{"id":15543,"date":"2015-10-23T18:00:51","date_gmt":"2015-10-23T13:00:51","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=15543"},"modified":"2015-10-23T20:00:19","modified_gmt":"2015-10-23T15:00:19","slug":"t%c9%99ran%c9%99-s%c9%99ms-vaxtdan-uca-v%c9%99-cavidnam%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=15543","title":{"rendered":"T\u0259ran\u0259 \u015e\u018fMS.\u201cVaxtdan uca\u201d v\u0259 \u201cCavidnam\u0259\u201d"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/08\/ts.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/08\/ts-264x300.jpg\" alt=\"ts\" width=\"264\" height=\"300\" class=\"alignnone size-medium wp-image-14131\" \/><\/a><\/p>\n<p>   Rafael H\u00fcseynovun \u201cVAXTDAN UCA\u201d- \u0259s\u0259ri uzun ill\u0259r \u00f6nc\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u0259sin\u0259 baxmayaraq yen\u0259 d\u0259 oxucular\u0131n maraq dair\u0259sind\u0259dir. M\u0259n \u00f6z\u00fcm d\u0259 bu kitab\u0131  yax\u0131n g\u00fcnl\u0259rd\u0259 gec d\u0259 olsa oxudum. Bu o dem\u0259k deyil ki, m\u0259nim H\u00fcseyn Cavidin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan he\u00e7 x\u0259b\u0259rim yoxdur. Onu qeyd edim ki, Az\u0259r Turan\u0131n \u201cCAViDNAM\u018f\u201d \u2013 ni Rafael H\u00fcseynovun \u201cVAXTDAN UCA\u201d \u0259s\u0259rind\u0259n \u0259vv\u0259l oxumu\u015fdum. Lakin h\u0259r iki yazar\u0131n \u0259s\u0259rin\u0259 fikir bildirm\u0259yimin \u0259sasl\u0131 s\u0259b\u0259bi m\u00fctali\u0259ni sev\u0259n  Cavidsev\u0259r oxucular kimi,  m\u0259ni d\u0259 bu \u0259s\u0259rl\u0259r\u0259 olan  fikir m\u00fcxt\u0259lifliyi m\u0259cbur etdi. Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131-alim Az\u0259r Turan\u0131n t\u0259dqiqat \u0259s\u0259ri, olan\u201cCAV\u0130DNAM\u018f\u201dni oxuyub,m\u0259tbuat s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 fikrimi bildirmi\u015fdim. Buna baxmayaraq, h\u0259r iki \u0259s\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131  oxucular\u0131n fikir ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq yenid\u0259n fikrimi oxucularla   b\u00f6l\u00fc\u015fm\u0259k ist\u0259rdim.  \u0130lk \u00f6nc\u0259 onu qeyd edim ki,\u201dVAXTDAN UCA\u201d \u0259s\u0259ri \u201cCAV\u0130DNAM\u018f\u201d il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 elmi \u0259s\u0259r deyil, sad\u0259c\u0259 Rafael H\u00fcseynovun H\u00fcseyn Cavid\u0259 olan sevgisinin b\u0259hr\u0259si kimi s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r. \u00c7\u00fcnki yaz\u0131lm\u0131\u015f fikirl\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259nada tarixi  faktlara \u0259saslanmasa da oxucunu Cavidin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 h\u0259yat\u0131n ke\u015fm\u0259ke\u015fin\u0259 s\u0259yah\u0259t etdirir. Kitab\u0131n ad\u0131na g\u0259linc\u0259, VAXT V\u018f ZAMAN ALLAHA m\u0259xsusdur. Kitaba \u00f6n s\u00f6z yazan Anar m\u00fc\u0259llim vaxt v\u0259 b\u0259xt anlamlar\u0131n\u0131n bir-birini tamamlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259kir. M\u0259n bir oxucu kimi \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259kil\u0259n fikir haqq\u0131nda bel\u0259 dey\u0259rdim, H\u00fcseyn Cavidin ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259nl\u0259r n\u0259 vaxtd\u0131r, n\u0259 b\u0259xtdir, sad\u0259c\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u00fcn burul\u011fanl\u0131 m\u00fchitidir. Onu bu burul\u011fana s\u00fcr\u00fckl\u0259y\u0259nl\u0259r onun n\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259l\u00e7atmaz oldu\u011funu bil\u0259nl\u0259r idi. Bu \u0259l\u00e7atmazl\u0131q H\u00fcseyn Cavidi ucaltd\u0131. O ucal\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u0259qid\u0259 v\u0259 t\u0259ff\u0259k\u00fcr\u00fcn\u00fcn,  ilahi b\u0259sir\u0259tin\u0259 s\u0131\u011f\u0131nan  \u0259qli, z\u0259kas\u0131 oldu ki, ona qar\u015f\u0131 \u00fcz\u00fc d\u00f6nm\u00fc\u015f zaman\u0131n g\u0259rdi\u015fin\u0259 tanr\u0131s\u0131na \u00fcsyan etm\u0259d\u0259n d\u00f6zd\u00fc v\u0259 ya\u015fad\u0131.  B\u0259li, zaman\u0131n haqs\u0131z m\u0259ng\u0259n\u0259sind\u0259 \u00e7abalayan H\u00fcseyn Cavid m\u0259fkur\u0259sinin cilalanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcns\u00fcz oldu\u011fundan,  zaman\u2013zaman onun b\u0259nz\u0259rsizliyi  bu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 d\u0259 g\u0259lib \u00e7atd\u0131. H\u00fcseyn Cavid \u201cdayanan zaman\u201d\u0131n n\u0259 vaxtsa onun b\u0259xtin\u0259 sar\u0131 ir\u0259lil\u0259y\u0259c\u0259yini sanki \u0259vv\u0259ld\u0259n bildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 m\u00fccadil\u0259 etm\u0259d\u0259n \u00f6z tanr\u0131s\u0131na s\u0131\u011f\u0131nd\u0131. Tutdu\u011fu bu yol d\u00f6z\u00fclm\u0259z olsa da, H\u00fcseyn Cavid d\u00f6zd\u00fc v\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rinin g\u00f6z\u00fcn\u0259 dik baxd\u0131. O, h\u0259tta bilirdi ki, onu 1937 \u2013 ci ilin burul\u011fan\u0131na s\u00fcr\u00fckl\u00fcy\u0259nl\u0259r zaman g\u0259l\u0259c\u0259k o d\u00f6vr xat\u0131rlanark\u0259n murdar xisl\u0259tli insanlar\u0131n bu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 g\u0259lib \u00e7\u0131xan t\u00f6r \u2013 t\u00f6k\u00fcnt\u00fcl\u0259ri  utanc hissi ke\u00e7ir\u0259c\u0259kl\u0259r, h\u0259tta \u00f6l\u0259c\u0259kl\u0259r bel\u0259&#8230;. Yar\u0131m \u0259sr \u0259vv\u0259lin saralm\u0131\u015f q\u0259zet s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 bu iyr\u0259nc misralar\u0131 oxuyub t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259nm\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil: <!--more--><\/p>\n<p>                                               Mill\u0259t\u00e7il\u0259r ad\u0131na dedi b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkar,<br \/>\n                                               G\u0259lin d\u00fcz ara\u015fd\u0131raq s\u0259nin s\u0259n\u0259tinmi var?<br \/>\n                                               O murdar arzular\u0131n torpaqlara g\u00f6m\u00fcld\u00fc,<br \/>\n                                               S\u0259nin yaratd\u0131qlar\u0131n \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259l \u00f6ld\u00fc. <\/p>\n<p>  M\u0259n bu \u0259s\u0259ri oxuduqca t\u0259\u0259ss\u00fcf edir\u0259m ki, bu mill\u0259t\u00e7il\u0259r ad\u0131ndan dan\u0131\u015fan kimdir?  Niy\u0259 Rafael H\u00fcseynov bu  XA-\u0130N  misralar\u0131 yazan\u0131n kimliyind\u0259n x\u0259b\u0259r vermir? \u018flb\u0259tt\u0259, o murdar\u0131 (m\u0259n ona insan dem\u0259zdim) tan\u0131maq oxucular \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 \u00e7ox maraql\u0131 olard\u0131. B\u0259li, H\u00fcseyn  Cavidi cism\u0259n m\u0259hv ets\u0259l\u0259r d\u0259, m\u0259n\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u0259 bilm\u0259dil\u0259r. H\u00fcseyn Cavid sanki \u00f6z ruhunda qurdu\u011fu taxtda dilini, allah\u0131n\u0131 sev\u0259n T\u00dcRK o\u011flu T\u00dcRK, bir M\u00dcCAH\u0130D kimi \u0259yl\u0259\u015fmi\u015fdi. Bu duru\u015f onun \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonunad\u0259k davam etdi. Sadalad\u0131qlar\u0131m\u0131 h\u0259r iki yazar \u0259s\u0259rl\u0259ind\u0259 bizl\u0259r\u0259 catd\u0131rma\u011fa m\u00fcvv\u0259ff\u0259q olub. Amma, Rafael H\u00fcseynov H\u00fcseyn Cavid m\u00f6vzusuna m\u00fcraci\u0259t ed\u0259n d\u00f6vrd\u0259 arxivl\u0259rd\u0259 tutarl\u0131 d\u0259lill\u0259r tapmad\u0131\u011f\u0131ndan laz\u0131m\u0131 ara\u015fd\u0131rman\u0131 apara bilm\u0259yib. \u018fslind\u0259 \u0259s\u0259rd\u0259 t\u0259qdim olunan \u015feirl\u0259r H\u00fcseyn Cavid q\u0259l\u0259minin m\u0259hsulu kimi g\u00f6st\u0259rils\u0259 d\u0259, onun yenic\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015f k\u00fclliyyat\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 Rafael H\u00fcseynovun \u0259s\u0259rind\u0259 t\u0259hrif olumu\u015f \u015f\u0259kild\u0259 oxuculara \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131b. Bir n\u00fcmun\u0259 kifay\u0259t ed\u0259r ki, oxuyuruq:<\/p>\n<p>                                        Ey b\u00fct\u00fcn xilq\u0259tin, b\u00f6y\u00fck r\u0259bbi!<br \/>\n                                        M\u0259ni anlat g\u00f6r\u00fcm n\u0259dir s\u0259b\u0259bi&#8230;<br \/>\n                                        O ne\u00e7in hakim oldu,m\u0259n m\u0259hkum,<br \/>\n                                        O ne\u00e7in zal\u0131m oldu,m\u0259n m\u0259zlum? <\/p>\n<p>  Bu \u015feir par\u00e7as\u0131n\u0131 oxuduqca H\u00fcseyn Cavid xisl\u0259tinin allaha \u00fcsyan etdiyinin \u015fahidi oluruq. Lakin H\u00fcseyn Cavid \u00e7\u0259kdiyi m\u0259hrumiyy\u0259tl\u0259r\u0259 baxmayaraq h\u0259yat\u0131n\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 amma he\u00e7 m\u00fccadil\u0259 etm\u0259di. Onun dini, iman\u0131, \u0259qid\u0259si tanr\u0131ya el\u0259 qaynaq edilmi\u015fdi ki, o bu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259y\u0259 he\u00e7 vaxt xilaf \u00e7\u0131xmazd\u0131. H\u00fcseyn Cavid, varl\u0131\u011f\u0131na y\u00f6n alan i\u015f\u0131\u011fa sar\u0131 add\u0131mlay\u0131rd\u0131. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259yl\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u0259\u015f\u0259n allah qulu he\u00e7 vaxt onu yaradana \u00fcsyan ed\u0259 bilm\u0259zdi.M\u0259lum m\u0259s\u0259l\u0259dir ki, o m\u00fccadil\u0259 etmi\u015fl\u0259rd\u0259n olsayd\u0131 m\u00fchitin burul\u011fan\u0131na d\u00fc\u015fm\u0259zdi. D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckc\u0259 insanda bel\u0259 fikir formala\u015f\u0131r ki, Cavid dili, Cavid m\u0259fk\u00fcr\u0259si onun t\u00fcrkl\u00fcy\u00fc m\u00fchitin m\u0259ng\u0259n\u0259sind\u0259 cilalanm\u0131\u015f olsayd\u0131 onu PANK\u00dcRT\u0130ST adland\u0131rmazd\u0131lar. \u018fs\u0259rl\u0259ri oxuduqca h\u0259r iki yazar etiraf edir ki, H\u00fcseyn Cavidin q\u0131z\u0131 Turan Cavid \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna kimi atas\u0131n\u0131n t\u0259hrif olunmu\u015f \u0259s\u0259rl\u0259rini qaydaya salmaqla m\u0259\u015f\u011ful olub. Dem\u0259k, Rafael H\u00fcseynov ara\u015fd\u0131rmalar\u0131nda t\u0259hrif olunmu\u015f materiallardan istifad\u0259 edib. Bu g\u00fcn \u201cVAXTDAN UCA\u201d kitab\u0131nda g\u00f6st\u0259ril\u0259n \u015feirl\u0259r Az\u0259r Turan\u0131n t\u0259rtibat\u0131yla haz\u0131rlanm\u0131\u015f H\u00fcseyn Cavidin k\u00fclliyyat\u0131il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 daha qabar\u0131q \u00e7alarlarla daha orijinal n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131r. Lakin zaman\u0131nda Turan Cavid s\u00f6z\u00fcged\u0259n  \u0259s\u0259rin \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn Rafael H\u00fcseynovu atas\u0131n\u0131n arxivind\u0259ki m\u00fc\u0259yy\u0259n s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259rait yaratm\u0131\u015f olsa da, ist\u0259nil\u0259n n\u0259tic\u0259 al\u0131nmay\u0131b. \u201cVAXTDAN UCA\u201d\u0259s\u0259rind\u0259 b\u0259zi n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arpan m\u00fcdd\u0259alar  var ki, Az\u0259r Turan\u0131n \u201cCAV\u0130DNAM\u018f\u201d-sind\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n d\u0259lill\u0259rl\u0259 \u00fcst\u2013\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr, lakin t\u0259f\u0259rruat\u0131 il\u0259 a\u00e7\u0131lm\u0131r. N\u0259hay\u0259t, dayanan vaxt\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259si H\u00fcseyn Cavid b\u0259ra\u0259t ald\u0131qdan sonra b\u00f6y\u00fck ustad\u0131n yatm\u0131\u015f b\u0259xt\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur, ir\u0259lil\u0259y\u0259n zaman H\u00fcseyn Cavidin xeyrin\u0259 i\u015fl\u0259yir. Zaman\u2013zaman H\u00fcseyn Cavid ad\u0131n\u0131 dilin\u0259 g\u0259tir\u0259 bilm\u0259y\u0259nl\u0259r, XIX \u0259srin sonlar\u0131na yax\u0131n dur\u011funla\u015fan \u0259d\u0259bi m\u00fchiti canland\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015f ba\u015f\u0131na ke\u00e7irl\u0259r. \u018fd\u0259bi m\u00fchitd\u0259 Cavidsev\u0259rl\u0259r meydana g\u0259lir. Bu meydanda H\u00fcseyn Cavid m\u0259fkur\u0259sin\u0259 s\u0131\u011f\u0131n\u0131b ucalmaq ist\u0259y\u0259nl\u0259r \u0259d\u0259bi m\u00fchitd\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7aba g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na \u00e7ox yana\u015fmalar olsa da, \u0259sas\u0131 olmayan m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n \u00e7atd\u0131r\u0131lan m\u0259lumatlar q\u0259na\u0259tb\u0259x\u015f deyildi. Dem\u0259zdim Rafael H\u00fcseynovun \u0259s\u0259ri oxunaqs\u0131zd\u0131, yox, \u0259n az\u0131 daha sad\u0259 v\u0259 oxunaql\u0131 oldu\u011fu u\u00e7\u00fcn oxucuda m\u00fc\u0259yy\u0259n t\u0259\u0259ssurat yarada bilir. Lakin buna baxmayaraq Rafael H\u00fcseynovun q\u0259l\u0259mi \u00e7ox s\u0131\u00e7raqd\u0131r,hadis\u0259l\u0259rd\u0259 sanki zaman\u0131 qabaqlama\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Rafael m\u00fc\u0259llim t\u0259l\u0259sdiyi kimi oxucu da hadis\u0259l\u0259rin t\u0259f\u0259rruat\u0131na varma\u011fa t\u0259l\u0259sir. M\u0259n onu q\u0131namazd\u0131m, \u00e7\u00fcnki h\u0259r yazar\u0131n \u00f6z \u00fcslubu var. H\u00f6rm\u0259tli Cavidsev\u0259rl\u0259r, n\u0259z\u0259riniz\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131m ki, h\u0259r iki ktab\u0131 oxuyub m\u00fcqayis\u0259 ets\u0259niz Cavid\u015funas alim Az\u0259r Turanin Cavidnam\u0259sil\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 \u201cVAXTDAN UCA\u201d \u00e7ox sad\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. B\u00f6y\u00fck ara\u015fd\u0131rmas\u0131l\u0259 tarixi faktlara \u0259saslanan Az\u0259r Turan istinad etdiyi n\u011fqt\u0259l\u0259r\u0259 g\u00fcv\u0259n\u0259r\u0259k H\u00fcseyn Cavidi \u015f\u0259c\u0259r\u0259sil\u0259 bizl\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r. H\u00fcseyn Cavid kimdir sual\u0131na cavab tapmaq ist\u0259y\u0259n h\u0259r oxucu \u201cCAV\u0130DNAM\u018f\u201d- d\u0259n yararlana bil\u0259r(h\u0259tta d\u0259rs v\u0259saiti kimi d\u0259). M\u0259n is\u0259 yen\u0259 vaxt v\u0259 b\u0259xt\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 dayanmaq ist\u0259rdim. \u018fg\u0259r zaman H\u00fcseyn  Cavidin xeyrin\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015f olsayd\u0131 AZ\u018fR kimi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 o d\u00f6vrd\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259l\u0259 bil\u0259rdi. Bu g\u00fcn onun haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckl\u0259rini zaman\u0131nda ets\u0259ydi H\u00fcseyn Cavid meydanda t\u0259k qalmazd\u0131. Lakin Cavid \u00fc\u00e7\u00fcn dayanan vaxt bu g\u00fcn Az\u0259r Turan\u0131n taleyin\u0259 b\u0259xt kimi yaz\u0131ld\u0131. Ancaq onu dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 bu Az\u0259r m\u00fc\u0259llim \u00fc\u00e7\u00fcn  ALLAHIN b\u0259x\u015f etdiy taleyin qism\u0259ti, al\u0131n yaz\u0131s\u0131d\u0131r. Az\u0259r m\u00fc\u0259llimd\u0259n H\u00fcseyn Cavid\u0259 olan sevgi sizi \u00f6z\u00fcn\u0259 n\u0259 vaxtdan \u00e7\u0259kib soru\u015fanda, o,\u00f6z u\u015faql\u0131\u011f\u0131n\u0131 xat\u0131rlay\u0131r: \u201dM\u0259n ki\u00e7ik ya\u015flar\u0131mda he\u00e7  \u015fer \u0259zb\u0259rl\u0259l\u0259m\u0259y\u0259 mara\u011f\u0131m yox idi. Bir d\u0259f\u0259 atam m\u0259n\u0259 H\u00fcseyn Cavidd\u0259n d\u00f6rd misra \u015feir s\u00f6yl\u0259yir.Atam \u015feri bitir\u0259r-bitirm\u0259z h\u0259min misralar\u0131 t\u0259krar edir\u0259m. El\u0259 o g\u00fcnd\u0259n H\u00fcseyn Cavid\u0259 olan sevgi m\u0259ni bu yolda yol\u00e7u etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b.Biz bir anl\u0131\u011fa Az\u0259r d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7an m\u00fchit\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259d\u0259n, ax\u0131 do\u011frudan da balaca Az\u0259r k\u0259hk\u0259\u015fan i\u00e7ind\u0259 dunyaya g\u00f6z a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131 dey\u0259rdik. Onun atas\u0131 t\u0259nqid\u00e7i alim, \u0259d\u0259bi m\u00fchitd\u0259 \u00f6z d\u0259stix\u0259ttil\u0259 se\u00e7il\u0259n \u0130mamverdi \u018fbilov idi. Az\u0259r ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 m\u00fchitd\u0259 kiml\u0259ri g\u00f6rm\u0259mi\u015fdi, kiml\u0259ri e\u015fitm\u0259mi\u015fdi, ki\u00e7ik ya\u015flar\u0131nda onun sa\u00e7lar\u0131na kiml\u0259r s\u0131\u011fal \u00e7\u0259km\u0259mi\u015fdi&#8230;.!<br \/>\n   \u018fslind\u0259 Az\u0259r Turan kimdir? Cavab\u0131 he\u00e7 d\u0259 \u00e7\u0259tin deyil. Az\u0259r Turan z\u0259ngin tariximizi ara\u015fd\u0131raraq ba\u015fqa tarixi \u0259s\u0259rl\u0259ri kimi \u201cDAR\u00dclM\u00d6M\u0130N\u0130N\u201di d\u0259, bizl\u0259r\u0259 t\u0259qdim ed\u0259r\u0259k bu  yolun tarixi ke\u00e7mi\u015fin\u0259 ayna tumu\u015fdur. H\u0259min bu yurdda, bu ocaqda B\u00f6y\u00fck Turana a\u00e7\u0131lan qap\u0131ya sar\u0131 add\u0131mlayan, bu ist\u0259yi ki\u00e7ik ya\u015flar\u0131ndan bir ovuc q\u0259lbind\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00fcr\u0259kl\u0259 da\u015f\u0131yan Az\u0259r Turan d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7\u0131b, ata xeyir-duas\u0131ni, ustad n\u0259sih\u0259tini d\u0259 m\u0259hz bu yurdda m\u0259nims\u0259yib. Bel\u0259 bir m\u00fchitd\u0259 yeti\u015f\u0259n Az\u0259rin \u015f\u00fcur v\u0259 t\u0259ff\u0259kk\u00fcr\u00fcnd\u0259 Turana ged\u0259n yolun ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 he\u00e7 d\u0259 uzaq deyildi. \u018flb\u0259tt\u0259, b\u00fct\u00fcn bunlar Az\u0259r h\u0259l\u0259 m\u0259kt\u0259bd\u0259 oxudu\u011fu ill\u0259rd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. El\u0259 bu bax\u0131mdan da, H\u00fcseyn Cavid\u0259 olan sevgi irfan qayna\u011f\u0131 olub, Az\u0259rl\u0259 birg\u0259 boy atd\u0131. Az\u0259r bu k\u0259hk\u0259\u015fana sar\u0131 H\u00fcseyn Cavidin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sil\u0259 add\u0131mlad\u0131, bu yolu H\u00fcseyn Cavidin g\u00f6zl\u0259ril\u0259 g\u00f6rd\u00fc,Cavidin ke\u00e7diyi k\u00fcsg\u00fcn, qa\u015f-qabaql\u0131 \u00f6m\u00fcr yoluna ayna tutdu. B\u00f6y\u00fck Cavidin yoluna k\u00f6lg\u0259 salanlara \u201cH\u018fRB\u201d elan ed\u0259r\u0259k \u015fairin yarad\u0131c\u0131l\u0131q yollar\u0131nda sanki bir v\u0259kil\u0259, hakim\u0259 \u00e7evrildi v\u0259 H\u00fcseyn Cavidin q\u0259hr\u0259man\u0131 Az\u0259rin ill\u0259rl\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckl\u0259rini d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 xat\u0131rlayaraq bir m\u0259n\u0259viyyat kitab\u0131 kimi bizl\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131. Az\u0259r \u201cCAV\u0130DNAM\u018f\u201d ni \u0259d\u0259bi m\u00fchit\u0259 t\u0259qdim ed\u0259r\u0259k bulanm\u0131\u015f sular\u0131 durultdu. Onun mill\u0259t\u0259, xalqa \u201d\u00d6Z\u00dcN\u00dc D\u018fRK\u201d\u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131,  yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259, g\u00f6rd\u00fcy\u00fc  i\u015fl\u0259rin \u0259ks-s\u0259das\u0131 h\u00fcdudlar\u0131 a\u015faraq Az\u0259rbaycandan k\u0259narda da \u00f6z \u0259ksini tapmaqdad\u0131r.<br \/>\n   M\u0259n bir oxucu kimi Rafael H\u00fcseynovu  Az\u0259r Turan q\u0259d\u0259r tan\u0131m\u0131ram, amma bilir\u0259m ki, mill\u0259t v\u0259kilidirs\u0259, dem\u0259k xalq aras\u0131ndan se\u00e7il\u0259n n\u00fcmay\u0259nd\u0259dir. Haqq\u0131nda bildiyim bunlar olsa da, kitablar\u0131n\u0131n oxucusuyam. Rafael H\u00fcseynov da, \u00f6z oxucular\u0131na s\u00f6z\u00fcn\u00fc sad\u0259 v\u0259 anla\u015f\u0131lan dild\u0259 deyib. M\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir \u0259g\u0259r Rafael m\u00fc\u0259llim \u201cCAV\u0130DNAM\u018f\u201d- ni oxuyubsa,m\u0259nim kimi oxucularla raz\u0131la\u015far ki, onun \u201cVAXTDAN UCA\u201d kitab\u0131ndak\u0131 \u201cCAV\u0130DL\u018fR\u201d- i oxucunun t\u0259l\u0259bini \u00f6d\u0259mir. H\u00fcseyn Cavidi bu gunki \u0259d\u0259bi m\u00fchit\u0259, t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131na daha d\u0259rind\u0259n tan\u0131tmaq \u00fc\u00e7\u00fcn qiym\u0259tli bir \u0259s\u0259r\u0259 ehtiyac duyulurdu . Bel\u0259 bir kitab\u0131 da Az\u0259r m\u00fc\u0259llim Turan  Cavidin ona t\u0259qdim etdiyi arxiv materiallar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, \u0259m\u0259l\u0259-\u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirib oxuculara t\u0259qdim etdi. M\u0259n ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n  kitablar\u0131n he\u00e7 birini t\u0259hlil etm\u0259k fikrind\u0259 deyil\u0259m. Sad\u0259c\u0259,m\u0259kt\u0259bd\u0259 oxudu\u011fum ill\u0259rd\u0259 e\u015fitmi\u015fdim ki, H\u00fcseyn Cavidin \u0259leyhdarlar\u0131ndan birinin xalq \u015fairi S\u00fcleyman R\u00fcst\u0259m bilirdik, amma \u201cCAV\u0130DNAM\u018f\u201dni oxuduqdan sonra bu fikrin tamamil\u0259 yaln\u0131\u015f oldu\u011funu ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fcm. S\u0259n dem\u0259,  S\u00fcleyman R\u00fcst\u0259m H\u00fcseyn Cavidin b\u0259ra\u0259t almas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn veril\u0259n s\u0259r\u0259ncama imza atan alt\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015f insandan biri imi\u015f. Dem\u0259k olar ki, m\u0259nim ill\u0259rl\u0259  S\u00fcleyman R\u00fcst\u0259m\u0259 qar\u015f\u0131 q\u0259lbimd\u0259 da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131m nifr\u0259tin \u00fcz\u0259rin\u0259 su \u00e7il\u0259ndi. B\u0259lk\u0259 bu g\u00fcnd\u0259n sonra gec olsa da S\u00fcleyman R\u00fcst\u0259m adl\u0131 \u015fairi tan\u0131y\u0131b  sev\u0259 bilim. H\u00fcseyn Cavidin \u0259leyhin\u0259 fikir s\u00f6yl\u0259y\u0259nl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 ham\u0131n\u0131n sevdiyi o d\u00f6vr\u00fcn burul\u011fan\u0131ndan aydan-ar\u0131 sudan-duru \u00e7\u0131xan S\u0259m\u0259d Vur\u011fun olub.M\u0259nim kimi ill\u0259rl\u0259 haqq\u0131 nahaq sananlar \u00e7oxdur,bu \u0259s\u0259r \u00e7ox insana  do\u011frular\u0131 ayd\u0131nlatma\u011fa k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259k. B\u0259lk\u0259 bunlar\u0131 a\u015fkara \u00e7\u0131xarmaq b\u00f6y\u00fck c\u00fcr\u0259t t\u0259l\u0259b edirdi lakin, H\u00fcseyn Cavid sevgisi  Az\u0259r m\u00fc\u0259llimi bu i\u015fin \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259lm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etdi v\u0259 bacard\u0131. Az\u0259r m\u00fc\u0259llim H\u00fcseyn Cavid yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na el\u0259 bir m\u00f6h\u00fcr vurdu ki, \u0259srl\u0259r ke\u00e7s\u0259 bel\u0259 tarixd\u0259 B\u00d6Y\u00dcK H\u00fcseyn Cavid deyil\u0259nd\u0259 Az\u0259r Turan yada d\u00fc\u015f\u0259c\u0259k. Az\u0259r m\u00fc\u0259llimin bir ist\u0259yi d\u0259, Turan Cavidin \u00fcr\u0259yind\u0259 qalan atas\u0131n\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rinin k\u00fclliyat \u015f\u0259klind\u0259 oxuculara t\u0259qdim olunmas\u0131 arzusunu yerin\u0259 yetirm\u0259k idi. O, b\u00f6y\u00fck Cavidin yadigari Turan xan\u0131m\u0131n bu arzusuna bigan\u0259 qalmad\u0131 v\u0259 gec\u0259sini-g\u00fcnd\u00fcz\u00fcn\u0259 qat\u0131b H\u00fcseyn Cavidin \u0259s\u0259rl\u0259rinin k\u00fclliyat\u0131n\u0131 bu yax\u0131nlarda H\u00fcseyn Cavidin dili qorunmaqla yana\u015f\u0131 T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkc\u0259sin\u0259 t\u0259rc\u00fcrm\u0259 etdi. \u018fb\u0259tt\u0259, \u00e7\u0259tin olsa da, Az\u0259r m\u00fc\u0259llim bu i\u015fin d\u0259 \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259ldi v\u0259 H\u00fcseyn  Cavidin qar\u015f\u0131dan g\u0259l\u0259n do\u011fum g\u00fcn\u00fcn\u0259 haz\u0131r ed\u0259r\u0259k T\u00fcrkiy\u0259nin m\u00f6t\u0259b\u0259r n\u0259\u015friyyat\u0131nda i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259ni etdi v\u0259 ist\u0259yin\u0259 nail oldu. Az\u0259r m\u00fc\u0259llimi daim d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u0259n bir m\u0259s\u0259l\u0259 d\u0259 vard\u0131 ki,  niy\u0259 ax\u0131  H\u00fcseyn Cavidin k\u00fclliyat\u0131 ba\u015fqa \u015fairl\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259ri kimi T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 t\u0259bli\u011f olunmas\u0131n? N\u0259hay\u0259t, Az\u0259r m\u00fc\u0259llim  B\u00d6Y\u00dcK TURAN soyad\u0131n\u0131n m\u0259suliyy\u0259tini \u00e7iyinl\u0259rind\u0259  da\u015f\u0131yaraq bu ist\u0259yin\u0259 d\u0259 nail oldu. Art\u0131q bu g\u00fcnd\u0259n etibar\u0259n  b\u00f6y\u00fck \u015fair dahi m\u00fct\u0259ff\u0259kkir CAV\u0130D \u0259f\u0259ndinin k\u00fcllyyat\u0131 T\u00fcrkdill d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259d\u0259bi m\u00fchitind\u0259 t\u0259bli\u011f olunaraq \u00f6z b\u0259nz\u0259rsizliyil\u0259 se\u00e7il\u0259c\u0259k.<br \/>\n   H\u0259m\u00e7inin alq\u0131\u015fa layiqdir ki, 1984-c\u00fc ild\u0259 Cavid xofu insanlar\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00fcst\u0259l\u0259diyi  bir vaxtda Rafael H\u00fcseynov  bel\u0259 bir \u0259s\u0259ri  q\u0259l\u0259m\u0259 ala bilib. Ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259 bilmir\u0259m dili, dini, \u00f6z t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259qid\u0259sind\u0259n d\u00f6nm\u0259y\u0259n, v\u0259 bu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 z\u0259ngin irs qoyan  bir d\u00fchaya bel\u0259 m\u00fcnasib\u0259tmi olard\u0131?<br \/>\n  H\u00f6rm\u0259tli Rafael m\u00fc\u0259llim v\u0259 Az\u0259r Turan, sizin h\u0259r ikiniz\u0259 oxucu t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr\u00fc bildirir\u0259m. Q\u0259l\u0259miniz var olsun! Sizl\u0259r\u0259 bol \u2013 bol oxucu sevgisi  arzulay\u0131ram. ALLAH daim sizl\u0259ri m\u0259sud etsin! S\u0259siniz daha uca zirv\u0259l\u0259rd\u0259n g\u0259lsin. \u201cVAXTDAN UCA\u201d olmay\u0131b, ALLAHIN d\u0259rgah\u0131nda ucalas\u0131n\u0131z! \u0130N\u015eALLAH! AM\u0130N!<br \/>\n  QEYD. H\u00f6rm\u0259tli oxucular \u00e7ox ist\u0259rdim h\u0259r iki yazarla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcb bizl\u0259ri maraqland\u0131ran suallara cavab alam. Lakin bu h\u00f6rm\u0259tli insanlar vaxt m\u0259hdudiyy\u0259tini b\u0259han\u0259 etdikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259n onlarla \u0259laq\u0259 yarada bilm\u0259dim. \u018fg\u0259r m\u0259qal\u0259d\u0259 \u00e7atmayan c\u0259h\u0259tl\u0259r varsa \u00fcz\u00fcrl\u00fc hesab edin. \u00c7\u00fcnki bu g\u00f6st\u0259ril\u0259nl\u0259r oxucu t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn m\u0259hsuludur.\t\t\t\t\t\t\t   <\/p>\n<p>                         \t\t\t\t\t\t       \t  \u201cYeni x\u0259b\u0259r\u201dq\u0259zeti<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rafael H\u00fcseynovun \u201cVAXTDAN UCA\u201d- \u0259s\u0259ri uzun ill\u0259r \u00f6nc\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u0259sin\u0259 baxmayaraq yen\u0259 d\u0259 oxucular\u0131n maraq dair\u0259sind\u0259dir. M\u0259n \u00f6z\u00fcm d\u0259 bu kitab\u0131 yax\u0131n g\u00fcnl\u0259rd\u0259 gec d\u0259 olsa oxudum. Bu o dem\u0259k deyil ki, m\u0259nim H\u00fcseyn Cavidin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan he\u00e7 x\u0259b\u0259rim yoxdur. Onu qeyd edim ki, Az\u0259r Turan\u0131n \u201cCAViDNAM\u018f\u201d \u2013 ni Rafael H\u00fcseynovun \u201cVAXTDAN UCA\u201d \u0259s\u0259rind\u0259n \u0259vv\u0259l [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-15543","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15543","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15543"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15543\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15546,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15543\/revisions\/15546"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15543"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15543"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15543"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}