bir gasilhane bulunan apartmanlar bile yapt\u0131lar o d\u00f6nemde. \u00d6l\u00fcmlerin evden \u00e7ok hastanelerde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise, belediyeler seyyar cenaze ara\u00e7lar\u0131yla olaya son noktay\u0131 koymu\u015f durumdad\u0131rlar. Dede ve ninelerimizden bize kalan \u00f6nemli bir g\u00f6renek de; kefen ve cenaze \u00e7eyizi denebilecek bir boh\u00e7a k\u00e2fur kokulu e\u015fyan\u0131n ya\u015f kemale erince haz\u0131rlan\u0131p, sand\u0131klarda veya ah\u015fap dolaplarda kullan\u0131ma haz\u0131r vaziyette bekletilmesidir. Evdeki gen\u00e7lere ara s\u0131ra ”\u00d6l\u00fcrsem tela\u015fa kap\u0131lmay\u0131n, kefen boh\u00e7am falanca dolapta” diye hat\u0131rlat\u0131l\u0131rd\u0131. Kuruyan a\u011fa\u00e7lar\u0131n d\u00fczg\u00fcn olanlar\u0131, ”bundan g\u00fczel kabir tahtas\u0131 olur” diye bi\u00e7tirilerek bir k\u00f6\u015feye konurdu. \u00d6l\u00fcm her an gelebilecek bir misafir gibi beklenirdi hatta. Azrail a.s bat\u0131 toplumlar\u0131ndaki gibi elinde t\u0131rpanla resmedilen korkun\u00e7 bir yarat\u0131k de\u011fil, emaneti Sevgiliye kavu\u015fturacak bir el\u00e7i tasavvurundad\u0131r bizim medeniyetimizde. Rahmetli dedem hasta bile olmadan – hani ayakta \u00f6lmek diye bir tabir vard\u0131r- tam da \u00f6yle, a\u011fa\u00e7 dikerken ruhunu teslim etmi\u015fti. O g\u00fcn kefen boh\u00e7as\u0131n\u0131 bulundu\u011fu dolaptan almak i\u00e7in rahmetlinin odas\u0131na giren anneci\u011fim, boh\u00e7ay\u0131 dedemin yata\u011f\u0131n\u0131n ba\u015fucuna konmu\u015f, haz\u0131r halde bulacakt\u0131. Onlar\u0131n endi\u015fe ettikleri tek \u015fey, elden aya\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcp yata\u011fa ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelmek ve ba\u015fkalar\u0131na y\u00fck olmakt\u0131. Ninelerimiz ”pi\u015firdi\u011fim a\u015f ile ba\u011flad\u0131\u011f\u0131m ba\u015f ile emanetini al Allah\u2019\u0131m” diye dua ederlerdi. Rahmetli anneannemim ”\u00f6lmekten de\u011fil, \u00f6lmemekten korkun yavrum ” diyen sesi hala kulaklar\u0131mdad\u0131r.
\n\u00d6l\u00fcm, her ne kadar bir m\u00fcmin i\u00e7in korkulacak bir son de\u011fil, vatan-\u0131 asliye g\u00f6\u00e7 olarak alg\u0131lansa da geride b\u0131rak\u0131lan yak\u0131nlar ve sevilenlerin mevcudiyeti nedeniyle her zaman h\u00fcz\u00fcnl\u00fc bir yan bar\u0131nd\u0131r\u0131r ku\u015fkusuz. G\u00f6\u00e7en yak\u0131nlar\u0131n ard\u0131ndan ya\u015faran g\u00f6z ve h\u00fcz\u00fcnlenen kalp son derece do\u011fal ve insani bir ger\u00e7ektir. 14. yy ba\u015flar\u0131nda in\u015fa edilmi\u015f bir \u0130lhanl\u0131 eseri olan Abdul Muttalip (Ahi Muhyittin) zaviyesinin kitabesinde bu insani h\u00fcz\u00fcn \u00e7ok veciz bir eda ile ta\u015fa hakkedilmi\u015f bir ibret levhas\u0131 olarak durmaktad\u0131r;
\n\u201cD\u00fcnya ge\u00e7ici ve de\u011fersizdir. Evveli \u00fcmit, sonu \u00f6l\u00fcmd\u00fcr. Elimizde olmayarak d\u00fcnyaya geldik. Orada \u015fa\u015fk\u0131n bir \u015fekilde konaklad\u0131k. Ve istemeye istemeye oradan \u00e7\u0131kt\u0131k.\u201d
\nZaten mezar \u015fahideleri eski k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde hat sanat\u0131m\u0131z\u0131n en nadide \u00f6rneklerinin sergilendi\u011fi birer sanat eseri durumundad\u0131rlar. \u00d6te yandan sahiplerinin cinsiyetini, hangi mesle\u011fe, hangi me\u015frebe d\u00e2hil olduklar\u0131n\u0131, hangi yolun yolcusu olduklar\u0131n\u0131 dilsiz ve dudaks\u0131z bir \u015fekilde s\u00f6ylemektedirler.
\nG\u00fclbahar Hatun (Meydan) Camii haziresinde yer al\u0131rken, Hatuniye medresesinin y\u0131kt\u0131r\u0131lmas\u0131 esnas\u0131nda oradan kald\u0131r\u0131lan mezarlardan biri olup, \u015fu an Tokat m\u00fczesi olarak hizmet veren tarihi bedesten \u00f6n\u00fcne nakledilmi\u015f bulunan 1913 tarihli bir lahit vard\u0131r. K\u0131r\u0131k \u015fahidesindeki yaz\u0131dan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re bu, Sivas valisi Ahmet Muammer Bey’in refikas\u0131 Faika Han\u0131m\u0131n kabridir. Bak\u0131n\u0131z Ahmet Muammer Bey, verem nedeniyle kaybetti\u011fi sevgili e\u015fine, zarif bir talik hatla nak\u015fedilmi\u015f \u015fu sat\u0131rlarda nas\u0131l sesleniyor;
\nEy tenha T\u00fcrk kad\u0131n\u0131 hayat\u0131m\u0131n yolda\u015f\u0131
\nSen mi vars\u0131n alt\u0131nda kald\u0131r\u0131rsam bu ta\u015f\u0131
\nYok, sen yoksun cismin var zulmet dolu bu yerde
\nSen bir ruhsun g\u00fclersin y\u0131ld\u0131zlarla g\u00f6klerde
\nAy do\u011fduk\u00e7a ruhunu hissettirir bu yerler
\nS\u00f6yler benim h\u00fczn\u00fcm\u00fc a\u011flad\u0131k\u00e7a b\u00fclb\u00fcller
\n…
\nHicran ate\u015finin \u00e2\u015f\u0131kta meydana getirdi\u011fi sars\u0131nt\u0131y\u0131 en sanatk\u00e2rane bir \u015fekilde g\u00f6steren bu ta\u015f\u0131n \u00f6n\u00fcnde, bir as\u0131r \u00f6nce yar\u0131m kalm\u0131\u015f bu a\u015fk i\u00e7in h\u00fcz\u00fcnlenmemek elde de\u011fil. Muammer Bey, Faika han\u0131m\u0131na \u00e7oktan kavu\u015fmu\u015f olmal\u0131. A\u015fklar\u0131 ziyade olsun. Nur i\u00e7inde yats\u0131nlar.
\nHz. Mevlana\u2019n\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131ndan itibaren sevenleri ve takip\u00e7ilerini bar\u0131nd\u0131ran Tokat\u2019\u0131n elbette y\u00fczy\u0131llar boyunca A\u015fk talimhanesi olmu\u015f g\u00fczel bir mevlevihanesi de vard\u0131r. Semahanesi, dervi\u015f h\u00fccreleri, \u015feyh dairesi ve hamam\u0131 ile g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fm\u0131\u015f olan bu nadide mevlevihanenin yaz\u0131k ki hamu\u015fan\u0131ndan eser kalmam\u0131\u015f. Hamu\u015fan muhtemelen son y\u00fczy\u0131lda, civardaki resmi kurumlardan birinin alan\u0131nda kalarak yaln\u0131z sessizli\u011fe de\u011fil, g\u00f6r\u00fcnmezli\u011fe de kar\u0131\u015fm\u0131\u015f olmal\u0131.
\nAs\u0131rlar boyunca farkl\u0131 dinler ve etnik k\u00f6kenlerin bir arada karde\u015f\u00e7e, bar\u0131\u015f i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Osmanl\u0131 co\u011frafyas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn kadim kentlerinde oldu\u011fu gibi 20. yy\u2019\u0131n son \u00e7eyre\u011fine kadar Tokat\u2019ta da biraz Musevi, biraz Rum ve hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir Ermeni n\u00fcfus vard\u0131. Millet-i sad\u0131ka denen bu hem\u015ferilerimizle atalar\u0131m\u0131z g\u00fczel kom\u015fuluk ve arkada\u015fl\u0131k ili\u015fkileri i\u00e7inde ya\u015fad\u0131lar. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak bir birlerinin dinlerine, kutsal de\u011ferlerine sayg\u0131l\u0131 oldular. S\u00f6zgelimi Ermenilerin evlerinde her zaman M\u00fcsl\u00fcman kom\u015fular\u0131 i\u00e7in seccadeler bulunduruldu. Bayramlar\u0131m\u0131z kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak kutland\u0131. Kurban’da onlara kom\u015fu pay\u0131 g\u00f6nderilirken paskalyada bize yumurta gelirdi. Cenazelerde kom\u015fuluk ba\u011flar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde her zaman birbirlerine destek oldular. Ermenilere ait ma\u015fatl\u0131k ad\u0131yla bilinen mezarl\u0131k, G\u0131jg\u0131j tepesinin kuzeybat\u0131 eteklerinde halen mevcuttur. Birlikte cemaat olu\u015fturabilmek ve \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 daha kolay evlendirebilmek gibi pratik gerek\u00e7elerle 50\u2019lerden itibaren \u015fehirdeki Ermeni n\u00fcfus giderek b\u00fcy\u00fck kentlere g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde yaz\u0131k ki yaln\u0131zca birka\u00e7 aile kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun do\u011fal sonucu olarak ma\u015fatl\u0131\u011f\u0131n ziyaret\u00e7ileri gitgide azalmaktad\u0131r. Birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce, y\u0131llard\u0131r Amerika\u2019da ya\u015fayan, Tokat sevgisi ortak noktas\u0131nda bulu\u015ftu\u011fumuz de\u011ferli a\u011fabeyim ve hem\u015fehrim Dr. Vahe Kara\u00e7orlu, bir miktar para g\u00f6ndererek babas\u0131n\u0131n medfun bulundu\u011fu Ermeni mezarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 boyatmam\u0131z\u0131 rica etmi\u015fti. Biz de bu iste\u011fini yerine getirdik. Bu esnada olay\u0131 muhterem kay\u0131npederim Haf\u0131z H\u00fcseyin Efendiye anlatt\u0131\u011f\u0131mda, kay\u0131npederim 1960 larda yeniden in\u015fa edilmesine \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti\u011fi \u015eeyh-i \u015eirvan\u00ee camisinin do\u011framalar\u0131n\u0131 Vahe beyin babas\u0131 Ha\u00e7ik Ustan\u0131n g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak bila \u00fccret yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 tebess\u00fcmle hat\u0131rlad\u0131. Evrensel kaide olan, iyilik yap, iyilik bul ve her milletin iyisi iyidir d\u00fcsturlar\u0131n\u0131 bu tevafuk vesilesiyle bir kez daha idrak ettik. Ke\u015fke en az bizim kadar bural\u0131 olan Ermeni hem\u015fehrilerimizle, bar\u0131\u015f ve esenlik i\u00e7inde hala birlikte ya\u015f\u0131yor olabilseydik. Onlar\u0131n Ma\u015fatl\u0131kta yatan atalar\u0131 i\u00e7inde; dinince dinlensinler, topraklar\u0131 bol olsun demeden ge\u00e7meyeyim.
\n\u00c7ocuklu\u011fumun Tokat\u2019\u0131nda, mahalle k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn canl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc devirlerde birisi vefat etti\u011finde yard\u0131ma ko\u015facak ilk ki\u015fi kom\u015fular olurdu. Yak\u0131n kom\u015funun ana-babadan bile ileri say\u0131lmas\u0131 i\u015fte tam da bu y\u00fczdendi. Kom\u015fular el birli\u011fi ile cenazenin gereken hizmetini g\u00f6r\u00fcrler, rahat yata\u011f\u0131na yat\u0131r\u0131rlar, uzakta yak\u0131nlar varsa haber verme, telgraf \u00e7ekme gibi i\u015fleri yaparlar, mezar yerinin tespiti ve haz\u0131rlanmas\u0131 gibi konular\u0131 hallederlerdi. B\u00f6ylece cenaze yak\u0131nlar\u0131n\u0131n ilk \u015foku atlatmas\u0131na yard\u0131m ederler ve bu kederli g\u00fcnde yaln\u0131z b\u0131rakmazlard\u0131. \u0130\u00e7li selalar ile t\u00fcm \u015fehre duyurulurdu vefat haberi. Cenazenin gasl ve defin i\u015flemlerinde hizmet, en ba\u015fta evlatlar\u0131 olmak \u00fczere en yak\u0131nlar\u0131na d\u00fc\u015ferdi. Erkekler 3 g\u00fcn, kad\u0131nlar bir haftadan az olmamak kayd\u0131yla, 40 g\u00fcne kadar taziye ziyaretlerine devam ederlerdi. Bu s\u00fcre zarf\u0131nda cenaze evinde yemek pi\u015firilmez, e\u015f, dost ve kom\u015fular s\u0131ra ile bu i\u015fi hallederdi. Mahallede planlanm\u0131\u015f d\u00fc\u011f\u00fcn varsa yap\u0131lmaz, cenazeye h\u00fcrmeten bir s\u00fcre ertelenirdi. Taziye s\u00fcrecinde vefat eden ki\u015fi g\u00fczel vas\u0131flar\u0131yla ve rahmet dile\u011fiyle y\u00e2d edilir, a\u015fr\u0131 \u015ferifler okunur, hatimler indirilir, 71.000 kelime-i tevhit tesbih edilirdi. Geride kalanlar \u201cAllah sizlere \u00f6m\u00fcr versin, Allah daha a\u011f\u0131r ac\u0131 g\u00f6stermesin, Allah sabr-\u0131 cemil ihsan eylesin, Takdir-i ilahi\u201d gibi c\u00fcmlelerle teselli edilirdi. Cenaze kad\u0131n ise tabutun \u00fczerine i\u011fne oyal\u0131 ye\u015fil bir yazma \u00f6rt\u00fcl\u00fcrd\u00fc mutlaka. Cenaze g\u00fcn\u00fc yak\u0131nlar\u0131 defin i\u015fleminden sonra mezarl\u0131kta \u0131skat sadakas\u0131 da\u011f\u0131t\u0131r, sonraki g\u00fcnlerde vefat eden ki\u015finin t\u00fcm giyecekleri, ihtiya\u00e7 sahiplerine verilir ve hay\u0131r hasenat yap\u0131l\u0131rd\u0131. 40. ve 52. g\u00fcnlerinde Kur\u2019an-\u0131 kerim, kelime-i tevhid ve mevlit meclisleri d\u00fczenlenir, ard\u0131ndan misafirlere aynen d\u00fc\u011f\u00fcn yemeklerinde oldu\u011fu gibi, yo\u011furtlu yarma \u00e7orbas\u0131, pehlili pilav, helva ve ayrandan olu\u015fan bir yemek ikram edilirdi. Cenazenin en yak\u0131nlar\u0131 ve sevenleri taraf\u0131ndan bu s\u00fcre zarf\u0131nda her g\u00fcn bir \u015fi\u015fe i\u00e7indeki suya Kur\u2019an-\u0131 kerim, en \u00e7ok ta Yasin-i \u015ferif okunur ve 41. g\u00fcn kabir ziyaret edilerek bu su mezar topra\u011f\u0131na d\u00f6k\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Daha sonraki y\u0131llarda genellikle vefat\u0131n sene-i devriyesinde bu yemekli meclisler tekrarlanacakt\u0131. Arefe g\u00fcnleri bilhassa ikindiden sonra veya bayram sabahlar\u0131 namazdan sonra kabirler ziyaret edilerek, bayram sevinci g\u00f6\u00e7\u00fcp gidenlerle de payla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olurdu.
\nAdeta hamamlar ba\u015fkenti olan ve do\u011fum, d\u00fc\u011f\u00fcn ba\u015fta olmak \u00fczere her vesileyle hamama gidilen bu \u015fehirde elbette \u00f6l\u00fcm\u00fc takip eden bir hamam t\u00f6reninin olmamas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Genellikle 40 g\u00fcnl\u00fck taziye s\u00fcresi dolduktan sonra, yak\u0131n akrabalardan biri, cenaze yak\u0131nlar\u0131n\u0131 hamama davet eder, onlar\u0131 araba g\u00f6ndererek ald\u0131r\u0131r, \u00fcz\u00fcnt\u00fcl\u00fc olduklar\u0131 i\u00e7in y\u0131kanma ve giyinmeleri ile ola\u011fan vakitlerden daha fazla alakadar olur ve hamam \u00fccretlerini \u00f6derdi. Buna yas hamam\u0131 denir ve \u00f6lenin ard\u0131ndan kalan yak\u0131nlar\u0131n, ola\u011fan g\u00fcndelik hayata d\u00f6n\u00fcp adapte olabilmeleri i\u00e7in adeta bir s\u0131n\u0131r te\u015fkil ederdi. Hayat devam ediyor, \u00f6lenle \u00f6l\u00fcnm\u00fcyordu elbette. Yine d\u00fc\u011f\u00fcnler olacak, bebekler d\u00fcnyaya gelecek velhas\u0131l devran d\u00f6necek, \u201cEy hayat, seni b\u00f6yle s\u0131k\u0131 tutu\u015fum \u00f6l\u00fcm sayesindedir\u201d diyen filozof hakl\u0131 \u00e7\u0131kacakt\u0131.
\nHalk irfan\u0131ndan s\u00fcz\u00fclen o g\u00fczel ifade \u201c\u00d6l\u00fcm Allah’\u0131n emri ayr\u0131l\u0131k olmasayd\u0131\u201d der demesine ama as\u0131l \u00f6nemli olan ahiret ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmamas\u0131d\u0131r. Cemal cennetlerinde ba\u015fta Efendimiz s.a.v olmak \u00fczere, sevdiklerimizden ayr\u0131 d\u00fc\u015fmemek duas\u0131yla noktalayal\u0131m. Allah kimselere ahiret ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 vermesin efendim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u015eehirler bir medeniyetin insan eliyle olu\u015fmu\u015f en somut g\u00f6stergelerinden biridir. Arap dilinde \u015fehir anlam\u0131na gelen Medine kelimesi ile medeniyetin ayn\u0131 k\u00f6kten geliyor olmas\u0131 \u015f\u00fcphesiz bir tesad\u00fcf de\u011fil. Bir yandan medeniyetler \u015fehirler in\u015fa ederken, di\u011fer yandan \u015fehirlilerin \u00fcretti\u011fi medeniyet \u015fehirleri besler ve geli\u015ftirir. \u0130\u015fte bu y\u00fczden, Ortado\u011fu merkez olmak \u00fczere Atlas okyanusundan Uzakdo\u011fu\u2019ya, \u0130slam Medeniyetinin ye\u015ferip […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-13575","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turkiy-dbiyyati"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13575","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13575"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13575\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13577,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13575\/revisions\/13577"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13575"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13575"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13575"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}