{"id":13814,"date":"2015-08-10T10:00:52","date_gmt":"2015-08-10T05:00:52","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=13814"},"modified":"2015-08-10T10:37:35","modified_gmt":"2015-08-10T05:37:35","slug":"ateizmin-pionerl%c9%99rind%c9%99n-darvin","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=13814","title":{"rendered":"Ateizmin pionerl\u0259rind\u0259n- Darvin"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/08\/re.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/08\/re-300x225.jpg\" alt=\"re\" width=\"300\" height=\"225\" class=\"alignnone size-medium wp-image-13815\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/08\/re-300x225.jpg 300w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/08\/re.jpg 400w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>19-cu \u0259srin ortalar\u0131nda din v\u0259 elm bir-birinin ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131 idi v\u0259 he\u00e7 k\u0259s birini dig\u0259rind\u0259n ay\u0131rma\u011fa t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs d\u0259 g\u00f6st\u0259r\u0259 bilm\u0259zdi.<\/p>\n<p>Ateizmin pionerl\u0259rind\u0259n- Darvin<\/p>\n<p>19-cu \u0259srin ortalar\u0131nda din v\u0259 elm bir-birinin ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131 idi v\u0259 he\u00e7 k\u0259s birini dig\u0259rind\u0259n ay\u0131rma\u011fa t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs d\u0259 g\u00f6st\u0259r\u0259 bilm\u0259zdi. Bu d\u00f6vrl\u0259r ateizm \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n u\u011fursuz vaxtlar say\u0131la bil\u0259rdi v\u0259 d\u00f6vr\u00fcn Ri\u00e7ard Ouen, Qreqor Mendel, Tomas U. Cons, Lui Paster kimi elm adamlar\u0131n\u0131n ham\u0131s\u0131 \u00f6z b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259tl\u0259ril\u0259 birg\u0259, h\u0259m d\u0259 din\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131qlar\u0131 il\u0259 m\u0259\u015fhur idil\u0259r. Bel\u0259 bir d\u00f6vrd\u0259, \u0259slind\u0259, he\u00e7 bir elmi d\u0259r\u0259c\u0259si olmayan \u00c7arlz Darvin adl\u0131 h\u0259v\u0259skar bir s\u0259yyah ortaya \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131. O, 20-ci \u0259srin ateizm pandemiyas\u0131na \u00f6nd\u0259rlik ed\u0259c\u0259kdi.<\/p>\n<p>Do\u011frudur, Deni Didro v\u0259 Holbax kimi materialistl\u0259rin orta \u0259srl\u0259rd\u0259ki ateizm y\u00f6n\u00fcml\u00fc f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rini g\u00f6rm\u0259zd\u0259n g\u0259lm\u0259k olmaz, lakin Darvin\u0259 q\u0259d\u0259r ateizm \u201celmi t\u0259m\u0259l\u201dd\u0259n m\u0259hrum qalma\u011fa davam etmi\u015f, f\u0259ls\u0259fi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259d\u0259n k\u0259nara s\u0131za bilm\u0259mi\u015fdi. Maraql\u0131d\u0131r ki, ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyim ateistl\u0259rin m\u00fcasiri olmu\u015f Erazm Darvin is\u0259 daha orijinal bir fikr\u0259- ilk ibtidai \u201ct\u0259kam\u00fcl\u201d d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rin\u0259 m\u00fc\u0259lliflik etmi\u015fdi, bu irsi sonradan \u00f6z n\u0259v\u0259sin\u0259- \u00c7arlz Robert Darvin\u0259 \u00f6t\u00fcr\u0259c\u0259kdi. Darvin is\u0259 bu ail\u0259 miras\u0131na el\u0259 h\u0259rislikl\u0259 sahib \u00e7\u0131xd\u0131 ki, art\u0131q elm d\u00fcnyas\u0131 ateizml\u0259, k\u00f6n\u00fcls\u00fcz d\u0259 olsa, tan\u0131\u015f olma\u011fa m\u0259cbur idi&#8230;<\/p>\n<p>Darvin\u0259 v\u0259 Darvind\u0259n d\u0259 uzun bir m\u00fcdd\u0259t sonraya q\u0259d\u0259r kainat sonsuz hesab edilirdi v\u0259 he\u00e7 bir materialist \u201ckainat\u0131 kim yarad\u0131b?\u201d sual\u0131n\u0131 soru\u015fma\u011fa n\u0259f\u0259s d\u0259 h\u0259d\u0259r etm\u0259k ist\u0259m\u0259zdi. Lakin canl\u0131 al\u0259m- bitkil\u0259r, heyvanlar, g\u00f6zl\u0259 g\u00f6r\u00fclm\u0259z bakteriyalar v\u0259 tarixd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f \u0259z\u0259m\u0259tli canl\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn eyni d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259ni y\u00fcr\u00fctm\u0259z olmazd\u0131. Onlar\u0131n bir ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 var idi v\u0259 bu ba\u015flan\u011f\u0131c \u00fc\u00e7\u00fcn yegan\u0259- h\u0259m f\u0259ls\u0259fi, h\u0259m m\u0259ntiqi, h\u0259m d\u0259 elmi c\u0259h\u0259td\u0259n yegan\u0259 a\u00e7\u0131qlama Yarad\u0131l\u0131\u015f idi. Materialistl\u0259r is\u0259 canl\u0131lar\u0131n yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131 m\u00f6vzusunu narahat bir susqunluqla \u201ccavablay\u0131rd\u0131lar\u201d. Ateizm \u00fc\u00e7\u00fcn bel\u0259 ac\u0131nacaql\u0131 olan bir m\u00fchitd\u0259 Darvinin \u201cN\u00f6vl\u0259rin M\u0259n\u015f\u0259yi\u201d kitab\u0131n\u0131n \u00e7ap\u0131 onlar \u00fc\u00e7\u00fcn yeni bir \u201cmiladi t\u0259qvim\u201din ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 oldu&#8230; Hal-haz\u0131rda d\u00fcnyada \u201cateizmin d\u00f6rd atl\u0131s\u0131\u201dndan birincisi say\u0131lan Ri\u00e7ard Dokinz bu milad\u0131n ba\u015fla\u011f\u0131c\u0131n\u0131 h\u0259y\u0259canla qeyd edir: \u201cDarvin intellektual s\u0259viyy\u0259d\u0259 qane olmu\u015f bir ateist olma\u011fa imkan yaratd\u0131\u201d. \u201cN\u00f6vl\u0259rin M\u0259n\u015f\u0259yi\u201d kitab\u0131ndan \u00f6nc\u0259 ateist olmaq \u00e7ox \u00e7\u0259tin idi\u201d,- ba\u015fqa bir reportaj\u0131nda Dokinz x\u00fcsusil\u0259 vur\u011fulay\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0259qal\u0259ni q\u0259l\u0259m\u0259 almazdan \u00f6nc\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259tdir ara\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131m bu m\u00f6vzunu daha da \u015fax\u0259l\u0259ndirm\u0259y\u0259 q\u0259rar verdim v\u0259 bir s\u0131ra m\u0259nb\u0259l\u0259ri daha g\u00f6zd\u0259n ke\u00e7irdim. M\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rim bundan ibar\u0259tdir ki, s\u0259n dem\u0259, bu sah\u0259ni ara\u015fd\u0131ran filosoflar\u0131n, din xadiml\u0259rinin v\u0259 elm adamlar\u0131n\u0131n \u00fcr\u0259kl\u0259ri dolu imi\u015f. Ham\u0131s\u0131n\u0131n yekdillikl\u0259 \u015fikay\u0259tl\u0259ndiyi bir n\u00f6qt\u0259 darvinizmin elm-\u0259sasl\u0131 deyil, materializm-\u0259sasl\u0131 olmas\u0131d\u0131r. Y\u0259ni darvinizmi do\u011furan s\u0259b\u0259bl\u0259r he\u00e7 d\u0259 t\u0259bi\u0259tin qanunlar\u0131 v\u0259 bu qanunlara \u0259saslanan m\u00fc\u015fahid\u0259 v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r deyildi. Darvinizm materializm k\u00fcrs\u00fcs\u00fc \u00fcz\u0259rin\u0259 qoyulmu\u015f simvolik bir suvenir\u0259 b\u0259nz\u0259yirdi. \u018flb\u0259tt\u0259, ax\u0131 el\u0259 Darvinin m\u00fc\u0259llimi olmu\u015f m\u0259\u015fhur elm xadimi Adam Secvik h\u0259l\u0259 ill\u0259r \u00f6nc\u0259sind\u0259n bizi agah etmi\u015fdi ki, darvinizm elm deyildir, \u201csoyuq ateist v\u0259 materialist\u201d f\u0259ls\u0259f\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015fdur. S\u00f6z\u00fcged\u0259n yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n \u015fikay\u0259tl\u0259ndiyi ikinci bir n\u00f6qt\u0259 is\u0259 Darvinin \u00f6z dinsizliyini m\u0259har\u0259tl\u0259 gizl\u0259tmi\u015f olmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n<p>Maraql\u0131d\u0131r ki, Darvin t\u0259kam\u00fcl n\u0259z\u0259riyy\u0259sini ilk ortaya atd\u0131\u011f\u0131 zaman, mahiyy\u0259t etibaril\u0259, dini m\u00f6vzulara yana\u015fmamaqla b\u0259rab\u0259r kitab v\u0259 m\u0259ktublar\u0131nda \u201cYarad\u0131c\u0131\u201d v\u0259 \u201cTanr\u0131\u201ddan da b\u0259hs edir. Halbuki bunun sad\u0259c\u0259 v\u0259 sad\u0259c\u0259 bir kamuflyaj metodu oldu\u011fu b\u0259lli idi. Darvin g\u0259nc ya\u015flar\u0131ndan etibar\u0259n Yarad\u0131c\u0131m\u0131z\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na inanmam\u0131\u015f, lakin ail\u0259sid\u0259n v\u0259 \u0259traf\u0131ndan \u0259ks-reaksiya g\u00f6rm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ateist fikirl\u0259rini \u00f6z\u00fcn\u0259 saxlam\u0131\u015fd\u0131. Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lara \u0259sas\u0259n, Darvinin \u00f6z inancs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gizl\u0259tm\u0259sinin iki ba\u015fl\u0131ca s\u0259b\u0259bi var idi. Birincisi, Darvin \u00f6z \u00e7evr\u0259sini incitm\u0259m\u0259k, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259, h\u0259yat yolda\u015f\u0131 v\u0259 dindar xristian olan Emman\u0131n hissl\u0259rin\u0259 toxunmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn bu yolu se\u00e7mi\u015fdi. Darvinl\u0259 evl\u0259ndikd\u0259n q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t sonra onun inancs\u0131z oldu\u011funu \u00f6yr\u0259n\u0259n Emma nec\u0259 m\u0259yus oldu\u011funu v\u0259 \u201c\u00c7arlzla sonsuza q\u0259d\u0259r birlikd\u0259 olmayaca\u011f\u0131\u201dna g\u00f6r\u0259 nec\u0259 b\u0259db\u0259xt oldu\u011funu yaz\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>\u015e\u00fcbh\u0259 yoxdur ki, Emma Darvinin \u201cdindarla\u015fmas\u0131na\u201d t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi. Lakin Darvinin Allahdan b\u0259hs etm\u0259sin\u0259 t\u0259sir ed\u0259n \u0259n \u0259sas ikinci faktor var idi. Darvin \u00f6z d\u00f6vr\u00fcnd\u0259ki bir \u00e7ox materialistin t\u0259nqidl\u0259r\u0259 nec\u0259 tu\u015f g\u0259ldikl\u0259rini bilirdi. Bunlardan biri 1844-c\u00fc ild\u0259 t\u0259kam\u00fcl haqq\u0131nda kitab\u0131 n\u0259\u015fr olunmu\u015f Robert \u00c7embers idi ki, h\u0259tta s\u00f6z\u00fcged\u0259n kitab\u0131nda d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u201cTanr\u0131\u201ddan b\u0259hs etm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259nqid\u0259 u\u011fram\u0131\u015f v\u0259 bir materialist kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verilmi\u015fdi. Darvin is\u0259 m\u00fcbahis\u0259l\u0259ri v\u0259 t\u0259nqidl\u0259ri sevm\u0259zdi. \u00c7embersin kitab\u0131ndan qat-qat materialist olan \u00f6z kitab\u0131n\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259\u015frl\u0259rini xilas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn inanmad\u0131\u011f\u0131 Tanr\u0131n\u0131 da \u00f6z n\u0259z\u0259riyy\u0259si il\u0259 uzla\u015fd\u0131rmal\u0131 oldu. Darvinin sad\u0259c\u0259 \u0259traf\u0131ndan reaksiya toplamamaq \u00fc\u00e7\u00fcn ateist g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rini gizl\u0259tdiyini neodarvinizmin qurucular\u0131ndan olan m\u0259\u015fhur t\u0259kam\u00fcl\u00e7\u00fc Ernst Meyr bel\u0259 dil\u0259 g\u0259tirir:<\/p>\n<p>\u201cDarvinin 1836-39-cu ill\u0259rd\u0259, Maltusun yaz\u0131lar\u0131n\u0131 oxumazdan \u00f6nc\u0259 inanc\u0131n\u0131 itirdiyi a\u015fkard\u0131r. Dostlar\u0131n\u0131n v\u0259 arvad\u0131n\u0131n hissl\u0259rin\u0259 toxunmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259\u015frl\u0259rind\u0259 daha \u00e7ox Allah\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na inanan \u00fcslubdan istifad\u0259 etmi\u015fdir. Lakin qeyd d\u0259ft\u0259r\u00e7\u0259sind\u0259ki ifad\u0259l\u0259rin bir \u00e7oxu materialist oldu\u011funa i\u015far\u0259 edir\u201d.<\/p>\n<p>El\u0259 bu ifad\u0259l\u0259rd\u0259n birini d\u0259 Darvinin 1876-c\u0131 il tarixli m\u0259ktublar\u0131ndan birind\u0259 asanl\u0131qla g\u00f6rm\u0259k olar:<\/p>\n<p>\u201cM\u0259n \u201cAllahs\u0131z\u201d adland\u0131r\u0131lma\u011fa layiq\u0259m. Bu n\u0259tic\u0259, xat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m q\u0259d\u0259ril\u0259, \u201cN\u00f6vl\u0259rin M\u0259n\u015f\u0259yi\u201dni yazd\u0131\u011f\u0131m vaxt beynimd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u00fccl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 yer tapma\u011fa ba\u015flad\u0131\u201d.<\/p>\n<p>G\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz kimi, r\u0259smi v\u0259 publisistik p\u0259rd\u0259ni qald\u0131r\u0131b Darvinin \u015f\u0259xsi g\u00f6r\u00fc\u015f buca\u011f\u0131na n\u0259z\u0259r sald\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, b\u0259zil\u0259rinin g\u00f6st\u0259rm\u0259k ist\u0259diyinin \u0259ksin\u0259, Darvinin dinl\u0259 yax\u0131ndan-uzaqdan \u0259laq\u0259li olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. H\u0259tta daha da s\u0259mimi oldu\u011fu v\u0259 \u00e7\u0259kinm\u0259diyi dostlar\u0131yla \u00fcnsiyy\u0259td\u0259 olark\u0259n \u00f6z \u201cN\u00f6vl\u0259rin M\u0259n\u015f\u0259yi\u201d kitab\u0131na \u201c\u015feytan\u0131n \u0130ncili\u201d dey\u0259 xitab edir, t\u0259bii se\u00e7m\u0259 prosesini d\u0259 \u201cm\u0259nim ilah\u0131m\u201d adland\u0131rard\u0131. Bu g\u00fcn Darvinin sanki inancl\u0131 imi\u015f kimi g\u00f6st\u0259rilm\u0259sinin yegan\u0259 s\u0259b\u0259bi is\u0259 t\u0259kam\u00fcl n\u0259z\u0259riyy\u0259sini geni\u015f xalq k\u00fctl\u0259l\u0259rin\u0259, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259, \u015e\u0259rq\u0259 q\u0259bul etdirm\u0259k siyas\u0259tind\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey deyil.<\/p>\n<p>\u018fslind\u0259, Darvinin inancs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fc h\u0259r c\u0259h\u0259td\u0259n b\u00fcruz\u0259 verir: \u201cN\u00f6vl\u0259rin M\u0259n\u015f\u0259yi\u201dn\u0259 q\u0259d\u0259r sanki yuxu rejimind\u0259 olan materialistl\u0259r kitab\u0131n \u00e7ap\u0131ndan sonra h\u0259y\u0259canla oyand\u0131lar. Marks, Engels, Nits\u015fe, Freyd kimi darvinistl\u0259r ham\u0131s\u0131 20-ci \u0259sr ateizmin\u0259 t\u0259kan vermi\u015f adlar aras\u0131nda say\u0131la bil\u0259r. Kommunist diktatorlardan milyonlarla insan\u0131n qan\u0131 \u0259ll\u0259rind\u0259 olan Stalin, Lenin v\u0259 Mao kimi ateistl\u0259r d\u0259 Darvin\u0259 v\u0259 t\u0259kam\u00fcl n\u0259z\u0259riyy\u0259sin\u0259 heyranl\u0131qlar\u0131n\u0131 h\u0259r f\u00fcrs\u0259td\u0259 dil\u0259 g\u0259tir\u0259rdil\u0259r. El\u0259 ad\u0131 sadalanan v\u0259 uzun siyah\u0131s\u0131 tutula bil\u0259c\u0259k \u015f\u0259xsl\u0259r idi ki, 20-ci \u0259srd\u0259 m\u00fcharib\u0259l\u0259r\u0259, k\u00fctl\u0259vi q\u0259tliamlara, \u0259xlaqi degenerasiyaya, irq\u00e7ilik v\u0259 istismar siyas\u0259tin\u0259, qad\u0131nlar\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 sinif kimi q\u0259bul edilm\u0259sin\u0259 dair \u201cn\u0259z\u0259riyy\u0259 v\u0259 metodologiya\u201dlar\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u0259rk\u0259n Darvind\u0259n miras ald\u0131qlar\u0131 \u201cg\u00fccl\u00fcl\u0259rin z\u0259ifl\u0259ri \u0259zm\u0259si\u201d \u015f\u00fcar\u0131n\u0131 \u0259ll\u0259rind\u0259 bayraq etmi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n<p>\u018fl\u0259lx\u00fcsus, sosial darvinizm ad\u0131 alt\u0131nda t\u0259tbiq edil\u0259n \u201cpraktiki darvinizm\u201d ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 xalqlar\u0131n istismar\u0131na, z\u0259ncil\u0259rin, t\u00fcrkl\u0259rin v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, q\u0259rbli olmayanlar\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 irq kimi q\u0259bul edilm\u0259sin\u0259, x\u0259st\u0259 v\u0259 \u015fik\u0259stl\u0259rin s\u0131radan \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131na v\u0259 h\u0259l\u0259 p\u0259rd\u0259 arxas\u0131nda duran, tarix\u0259 \u0259ks olunmu\u015f v\u0259 olunmam\u0131\u015f n\u0259 c\u00fcr v\u0259h\u015filikl\u0259r\u0259 birba\u015fa s\u0259b\u0259bkar oldu.<\/p>\n<p>Dinin b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 a\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 \u201c\u015f\u0259r\u0259fli insan\u201d h\u0259qiq\u0259tind\u0259n uzaqla\u015f\u0131b insan\u0131 \u00f6z ist\u0259kl\u0259rini t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcbariz\u0259 aparan eqoist heyvan n\u00f6v\u00fcn\u0259 \u00e7evir\u0259n bu ideologiyaya t\u0259slim olmu\u015f c\u0259miyy\u0259tl\u0259r el\u0259 bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r t\u0259slimiyy\u0259tl\u0259rinin \u0259ziyy\u0259tini \u00e7\u0259km\u0259kd\u0259dirl\u0259r. S\u0259b\u0259bini is\u0259 \u00f6z\u00fc d\u0259 t\u0259kam\u00fcl\u00e7\u00fc olan Uilyam Pruvayn bel\u0259 etiraf edir:<\/p>\n<p>Darvinizm be\u015f n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259tirir v\u0259 bunlar\u0131 Darvinin \u00f6z\u00fc d\u0259 yax\u015f\u0131 bilirdi: 1) He\u00e7 bir tanr\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na ehtiyac yoxdur; 2) \u00d6l\u00fcmd\u0259n sonra h\u0259yat yoxdur; 3) \u018fxlaqi d\u0259y\u0259rl\u0259rin he\u00e7 bir m\u00fctl\u0259q t\u0259m\u0259li yoxdur; 4) H\u0259yat\u0131n he\u00e7 bir m\u00fctl\u0259q m\u0259nas\u0131 yoxdur; 5) \u0130nsan\u0131n azad irad\u0259si yoxdur.<\/p>\n<p>Bel\u0259 bir fikir sisteminin m\u0259ng\u0259n\u0259sind\u0259 qalm\u0131\u015f xalq\u0131n h\u0259r c\u00fcr milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259ri m\u0259cbur\u0259n t\u0259rk ed\u0259c\u0259yi a\u00e7\u0131qd\u0131r. Bundan \u00f6tr\u00fc d\u0259, milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin v\u0259 \u0259xlaq normalar\u0131n\u0131n qorunub-saxlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259kam\u00fcl n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin t\u0259hsili v\u0259 t\u0259bli\u011fat\u0131 yolverilm\u0259zdir. Bura q\u0259d\u0259r inc\u0259l\u0259diyimiz, m\u0259hdud sayda detala v\u0259 sitatlara yer ay\u0131ra bildiyimiz h\u0259qiq\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, Darvin d\u0259, darvinizm d\u0259 bu g\u00fcn biz\u0259 \u201cb\u0259z\u0259dil\u0259r\u0259k\u201d g\u00f6st\u0259rildiyind\u0259n \u00e7ox f\u0259rqlidir. Xalq\u0131n v\u0259 xalq\u0131 m\u0259lumatland\u0131ran k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259rinin d\u0259 bundan agah v\u0259 buna qar\u015f\u0131 ay\u0131q-say\u0131q olmas\u0131 g\u0259r\u0259kdir.<\/p>\n<p>Raf\u0259t \u018flizad\u0259<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>19-cu \u0259srin ortalar\u0131nda din v\u0259 elm bir-birinin ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131 idi v\u0259 he\u00e7 k\u0259s birini dig\u0259rind\u0259n ay\u0131rma\u011fa t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs d\u0259 g\u00f6st\u0259r\u0259 bilm\u0259zdi. Ateizmin pionerl\u0259rind\u0259n- Darvin 19-cu \u0259srin ortalar\u0131nda din v\u0259 elm bir-birinin ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131 idi v\u0259 he\u00e7 k\u0259s birini dig\u0259rind\u0259n ay\u0131rma\u011fa t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs d\u0259 g\u00f6st\u0259r\u0259 bilm\u0259zdi. Bu d\u00f6vrl\u0259r ateizm \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n u\u011fursuz vaxtlar say\u0131la bil\u0259rdi v\u0259 d\u00f6vr\u00fcn Ri\u00e7ard [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-13814","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13814","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13814"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13814\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13816,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13814\/revisions\/13816"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13814"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13814"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13814"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}