{"id":14085,"date":"2015-08-22T11:00:28","date_gmt":"2015-08-22T06:00:28","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=14085"},"modified":"2015-08-22T12:25:30","modified_gmt":"2015-08-22T07:25:30","slug":"t%c9%99ran%c9%99-turan-r%c9%99himli-akif-s%c9%99m%c9%99din-poeziyasi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=14085","title":{"rendered":"T\u0259ran\u0259 Turan R\u018fH\u0130ML\u0130.&#8221;Akif S\u0259m\u0259din poeziyas\u0131&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/ttrts.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/ttrts-192x300.jpg\" alt=\"ttrts\" width=\"192\" height=\"300\" class=\"alignnone size-medium wp-image-13545\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/ttrts-192x300.jpg 192w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/ttrts.jpg 288w\" sizes=\"auto, (max-width: 192px) 100vw, 192px\" \/><\/a><\/p>\n<p>T\u018fRAN\u018f TURAN R\u018fH\u0130ML\u0130,<br \/>\n\u015fair-ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131,<br \/>\nfilologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent<\/p>\n<p>S\u018fS\u0130 UZAQLARDAN G\u018fL\u018fN, UZAQLARA GED\u018fN \u015eA\u0130R<\/p>\n<p>Akif S\u0259m\u0259d 80-ci ill\u0259r \u0259d\u0259bi n\u0259slin\u0259 m\u0259nsub \u015fairdir, daha obrazl\u0131 des\u0259k, milli \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda b\u0259xti g\u0259tirm\u0259y\u0259n, \u201citirilmi\u015f\u201d daha bir \u0259d\u0259bi n\u0259slin n\u00fcmay\u0259nd\u0259sidir. C\u0259miyy\u0259tin, ictimai qurulu\u015fun f\u00f6vq\u0259lad\u0259 natarazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, bu natarazl\u0131qdan do\u011fan laqeyd m\u00fcnasib\u0259tin onun \u0259d\u0259bi taleyind\u0259ki izl\u0259ri d\u0259 t\u0259kc\u0259 Akif S\u0259m\u0259din \u015fair taleyin\u0259 aid deyil, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 80-cil\u0259rin \u201cal\u0131n yaz\u0131s\u0131\u201dd\u0131r. V\u0259 bu d\u0259f\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259q\u0259d\u0259rki v\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259nsonrak\u0131 \u0259d\u0259bi n\u0259sill\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq n\u0259d\u0259n \u201citirildiyini\u201d bilm\u0259y\u0259n, buna h\u0259rhans\u0131 tutarl\u0131 bir s\u0259b\u0259bl\u0259 b\u0259ra\u0259t (b\u0259lk\u0259 d\u0259 b\u0259han\u0259 deyilm\u0259lidi) qazand\u0131rmaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259k\u0259n, beyni suallarla dopdolu bu \u0259d\u0259bi n\u0259sil \u2013 80-cil\u0259r n\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259n xeyli \u0259vv\u0259lki 20-30-cu ill\u0259r \u0259d\u0259bi n\u0259sli kimi repressiya q\u0259d\u0259r a\u011f\u0131r, faci\u0259vi bir v\u0259ziyy\u0259t \u00fcz\u00fcnd\u0259n \u201citirilmi\u015fdi\u201d, n\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259n az sonrak\u0131 90-c\u0131lar kimi Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si, \u201cke\u00e7id d\u00f6vr\u00fc\u201d girdab\u0131nda \u0259riyiub-itmi\u015fdi. 80-cil\u0259r sovet imperiyas\u0131n\u0131n yenid\u0259nqurma f\u0131rt\u0131nas\u0131nda ba\u015f\u0131n\u0131 itirmi\u015f c\u0259miyy\u0259tin laqeydliyinin qurban\u0131na \u00e7evrildi. C\u0259miyy\u0259t bu \u0259d\u0259bi n\u0259sl\u0259 layiq olduqlar\u0131n\u0131 ver\u0259 bilm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn uzun m\u00fcdd\u0259t onlar\u0131 \u201cg\u0259nc\u201d adland\u0131rma\u011fa bel\u0259 m\u0259cbur oldu. 90-c\u0131 ill\u0259rin sonlar\u0131nda Akif S\u0259m\u0259din dilind\u0259n e\u015fitdiyim \u201cQorxuram h\u0259\u015ftad\u0131m\u0131zda da biz\u0259 \u201cg\u0259nc \u015fair\u201d dey\u0259l\u0259r\u201d ironiyas\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 bu \u0259d\u0259bi n\u0259slin daha \u201cg\u0259nc\u201d olmaqdan bezdiyini, bu \u201cg\u0259nc\u201d ad\u0131 alt\u0131nda \u0259d\u0259bi prosesd\u0259ki yerinin, m\u00f6vqeyinin d\u00fcr\u00fcst d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilm\u0259diyini, \u201cg\u0259nc \u015fair\u201d adlanma\u011f\u0131n layiq olduqlar\u0131n\u0131 c\u0259miyy\u0259td\u0259n almaq yolunda bir mane\u0259y\u0259 \u00e7evrildiyini g\u00f6rm\u0259k \u00e7\u0259tin deyildi. <!--more--><\/p>\n<p>Lakin b\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq bu \u0259d\u0259bi n\u0259slin \u00f6z yolu vard\u0131 v\u0259 he\u00e7 n\u0259y\u0259 fikir verm\u0259d\u0259n bu yolda inadla add\u0131mlay\u0131rd\u0131. B\u0259z\u0259n ruhdan d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc, d\u00fcnyadan k\u00fcs\u00fcrd\u00fc, onu q\u0131nay\u0131r, h\u0259tta qar\u011f\u0131y\u0131rd\u0131, b\u0259z\u0259n \u201cD\u00fcnya s\u0259nin n\u0259yindi ki?!\u201d dey\u0259 onu \u00f6zg\u0259, yad bilirdi, amma yen\u0259 d\u0259 yoluna davam edirdi. Akif S\u0259m\u0259d bel\u0259 bir m\u0259tin v\u0259 inadc\u0131l bir \u0259d\u0259bi n\u0259slin t\u0259msil\u00e7isi idi. Akif S\u0259m\u0259din yarad\u0131c\u0131l\u0131q yolunu v\u0259r\u0259ql\u0259m\u0259k, \u0259d\u0259bi f\u0259aliyy\u0259tinin s\u0259hif\u0259l\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r salmaq h\u0259m d\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 80-cil\u0259rin s\u0259n\u0259tkar \u0259zmi, yaz\u0131b-yaratmaq e\u015fqinin m\u0259nb\u0259yi, s\u00f6z s\u0259n\u0259tin\u0259 sevgi v\u0259 ehtiram\u0131n\u0131n d\u0259r\u0259c\u0259si, \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc haqq\u0131nda dol\u011fun t\u0259s\u0259vv\u00fcr yarad\u0131r.<br \/>\nAkif S\u0259m\u0259d\u0259 g\u00f6r\u0259 \u201c\u015feir d\u0259rddir\u201d, d\u0259rd s\u00f6z olanda, s\u00f6z\u0259 \u00e7evril\u0259nd\u0259 daha qiym\u0259tlidir, amma yen\u0259 d\u0259 s\u00f6z\u00fcn, \u015feirin m\u0259qam\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r uca olsa da, d\u0259rd s\u00f6zd\u0259n daha a\u011f\u0131rd\u0131r: <\/p>\n<p>\u201cNaz el\u0259m\u0259, s\u00f6zl\u00fc d\u0259rvi\u015f\u201d,<br \/>\nS\u00f6z adama d\u0259rd yedird\u0259r.<br \/>\nD\u0259rd var bayat\u0131 dedird\u0259r,<br \/>\nD\u0259rd var s\u00f6z el\u0259m\u0259k olmur.<\/p>\n<p>Akif S\u0259m\u0259d \u00fc\u00e7\u00fcn \u015feir \u201cyar\u0131n yaxas\u0131z k\u00f6yn\u0259yin\u0259 ged\u0259n yoldur\u201d, \u015fair \u015feir yazm\u0131r, \u201cbir qar\u0131\u015fqa yuvas\u0131na d\u0259n da\u015f\u0131y\u0131r\u201d, \u015fair \u201c\u00f6l\u00fcb-dirilir\u201d, \u00f6z \u201ccan\u0131n\u0131 a\u011flay\u0131r\u201d, gah \u201cd\u0259rdini b\u00f6l\u00fcr\u201d, gah \u201cd\u0259rdin\u0259 g\u00fcl\u00fcr\u201d. O, \u201cQarda\u015f, m\u0259n \u015feir yazm\u0131ram\u201d &#8211; dey\u0259nd\u0259 d\u0259 bir t\u0259r\u0259fd\u0259n \u015fairliyin a\u011fr\u0131-ac\u0131s\u0131n\u0131, \u00e7\u0259tinlikl\u0259rini dil\u0259 g\u0259tirirs\u0259, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n \u201c\u015eair Vaqifdi, vallah\u201d dey\u0259 bir s\u0259n\u0259tkar kimi sonsuz t\u0259vaz\u00f6karl\u0131\u011f\u0131n\u0131 biruz\u0259 verir.<br \/>\nOnun \u015feir\u0259, s\u0259n\u0259t\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus, orijinal s\u0259n\u0259tkar m\u00fcnasib\u0259ti vard\u0131. Bu m\u00fcnasib\u0259t \u015fairliyin t\u0259m\u0259nnas\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan, \u015feirin, s\u0259n\u0259tin b\u00fct\u00fcn t\u0259bii qaynaqlar kimi he\u00e7 bir t\u0259m\u0259nna g\u00f6zl\u0259m\u0259d\u0259n yarand\u0131\u011f\u0131ndan x\u0259b\u0259r verirdi. \u018fm\u0259kda\u015f\u0131 oldu\u011fu \u201cM\u0259rh\u0259m\u0259t\u201d jurnal\u0131n\u0131n 2 iyul 1991-ci il say\u0131nda d\u0259rc olunmu\u015f \u015feirl\u0259rin\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 t\u0259qdim s\u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 bir daha buna i\u015far\u0259 edir, \u015fairliyin t\u0259m\u0259nnas\u0131z bir s\u0259n\u0259t oldu\u011funu vur\u011fulay\u0131rd\u0131: \u201cBulaq \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 g\u00fcm\u00fcld\u0259nir, ona g\u00f6r\u0259mi ki, qulaq asan var?! \u00c7i\u00e7\u0259k a\u00e7\u0131l\u0131r, \u0259tir sa\u00e7\u0131r, ona g\u00f6r\u0259mi ki, d\u0259r\u0259n var, qoxlayan var?! Yox, yox, yox&#8230; M\u0259n d\u0259 el\u0259c\u0259&#8230; \u015eeir ha yazm\u0131ram, d\u0259rdimi p\u0131\u00e7\u0131lday\u0131ram \u00f6z-\u00f6z\u00fcm\u0259., can\u0131m\u0131 a\u011flay\u0131ram. \u00c7ap ed\u0259n d\u0259 sa\u011f olsun, etm\u0259y\u0259n d\u0259. Oxuyan da sa\u011f olsun, oxumayan da. Diinl\u0259y\u0259n d\u0259, dinl\u0259m\u0259y\u0259n d\u0259&#8230;\u201d<br \/>\nAkif S\u0259m\u0259d bar\u0259d\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u201csufi \u015fair\u201d, \u201cHaqq \u015fairi\u201d ifad\u0259l\u0259ri i\u015fl\u0259dilib. \u015eairi Az\u0259rbaycan \u0259n\u0259n\u0259vi \u015feirinin \u0259n layiqli davam\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri hesab ed\u0259n \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas v\u0259 t\u0259nqid\u00e7il\u0259r onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda sufizmin d\u0259rin izl\u0259rini g\u00f6r\u00fcbl\u0259r. Sufilik Akif S\u0259m\u0259d \u015feirl\u0259rind\u0259 g\u00fccl\u00fc, iti d\u0259rd ax\u0131n\u0131n\u0131n i\u00e7ind\u0259n bir i\u015f\u0131q seli kimi s\u00fcz\u00fcl\u00fcb ke\u00e7ir, \u015fairin lirik q\u0259hr\u0259man\u0131 d\u0259rdin \u00f6z\u00fcyl\u0259 birg\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u00fcr, f\u0259zil\u0259t\u0259 \u00e7at\u0131r, hikm\u0259t sahibi olur, \u201cDost ist\u0259s\u0259n, Allah yet\u0259r\u201d, \u201cHam\u0131 s\u0259n\u0259 baxsa, s\u0259n Ona bax, Ona\u201d dey\u0259 insan\u0131 ulu Yaradana s\u0131\u011f\u0131nma\u011fa, Ona tap\u0131nma\u011fa, Onu d\u0259rk etm\u0259y\u0259 s\u0259sl\u0259yir. \u201cG\u00fczg\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u0259nd\u0259\u201d Allah\u0131 g\u00f6rm\u0259yi, \u201cg\u00fcl-\u00e7i\u00e7\u0259k d\u0259r\u0259nd\u0259\u201d Onu yada salma\u011f\u0131.. h\u0259mi\u015f\u0259, h\u0259r yerd\u0259 Ona baxma\u011f\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 edir:<\/p>\n<p>Sultan\u0131, qulu ol,<br \/>\nYol\u00e7usu, yolu ol,<br \/>\n\u00dcr\u0259yi dolu ol,<br \/>\nS\u0259n Ona bax, Ona.<\/p>\n<p>\u00ab\u015eeir i\u015f\u0131qd\u0131r, e\u015fqdir, etirafd\u0131r\u00bb \u2013 deyir Akif S\u0259m\u0259d. \u015eairin h\u0259r misras\u0131nda inci kimi d\u00fcz\u00fcml\u0259nib v\u0259r\u0259q-v\u0259r\u0259q b\u00f6y\u00fcy\u0259n bu i\u015f\u0131\u011f\u0131n, e\u015fqin, etiraf\u0131n s\u0259si e\u015fidilir, h\u0259niri, n\u0259f\u0259si duyulur. Bu i\u015f\u0131q qaranl\u0131q \u00fcr\u0259kl\u0259ri ayd\u0131nl\u0131\u011fa \u00e7\u0131xar\u0131r, bu e\u015fq bizi \u018fsli-K\u0259r\u0259m\u0259 qaytar\u0131r, bu etiraf m\u00fcrg\u00fcl\u00fc duy\u011fular\u0131 oyad\u0131r. V\u0259 el\u0259 \u015fairin \u015fairliyi, dolaylar\u0131nda, c\u0131\u011f\u0131rlar\u0131nda cahan\u0131 azd\u0131ran, \u00f6m\u00fcrl\u0259r\u0259 b\u0259nz\u0259m\u0259y\u0259n \u015fair \u00f6mr\u00fcn\u00fcn b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fc d\u0259 burdan ba\u015flan\u0131r.<br \/>\n\u018fsrl\u0259r boyu b\u0259\u015f\u0259r \u00f6vlad\u0131 \u00f6mr\u00fcn q\u0131sal\u0131\u011f\u0131ndan \u015fikay\u0259tl\u0259nirs\u0259, g\u00f6rd\u00fcy\u00fc i\u015fl\u0259rin yar\u0131m\u00e7\u0131q qalaca\u011f\u0131ndan qorxursa, Akif S\u0259m\u0259d \u00ab\u00d6m\u00fcr yaman uzundur\u00bb \u2013 deyir. \u015eair d\u00f6vr\u00fcnd\u0259nmi gileylidir, taleyind\u0259nmi \u015fikay\u0259tl\u0259nir ?! Yoxsa\u2026 Bu kimi poetik suallara onun \u015feirl\u0259rind\u0259 cavab tapmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Akif S\u0259m\u0259din m\u00f6vcud oldu\u011fu al\u0259m\u0259 s\u0131\u011fmayan bir poeziya al\u0259mi var. Bu al\u0259m d\u00fcnya i\u00e7ind\u0259 d\u00fcnyad\u0131r. Bu d\u00fcnyan\u0131n is\u0259 \u00f6z orbiti var v\u0259 oradak\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259t d\u0259, s\u00fckun\u0259t d\u0259 i\u00e7ind\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyan\u0131n qanunauy\u011funluqlar\u0131 il\u0259 \u00e7ox vaxt uzla\u015fm\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u015fairin \u015feirl\u0259ri \u0259sas\u0259n oxucunun g\u00f6zl\u0259diyi n\u0259tic\u0259 \u2013 \u0259n\u0259n\u0259vi sonluqla deyil, h\u0259yata f\u0259rqli yana\u015fmadan ir\u0259li g\u0259l\u0259n f\u0259ls\u0259fi yozum v\u0259 d\u0259rin m\u0259ntiql\u0259 bitir. \u00ab\u00d6m\u00fcr yaman uzundur\u00bb \u015feiri kimi\u2026 <\/p>\n<p>\u018fc\u0259lin naz\u0131 yax\u015f\u0131,<br \/>\n\u00d6l\u00fcm\u00fcn saz\u0131 yax\u015f\u0131,<br \/>\nH\u0259r \u015feyin az\u0131 yax\u015f\u0131,<br \/>\n\u00d6m\u00fcr yaman uzundur.<\/p>\n<p>Bu da\u011flar g\u00f6ym\u00fc, yermi?<br \/>\nBu g\u00f6y g\u00f6ym\u00fc, yer yermi?<br \/>\nYa\u015fama\u011fa d\u0259y\u0259rmi?<br \/>\n\u00d6m\u00fcr yaman uzundur.<\/p>\n<p>Onun \u015feirl\u0259rind\u0259 b\u0259z\u0259n hans\u0131sa deyim, ifad\u0259, s\u00f6z bi\u00e7imi t\u0259nqidi raz\u0131 salmaya bil\u0259r, amma bu \u015feirl\u0259rd\u0259ki poetik q\u0259na\u0259t h\u0259mi\u015f\u0259 \u201cadam\u0131n belini s\u0131nd\u0131r\u0131r\u201d (A\u011famal\u0131 Sadiq \u018ff\u0259ndi). Bu q\u0259na\u0259td\u0259n sonra art\u0131q s\u00f6z\u0259, poetik izaha ehtiyac qalm\u0131r.<br \/>\nAkifin ilk \u015feirl\u0259r kitab\u0131 \u201cQibl\u0259 yell\u0259ri\u201d 1992-ci ild\u0259 \u201cYaz\u0131\u00e7\u0131\u201d n\u0259\u015friyyat\u0131nda \u00e7ap olunub. Dostlar\u0131na b\u00f6y\u00fck t\u0259vaz\u00f6karl\u0131qla t\u0259qdim etdiyi bu ilk kitab\u0131 \u0259slind\u0259 onun \u00e7oxdan t\u0259sdiql\u0259diyi \u0259d\u0259bi kimliyinin gecikmi\u015f r\u0259smi t\u0259sdiqi idi. Kitab\u0131n \u00abUzaqlardan g\u0259lirik\u2026\u00bb, \u00ab\u0130nc\u0259y\u0259 m\u0259ktub\u00bb, \u00ab\u018fsli d\u00fcym\u0259l\u0259ri\u00bb adl\u0131 b\u00f6lm\u0259l\u0259rind\u0259 Akifin \u0259n\u0259n\u0259vi m\u00f6vzulara f\u0259rqli s\u0259n\u0259tkar m\u00fcnasib\u0259ti \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131. Bu \u015feirl\u0259rin h\u0259r birind\u0259 A.S\u0259m\u0259din \u015fair d\u00fcnyas\u0131n\u0131n f\u0259rdiliyi, \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsuslu\u011fu diqq\u0259ti c\u0259lb edirdi. \u00abDurna l\u0259l\u0259yi\u00bb \u015feirind\u0259 oldu\u011fu kimi:<\/p>\n<p>Bir durna l\u0259l\u0259yi tapd\u0131m bu pay\u0131z,<br \/>\nK\u0259d\u0259r, q\u0259m \u0259lind\u0259n kar\u0131x\u0131b g\u0259lib.<br \/>\nBa\u011fdad torpa\u011f\u0131nda, Ba\u011fdad elind\u0259<br \/>\nF\u00fczuli misras\u0131 dar\u0131x\u0131b g\u0259lib.<\/p>\n<p>Bizc\u0259, bu misralardak\u0131 poetikliyin \u015f\u0259rhin\u0259 ehtiyac yoxdur. Onun b\u00fct\u00fcn \u015feirl\u0259rind\u0259 s\u00f6z\u00fcn m\u0259na \u00e7alarlar\u0131na yarad\u0131c\u0131 m\u00fcnasib\u0259t, onu cilalad\u0131qca cilalamaq, f\u0259rqli m\u0259ntiql\u0259, f\u0259ls\u0259fi yozumla dem\u0259k, oxucunu \u015feird\u0259 g\u00f6zl\u0259m\u0259diyi poeti\u043b sonluqla \u00fcz-\u00fcz\u0259 qoymaq, t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndirm\u0259k, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrm\u0259k\u2026 Akif S\u0259m\u0259d \u015feiriyy\u0259tinin \u00fcmd\u0259 m\u0259ziyy\u0259tl\u0259rind\u0259ndir. Bir \u015feirinin \u0259vv\u0259lind\u0259:<\/p>\n<p>Nec\u0259 da\u015fd\u0131, n\u0259 da\u015f\u0131d\u0131?<br \/>\nYol da\u015f\u0131d\u0131, ba\u015f da\u015f\u0131d\u0131?<br \/>\nG\u00f6yd\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcb, yerd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b?<br \/>\nG\u00fcll\u00fc yolun q\u0131ra\u011f\u0131d\u0131,<br \/>\nBura da\u015f\u0131 kim da\u015f\u0131d\u0131?<\/p>\n<p>\u2013 dey\u0259n \u015fair sonra g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z sonluqla fikrini tamamlay\u0131r:<\/p>\n<p>Qadan al\u0131m, Akif S\u0259m\u0259d,<br \/>\n\u015eairliyin ba\u015f apard\u0131.<br \/>\nAdi da\u015fd\u0131, yola d\u00fc\u015f\u00fcb,<br \/>\nNiy\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb, hardan d\u00fc\u015f\u00fcb?<br \/>\nYaz\u0131q da\u015f\u0131n n\u0259 g\u00fcnah\u0131,<br \/>\nS\u0259nin yolun burdan d\u00fc\u015f\u00fcb?<\/p>\n<p>Akif S\u0259m\u0259din \u00abM\u0259n, s\u0259n, d\u0259niz\u00bb, \u00abBu q\u0131za a\u011f\u0131l ver\u00bb, \u00abA\u00e7\u0131lmaz d\u00fcym\u0259si xan\u0131m \u018fslinin\u00bb, \u00abS\u0259nsizlik\u00bb v\u0259 s. \u015feirl\u0259ri lirik \u015feirimizin yeni yarad\u0131c\u0131l\u0131q keyfiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 diqq\u0259ti \u00e7\u0259k\u0259n \u0259n g\u00f6z\u0259l n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259ndir. \u015eair \u201cUzaqlardan g\u0259lirik\u201d (1994), \u201cAd\u0259md\u0259n\u201d (1995), \u201c\u00d6z\u00fcm\u0259 yol\u201d (1996) kitablar\u0131nda da lirikan\u0131n f\u0259rqli m\u00f6vzular\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f poetik incil\u0259ri oxucular\u0131na t\u0259qdim edir. Onun \u201cM\u0259ni bir k\u00f6n\u00fcl\u00fcn y\u00fcz ah\u0131 tutdu\u201d, \u201cAkif yara qism\u0259t, yar ayr\u0131l\u0131\u011fa\u201d, \u201cT\u0259kc\u0259 bir g\u00f6z\u0259l\u0259 g\u00f6r\u0259 D\u00fcnyan\u0131 sevm\u0259y\u0259 d\u0259y\u0259r\u201d, \u201cS\u0259ni g\u00f6rd\u00fcm &#8211; bu d\u00fcnyaya Niy\u0259 g\u0259ldiyimi bildim\u201d, \u201cM\u0259n m\u0259ni harda itirdim, M\u0259n m\u0259ni kimd\u0259 g\u0259zir\u0259m\u201d, \u201cD\u00fcnyan\u0131n var\u0131 g\u0259lm\u0259sin, Adama birc\u0259 o g\u0259lsin\u201d, \u201cO\u011fullar\u0131n bir-bir itir Da\u011flar, Bak\u0131 gec\u0259sind\u0259\u201d, \u201c\u0130st\u0259s\u0259m l\u0259ln\u0259n oynard\u0131m, Bazar\u0131mdan ke\u00e7dim g\u0259ldim\u201d kimi misralar\u0131 bu lirikan\u0131n d\u0259y\u0259rini t\u0259min edir. \u015eairin \u201cYax\u015f\u0131l\u0131q el\u0259 toxumdu, \u00dcr\u0259kl\u0259 \u0259k, da\u015fda bit\u0259r\u201d, \u201c\u00d6l\u00fcm var ki, \u00f6m\u00fcr kimi, \u00d6m\u00fcr var \u00f6l\u00fcmd\u0259n bet\u0259r\u201d, \u201cDost ist\u0259s\u0259n \u00f6z\u00fcn\u0259 d\u00f6n, Dost ist\u0259s\u0259n Allah yet\u0259r\u201d misralar\u0131 is\u0259 d\u0259rin hikm\u0259t v\u0259 f\u0259zil\u0259ti ifad\u0259 ed\u0259n aforizml\u0259r kimi s\u0259sl\u0259nir.<br \/>\nAkif S\u0259m\u0259d yazd\u0131\u011f\u0131 h\u0259r misran\u0131n i\u00e7ind\u0259 do\u011fulurdu, h\u0259r s\u00f6z\u00fcn i\u00e7ind\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131. N\u0259 yaz\u0131rd\u0131sa \u00fcr\u0259kl\u0259 yaz\u0131rd\u0131, \u00fcr\u0259kd\u0259n yaz\u0131rd\u0131. G\u00f6rd\u00fcy\u00fc h\u0259r i\u015fi \u00fcr\u0259kl\u0259 g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Bunu onun \u0259d\u0259bi-publisistik f\u0259aliyy\u0259tini diqq\u0259tl\u0259 \u00fczl\u0259diyim vaxtlarda, Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji Universitetinin \u201cG\u0259nc m\u00fc\u0259llim\u201d q\u0259zetind\u0259, \u201cM\u0259rh\u0259m\u0259t\u201d d\u0259rgisind\u0259, Az\u0259rbaycan Tele-radio \u015eirk\u0259tind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 ill\u0259rd\u0259 d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 etmi\u015fdim. B\u0259lk\u0259 buna g\u00f6r\u0259dir ki, adlar\u0131n\u0131 qeyd etdiyim m\u0259tbu orqanlar\u0131ndak\u0131 yaz\u0131lar\u0131nda, t\u0259nqidi-publisistik m\u0259qal\u0259l\u0259rind\u0259, \u015feirl\u0259rind\u0259, \u201cBulaq\u201d verili\u015find\u0259ki t\u0259bii, s\u0259mimi s\u00f6hb\u0259tl\u0259rind\u0259 Akifin \u00fcr\u0259yinin s\u0259si, d\u00f6y\u00fcnt\u00fcl\u0259ri ayd\u0131n e\u015fidilirdi. \u00dcr\u0259kl\u0259 yaz\u0131b-yarad\u0131rd\u0131, \u00fcr\u0259kl\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131, \u00fcr\u0259kli d\u0259 getdi. Q\u0259dim t\u00fcrk adlar\u0131n\u0131 verdiyi, varl\u0131qlar\u0131 il\u0259 \u00f6y\u00fcnd\u00fcy\u00fc \u00f6vladlar\u0131na \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 bir \u015feirind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 kimi\u2026<\/p>\n<p>Atilay\u0131m, \u00c7il\u0259nay\u0131m,<br \/>\nSorsalar atan\u0131z han\u0131,<br \/>\n\u00c7a\u015fma, l\u0259ngim\u0259, t\u0259ngim\u0259,<br \/>\nG\u00f6st\u0259r be\u015f-alt\u0131 qo\u015fmam\u0131.<\/p>\n<p>D\u00fcnyaya s\u00f6z\u00fc olmad\u0131,<br \/>\nS\u00f6yl\u0259 ki, \u00fcr\u0259kd\u0259n getdi.<br \/>\nHe\u00e7 n\u0259d\u0259 g\u00f6z\u00fc olmad\u0131,<br \/>\nG\u0259lmi\u015fdi \u00fcr\u0259kn\u0259n getdi. <\/p>\n<p>Akif S\u0259m\u0259din poetik d\u00fcnyas\u0131n\u0131n orijinall\u0131\u011f\u0131, s\u00f6z\u0259 t\u0259z\u0259 \u201cdon bi\u00e7m\u0259k\u201d, s\u00f6z\u00fcn \u201ck\u00f6hn\u0259 q\u0259libini da\u011f\u0131tmaq\u201d, ona daha yeni n\u0259s\u0259 \u0259lav\u0259 etm\u0259k c\u0259hdi v\u0259 \u00e7ox vaxt buna nail olmaq bacar\u0131\u011f\u0131 milli poeziyam\u0131z\u0131n qazanc\u0131d\u0131r. T\u0259nqid\u00e7i Cavan\u015fir Yusifli \u015fairin s\u0259n\u0259t m\u00f6vqeyini, poeziyam\u0131zdak\u0131 yerini daha d\u0259qiq m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir: \u00ab\u2026Akif S\u0259m\u0259d Az\u0259rbaycanda uzun ill\u0259r boyu da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b yerl\u0259 yeksan edilmi\u015f \u00e7ox n\u0259h\u0259ng bir \u0259n\u0259n\u0259ni &#8211; batind\u0259n g\u0259lm\u0259k t\u0259cr\u00fcb\u0259sini, sehr t\u00fcl\u00fcn\u0259 b\u00fcr\u00fcn\u0259r\u0259k, janr\u0131 da h\u0259min sehrin dilin\u0259 \u00e7evirm\u0259k, s\u00f6z\u00fcn enerjisini g\u00f6t\u00fcr\u00fcb \u00abqab\u0131\u011f\u0131ndan\u00bb imtina etm\u0259k&#8230; \u0259n\u0259n\u0259sini b\u0259rpa etm\u0259kl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful idi. Akif \u00e7oxlar\u0131ndan f\u0259rqli olaraq janr\u0131n i\u00e7ind\u0259ki enerjiyl\u0259 \u00aboynaya\u00bb bilirdi, var g\u00fcc\u00fcn\u00fc toplay\u0131b \u0259n\u0259n\u0259nin \u00f6z\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 n\u0259s\u0259 qoymaq ist\u0259yirdi\u2026 d\u00fcnyan\u0131n, g\u0259rdi\u015fin hans\u0131 m\u0259qam\u0131 v\u0259 an\u0131ndasa itib-batm\u0131\u015f batini sirl\u0259ri \u015feir\u0259 g\u0259tirirdi. Akif \u015feird\u0259 d\u00fcnyan\u0131n hans\u0131 q\u0259dim qat\u0131ndasa insanlar\u0131n ibad\u0259t etdiyi, inan\u0131b tap\u0131nd\u0131\u011f\u0131 pirl\u0259rin, ocaqlar\u0131n, t\u0259riq\u0259t ocaqlar\u0131n\u0131n havas\u0131n\u0131 yaratmaq ist\u0259yirdi\u2026 \u00e7ox n\u0259h\u0259ng v\u0259 \u0259z\u0259m\u0259tli, insan\u0131n \u0259h\u0259dini k\u0259s\u0259n i\u015fin alt\u0131na girm\u0259k ist\u0259yirdi. Bu y\u00fck\u00fc da\u015f\u0131maq, da\u015f\u0131y\u0131b da uzun \u00f6m\u00fcr s\u00fcrm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyildi\u00bb. Akif d\u0259 bunu duyurdu.<\/p>\n<p>\u00d6lm\u0259k d\u0259 olmur, ay Tanr\u0131,<br \/>\n\u0130lin-g\u00fcn\u00fcn bu vaxt\u0131nda.<br \/>\nH\u00f6rm\u0259tin su qiym\u0259tind\u0259,<br \/>\n\u015eeirin-s\u00f6z\u00fcn su vaxt\u0131nda. <\/p>\n<p>\u2013yazmas\u0131na r\u0259\u011fm\u0259n \u201cbir ba\u015fda\u015f\u0131na s\u00f6yk\u0259nib n\u0259 vaxt \u00f6ld\u00fcy\u00fcn\u00fc bil\u0259n\u201d \u015fairin \u00fcr\u0259yi bu y\u00fck\u0259 tablamad\u0131, \u201cyaman uzundur\u201d dediyi \u00f6mr\u0259 \u00e7ox erk\u0259n vida etdi. Amma \u00f6z\u00fcnd\u0259n sonra s\u00f6z\u00fcn\u00fcn qalaca\u011f\u0131n\u0131, qalan \u00f6mr\u00fcn\u00fc \u015feirl\u0259rinin i\u00e7ind\u0259 ya\u015fayaca\u011f\u0131n\u0131 bil\u0259r\u0259k getdi. \u00c7\u00fcnki, \u201cY\u00fcz il sonra sorsan b\u0259s o hardad\u0131r, H\u0259r beyti s\u0259sl\u0259n\u0259r: &#8220;Burda, burdad\u0131r!\u201d &#8211; dey\u0259n s\u0259l\u0259fi Nizami G\u0259nc\u0259vi kimi, \u201cSeyyida, \u00f6lm\u0259r\u0259m, Al\u0259md\u0259 s\u0259sim var m\u0259nim!\u201d \u2013 dey\u0259n Seyid \u018fzim \u015eirvani kimi Akif S\u0259m\u0259d d\u0259 al\u0259md\u0259 s\u0259sinin qalaca\u011f\u0131n\u0131 bilirdi:<\/p>\n<p>H\u0259r yet\u0259n\u0259 ba\u015f qo\u015fma,<br \/>\nBa\u015f a\u011f\u0131rd\u0131, ba\u015fqo\u015fma?!<br \/>\nAkif, s\u0259nd\u0259n be\u015f qo\u015fma<br \/>\nDeyirdin qala, qald\u0131.<\/p>\n<p>O, \u201cHam\u0131n\u0131n t\u0259ran\u0259si, s\u0259si, \u015f\u0259rqisi \u00f6z\u00fcnd\u0259n g\u00f6z\u0259ldir\u201d yaz\u0131rd\u0131. Akif S\u0259m\u0259d\u0259 g\u00f6r\u0259, s\u0259s \u0130nsan\u0131n \u00f6z\u00fcnd\u0259n daha ucad\u0131r, o \u00e7ox uzaqlardan yol al\u0131b g\u0259lir v\u0259 \u00e7ox uzaqlara gedir\u2026 Akifin \u00f6z \u015feirl\u0259rind\u0259ki s\u0259s kimi\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u018fRAN\u018f TURAN R\u018fH\u0130ML\u0130, \u015fair-ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131, filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent S\u018fS\u0130 UZAQLARDAN G\u018fL\u018fN, UZAQLARA GED\u018fN \u015eA\u0130R Akif S\u0259m\u0259d 80-ci ill\u0259r \u0259d\u0259bi n\u0259slin\u0259 m\u0259nsub \u015fairdir, daha obrazl\u0131 des\u0259k, milli \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda b\u0259xti g\u0259tirm\u0259y\u0259n, \u201citirilmi\u015f\u201d daha bir \u0259d\u0259bi n\u0259slin n\u00fcmay\u0259nd\u0259sidir. C\u0259miyy\u0259tin, ictimai qurulu\u015fun f\u00f6vq\u0259lad\u0259 natarazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, bu natarazl\u0131qdan do\u011fan laqeyd m\u00fcnasib\u0259tin onun \u0259d\u0259bi taleyind\u0259ki izl\u0259ri d\u0259 t\u0259kc\u0259 Akif S\u0259m\u0259din \u015fair [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-14085","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14085","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14085"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14085\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14089,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14085\/revisions\/14089"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14085"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14085"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14085"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}