{"id":14577,"date":"2015-08-31T21:00:35","date_gmt":"2015-08-31T16:00:35","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=14577"},"modified":"2015-09-01T21:53:34","modified_gmt":"2015-09-01T16:53:34","slug":"sumqayit-s%c9%99h%c9%99rind%c9%99-ekoloji-v%c9%99ziyy%c9%99t-qat-qat-yaxsilasib-musahib%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=14577","title":{"rendered":"&#8220;Sumqay\u0131t \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ekoloji v\u0259ziyy\u0259t qat-qat yax\u015f\u0131la\u015f\u0131b&#8221;-M\u00dcSAH\u0130B\u018f"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/08\/mus.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/08\/mus-300x222.jpg\" alt=\"mus\" width=\"300\" height=\"222\" class=\"alignnone size-medium wp-image-14578\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/08\/mus-300x222.jpg 300w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/08\/mus.jpg 551w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>\u201c\u0130NSANLAR, QORUYAQ T\u018fB\u0130\u018fT\u0130 B\u0130Z\u201d<\/p>\n<p>\u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130B-nin \u0130cra\u00e7\u0131 direktorunun \u0259m\u0259yin m\u00fchafiz\u0259si v\u0259<br \/>\n\u0259traf m\u00fchitin qorunmas\u0131 \u00fczr\u0259 m\u00fcavini,<br \/>\nbiologiya elml\u0259ri \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru<\/p>\n<p>V\u00fcqar K\u0259rimovla m\u00fcsahib\u0259<\/p>\n<p>Q\u0131sa tan\u0131\u015fl\u0131q:<br \/>\nV\u00fcqar N\u0259zir o\u011flu K\u0259rimov 02 aprel 1973-c\u00fc ild\u0259 \u015e\u0259ki rayonunun Ki\u015f k\u0259ndind\u0259 anadan olub. 1990-1995-ci ill\u0259rd\u0259 G\u0259nc\u0259 D\u00f6vl\u0259t Universitetind\u0259, 2010-2013-c\u00fc ill\u0259rd\u0259d\u0259 is\u0259 AR Prezidenti yan\u0131nda D\u00f6vl\u0259t \u0130dar\u0259\u00e7ilik Akademiyas\u0131nda t\u0259hsil al\u0131b. 1995-1998-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Botanika institutunun aspiranturas\u0131nda oxuyub, 1998-2008-ci ill\u0259rd\u0259 h\u0259min institutda ki\u00e7ik elmi i\u015f\u00e7i v\u0259zif\u0259sind\u0259n laboratoriya v\u0259 \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri v\u0259zif\u0259l\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259lib. 2000-ci ild\u0259 namiz\u0259dlik dissertasiyas\u0131 m\u00fcdafi\u0259 edib v\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Ali Attestasiya Komissiyas\u0131n\u0131n q\u0259rar\u0131 il\u0259 ona biologiya elml\u0259r namiz\u0259di (biologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru) alimlik d\u0259r\u0259c\u0259si verilib. 2008-ci ilin aprel ay\u0131ndan ARDN\u015e-nin Ekologiya \u0130dar\u0259sind\u0259 departament r\u0259isinin m\u00fcavini, departament r\u0259isi v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131b. 2010-cu ilin iyul ay\u0131ndan 2012-ci ilin noyabr\u0131na kimi Ekologiya \u0130dar\u0259sinin r\u0259is m\u00fcavini, 2012-ci ilin noyabr ay\u0131ndan bu g\u00fcn\u0259 kimi is\u0259 \u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130B-nin \u0130cra\u00e7\u0131 direktorunun \u0259m\u0259yin m\u00fchafiz\u0259si v\u0259 \u0259traf m\u00fchitin qorunmas\u0131 \u00fczr\u0259 m\u00fcavini v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Botanika v\u0259 ekologiya sah\u0259sind\u0259 25-d\u0259n \u00e7ox elmi m\u0259qal\u0259nin v\u0259 3 kitab\u0131n m\u00fc\u0259llifidir. Yeni n\u0259\u015fr \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n Q\u0131rm\u0131z\u0131 Kitab\u0131\u201d \u0259s\u0259rinin h\u0259mm\u00fc\u0259llifl\u0259rind\u0259n biridir.<!--more--><\/p>\n<p>&#8211; Salam, V\u00fcqar m\u00fc\u0259llim, nec\u0259siz, i\u015fl\u0259riniz n\u0259 yerd\u0259dir?<\/p>\n<p>&#8211; \u00c7ox sa\u011f olun, g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fcz kimi yax\u015f\u0131l\u0131qd\u0131. \u015e\u00fck\u00fcrl\u0259r olsun ki, i\u015fl\u0259r d\u0259 normal axar\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p>-Uzun m\u00fcdd\u0259tdir ki, ekologiya sah\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z, bu sah\u0259d\u0259 bir ne\u00e7\u0259 \u0259s\u0259rin h\u0259mm\u00fc\u0259llifi oldu\u011funuzu da bilirik. D\u0259rslikl\u0259rd\u0259 d\u0259 ekologiyan\u0131n biologiya elminin bir qolu oldu\u011fu g\u00f6st\u0259rilir. Bu h\u0259qiq\u0259t\u0259nd\u0259mi bel\u0259dir? Sad\u0259, ham\u0131n\u0131n anlayaca\u011f\u0131 dild\u0259 ekologiyan\u0131 nec\u0259 xarakteriz\u0259 etm\u0259k olar?<\/p>\n<p>-Elmi n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n yana\u015fsaq, b\u0259li, bu bel\u0259dir. Amma bir m\u0259s\u0259l\u0259ni d\u0259 unutmaq olmaz ki, b\u00fct\u00fcn elml\u0259r c\u0259miyy\u0259tin inki\u015faf\u0131na v\u0259 insanlar\u0131n daha yax\u015f\u0131 ya\u015famas\u0131na xidm\u0259t edir. Y\u0259ni g\u00f6r\u00fcl\u0259n b\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259rin, edil\u0259n b\u00fct\u00fcn k\u0259\u015ffl\u0259rin m\u0259\u011fzind\u0259 yen\u0259 d\u0259 insan faktoru dayan\u0131r. Daha sad\u0259 dild\u0259 des\u0259k, insan\u0131n h\u0259yatda m\u00f6vcud olmas\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259n d\u00f6rd \u00fcns\u00fcr var: su, g\u00fcn\u0259\u015f (od), hava (k\u00fcl\u0259k) v\u0259 torpaq. Bu d\u00f6rd \u00fcns\u00fcr insanlar\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar\u0131n ya\u015fama (varolma) d\u00fcsturunu t\u0259\u015fkil edir. Bunlar\u0131n h\u0259r hans\u0131 birind\u0259 problem ya\u015fand\u0131qda, bunun t\u0259siri m\u00fctl\u0259q v\u0259 birba\u015fa insana v\u0259 dig\u0259r canl\u0131lara \u00fcnvanlan\u0131r. N\u0259 q\u0259d\u0259r ki, g\u00f6y \u00fcz\u00fcyl\u0259 i\u015fimiz yox idi, raketl\u0259r qald\u0131rmam\u0131\u015fd\u0131q, suni peykl\u0259r buraxmam\u0131\u015fd\u0131q, azon qat\u0131n\u0131 d\u0259lm\u0259-de\u015fik etm\u0259mi\u015fdik, torpa\u011f\u0131 v\u0259 su h\u00f6vz\u0259l\u0259rini m\u00fcxt\u0259lif z\u0259h\u0259rli v\u0259 z\u0259r\u0259rli tullant\u0131larla \u00e7irkl\u0259ndirm\u0259mi\u015fdik, havan\u0131 z\u0259h\u0259rl\u0259m\u0259mi\u015fdik \u2013 o zaman ekologiya elmin\u0259 d\u0259 ehtiyacs\u0131z kimi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fck v\u0259 bu m\u0259hfum haqq\u0131nda el\u0259 bir anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z da yox idi. Ancaq insan\u0131n tamah\u0131, g\u00f6yd\u0259 mac\u0259ra axtarmaq ist\u0259yi, d\u00fcnyaya a\u011fal\u0131q etm\u0259k sevdas\u0131 v\u0259ziyy\u0259ti o d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 k\u0259skinl\u0259\u015fdirdi ki, sadalad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00f6rd \u00fcns\u00fcr\u00fcn ham\u0131s\u0131 ciddi ekoloji f\u0259lak\u0259tl\u0259rl\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qald\u0131 v\u0259 bunun da n\u0259tic\u0259sind\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bioloji al\u0259mi b\u00f6y\u00fck v\u0259 qlobal bir faci\u0259nin astanas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131. Bu da o dem\u0259kdir ki, biologiyan\u0131n bir qolu dediyimiz ekologiya \u00f6z\u00fc b\u00f6y\u00fck bir elm kimi, ekoloji probleml\u0259rin h\u0259lli is\u0259 bir n\u00f6mr\u0259li problem kimi b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tini \u00e7ox ciddi \u015f\u0259kild\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrm\u0259kd\u0259 v\u0259 narahat etm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p>-Dedikl\u0259rinizi analiz ed\u0259r\u0259k bel\u0259 bir n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259k olar ki, bu g\u00fcn ekoloji probleml\u0259r h\u0259r bir \u00f6lk\u0259nin daxili problemi olmaqdan \u00e7oxdan \u00e7\u0131x\u0131b, el\u0259mi?<\/p>\n<p>&#8211; B\u0259li, sadalad\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u0259lum s\u0259b\u0259bl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259traf m\u00fchitl\u0259 ba\u011fl\u0131 yaranm\u0131\u015f m\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259t qloballa\u015faraq, h\u0259r bir \u00f6lk\u0259ni \u00f6z ekoloji probleml\u0259rini \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri kontekst\u0259 \u00e7\u0131xarma\u011fa m\u0259cbur etmi\u015f, n\u0259tic\u0259 etibaril\u0259 d\u0259 \u0259traf m\u00fchitin m\u00fchafiz\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259si apar\u0131c\u0131 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n proqram s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, \u00f6z \u0259ll\u0259rimizl\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131m\u0131z b\u0259lalar\u0131n k\u00f6k\u00fcn\u00fc k\u0259sm\u0259yin yollar\u0131n\u0131 axtarmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalm\u0131\u015f\u0131q. Bu sah\u0259yl\u0259 ba\u011fl\u0131 beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 hans\u0131sa add\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131na \u0259vv\u0259ll\u0259r bir ne\u00e7\u0259 c\u0259hdl\u0259r olsa da, \u0259n m\u00fch\u00fcm s\u0259n\u0259d, yaln\u0131z 23 il \u00f6nc\u0259, 1992-ci ild\u0259 Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 Rio-de-Janeyro \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f beyn\u0259lxalq ekoloji konfransda q\u0259bul edilmi\u015f \u201cDayan\u0131ql\u0131 inki\u015faf\u201d konsepsiyas\u0131 olmu\u015f v\u0259 bu konsepsiya \u00f6z\u00fcnd\u0259n sonrak\u0131 bir \u00e7ox beyn\u0259lxalq ekoloji konvensiyalar\u0131n, protokollar\u0131n v\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259 raz\u0131la\u015fmalar\u0131n\u0131n q\u0259bul olunmas\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndirmi\u015fd\u0131r. Bu s\u0259n\u0259dl\u0259rin q\u0259bulu ondan x\u0259b\u0259r verir ki, art\u0131q b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya d\u0259rk etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b ki, planetimizin g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 ekoloji probleml\u0259rin nec\u0259 h\u0259ll olunmas\u0131ndan birba\u015fa as\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>-B\u0259s bizd\u0259 nec\u0259, ekoloji probleml\u0259rin h\u0259lli il\u0259 ba\u011fl\u0131 hans\u0131sa h\u00fcquqi baza varm\u0131? \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, bu sah\u0259d\u0259ki v\u0259ziyy\u0259ti q\u0259na\u0259tb\u0259x\u015f hesab etm\u0259k olarm\u0131?<\/p>\n<p>&#8211; Neft-kimya s\u0259nayesinin inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 respublikan\u0131n, \u0259sas\u0259n d\u0259 X\u0259z\u0259rin v\u0259 X\u0259z\u0259ryani \u0259razil\u0259rin ekoloji v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 150 ild\u0259n \u00e7ox m\u00fcdd\u0259td\u0259, yet\u0259rinc\u0259 m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259r olsa da, bu probleml\u0259rin h\u0259lli il\u0259, d\u00f6vl\u0259timiz m\u00fcst\u0259qilliyini qazand\u0131qdan sonra ciddi m\u0259\u015f\u011ful olunma\u011fa ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Art\u0131q ekoloji probleml\u0259rin h\u0259lli il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u00fcquqi baza h\u0259m konstitutsiyam\u0131zda, h\u0259m d\u0259 ekologiya il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif qanun v\u0259 s\u0259r\u0259ncamlarda \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015f, bu qanunlar\u0131n vaxt\u0131nda v\u0259 d\u00fczg\u00fcn icras\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 \u00f6lk\u0259 r\u0259hb\u0259rliyi t\u0259r\u0259find\u0259n n\u0259zar\u0259t xeyli g\u00fccl\u0259ndirilmi\u015fdir. Haz\u0131rda \u00f6lk\u0259mizin ekoloji strategiyas\u0131 \u0259traf m\u00fchitin qorunmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 f\u0259aliyy\u0259tin koordinasiyas\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si yolu il\u0259 milli, beyn\u0259lxalq v\u0259 regional s\u0259viyy\u0259l\u0259rd\u0259 t\u0259bii ehtiyatlar\u0131n m\u00fchafiz\u0259si, elm\u0259 \u0259saslanan inki\u015faf prinsipl\u0259rinin t\u0259tbiqi, indiki v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259rin maraqlar\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n iqtisadi v\u0259 insan resurslar\u0131n\u0131n istifad\u0259sind\u0259 davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n t\u0259minat\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&#8211; SOCAR-\u0131n respublika s\u0259nayesinin lokomotivi oldu\u011fu ham\u0131m\u0131za m\u0259lumdur. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n \u0259n k\u0259skin ekoloji probleml\u0259r d\u0259 el\u0259 SOCAR-\u0131n f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259 ona qon\u015fu \u0259razil\u0259rd\u0259dir. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 SOCAR-\u0131n bug\u00fcnki f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011flamaq fikrim yoxdur, amma ortada \u00e7ox ciddi ekoloji problem var. G\u00fcman edir\u0259m ki, SOCAR bu probleml\u0259rin h\u0259llind\u0259 \u00f6z yerini g\u00f6r\u00fcr v\u0259 rolunun n\u0259d\u0259n ibar\u0259t oldu\u011funu bilir?<\/p>\n<p>&#8211; Bu sual birba\u015fa m\u0259n\u0259 aid olmasa da, b\u0259zi fikirl\u0259rimi q\u0131sa da olsa sizinl\u0259 b\u00f6l\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015faram. \u0130ll\u0259rd\u0259n b\u0259ridir ki, SOCAR neft s\u0259nayesini inki\u015faf etdirm\u0259k v\u0259 bir s\u0131ra strateji \u0259h\u0259miyy\u0259tli beyn\u0259lxalq layih\u0259l\u0259ri ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, \u0259traf m\u00fchitin qorunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 d\u0259 \u00e7ox m\u00fch\u00fcm layih\u0259l\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259kd\u0259dir. SOCAR \u0259traf m\u00fchitin sa\u011flamla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 qorunmas\u0131da \u00e7\u0131x\u0131\u015f rolunu m\u00f6vcud ekoloji probleml\u0259rin h\u0259lli il\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 istismar m\u00fcdd\u0259tini ba\u015fa vurmu\u015f v\u0259 he\u00e7 bir ekoloji normalara cavab verm\u0259y\u0259n, k\u00f6hn\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin rekonstruksiya olunmas\u0131 v\u0259 yerind\u0259 m\u00fcasir t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 cavab ver\u0259n m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131nda g\u00f6r\u00fcr. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 SOCAR \u00f6z\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn struktur b\u00f6lm\u0259l\u0259rind\u0259 ekoloji v\u0259ziyy\u0259tin sa\u011flamla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259, sovetl\u0259r d\u00f6n\u0259mind\u0259n miras qalm\u0131\u015f ciddi ekoloji probleml\u0259rin h\u0259lli, o c\u00fcml\u0259d\u0259n m\u00f6vcud su ehtiyatlar\u0131n\u0131n, atmosfer havas\u0131n\u0131n v\u0259 torpa\u011f\u0131n \u00e7irkl\u0259nm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131, biom\u00fcxt\u0259lifliyin qorunmas\u0131, ya\u015f\u0131ll\u0131qlar\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131, neft-kimya m\u0259hsullar\u0131 v\u0259 dig\u0259r tullant\u0131larla \u00e7irkl\u0259nmi\u015f torpaqlar\u0131n t\u0259mizl\u0259nm\u0259si, b\u0259rk s\u0259naye v\u0259 m\u0259i\u015f\u0259t tullant\u0131lar\u0131n\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259li tullant\u0131lar\u0131n t\u0259l\u0259b olunan s\u0259viyy\u0259d\u0259 utiliz\u0259 olunmas\u0131 istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259 geni\u015fmiqyasl\u0131 i\u015fl\u0259r g\u00f6rm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>-Yuxar\u0131da \u201csovetl\u0259r d\u00f6n\u0259mind\u0259n miras qalm\u0131\u015f ciddi ekoloji probleml\u0259r\u201d ifad\u0259sini i\u015fl\u0259tdiniz. Bildiyim q\u0259d\u0259ril\u0259 o vaxtlar da yet\u0259rinc\u0259 neft \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131rd\u0131, ancaq neft v\u0259 neft m\u0259hsullar\u0131 il\u0259 \u00e7irkl\u0259nmi\u015f \u0259razil\u0259r haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n yox idi. Eyni zamanda kimya m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz i\u015fl\u0259yir, SSR\u0130-nin v\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 d\u00fcnyan\u0131n 100-\u0259 yax\u0131n \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 m\u0259hsul g\u00f6nd\u0259rilirdi. Ancaq kimya\u00e7\u0131 \u0259m\u0259yi qorunmurdu. Ac\u0131, z\u0259h\u0259rli t\u00fcst\u00fc h\u0259m i\u015f\u00e7il\u0259rin, h\u0259m d\u0259 \u015f\u0259h\u0259r sakinl\u0259rinin rahatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259lind\u0259n alm\u0131\u015fd\u0131. Sizc\u0259, h\u0259m \u0259traf m\u00fchit\u0259, h\u0259m d\u0259 insanlara bel\u0259 m\u00fcnasib\u0259t n\u0259d\u0259n ir\u0259li g\u0259lirdi?<\/p>\n<p>-Bu sadalananlar\u0131n k\u00f6k\u00fcnd\u0259 bir cavab dayan\u0131r: Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qil olmamas\u0131. Onda h\u0259r \u015fey m\u0259rk\u0259zd\u0259n idar\u0259 olunurdu. Planl\u0131 iqtisadiyyat oldu\u011fundan \u0259sas fikir plan v\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n vaxt\u0131nda v\u0259 art\u0131qlamas\u0131 il\u0259 yerin\u0259 yetirilm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259ldilirdi. Ekoloji m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r, insan amili, \u0259traf m\u00fchit\u0259 m\u00fcnasib\u0259t \u2013 b\u00fct\u00fcn bunlar arxa planda idi. B\u0259lk\u0259 d\u0259 \u0259n sonuncu yerd\u0259 idi.<\/p>\n<p>-Respublikam\u0131z m\u00fcst\u0259qilliyin\u0259 qovu\u015fduqdan sonra h\u0259r \u015fey \u00f6z h\u0259llini tapd\u0131m\u0131?<\/p>\n<p>-Birincisi, yetmi\u015f ild\u0259n b\u0259ri y\u0131\u011f\u0131l\u0131b qalm\u0131\u015f probleml\u0259rin bird\u0259n-bir\u0259, bir an\u0131n i\u00e7ind\u0259 h\u0259ll olunmas\u0131n\u0131 ummaq v\u0259 t\u0259l\u0259b etm\u0259k sad\u0259l\u00f6vl\u00fck olard\u0131. \u0130kinci t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyin ilk d\u00f6n\u0259ml\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycanda siyasi v\u0259ziyy\u0259t sabit olmad\u0131\u011f\u0131ndan he\u00e7 bir xarici d\u00f6vl\u0259t v\u0259 \u015firk\u0259t Az\u0259rbaycanla \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q etm\u0259k v\u0259 burada i\u015f qurmaq ist\u0259mirdi. \u00c7\u00fcnki yat\u0131raca\u011f\u0131 s\u0259rmay\u0259y\u0259, g\u00f6r\u0259c\u0259yi i\u015f\u0259 z\u0259man\u0259t ver\u0259n yox idi. Pul olmadan da bu i\u015fl\u0259ri g\u00f6rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyildi. Yaln\u0131z Heyd\u0259r \u018fliyev yenid\u0259n hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131td\u0131qdan, at\u0259\u015fk\u0259s\u0259 nail olduqdan v\u0259 1994-c\u00fc ild\u0259 d\u00fcnyan\u0131n apar\u0131c\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri v\u0259 \u015firk\u0259tl\u0259ri il\u0259 \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dnin imzalanmas\u0131na nail olduqda sonra &#8211; \u0259sas etibaril\u0259 d\u0259 neftin d\u00fcnya bazar\u0131na \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131ndan sonra \u0259ld\u0259 olunan g\u0259lirl\u0259r hesab\u0131na, insan amilinin \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259kilm\u0259si, \u0259m\u0259k\u00e7il\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn sa\u011flam v\u0259 problemsiz i\u015f \u015f\u0259raitin yarad\u0131lmas\u0131, neft v\u0259 neft m\u0259hsullar\u0131 il\u0259 \u00e7irkl\u0259nmi\u015f \u0259razil\u0259rin t\u0259mizl\u0259nm\u0259si v\u0259 ekoloji m\u00fchitin sa\u011flamla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u015fl\u0259rin\u0259 start verildi. Kimya s\u0259nayesind\u0259 d\u0259 eynil\u0259.<\/p>\n<p>-\u201cKimya s\u0259nayesind\u0259 d\u0259 eynil\u0259\u201d dedinizs\u0259, onda g\u0259l\u0259k 2010-cu ilin aprel ay\u0131ndan SOCAR-\u0131n idar\u0259\u00e7iliyin\u0259 veril\u0259n \u201dAz\u0259rikimya\u201dya, burda nec\u0259dir v\u0259ziyy\u0259t? \u00d6t\u0259n be\u015f il \u0259rzind\u0259 \u0259traf m\u00fchit\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 n\u0259l\u0259r d\u0259yi\u015fib, d\u0259yi\u015fibs\u0259 hans\u0131 konkret istiqam\u0259tl\u0259r \u00fczr\u0259?<\/p>\n<p>&#8211; \u018flb\u0259tt\u0259 ki, \u00f6t\u0259n m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 SOCAR t\u0259r\u0259find\u0259n \u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130B-nin istehsal poten-sial\u0131n\u0131n, kimya m\u0259hsullar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fidinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 yenil\u0259\u015fm\u0259, m\u00fcasirl\u0259\u015fm\u0259 prosesl\u0259ri s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirilmi\u015f, bu istiqam\u0259td\u0259 intensiv t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259y\u0259 ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, m\u00fc\u0259yy\u0259n ir\u0259lil\u0259yi\u015f\u0259 nail olunmu\u015fdur. Bu ir\u0259lil\u0259yi\u015f \u00f6z\u00fcn\u00fc h\u0259m d\u0259 ekoloji probleml\u0259rin h\u0259llind\u0259 \u0259sasl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir. Bel\u0259 ki, \u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130B-nin idar\u0259 v\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 ekoloji tarazl\u0131\u011f\u0131 qoruyub saxlamaq, atmosfer\u0259, su h\u00f6vz\u0259l\u0259rin\u0259, yerin t\u0259kin\u0259 \u00e7irkl\u0259ndirici madd\u0259l\u0259rin at\u0131lmas\u0131n\u0131 minimuma endirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 m\u00fct\u0259madi olaraq t\u0259dbirl\u0259r plan\u0131 haz\u0131rlanaraq, s\u0259m\u0259r\u0259li ekoloji layih\u0259l\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilir. M\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rd\u0259 davaml\u0131 ekoloji monitorinql\u0259r apar\u0131l\u0131r, su, torpaq v\u0259 atmosfer havas\u0131ndan n\u00fcmun\u0259l\u0259r g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259r\u0259k t\u0259hlil olunur, \u00e7irkl\u0259nm\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259si m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdiril\u0259r\u0259k, m\u00fcvafiq qabaqlay\u0131c\u0131 t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<br \/>\n\u018ftraf m\u00fchitin m\u00fchafiz\u0259si sah\u0259sind\u0259 he\u00e7 bir ekoloji norma, qayda v\u0259 standartlara uy\u011fun olmayan, ekoloji v\u0259 fiziki c\u0259h\u0259td\u0259n k\u00f6hn\u0259lmi\u015f, atmosfer havas\u0131n\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259li madd\u0259l\u0259rl\u0259 h\u0259dd\u0259n art\u0131q \u00e7irkl\u0259ndir\u0259n S\u0259thi aktiv madd\u0259l\u0259r v\u0259 \u201c\u00dczvi-Sintez\u201d zavodlar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti d\u0259 m\u0259hz h\u0259min s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Deyim ki, bu sah\u0259d\u0259 100 faiz b\u00fct\u00fcn probleml\u0259rimizi h\u0259ll ed\u0259 bilmi\u015fik, \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, d\u00fczg\u00fcn olmazd\u0131. Bu g\u00fcn EP zavodunun h\u0259m Etilen, h\u0259m d\u0259 Polimer istehsalatlar\u0131nda h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00f6z istismar m\u00fcdd\u0259tini ba\u015fa \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015f v\u0259 m\u00fcasir ekoloji t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 tam cavab verm\u0259y\u0259n bir s\u0131ra qur\u011fu v\u0259 avadanl\u0131qlar istismar olunmaqdad\u0131r. Bir \u015feyi x\u00fcsusil\u0259 diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259yir\u0259m ki, biz m\u00fcasir t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 cavab ver\u0259n istehsal sah\u0259l\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131nda israrl\u0131y\u0131q v\u0259 \u0259sas h\u0259d\u0259fl\u0259rimizd\u0259n biri d\u0259, yax\u0131n bir ne\u00e7\u0259 ild\u0259, \u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130stehsalat Birliyinin b\u00fct\u00fcn istehsalat sah\u0259l\u0259rinin t\u0259hl\u00fck\u0259siz v\u0259 ekoloji t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 uy\u011fun f\u0259aliyy\u0259tini t\u0259min etm\u0259kdir.<\/p>\n<p>&#8211; Qeyd etdiniz ki, s\u0259m\u0259r\u0259siz v\u0259 z\u0259r\u0259rli istehsalat sah\u0259l\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259ti dayand\u0131r\u0131l\u0131r, qur\u011fular v\u0259 k\u00f6hn\u0259 tikilil\u0259r s\u00f6k\u00fcl\u00fcr. Bu i\u015fl\u0259ri g\u00f6r\u0259rk\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259n tullant\u0131lar\u0131 n\u0259 edirsiniz? Y\u0259ni Sizd\u0259 tullant\u0131lar\u0131n idar\u0259 olunmas\u0131n\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti n\u0259 yerd\u0259dir?<\/p>\n<p>&#8211; H\u0259m s\u00f6k\u00fcnt\u00fc i\u015fl\u0259ri zaman\u0131, h\u0259m d\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rimizd\u0259 istehsal f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259dar ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z m\u00fcxt\u0259lif \u00e7e\u015fidli, spesifik tullant\u0131lar formala\u015f\u0131r v\u0259 biz d\u0259 bu tullant\u0131lar\u0131 SOCAR-\u0131n ekoloji siyas\u0259tinin &#8220;s\u0131f\u0131r tullant\u0131&#8221; prinsipin\u0259 uy\u011fun olaraq idar\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131q. M\u00fcxt\u0259lif \u00e7e\u015fidd\u0259 formala\u015fan tullant\u0131lar\u0131n, m\u00fcasir t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 uy\u011fun olaraq saxlanmas\u0131, utilizasiyas\u0131, z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 ya dig\u0259r emal \u00fcsullar\u0131n\u0131n se\u00e7ilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn, \u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130B-d\u0259 Texniki-\u0130qtisadi \u018fsasland\u0131rma s\u0259n\u0259di haz\u0131rlanm\u0131\u015f v\u0259 m\u00fcvafiq qurumlara t\u0259qdim edilmi\u015fdir. Son be\u015f ild\u0259 formala\u015fan tullant\u0131lar\u0131n b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259si, imkanlar\u0131m\u0131z \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 \u00e7e\u015fidl\u0259n\u0259r\u0259k, aidiyy\u0259ti \u00fczr\u0259 ETSN-nin T\u0259hl\u00fck\u0259li Tullant\u0131lar Poliqonuna, SOCAR-\u0131n \u201cTullant\u0131 m\u0259rk\u0259zi\u201dn\u0259, Sumqay\u0131t \u201cT\u0259mizlik\u201d departamentin\u0259 t\u0259hvil veril\u0259r\u0259k z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirilmi\u015fdir.<br \/>\nOnu da qeyd edim ki, Etilen-Polietilen zavodunun \u0259razisind\u0259 tullant\u0131lar\u0131n standartlara uy\u011fun idar\u0259 olunmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259, m\u00fc\u0259ssis\u0259nin \u0259razisind\u0259 \u00abTullant\u0131lar\u0131n M\u00fcv\u0259qq\u0259ti Saxlama M\u0259rk\u0259zi\u00bbnin layih\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259ri haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r ki, bu layih\u0259nin realla\u015fmas\u0131 il\u0259 \u00abAz\u0259rikimya\u00bb \u0130B-nin m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 formala\u015fan istehsalat v\u0259 dig\u0259r tullant\u0131lar\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fmi\u015f \u015f\u0259kild\u0259 q\u0259bulu, ilkin \u00e7e\u015fidl\u0259nm\u0259si v\u0259 m\u00fcvafiq t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 riay\u0259t olunmaqla SOCAR-\u0131n Tullant\u0131 M\u0259rk\u0259zin\u0259 v\u0259 dig\u0259r poliqonlara da\u015f\u0131nmas\u0131 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p>&#8211; Bura q\u0259d\u0259rki s\u00f6hb\u0259timizd\u0259n bel\u0259 ayd\u0131n olur ki, ist\u0259r S\u0259naye zonas\u0131nda, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Sumqay\u0131t \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ekoloji v\u0259ziyy\u0259t \u00e7ox yax\u015f\u0131d\u0131r v\u0259 b\u00fct\u00fcn probleml\u0259r art\u0131q \u00f6z h\u0259llini tap\u0131b?<\/p>\n<p>&#8211; Yox, biz burada \u0259sas\u0259n g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz i\u015fl\u0259r\u0259 toxunduq v\u0259 bu g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259rin say\u0259sind\u0259 d\u0259 ist\u0259r S\u0259naye zonas\u0131nda, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Sumqay\u0131t \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ekoloji v\u0259ziyy\u0259t \u00f6t\u0259n onillikl\u0259r\u0259 nisb\u0259td\u0259 qat-qat yax\u015f\u0131la\u015f\u0131b. Bununla bel\u0259 ekologiya sah\u0259sind\u0259 bir s\u0131ra h\u0259llini g\u00f6zl\u0259y\u0259n probleml\u0259r qalmaqdad\u0131r. Bilirsiniz, h\u0259r bir ekoloji problemin \u00f6z m\u00fcsb\u0259t h\u0259llini tapmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259m c\u0259miyy\u0259tin, h\u0259m d\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 f\u0259rdl\u0259rin bu problemin d\u0259rinliyini anlamas\u0131 v\u0259 onun h\u0259llind\u0259 \u00f6z rolunu g\u00f6rm\u0259si \u00e7ox vacibdir. Burada ictimaiyy\u0259tin \u0259n m\u00fcxt\u0259lif z\u00fcmr\u0259l\u0259rind\u0259 ekoloji \u015f\u00fcurun, t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn v\u0259 ekoloji davran\u0131\u015f m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00f6n\u0259mlidir.<\/p>\n<p>-Bildiyimiz\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259nizd\u0259 formala\u015fan istehsalat v\u0259 m\u0259i\u015f\u0259t \u00e7irkab sular\u0131n\u0131n t\u0259mizl\u0259nm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n i\u015fl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131s\u0131z. B\u0259lk\u0259 bir az da bu bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015faq?<\/p>\n<p>&#8211; B\u0259li, qeyd etdiyiniz kimi, \u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130B-nin strukturuna daxil olan m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin m\u0259i\u015f\u0259t v\u0259 kimy\u0259vi \u00e7irkab sular\u0131n\u0131n t\u0259mizl\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn 1967-ci ild\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259nin n\u0259zdind\u0259 b\u00f6y\u00fck bir \u201cT\u0259mizl\u0259yici qurgular\u201d sexi tikilmi\u015f v\u0259 uzun ill\u0259r boyunca bu qur\u011fuda h\u0259m Sumqay\u0131t \u015f\u0259h\u0259rinin, h\u0259m d\u0259 o vaxt burda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n kimya m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin istehsalat sular\u0131n\u0131n t\u0259mizl\u0259nm\u0259si h\u0259yata ke\u00e7irilib. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin say\u0131n\u0131n azalmas\u0131, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 Sumqay\u0131t \u015f\u0259h\u0259rinin m\u0259i\u015f\u0259t sular\u0131n\u0131n t\u0259mizl\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn yeni t\u0259mizl\u0259yici qur\u011fular\u0131n tikilm\u0259si, bizim t\u0259mizl\u0259yici qur\u011fmuza \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n sular\u0131n h\u0259cminin on d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 azalmas\u0131na v\u0259 qur\u011fumuzun s\u0259m\u0259r\u0259liliyinin a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 h\u0259min qur\u011fu \u00e7ox k\u00f6hn\u0259ldiyind\u0259n v\u0259 fiziki c\u0259h\u0259td\u0259n d\u0259 \u00e7ox a\u015f\u0131nmaya m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131ndan, sular\u0131n t\u0259l\u0259b olunan standartlara uy\u011fun t\u0259mizl\u0259nm\u0259sind\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck \u00e7\u0259tinlikl\u0259rimiz yaran\u0131rd\u0131. B\u00fct\u00fcn bu sadalad\u0131qlar\u0131m n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131naraq, yeni \u201cSut\u0259mizl\u0259yici qur\u011fu\u201dnun tikilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcvafiq raz\u0131l\u0131qlar al\u0131nm\u0131\u015f, vacib s\u0259n\u0259dl\u0259\u015fm\u0259 i\u015fl\u0259ri art\u0131q ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u201c\u0130stehsalat tullant\u0131 sular\u0131n\u0131n t\u0259mizl\u0259nm\u0259si qur\u011fusu\u201dnun layih\u0259l\u0259ndirm\u0259, t\u0259chizat, tikintiy\u0259 n\u0259zar\u0259t v\u0259 \u015fef-montaj i\u015fl\u0259rinin sat\u0131n al\u0131nmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u00f6t\u0259n ilin noyabr ay\u0131nda a\u00e7\u0131q m\u00fcsabiq\u0259 elan edilmi\u015f v\u0259 qalib \u015firk\u0259t se\u00e7ilmi\u015fdir. Art\u0131q bu qur\u011funun tikinti i\u015fl\u0259rin\u0259 start verilmi\u015f v\u0259 2016-ci ild\u0259 istifad\u0259y\u0259 verilm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdur.<\/p>\n<p>-\u018fvv\u0259lki suallardan birini cavablan\u0131rark\u0259n, torpaqlar\u0131n t\u0259mizl\u0259nm\u0259sind\u0259n d\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131n\u0131z. Fikrinizi bir az konkretl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k bu bar\u0259d\u0259 n\u0259 dey\u0259 bil\u0259rsiz?<\/p>\n<p>&#8211; Bilirsiniz, torpaqlar\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u00e7irkl\u0259ndiricil\u0259rd\u0259n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u0259 neft v\u0259 neft-kimya m\u0259hsullar\u0131ndan t\u0259mizl\u0259n\u0259r\u0259k, t\u0259krar istifad\u0259y\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131 \u00e7ox v\u0259sait v\u0259 \u0259m\u0259k t\u0259l\u0259b ed\u0259n i\u015fdir. Buna baxmayaraq bizd\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin h\u0259llin\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00f6n\u0259m verilir. Bir ne\u00e7\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259daxili \u0259razid\u0259 bu c\u00fcr ifrat \u00e7irkl\u0259nmi\u015f sah\u0259l\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdiril\u0259r\u0259k, monitirinq i\u015fl\u0259ri apar\u0131lm\u0131\u015f, torpaqlar\u0131n \u00e7irkl\u0259nm\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259si m\u0131\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdiril\u0259r\u0259k m\u00fcvafiq t\u0259mizl\u0259nm\u0259 \u00fcsulu se\u00e7ilm\u0259kl\u0259, bioremediasiya i\u015fl\u0259ri apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. T\u0259kc\u0259 bir fakt\u0131 n\u0259z\u0259riniz\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131m ki, EP zavodunun Qaz v\u0259 maye karbohidro-genl\u0259rinin qazla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, s\u0131x\u0131lmas\u0131, saxlan\u0131lmas\u0131 sah\u0259si istismara yarars\u0131z avadanl\u0131qlardan, tullant\u0131lardan azad olunduqdan v\u0259 4 hektar sah\u0259d\u0259 neft m\u0259hsullar\u0131 il\u0259 \u00e7irkl\u0259nmi\u015f torpaqlar, bioremediasiya \u00fcsulu il\u0259 t\u0259mizl\u0259ndikd\u0259n sonra, \u0259raziy\u0259 5000-d\u0259n \u00e7ox m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6v a\u011fac v\u0259 kol tingi \u0259kilmi\u015f, \u0259razid\u0259 d\u0259 damc\u0131 suvarma sistemi qura\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nH\u0259m\u00e7inin \u201cAz\u0259rikimya\u201c \u0130B il\u0259 \u201cGlobal Alliance on Health and Pollution\u201d (GAHP) t\u0259\u015fkilat\u0131 aras\u0131nda imzalanm\u0131\u015f anla\u015fma memorandumuna uy\u011fun olaraq \u201c\u00dczvi zintez\u201d zavodunun \u201cSu\u00f6t\u00fcrm\u0259 m\u0259nt\u0259q\u0259si\u201dnd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6v kimy\u0259vi \u015flamlarla v\u0259 neft m\u0259hsullar\u0131 il\u0259 \u00e7irkl\u0259nmi\u015f 2 ha \u0259razid\u0259, monitorinq i\u015fl\u0259ri apar\u0131lmaqla \u0259razinin m\u00f6vcud ekoloji durumu qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015f, t\u0259hl\u00fck\u0259li hesab olunan y\u00fcz tonlarla tullant\u0131, ETSN-nin \u201cT\u0259hl\u00fck\u0259li Tullant\u0131lar\u201d poliqonuna da\u015f\u0131nm\u0131\u015f, torpaq qat\u0131 m\u00fcnbitl\u0259\u015fdirilm\u0259kl\u0259 \u0259raziy\u0259 1500 \u0259d\u0259d nadir v\u0259 n\u0259sli k\u0259silm\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259si olan a\u011fac v\u0259 kol tingl\u0259ri \u0259kilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&#8211; Sumqay\u0131t kimi s\u0259naye \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yeni ya\u015f\u0131ll\u0131q zolaqlar\u0131n\u0131n sal\u0131nmas\u0131 i\u015finin vacibliyini v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 \u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130B-nin d\u0259 az i\u015f g\u00f6rm\u0259diyind\u0259n x\u0259b\u0259rimiz yox deyil. Bununla bel\u0259 bilm\u0259k ist\u0259rdik bu sah\u0259d\u0259 v\u0259ziyy\u0259t nec\u0259dir, n\u0259l\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcb v\u0259 n\u0259l\u0259ri planla\u015fd\u0131r\u0131rs\u0131z?<\/p>\n<p>&#8211; 2010-cu ild\u0259n etibar\u0259n, h\u0259r ilin yaz v\u0259 pay\u0131z aylar\u0131n\u0131n \u015f\u0259nb\u0259 g\u00fcnl\u0259ri kimya\u00e7\u0131lar\u0131n k\u00f6n\u00fcll\u00fc im\u0259ciliyi ke\u00e7irilir. Bu im\u0259cilikl\u0259rd\u0259 kimya\u00e7\u0131larla b\u0259rab\u0259r \u015f\u0259h\u0259r ictimaiyy\u0259tinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri d\u0259 i\u015ftirak edirl\u0259r. \u00dcmumilikd\u0259 is\u0259 son be\u015f ild\u0259, \u201cAz\u0259rikimya\u201c \u0130B t\u0259r\u0259find\u0259n Birliyin s\u0259naye zonas\u0131 v\u0259 ona s\u0259rh\u0259d 100 hektara yax\u0131n \u0259razid\u0259 \u0259kilmi\u015f a\u011fac v\u0259 kol bitkil\u0259rinin \u00fcmumi say\u0131 100 min \u0259d\u0259dd\u0259n \u00e7oxdur. Birliyin a\u011fac-kol tingl\u0259rin\u0259 olan t\u0259labat\u0131n\u0131n \u00f6d\u0259nilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn, illik istehsal g\u00fcc\u00fc 50 min ting olan a\u00e7\u0131q \u015fitilxana kompleksi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir ki, bu \u015fitilxanada Ab\u015feronun ya\u015f\u0131lla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda istifad\u0259 olunan \u0259n\u0259n\u0259vi a\u011fac-kol n\u00f6vl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, iqlim \u015f\u0259raitin\u0259 asanl\u0131qla adaptasiya oluna bil\u0259n v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Q\u0131rm\u0131z\u0131 Kitab\u0131na sal\u0131nm\u0131\u015f 12 n\u00f6v nadir v\u0259 n\u0259slik\u0259silm\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259si olan a\u011fac-kol bitkil\u0259ri d\u0259 yeti\u015fdirilir.<br \/>\nBir problemli m\u0259s\u0259l\u0259ni diqq\u0259tiniz\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259rdim. B\u0259z\u0259n m\u00fcxt\u0259lif qurumlar\u0131n m\u00fcraci\u0259ti \u0259sas\u0131nda biz d\u0259 ya onlara qo\u015fulub, dig\u0259r \u0259razil\u0259rd\u0259 ya\u015f\u0131ll\u0131qlar sal\u0131r\u0131q. Amma \u0259kildikd\u0259n sonra bu ya\u015f\u0131ll\u0131qlar bax\u0131ms\u0131z qal\u0131r v\u0259 \u00e7\u0259kil\u0259n z\u0259hm\u0259t d\u0259 h\u0259d\u0259r olur. Yax\u015f\u0131 olard\u0131 ki, h\u0259r hans\u0131sa \u0259razid\u0259 ya\u015f\u0131ll\u0131q salmaq ist\u0259yiriks\u0259, m\u00fctl\u0259q orda suvarma v\u0259 qulluq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcvafiq infrastruktur yarad\u0131ls\u0131n ki, sonradan \u00e7\u0259kil\u0259n z\u0259hm\u0259t h\u0259d\u0259r getm\u0259sin.<\/p>\n<p>-A\u011faclardan s\u00f6hb\u0259t d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fk\u0259n, \u00fcmummmilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev deyirdi ki, h\u0259r kim bir ya\u015f\u0131l a\u011fac\u0131 k\u0259ss\u0259 el\u0259 hesab edin ki, m\u0259nim bir qolumu k\u0259smi\u015f olur. Bu deyim\u0259 m\u00fcnasib\u0259tinizi bilm\u0259k ist\u0259rdim.<\/p>\n<p>&#8211; Ta q\u0259dimd\u0259n b\u0259ri ya\u015f\u0131l a\u011fac\u0131 k\u0259sm\u0259k g\u00fcnah say\u0131l\u0131b. Q\u0259dim insanlar bunu a\u011fac\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259sliyind\u0259 g\u00f6r\u00fcrd\u00fcl\u0259r. \u018fslind\u0259 is\u0259 bu m\u00fcq\u0259dd\u0259sliyin k\u00f6k\u00fcnd\u0259 a\u011faclar\u0131n insanlara yeni ruh, yeni n\u0259f\u0259s, t\u0259miz hava, eyni zamanda ist\u0259r yarpaqlar\u0131, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 meyv\u0259l\u0259ri il\u0259 \u015f\u0259fa verm\u0259si dayan\u0131rd\u0131. Q\u0259dim insanlar bunun k\u00f6k\u00fcnd\u0259 n\u0259yin dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilm\u0259s\u0259l\u0259r d\u0259 ya\u015f\u0131ll\u0131\u011f\u0131 \u00e7ox olan yerd\u0259 ya\u015fayan adamlar\u0131n dig\u0259r \u0259razil\u0259rd\u0259 ya\u015fayan insanlardan daha sa\u011flam v\u0259 g\u00fcmrah oldu\u011funun f\u0259qind\u0259 idil\u0259r. Az\u0259rbaycanda t\u0259bii me\u015f\u0259l\u0259r istisna olmaqla qeyri-me\u015f\u0259 \u0259razil\u0259rind\u0259, \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r\u0259traf\u0131 sah\u0259l\u0259rd\u0259, \u0259l\u0259lx\u00fcsus da Bak\u0131 v\u0259 Bak\u0131\u0259traf\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259 ya\u015f\u0131ll\u0131q zolaqlar\u0131n\u0131n sal\u0131nmas\u0131, planl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 milyonlarla a\u011fac\u0131n \u0259kilm\u0259si h\u0259m\u00e7inin suni me\u015f\u0259l\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 bu aksiyalar zaman\u0131 \u0259kil\u0259n a\u011faclar\u0131n Ab\u015feron yar\u0131madas\u0131n\u0131n relyefin\u0259 uy\u011fun olaraq se\u00e7ilm\u0259si bilavasit\u0259 \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin ad\u0131yla ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ulu \u00f6nd\u0259r ikinci d\u0259f\u0259 hakimmiyy\u0259t\u0259 qay\u0131td\u0131qdan sonra da a\u011fac\u0259km\u0259 aksiyalar\u0131n\u0131n ke\u00e7irilm\u0259si, yeni ya\u015f\u0131ll\u0131q zolaqlar\u0131n\u0131n sal\u0131nmas\u0131 daha m\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil xarakter alm\u0131\u015fd\u0131. A\u011faclar\u0131n insanlar\u0131n h\u0259yat\u0131nda oynad\u0131\u011f\u0131 m\u00fch\u00fcm rolu bildiyind\u0259n idi ki, bu dahi siyas\u0259t\u00e7i \u201ckim bir a\u011fac k\u0259ss\u0259, m\u0259nim qolumu k\u0259smi\u015f olur\u201d deyirdi. Bu, eyni zamanda d\u00f6vl\u0259tin qolunun k\u0259silm\u0259si anlam\u0131nda idi. \u00c7\u00fcnki d\u00f6vl\u0259tin ba\u015f\u0131nda Heyd\u0259r \u018fliyev dayan\u0131rd\u0131. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 bu s\u0259sl\u0259ni\u015f insanlar\u0131n m\u0259suliyy\u0259t hissin\u0259 d\u0259v\u0259t edilm\u0259si missiyas\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>-Bu missiya indi hans\u0131 formatdasa davam etdirilirmi?<\/p>\n<p>&#8211; D\u00fcz 8 il bundan \u00f6nc\u0259 &#8211; 2007-ci ild\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev fondunun prezidenti, Az\u0259rbaycan\u0131n birinci xan\u0131m\u0131, mill\u0259t v\u0259kili Mehriban xan\u0131m \u018fliyeva \u201cH\u0259r\u0259y\u0259 bir a\u011fac \u0259k\u0259k\u201d t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u00fc ir\u0259li s\u00fcrd\u00fc v\u0259 bu t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259 d\u0259 b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan xalq\u0131na m\u00fcraci\u0259t etdi. Bu missiya bu g\u00fcn d\u0259 davam etdirilir v\u0259 o t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsd\u0259n \u00f6t\u0259n 8 il \u0259rzind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u0259razil\u0259rind\u0259 milyonlarla a\u011fac, h\u0259m\u00e7inin b\u0259z\u0259k v\u0259 kol bitkil\u0259ri \u0259kilib. Yuxar\u0131da da qeyd etdiyimiz kimi el\u0259 son be\u015f ild\u0259 kimya\u00e7\u0131lar 100 mind\u0259n art\u0131q a\u011fac \u0259kibl\u0259r.<\/p>\n<p>&#8211; Birliyin t\u0259dbirl\u0259r plan\u0131nda ekoloji maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fi \u00f6z \u0259ksini nec\u0259 tap\u0131b? \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, bu sah\u0259d\u0259 v\u0259ziyy\u0259t n\u0259 yerd\u0259dir?<\/p>\n<p>&#8211; Biz i\u015fimizi yuxar\u0131da sadalad\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 bitmi\u015f hesab etm\u0259y\u0259r\u0259k, eyni zamanda m\u0259kt\u0259blil\u0259r aras\u0131nda ekoloji maarifl\u0259ndirm\u0259 v\u0259 ekoloji m\u0259d\u0259niyy\u0259tin inki\u015faf etdirilm\u0259si istiqam\u0259tnd\u0259 d\u0259 geni\u015f v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li i\u015fl\u0259r apar\u0131r\u0131q.<br \/>\n\u00abAz\u0259rikimya\u00bb \u0130B yeti\u015fm\u0259kd\u0259 olan n\u0259slin ekoloji t\u0259rbiy\u0259 v\u0259 maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fin\u0259 erk\u0259n ya\u015flar\u0131ndan ba\u015flan\u0131lmas\u0131n\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259kl\u0259, u\u015faqlarda \u0259traf m\u00fchit\u0259, t\u0259bi\u0259t\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t hissinin, dost v\u0259 qay\u011f\u0131ke\u015f m\u00fcnasib\u0259tin a\u015f\u0131lanmas\u0131, ekoloji \u015f\u00fcurun v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tin inki\u015faf etdirilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259sini h\u0259mi\u015f\u0259 diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 saxlay\u0131r. Bu bax\u0131mdan bilavasit\u0259 kimya\u00e7\u0131lar\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 Az\u0259rbaycanda ilk d\u0259f\u0259 olaraq azya\u015fl\u0131 u\u015faqlar v\u0259 ibtidai sinif \u015fagirdl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t \u00abBalaca ekoloqlar\u00bb qrupunun t\u0259\u015fkil edilm\u0259si, Sumqay\u0131t \u015f\u0259h\u0259r T\u0259hsil \u015f\u00f6b\u0259si il\u0259 birg\u0259 ekologiyaya h\u0259sr olunmu\u015f elmi-praktik konfranslar\u0131n, ekoloji maarifl\u0259ndirm\u0259 v\u0259 ekoloji t\u0259rbiy\u0259 xarakterli t\u0259liml\u0259rin, aksiyalar\u0131n, m\u00fcsabiq\u0259l\u0259rin, s\u0259rgil\u0259rin, olimpiadalar\u0131n, viktorinalar\u0131n, debatlar\u0131n, \u201cd\u0259yirmi masa\u201dlar\u0131n, bilik yar\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n, \u00abPlanetimizi tullant\u0131lardan t\u0259mizl\u0259y\u0259k!\u00bb, \u00abSumqay\u0131t\u0131 ekoloji t\u0259miz \u015f\u0259h\u0259r\u0259 \u00e7evir\u0259k!\u00bb devizi alt\u0131nda X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin sahilind\u0259 t\u0259mizlik aksiyalar\u0131n\u0131n ke\u00e7irilm\u0259si, \u00abPolietilen paketl\u0259r\u0259 \u00abyox\u00bb dey\u0259k!\u00bb, \u00abH\u00f6r\u00fcm\u00e7\u0259k toru\u00bb v\u0259 s. praktiki-profilaktiki t\u0259dbirl\u0259rin realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb etmi\u015fdir. Bu t\u0259dbirl\u0259rd\u0259 SOCAR-\u0131n m\u00fcvafiq qurumlar\u0131n\u0131n, Almaniya-Az\u0259rbaycan \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q C\u0259miyy\u0259tinin, Sumqay\u0131t \u015f\u0259h\u0259r T\u0259hsil \u015f\u00f6b\u0259sinin, G\u0259ncl\u0259r v\u0259 \u0130dman Ba\u015f \u0130dar\u0259sinin, Yeniyetm\u0259l\u0259rin yarad\u0131c\u0131l\u0131q M\u0259rk\u0259zinin, Sumqay\u0131t D\u00f6vl\u0259t Universitetinin t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rinin, Q\u0131z\u0131l Aypara C\u0259miyy\u0259ti Sumqay\u0131t \u015f\u0259h\u0259r b\u00f6lm\u0259sinin, \u015f\u0259h\u0259r ictimaiyy\u0259tinin v\u0259 k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259rinin n\u00fc\u00acmay\u0259nd\u0259l\u0259ri d\u0259 geni\u015f t\u0259msil olunurlar.<\/p>\n<p>-Sonda dey\u0259c\u0259yiniz bir \u015fey varm\u0131?<\/p>\n<p>&#8211; Biz ist\u0259r s\u0259naye zonas\u0131nda, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 \u015f\u0259h\u0259r daxili \u0259razil\u0259rd\u0259 bu q\u0259bild\u0259n olan i\u015fl\u0259ri bundan sonra da planl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 davam etdir\u0259c\u0259yik. Bu is\u0259 onu dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir ki, yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 Sumqay\u0131t \u00e7ox b\u00f6y\u00fck s\u0259naye m\u0259rk\u0259zi olmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m \u00f6lk\u0259mizin, h\u0259m d\u0259 b\u00f6lg\u0259nin g\u00f6z\u0259l v\u0259 ekoloji c\u0259h\u0259td\u0259n t\u0259miz \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evril\u0259c\u0259k, burada ya\u015fayan v\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n insanlar \u015f\u0259h\u0259rin ekoloji durumu v\u0259 \u00f6zl\u0259rinin v\u0259 ail\u0259l\u0259rinin sa\u011flaml\u0131qlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 he\u00e7 bir narahat\u00e7\u0131l\u0131q ke\u00e7irm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 ham\u0131m\u0131z\u0131n bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 bir olmam\u0131z laz\u0131md\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 sonda \u00fcz\u00fcm\u00fc soyda\u015flar\u0131ma tutub deyir\u0259m: \u201c\u018fzizl\u0259rim, g\u0259lin \u0259l-\u0259l\u0259 verib t\u0259bi\u0259timizi qoruyaq, biz\u0259 b\u0259x\u015f olunmu\u015f bu g\u00f6z\u0259llikl\u0259rin q\u0259drini bil\u0259k.\u201d<\/p>\n<p>\u0130NSANLAR, QORUYAQ T\u018fB\u0130\u018fT\u0130 B\u0130Z<\/p>\n<p>T\u0259bi\u0259ti sev\u0259nl\u0259rin, onu h\u0259r c\u00fcr yad t\u0259sirl\u0259rd\u0259n qoruyanlar\u0131n v\u0259<br \/>\n&#8220;H\u0259r\u0259y\u0259 bir a\u011fac \u0259k\u0259k&#8221; t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u0259 qo\u015fulanlar\u0131n<br \/>\nMAR\u015e\u0131<\/p>\n<p>H\u0259zind\u0259n h\u0259zindi, k\u00f6vr\u0259kd\u0259n k\u00f6vr\u0259k,<br \/>\nQ\u0131\u015f\u0131nda qar ist\u0259, yaz\u0131nda \u00e7i\u00e7\u0259k,<br \/>\nAdi b\u00f6c\u0259yin d\u0259 naz\u0131n\u0131 \u00e7\u0259k\u0259k,<br \/>\nH\u0259r \u015feyd\u0259n ba\u015f sayaq bu \u00fclf\u0259ti biz,<br \/>\n\u0130nsanlar, qoruyaq t\u0259bi\u0259ti biz.<\/p>\n<p>Yeralt\u0131, yer\u00fcst\u00fc var\u0131 bizimki,<br \/>\nMin c\u00fcr\u0259 b\u0259hr\u0259si, bar\u0131 bizimki,<br \/>\nAlmas\u0131, heyvas\u0131, nar\u0131 bizimki,<br \/>\nDaha da bol ed\u0259k bu s\u0259rv\u0259ti biz,<br \/>\n\u0130nsanlar, qoruyaq t\u0259bi\u0259ti biz.<\/p>\n<p>\u00dcr\u0259yin at\u0259\u015fi, k\u00f6z\u00fcd\u00fc el\u0259,<br \/>\n\u0130nsan\u0131n zehnidi, g\u00f6z\u00fcd\u00fc el\u0259,<br \/>\nT\u0259bi\u0259t c\u0259nn\u0259tin \u00f6z\u00fcd\u00fc el\u0259,<br \/>\nYaradaq, ya\u015fadaq bu c\u0259nn\u0259ti biz,<br \/>\n\u0130nsanlar, qoruyaq t\u0259bi\u0259ti biz.<\/p>\n<p>Qay\u011f\u0131 var, yerin\u0259 can ver\u0259ndi o,<br \/>\nArzuya, murada yetir\u0259ndi o,<br \/>\nDa\u015fda da g\u00fcl-\u00e7i\u00e7\u0259k bitir\u0259ndi o,<br \/>\nOndan pay alm\u0131\u015f\u0131q m\u0259h\u0259bb\u0259ti biz,<br \/>\n\u0130nsanlar, qoruyaq t\u0259bi\u0259ti biz.<\/p>\n<p>H\u0259r yarpaq bir udum n\u0259f\u0259sdi biz\u0259,<br \/>\nH\u0259r budaq ilhamd\u0131, h\u0259v\u0259sdi biz\u0259,<br \/>\nA\u011facs\u0131z bu d\u00fcnya q\u0259f\u0259sdi biz\u0259, &#8211;<br \/>\nCar \u00e7\u0259k\u0259k d\u00fcnyaya h\u0259qiq\u0259ti biz,<br \/>\n\u0130nsanlar, qoruyaq t\u0259bi\u0259ti biz.<\/p>\n<p>H\u0259r\u0259y\u0259 bir a\u011fac \u0259k\u0259k, sevin\u0259k,<br \/>\nSonra qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7\u0259k\u0259k, sevin\u0259k,<br \/>\nG\u00fcls\u00fcn \u00fcz\u00fcm\u00fcz\u0259 \u00e7i\u00e7\u0259k, sevin\u0259k,<br \/>\nQ\u0259lbl\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u0259k h\u0259rar\u0259ti biz,<br \/>\n\u0130nsanlar, qoruyaq t\u0259bi\u0259ti biz.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcnd\u0259n sabaha inam da\u015f\u0131yar,<br \/>\nSu \u00e7\u0131xar, sevgiyl\u0259, inan da\u015f\u0131 yar.<br \/>\n\u0130nsan g\u00f6z\u0259llikl\u0259 g\u00f6z\u0259l ya\u015fayar,<br \/>\nDild\u0259 \u015f\u00fcar ed\u0259k bu hikm\u0259ti biz,<br \/>\n\u0130nsanlar, qoruyaq t\u0259bi\u0259ti biz.<\/p>\n<p>Y\u00fcks\u0259li\u015f yoludur yolu \u00d6nd\u0259rin,<br \/>\nBizl\u0259rik qanad\u0131, qolu \u00d6nd\u0259rin,<br \/>\nBiz\u0259 \u0259man\u0259ti Ulu \u00d6nd\u0259rin,<br \/>\nV\u0259t\u0259ndir &#8211; hifz ed\u0259k \u0259man\u0259ti biz,<br \/>\n\u0130nsanlar, qoruyaq t\u0259bi\u0259ti biz.<\/p>\n<p>Rafiq Oday,<br \/>\nrespublikan\u0131n \u018fm\u0259kdar jurnalisti<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201c\u0130NSANLAR, QORUYAQ T\u018fB\u0130\u018fT\u0130 B\u0130Z\u201d \u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130B-nin \u0130cra\u00e7\u0131 direktorunun \u0259m\u0259yin m\u00fchafiz\u0259si v\u0259 \u0259traf m\u00fchitin qorunmas\u0131 \u00fczr\u0259 m\u00fcavini, biologiya elml\u0259ri \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru V\u00fcqar K\u0259rimovla m\u00fcsahib\u0259 Q\u0131sa tan\u0131\u015fl\u0131q: V\u00fcqar N\u0259zir o\u011flu K\u0259rimov 02 aprel 1973-c\u00fc ild\u0259 \u015e\u0259ki rayonunun Ki\u015f k\u0259ndind\u0259 anadan olub. 1990-1995-ci ill\u0259rd\u0259 G\u0259nc\u0259 D\u00f6vl\u0259t Universitetind\u0259, 2010-2013-c\u00fc ill\u0259rd\u0259d\u0259 is\u0259 AR Prezidenti yan\u0131nda D\u00f6vl\u0259t \u0130dar\u0259\u00e7ilik Akademiyas\u0131nda t\u0259hsil [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-14577","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edeb"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14577","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14577"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14577\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14600,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14577\/revisions\/14600"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14577"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14577"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14577"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}