{"id":14888,"date":"2015-09-13T08:30:03","date_gmt":"2015-09-13T03:30:03","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=14888"},"modified":"2015-09-13T09:02:01","modified_gmt":"2015-09-13T04:02:01","slug":"nadir-ziyadli-yunus-%c9%99mr%c9%99nin-xi-q%c9%99bri-v%c9%99-yaxud-dumanliq-v%c9%99-toranliqlardan-boylanan-isiq","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=14888","title":{"rendered":"Nadir Z\u0130YADLI.&#8221;Yunus \u018fmr\u0259nin XI q\u0259bri v\u0259 yaxud dumanl\u0131q v\u0259 toranl\u0131qlardan boylanan i\u015f\u0131q&#8230;&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/902570_107041026163176_824674362_o.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/902570_107041026163176_824674362_o-169x300.jpg\" alt=\"902570_107041026163176_824674362_o\" width=\"169\" height=\"300\" class=\"alignnone size-medium wp-image-14608\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/902570_107041026163176_824674362_o-169x300.jpg 169w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/902570_107041026163176_824674362_o-576x1024.jpg 576w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/902570_107041026163176_824674362_o.jpg 1152w\" sizes=\"auto, (max-width: 169px) 100vw, 169px\" \/><\/a><\/p>\n<p>        Yunus \u018fmr\u0259 (Yunis \u018fmr\u0259, Yunus \u0130mr\u0259) kimdir?<\/p>\n<p>    &#8220;xeberinfo.com&#8221;: N\u0259d\u0259n ad\u0131 \u0259fsan\u0259l\u0259r\u0259 qar\u0131\u015fm\u0131\u015f, tarixin yadda\u015f\u0131n\u0131n ilm\u0259- ilm\u0259 \u00e7\u00f6z\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259, inc\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259 baxmayaraq bu \u015f\u0259xsiyy\u0259t haqq\u0131nda dan\u0131\u015fanda, m\u00fc\u0259yy\u0259n zaman buca\u011f\u0131ndan onun \u00f6m\u00fcr yolunun toranl\u0131\u011fa v\u0259 dumanl\u0131\u011fa qar\u0131\u015fm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r salanda taleyini v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc 7-8 \u0259sr ke\u00e7m\u0259sin\u0259 baxmayaraq bizl\u0259r\u0259 tan\u0131dan, bizl\u0259r\u0259 do\u011fmala\u015fd\u0131ran misralar\u0131n\u0131 xat\u0131rlamamaq m\u00fcmk\u00fcn olmur&#8230;<\/p>\n<p>                         M\u0259ni m\u0259nd\u0259 dem\u0259: m\u0259nd\u0259 deyil\u0259m,<br \/>\n                         Bir m\u0259n vard\u0131r m\u0259nd\u0259n i\u00e7\u0259ri&#8230;<\/p>\n<p>Yaxud<\/p>\n<p>                          D\u0259rvi\u015f Yunus, g\u0259l indi<br \/>\n                          \u00dcmmanlara dal indi&#8230;<br \/>\n                          \u00dcmmana dalmay\u0131nca<br \/>\n                          S\u0259n d\u0259rvi\u015f olammazsan..<\/p>\n<p>v\u0259 yaxud<\/p>\n<p>                          Netti, bu Yunus, netti?<br \/>\n                          Bir do\u011fru yola getdi.<br \/>\n                          Bir \u015feyx \u0259t\u0259yin tutdu,<br \/>\n                          M\u00f6vlam g\u00f6z\u0259lim neyl\u0259r?!<br \/>\n <!--more--><\/p>\n<p>          Ensiklopedik v\u0259 dig\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 onun haqq\u0131nda \u00e7ox q\u0131sa m\u0259lumatlara rast g\u0259linir. Bel\u0259 ki, m\u0259lumatlarda Yunus \u018fmr\u0259nin xalq ozan\u0131, t\u0259kc\u0259 \u015ferinin yarad\u0131c\u0131lar\u0131ndan biri, \u201cv\u0259hd\u0259ti vicud\u201d f\u0259ls\u0259f\u0259sinin ard\u0131c\u0131l\u0131, t\u00fcrkdilli m\u00fcst\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rd\u0259n biri, zaman etibar\u0131 il\u0259 O\u011fuz dill\u0259rinin ilk b\u00f6y\u00fck \u015fairi kimi s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndirilir.<br \/>\nOnun Anadoluda Porsuq \u00e7ay\u0131n\u0131n Sakarya \u00e7ay\u0131na t\u00f6k\u00fcld\u00fcy\u00fc yerd\u0259- S\u0259rfi k\u0259ndind\u0259 (b\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Sivrihasar yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 Sar\u0131k\u00f6yd\u0259) 1238- ci ild\u0259 (b\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 1240\/41- ci ill\u0259rd\u0259) do\u011fuldu\u011fu, m\u0259dr\u0259s\u0259 t\u0259hsili g\u00f6rd\u00fcy\u00fc, Tapd\u0131q Baba \u018fmr\u0259 (\u0259mr\u0259- a\u015f\u0131q, a\u015fiq, d\u0259rvi\u015f, ozan anlam\u0131ndad\u0131r) ad\u0131nda \u015feyxin \u015fagirdi, M\u00f6vlana C\u0259mal\u0259ddin Rumi m\u0259clisl\u0259rinin i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 oldu\u011fu , Anadolunun, Az\u0259rbaycan\u0131n, \u015eam\u0131n (Suriya) k\u0259ndl\u0259rini g\u0259zdiyi, \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259nsub oldu\u011fu f\u0259ls\u0259f\u0259sini yayd\u0131\u011f\u0131 qeyd edilir.<br \/>\n         O Qul Yunus, A\u015f\u0131q Yunus, Yunus \u018fmr\u0259, Miskin Yunus, D\u0259rvi\u015f Yunus, Yunus imzas\u0131 il\u0259 heca v\u0259znli qo\u015fma, g\u0259rayl\u0131, ilahil\u0259r, \u0259ruz v\u0259znli q\u0259z\u0259l v\u0259 m\u0259sn\u0259vil\u0259rd\u0259 sufi f\u0259ls\u0259f\u0259sini sad\u0259 xalq dilind\u0259 t\u0259bli\u011f etmi\u015fdir. D\u0259rin f\u0259ls\u0259fi g\u00fcc\u0259 malik Y.\u018fmr\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 uzun ill\u0259r sonra da ist\u0259r T\u00fcrkiy\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259n \u0259d\u0259biyyat\u0131na \u00f6z \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<br \/>\n         M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Yunus \u018fmr\u0259nin 1320- ci ild\u0259 (b\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 (1321- ci ild\u0259) v\u0259fat etdiyi, do\u011fuldu\u011fu Sar\u0131k\u00f6yd\u0259 (?!) d\u0259fn olundu\u011fu qeyd edilir. 82 il ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bildiril\u0259n Yunus \u018fmr\u0259nin do\u011fum v\u0259 \u00f6l\u00fcm tarixl\u0259ri kimi d\u0259fn olundu\u011fu yerl\u0259r haqq\u0131nda da m\u0259lumatlar ziddiyy\u0259tlidir. V\u0259 maraql\u0131 n\u00fcanslardan biri d\u0259 bu b\u00f6y\u00fck ozan\u0131n, \u00f6vliya m\u0259rt\u0259b\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259lmi\u015f, ustad\u0131na v\u0259fal\u0131, d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn \u00fcnl\u00fc ozan\u0131, f\u0259ls\u0259fi \u015ferl\u0259rin kamil yarad\u0131c\u0131lar\u0131ndan biri olan \u015fairin T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 10 (b\u0259zi yaz\u0131larda f\u0259rqli r\u0259q\u0259ml\u0259r\u0259 rast g\u0259linir) yerd\u0259 q\u0259bri oldu\u011fu, XI q\u0259brinin is\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qax rayonu \u0259razisin\u0259 t\u0259sad\u00fcf etdiyi qeyd edilir.Qax rayonu (\u0259slind\u0259 Balak\u0259n, Zaqatala, Qax, \u015e\u0259ki, O\u011fuz, Q\u0259b\u0259l\u0259 b\u00f6lg\u0259l\u0259ri) o\u011fuz t\u00fcrkl\u0259rinin q\u0259dim ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259ndir. H\u0259rt\u0259r\u0259fli z\u0259ngin v\u0259 \u0259srar\u0259ngiz flora v\u0259 faunaya malik t\u0259bi\u0259ti, az qala h\u0259r k\u0259ndinin f\u0259rqli, f\u0259rqli oldu\u011fu q\u0259d\u0259r d\u0259 q\u0259dim dialektl\u0259ri ya\u015fadan dil m\u0259d\u0259niyy\u0259ti bu b\u00f6lg\u0259ni f\u0259rql\u0259ndir\u0259n amill\u0259rd\u0259ndir.<br \/>\n        B\u00f6lg\u0259 haqq\u0131nda ilk m\u0259lumatlar antik d\u00f6vr\u00fcn \u201ctarixin atas\u0131\u201d say\u0131lan, Heredotun yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cTarix\u201d kitab\u0131ndan g\u0259lir. Bel\u0259 ki, bu m\u0259nb\u0259d\u0259 b\u00f6lg\u0259 \u201cbehi\u015ft vadisi\u201d adland\u0131r\u0131l\u0131r.Q\u0259dim ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259ri v\u0259 toponiml\u0259rl\u0259 z\u0259ngin b\u00f6lg\u0259nin az qala h\u0259r qayas\u0131nda, h\u0259r da\u015f\u0131nda o\u011fuz t\u00fcrkl\u0259rinin izl\u0259ri qalmaqdad\u0131r.H\u0259rt\u0259r\u0259fli g\u00f6z\u0259lliy\u0259 , z\u0259nginliy\u0259 malik b\u00f6lg\u0259ni ba\u015fqalar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fcl\u0259\u015fdirm\u0259k ist\u0259yi, t\u0259bii ki, h\u0259mi\u015f\u0259 olmu\u015fdur v\u0259 \u00f6zl\u0259rinin olmayanlara sahib \u00e7\u0131xmaq arzusunda olanlar g\u00f6rk\u0259mli tarix\u00e7il\u0259rimizin tutarl\u0131 s\u00fcbutlar\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda aciz qalsalar da gizli niyy\u0259tl\u0259r bu v\u0259 ya dig\u0259r \u015f\u0259kild\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 ya\u015famaqdad\u0131r. Zaman-zaman Qax b\u00f6lg\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 a\u00e7\u0131q v\u0259 yaxud gizli m\u0259qamlar\u0131n oldu\u011fu inkaredilm\u0259zdir.<br \/>\nV\u0259 yuxar\u0131da qeyd etdiyimiz kimi Yunus \u018fmr\u0259nin XI q\u0259bri m\u0259hz O\u011fuz t\u00fcrkl\u0259rin q\u0259dim ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259ni olan Qax rayonunun \u0259razisind\u0259dir.<br \/>\n         Hac\u0131 Tapd\u0131q baba (Tapd\u0131q Baba \u018fmr\u0259) v\u0259 Yunus baba (\u015eeyx Yunus \u018fmr\u0259) m\u0259qb\u0259r\u0259si rayonun \u0259razisind\u0259, Yevlax- Balak\u0259n magistral yolunun, el\u0259c\u0259 d\u0259 Oncall\u0131 k\u0259ndinin i\u00e7\u0259risin\u0259 do\u011fru ged\u0259n k\u0259nd yolunun sol t\u0259r\u0259find\u0259, me\u015f\u0259nin i\u00e7\u0259risind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n q\u0259dim q\u0259birstanl\u0131qda, bu g\u00f6rk\u0259mli v\u0259 tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin m\u0259zarlar\u0131 \u00fcst\u00fcnd\u0259 in\u015fa olunmu\u015fdur.Qeyd etm\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rdi ki, Qax rayonu \u0259razisind\u0259 olan q\u0259birl\u0259rin Yunus \u018fmr\u0259 v\u0259 Tapd\u0131q \u018fmr\u0259y\u0259 aid olmas\u0131 haqq\u0131nda ilkin m\u0259lumatlardan biri \u0130lisu sultanlar\u0131n\u0131n n\u0259slind\u0259n olan, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259 Qaxda \u201cday\u0131\u201d l\u0259q\u0259bi il\u0259 tan\u0131nan, y\u00fczl\u0259rl\u0259 kitab toplanan \u015f\u0259xsi kitabxanaya malik, bir ne\u00e7\u0259 dil bil\u0259n m\u0259rhum S\u0259l\u0259ddin Sultanov t\u0259r\u0259find\u0259n verilmi\u015fdir. \u00d6t\u0259n \u0259srin (s\u0259hv etmir\u0259ms\u0259) ortalar\u0131nda onun imzas\u0131 il\u0259 \u201c\u015e\u0259lal\u0259\u201d (Qax) q\u0259zetind\u0259 d\u0259rc olunan m\u0259qal\u0259d\u0259 Oncall\u0131 k\u0259ndind\u0259ki q\u0259birstanl\u0131qdak\u0131 q\u0259birl\u0259rd\u0259n birinin Tapd\u0131q, dig\u0259rinin is\u0259 onun \u201c\u015f\u0259yirdi\u201d Yunus \u018fmr\u0259y\u0259 aidliyi g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir.<br \/>\nKi\u00e7ik ha\u015fiy\u0259: 15 il \u00f6nc\u0259nin s\u00f6hb\u0259tidir. Bak\u0131da olark\u0259n metroda t\u0259sad\u00fcf\u0259n bir t\u00fcrk tarix\u00e7isi v\u0259 onun yerli b\u0259l\u0259d\u00e7isi il\u0259 tan\u0131\u015f oldum. (Adlar\u0131n\u0131 t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, unutmu\u015fam). Respublikan\u0131n \u0259ks\u0259r yerl\u0259rini g\u0259zdiyini dey\u0259n tarix\u00e7id\u0259n &#8211; Yunus \u018fmr\u0259ni nec\u0259, tan\u0131y\u0131rs\u0131n\u0131z- dey\u0259 soru\u015fdum. Hocam (b\u0259l\u0259d\u00e7inin dili il\u0259 des\u0259k) diqq\u0259tl\u0259 \u00fcz\u00fcm\u0259 baxd\u0131, N\u0259d\u0259n tan\u0131may\u0131m- dedi. O b\u00f6y\u00fck \u00f6vliyad\u0131r. Tapd\u0131q \u018fmr\u0259nin \u015f\u0259yirdi olmu\u015fdur. Sonra bel\u0259 bir r\u0259vay\u0259t dan\u0131\u015fd\u0131. Yunus hocas\u0131 Tapd\u0131\u011f\u0131 \u00e7ox sevdiyind\u0259n onun odun- \u00e7\u0131rp\u0131s\u0131n\u0131 me\u015f\u0259d\u0259n belind\u0259 da\u015f\u0131y\u0131rm\u0131\u015f. Beli oduna, \u00e7\u0131rp\u0131ya s\u00fcrt\u00fcnd\u00fcy\u00fcnd\u0259n yaralanm\u0131\u015f, yaras\u0131na h\u0259tta qurd bel\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fm\u00fc\u015f&#8230; Amma hocas\u0131na bunu dem\u0259mi\u015fdir. Onu bu halda g\u00f6r\u0259n Tapd\u0131q \u018fmr\u0259 v\u0259siyy\u0259t ed\u0259r\u0259k \u201cm\u0259nim q\u0259brimi ziyar\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259nl\u0259r \u0259vv\u0259l Yunusu ziyar\u0259t etsinl\u0259r,sonra da m\u0259ni\u201d-demi\u015fdir. V\u0259 h\u0259r k\u0259s bir balaca \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131 onun q\u0259brinin yan\u0131na qoysun- dey\u0259 \u201choca\u201d Yunus \u018fmr\u0259 v\u0259 Tapd\u0131q haqq\u0131nda m\u0259n\u0259 xeyli bilgi verdi.<br \/>\n       M\u0259n bu r\u0259vay\u0259tin do\u011fuldu\u011fum Q\u0131p\u00e7aq k\u0259ndind\u0259 v\u0259 dig\u0259r qon\u015fu k\u0259ndl\u0259rd\u0259 d\u0259 s\u00f6yl\u0259nildiyini, h\u0259r iki \u015f\u0259xsin q\u0259brl\u0259rinin bir- birind\u0259n azca aral\u0131 Oncall\u0131dak\u0131 \u201cO\u011fuz\u201d q\u0259birstanl\u0131\u011f\u0131nda oldu\u011funu dey\u0259nd\u0259 \u201choca\u201dn\u0131 t\u0259\u0259cc\u00fcb b\u00fcr\u00fcd\u00fc. \u201cBu ola bilm\u0259z dedi&#8230; Onlar\u0131n T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 bel\u0259 yan- yana q\u0259birl\u0259ri yoxdur\u201d. Sonra is\u0259 b\u0259l\u0259d\u00e7id\u0259n onu imkan daxilind\u0259 h\u0259min yer\u0259- Oncall\u0131ya aparma\u011f\u0131n\u0131 xahi\u015f etdi. Yunus \u018fmr\u0259 v\u0259 Tapd\u0131q \u018fmr\u0259nin q\u0259birl\u0259rinin m\u0259hz Oncall\u0131dak\u0131 \u201cO\u011fuz\u201d q\u0259birstanl\u0131\u011f\u0131nda olmas\u0131n\u0131 s\u00fcbut ed\u0259n \u0259n d\u0259y\u0259rli m\u0259nb\u0259 is\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 elml\u0259ri namiz\u0259di, Qaxda \u00e7\u0131xan \u201c\u015e\u0259lal\u0259\u201d q\u0259zetinin m\u0259rhum redaktoru, ensiklopedik biliy\u0259 malik Hikm\u0259t \u018fzimov v\u0259 v\u0259t\u0259nin h\u0259r da\u015f\u0131n\u0131 V\u018fT\u018fN sayan d\u0259y\u0259rli ziyal\u0131 \u015eahm\u0259rdan \u018fhm\u0259dovun birg\u0259 z\u0259hm\u0259ti bahas\u0131na \u00f6t\u0259n \u0259srd\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u0259n \u201cQax abid\u0259l\u0259ri\u201d kitab\u0131d\u0131r.<br \/>\n           M\u00fc\u0259llifl\u0259r yaz\u0131rlar&#8230;<br \/>\nHac\u0131 Tapd\u0131q v\u0259 \u015eeyx Yunus m\u0259qb\u0259r\u0259si Qax rayonunun Oncall\u0131 k\u0259ndind\u0259, me\u015f\u0259nin i\u00e7\u0259risind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n q\u0259birstanda, g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin m\u0259zarlar\u0131 \u00fcst\u00fcnd\u0259 in\u015fa olunmu\u015fdur. Q\u0259bir\u00fcst\u00fc abid\u0259l\u0259rin kitab\u0259l\u0259ri q\u0259dim \u0259r\u0259b dili epiqrafik n\u00fcmun\u0259l\u0259rd\u0259n say\u0131l\u0131r. Q\u0259birsatan yerli \u0259hali aras\u0131nda O\u011fuz ad\u0131 il\u0259 tan\u0131n\u0131r. Haqq\u0131nda s\u00f6hb\u0259t a\u00e7d\u0131\u011f\u0131m\u0131z iki m\u0259zar m\u00fcq\u0259dd\u0259s say\u0131l\u0131r v\u0259 ziyar\u0259t yeridir. M\u0259zarlar\u0131n ikisi d\u0259 yerd\u0259n bir metr h\u00fcnd\u00fcrl\u00fckd\u0259 \u00e7ay da\u015f\u0131ndan tikilmi\u015f h\u00f6rg\u00fc il\u0259 \u0259hat\u0259l\u0259nmi\u015fdir. Q\u0259birl\u0259rin \u00fcst\u00fcnd\u0259 olmu\u015f kitab\u0259l\u0259rin biri sonralar itirilmi\u015fdir. Lakin \u00f6t\u0259n \u0259srin 80-ci ill\u0259rinin sonlar\u0131nda epiqrafik abid\u0259l\u0259ri t\u0259dqiq ed\u0259n tarix elml\u0259ri doktoru M\u0259\u015f\u0259dixan\u0131m Nem\u0259tova t\u0259r\u0259find\u0259n yaz\u0131l\u0131 ba\u015fda\u015flar\u0131n\u0131n sur\u0259ti \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan bu g\u00fcn biz h\u0259min m\u0259zarlarda d\u0259fn olunanlar\u0131n kimliyind\u0259n x\u0259b\u0259rdar\u0131q.<br \/>\n       M\u00fc\u0259llifl\u0259r g\u00f6rk\u0259mli tarix\u00e7il\u0259rin ara\u015fd\u0131rmalar\u0131na istinad ed\u0259r\u0259k qeyd edirl\u0259r:<br \/>\n       M\u0259\u015f\u0259dixan\u0131m Nem\u0259tovan\u0131n t\u0259dqiqatlar\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259si g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir ki,burada d\u0259fn olunanlardan biri Hac\u0131 Tapd\u0131q, dig\u0259ri is\u0259 \u015eeyx Yunusdur. Kitab\u0259l\u0259rd\u0259 onlar\u0131n do\u011fum v\u0259 \u00f6l\u00fcm tarixl\u0259ri g\u00f6st\u0259rilm\u0259mi\u015fdir. Sad\u0259c\u0259 olaraq, q\u0259bir\u00fcst\u00fc abid\u0259nin kiml\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n v\u0259 n\u0259 vaxt in\u015fa edilm\u0259si haqq\u0131nda m\u0259limatlar yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.Kitab\u0259nin m\u0259zmunundan ayd\u0131n olur ki, \u015eeyx Yunusun m\u0259zar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fc t\u0259xmin\u0259n 1400- c\u00fc ild\u0259 Mirz\u0259 \u00c7\u0259l\u0259bi Soltan, \u0130bn M\u0259h\u0259mm\u0259d , \u0130bn M\u0259h\u0259mm\u0259d Zaman, \u0130bn \u0130mam \u018fli t\u0259r\u0259find\u0259n , Hac\u0131 Tapd\u0131\u011f\u0131n m\u0259zar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fc is\u0259 1786-c\u0131 ild\u0259 \u015eeyx Mirz\u0259 \u00c7\u0259l\u0259bi v\u0259 \u015eeyx Salman ibn Saleh t\u0259r\u0259find\u0259n in\u015fa edilmi\u015fdir.M. Nem\u0259tova m\u0259lumatlar\u0131 t\u0259hlil ed\u0259r\u0259k abid\u0259l\u0259rin in\u015fa tarixl\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rqin b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcn\u0259 baxmayaraq, h\u0259r iki \u015f\u0259xsin eyni vaxtda ya\u015famas\u0131 fikrini ir\u0259li s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bununla yana\u015f\u0131, epiqraf\u00e7\u0131 alim \u015eeyx Yunusun b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk ozan\u0131 v\u0259 \u015fairi Yunus \u018fmr\u0259, Hac\u0131 Tapd\u0131\u011f\u0131n is\u0259 onun m\u00fcr\u015fidi (m\u00fc\u0259llimi) \u015eeyx Tapd\u0131qla eyni \u015f\u0259xs olmalar\u0131na dair maraql\u0131 bir n\u0259tic\u0259y\u0259 d\u0259 g\u0259lmi\u015fdir. Yunus \u018fmr\u0259nin \u00f6l\u00fcm tarixi t\u0259xmin\u0259n 1339- cu il\u0259 aid edilir(?!.). Bu b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk- o\u011fuz \u015fairinin t\u0259kc\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259, Anadolu \u0259razisind\u0259 10-dan \u00e7ox g\u00fcman edil\u0259n m\u0259zar yeri var. Lakin Oncall\u0131 k\u0259ndinin O\u011fuz q\u0259birstanl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 m\u0259zar daha q\u0259dim hesab edilr. H\u0259m d\u0259 \u015eeyx Yunusun m\u00fc\u0259llimi Hac\u0131 Tapd\u0131qla bir yerd\u0259 olan yegan\u0259 m\u0259zard\u0131r. Qax rayonuna g\u0259lmi\u015f t\u00fcrkiy\u0259li qonaqlar Yunus \u018fmr\u0259y\u0259 istinad edil\u0259n m\u0259zarlar\u0131n he\u00e7 birinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda Tapd\u0131q baban\u0131n m\u0259zar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir v\u0259 qeyd edirl\u0259r ki, ehtimallar\u0131n \u0259n a\u011flabatan\u0131 bu b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk \u015fairi v\u0259 ozan\u0131n\u0131 Oncall\u0131da, O\u011fuz q\u0259birstanl\u0131\u011f\u0131nda torpa\u011fa tap\u015f\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r.<br \/>\n          G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi burada da \u00f6l\u00fcm tarixl\u0259ri ziddiyy\u0259t t\u0259\u015fkil edir. M\u00fc\u0259llifl\u0259r daha sonra aliml\u0259rin g\u0259ldiyi n\u0259tic\u0259l\u0259ri b\u00f6l\u00fc\u015f\u0259r\u0259k yaz\u0131rlar&#8230;  M.Nem\u0259tovan\u0131n g\u0259ldiyi n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 \u015eeyx Yunus Az\u0259rbaycanda olark\u0259n onun h\u0259r bir vilay\u0259tini qar\u015f\u0131-qar\u015f\u0131 g\u0259zmi\u015f v\u0259 \u0259n n\u0259hay\u0259t Oncall\u0131 k\u0259ndind\u0259 v\u0259fat etmi\u015fdir v\u0259 bu k\u0259ndd\u0259 Yunus \u018fmr\u0259nin v\u0259 Hac\u0131 Tapd\u0131\u011f\u0131n m\u0259zarlar\u0131 onlar\u0131n \u015fagirdl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n in\u015fa olunmu\u015fdur. Ola bilsin ki, m\u0259zarlar h\u0259r hans\u0131 bir s\u0259b\u0259bd\u0259n da\u011f\u0131nt\u0131lara m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131ndan oraya n\u0259zar\u0259t el\u0259y\u0259n m\u00fcridl\u0259r q\u0259bir\u00fcstu yaz\u0131lar\u0131 tez-tez t\u0259z\u0259l\u0259m\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131r.M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259ndir ki,eyni vaxtda ya\u015fam\u0131\u015f bu iki \u015f\u0259xsin q\u0259bir\u00fcst\u00fc yaz\u0131lar\u0131ndak\u0131 in\u015fa tarixl\u0259ri aras\u0131nda 400 il\u0259 yax\u0131n bir f\u0259rq \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lmi\u015fdir.<br \/>\n\u015eeyx Yunisin m\u0259zar\u0131 \u00fcst\u00fcnd\u0259 qoyulmu\u015f kitab\u0259li da\u015f 600 il\u0259 yax\u0131n m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u00f6z b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc qorusa da Haci Tapd\u0131\u011f\u0131n m\u0259zar\u0131 \u00fcst\u00fcnd\u0259ki ba\u015fda\u015f\u0131 1786 c\u0131 ild\u0259 yenid\u0259n t\u0259z\u0259l\u0259nmi\u015fdir.<br \/>\n       Q\u0259bir\u00fcst\u00fc abid\u0259l\u0259rin tarixin\u0259 dair dig\u0259r m\u00fclahiz\u0259l\u0259r n\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir? \u018fvv\u0259la Oncall\u0131 k\u0259ndinin ad\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 q\u0131p\u00e7aq t\u00fcrkl\u0259rinin Ancao\u011flu soyunun ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.Tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n m\u0259lumdur ki, h\u0259min tayfalar bu \u0259razid\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131qlar\u0131 d\u00f6vr\u0259d\u0259k \u015faman\u00e7\u0131l\u0131\u011fa xidm\u0259t etmi\u015fdir.Q\u0131pcaq t\u00fcrkl\u0259ri aras\u0131nda \u0130slam dininin yay\u0131lmas\u0131 is\u0259 O\u011fuz soyundan olan din xadiml\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.Bu bar\u0259d\u0259 ingilis \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas\u0131 Spenser Trimingeym k\u00f6\u00e7\u0259ri tayfalar\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 islam\u0131n t\u0259bli\u011finin \u0259sas nailiyy\u0259tl\u0259rinin sufi d\u0259rvi\u015fl\u0259rinin x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u015fair-ozanlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu qeyd etmi\u015fdir.Bu f\u0259aliyy\u0259td\u0259 Yunis \u018fmr\u0259nin ad\u0131 t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n say\u0131lan Xoca \u018fhm\u0259d Yas\u0259vi il\u0259 eyni s\u0131rada \u00e7\u0259kilmi\u015fdir. M\u00fc\u0259llifl\u0259rin g\u0259ldiyi n\u0259tic\u0259l\u0259r yaz\u0131m\u0131z\u0131n \u0259vv\u0259lind\u0259 qeyd etdikl\u0259rimizl\u0259 dem\u0259k olar ki, c\u00fczi f\u0259rql\u0259 \u00fcst- \u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr.<br \/>\nDem\u0259li, buradan bel\u0259 n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, o\u011fuz m\u00fcs\u0259lman sufil\u0259ri Qax rayonun c\u0259nubi \u2013 q\u0259rb \u0259razisind\u0259 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f q\u0131p\u00e7aq t\u00fcrkl\u0259ri aras\u0131nda \u0130slam dininin t\u0259bli\u011fi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015flar. Yunus \u018fmr\u0259ni bu \u0259raziy\u0259 g\u0259tir\u0259n d\u0259 h\u0259min \u0259n\u0259n\u0259dir. Burada h\u0259mi\u015f\u0259lik q\u0259rar tutan Yunus \u018fmr\u0259 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonunad\u0259k Oncall\u0131da ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. V\u0259fat etdikd\u0259n sonra m\u00fcr\u015fidi Hac\u0131 Tapd\u0131\u011f\u0131n m\u0259zar\u0131 yan\u0131nda d\u0259fn olunmu\u015fdur.<br \/>\n       O\u011fuz q\u0259birstanl\u0131\u011f\u0131 ziyar\u0259tgahd\u0131r. Burada z\u0259vvarlar\u0131n g\u0259tirdikl\u0259ri a\u011fac q\u0131r\u0131nt\u0131lar\u0131 Yunisin m\u00fcr\u015f\u00fcd\u00fc Tapd\u0131\u011f\u0131n evind\u0259 yand\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn odun-\u00e7\u0131rp\u0131 da\u015f\u0131nmas\u0131na i\u015far\u0259dir. Ill\u0259rl\u0259 y\u0131\u011f\u0131lm\u0131\u015f a\u011fac y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 bu g\u00fcn d\u0259 diqq\u0259ti \u00e7\u0259kir. T\u0259sad\u00fcf\u00fc deyildir ki, Q\u0131p\u00e7aq t\u00fcrkl\u0259ri Yunus \u018fmr\u0259nin v\u0259 Hac\u0131 Tapd\u0131\u011f\u0131n d\u0259fn olunduqlar\u0131 q\u0259birstan\u0131 \u00f6z soylar\u0131ndan f\u0259rql\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn O\u011fuz adland\u0131rm\u0131\u015flar. Ziyar\u0259tgaha yaln\u0131z yerli \u0259halinin deyil, h\u0259m d\u0259 t\u00fcrkdilli \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n \u018fmr\u0259sev\u0259rl\u0259rin g\u0259lm\u0259si T\u00fcrkiy\u0259nin indiki prezidenti Abdulla G\u00fcl\u00fcn ziyar\u0259tgahda olmas\u0131, q\u0259birl\u0259ri ziyar\u0259t etm\u0259si, ba\u015f nazir R\u0259c\u0259b T\u0259yyub \u018frdo\u011fan\u0131n bel\u0259 ziyar\u0259tgahda olaca\u011f\u0131 haqda \u00f6t\u0259nl\u0259rd\u0259 ged\u0259n s\u00f6hb\u0259tl\u0259r (g\u0259li\u015fin\u0259 Qaxda haz\u0131rl\u0131q g\u00f6r\u00fcls\u0259 d\u0259 O \u015e\u0259kid\u0259n qay\u0131td\u0131) dolay\u0131s\u0131 il\u0259 Yunus \u018fmr\u0259nin   XI h\u0259qiqi q\u0259brinin m\u00fc\u0259lliminin q\u0259brinin yan\u0131nda m\u0259hz Qax rayonunun Oncall\u0131 k\u0259ndind\u0259ki O\u011fuz q\u0259birstanl\u0131\u011f\u0131nda olmas\u0131 fakt\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259yir.<br \/>\n        H\u0259yat\u0131, do\u011fum v\u0259 \u00f6l\u00fcm tarixl\u0259ri bel\u0259 zaman\u0131n dumanl\u0131q v\u0259 toranl\u0131qlar\u0131na qovu\u015fsa da \u0259lah\u0259zr\u0259t fakt qaranl\u0131qlardan s\u00fcz\u00fcl\u0259n i\u015f\u0131q kimidir. V\u0259 bu i\u015f\u0131qda Yunus \u018fmr\u0259nin h\u0259qqi q\u0259brinin XI q\u0259bri oldu\u011fu ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.Yunus \u018fmr\u0259nin \u00f6z\u00fc demi\u015fk\u0259n:<\/p>\n<p>                                  Biz d\u00fcnyadan ged\u0259r olduq,<br \/>\n                                  Qalanlara salam olsun!<br \/>\n                                  Bizim \u00fc\u00e7\u00fcn xeyir- dua<br \/>\n                                  Q\u0131lanlara salam olsun!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yunus \u018fmr\u0259 (Yunis \u018fmr\u0259, Yunus \u0130mr\u0259) kimdir? &#8220;xeberinfo.com&#8221;: N\u0259d\u0259n ad\u0131 \u0259fsan\u0259l\u0259r\u0259 qar\u0131\u015fm\u0131\u015f, tarixin yadda\u015f\u0131n\u0131n ilm\u0259- ilm\u0259 \u00e7\u00f6z\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259, inc\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259 baxmayaraq bu \u015f\u0259xsiyy\u0259t haqq\u0131nda dan\u0131\u015fanda, m\u00fc\u0259yy\u0259n zaman buca\u011f\u0131ndan onun \u00f6m\u00fcr yolunun toranl\u0131\u011fa v\u0259 dumanl\u0131\u011fa qar\u0131\u015fm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r salanda taleyini v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc 7-8 \u0259sr ke\u00e7m\u0259sin\u0259 baxmayaraq bizl\u0259r\u0259 tan\u0131dan, bizl\u0259r\u0259 do\u011fmala\u015fd\u0131ran misralar\u0131n\u0131 xat\u0131rlamamaq m\u00fcmk\u00fcn olmur&#8230; M\u0259ni m\u0259nd\u0259 dem\u0259: m\u0259nd\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-14888","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14888","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14888"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14888\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14889,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14888\/revisions\/14889"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14888"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14888"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14888"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}