{"id":16708,"date":"2015-12-23T13:00:46","date_gmt":"2015-12-23T09:00:46","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=16708"},"modified":"2015-12-23T14:12:54","modified_gmt":"2015-12-23T10:12:54","slug":"kapitalizmin-bir-uzu","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=16708","title":{"rendered":"Kapitalizmin bir \u00fcz\u00fc"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/Aysel-xanim.jpg\" rel=\"attachment wp-att-15150\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/Aysel-xanim-300x200.jpg\" alt=\"Aysel-xanim\" width=\"300\" height=\"200\" class=\"alignnone size-medium wp-image-15150\" \/><\/a><\/p>\n<p>D\u00fcnya miqyas\u0131nda insanlar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f\u0131na n\u0259z\u0259r sald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u0259dal\u0259tsiz bir b\u00f6lg\u00fcn\u00fcn \u015fahidi oluruq: bir t\u0259r\u0259fd\u0259 insanlar acl\u0131qdan \u00f6l\u00fcr, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259 is\u0259 art\u0131q \u00e7\u0259kid\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kirl\u0259r. Bel\u0259 ki, d\u00fcnyada 800 milyon insan ac ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 halda 1.5 milyard insan ifrat \u015fi\u015fmanl\u0131qdan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir, 1 milyard 300 milyon ton qida israf edilir.<\/p>\n<p>\u0130stehsal edil\u0259n qidan\u0131n \u00fc\u00e7d\u0259 biri s\u00fcfr\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259d\u0259n zibilliy\u0259 at\u0131l\u0131r. AB\u015e-da h\u0259r il istehsal edil\u0259n qidalar\u0131n 40%-i, Avropada is\u0259  100 milyon ton yem\u0259k istehlak edilmir.<\/p>\n<p>D\u00fcnya Bank\u0131n\u0131n hesabatlar\u0131na g\u00f6r\u0259, inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 zibilliy\u0259 at\u0131lan qidalar d\u00fcnyada ac\u0131ndan \u00f6l\u0259n insanlar\u0131n 15 mislini doyduracaq s\u0259viyy\u0259d\u0259dir. \u018fg\u0259r bu c\u00fcr qeyri-b\u0259rab\u0259r paylanmalar olmasayd\u0131, d\u00fcnyada insanlar\u0131n acl\u0131q problemi olmaya bil\u0259rdi. \u0130nsanlar bir-birin\u0259 sevgi, m\u0259rh\u0259m\u0259t, qay\u011f\u0131 il\u0259 yana\u015fsayd\u0131lar u\u015faqlar acl\u0131qdan \u00f6lm\u0259zdi. Sahib oldu\u011funu payla\u015fmaq, yaln\u0131z \u00f6z m\u0259nf\u0259\u0259tl\u0259rini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259m\u0259k v\u0259 dolay\u0131sil\u0259, vicdanla yana\u015fmaq\u2026<\/p>\n<p>Haz\u0131rda d\u00fcnyadak\u0131 kapitalist sistem z\u0259nginl\u0259rin daha da z\u0259ngin, kas\u0131blar\u0131n is\u0259 daha da kas\u0131b olmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. Z\u0259ngin olanlar \u00f6z s\u0259rv\u0259tl\u0259rini toplay\u0131r, d\u00f6vriyy\u0259y\u0259 buraxm\u0131r. Halbuki pul d\u00f6vriyy\u0259y\u0259 burax\u0131larsa, iqtisadiyyat z\u0259nginl\u0259\u015f\u0259r. \u0130stehsal-istehlak prosesi s\u00fcr\u0259tl\u0259n\u0259r. Daha \u00e7ox qazanc olar. N\u0259tic\u0259d\u0259, z\u0259nginl\u0259r mallar\u0131n\u0131 kas\u0131b v\u0259 ehtiyac\u0131 olanlara daha \u00e7ox x\u0259rcl\u0259y\u0259r. Allah Quranda mal\u0131n ancaq z\u0259nginl\u0259r aras\u0131nda paylanmas\u0131n\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu \u015f\u0259kild\u0259 bildirir:<\/p>\n<p>\u0130\u00e7\u0259rinizd\u0259ki z\u0259nginl\u0259r aras\u0131nda \u0259ld\u0259n-\u0259l\u0259 dola\u015fan bir s\u0259rv\u0259t olmas\u0131n\u2026 (H\u0259\u015fr sur\u0259si, 7)<\/p>\n<p>Y\u0259ni z\u0259nginin mal\u0131nda kas\u0131b\u0131n, yetimin haqq\u0131 vard\u0131r. \u0130nsanlar \u0259g\u0259r vicdanlar\u0131n s\u0259sini dinl\u0259y\u0259rs\u0259 v\u0259 \u00f6z ehtiyaclar\u0131ndan art\u0131q olan\u0131 haqq\u0131 olanlara ver\u0259rs\u0259, Allah onlara etdikl\u0259rinin qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 qat-qat art\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 v\u0259d edir:<\/p>\n<p>S\u0259nd\u0259n (Allah yolunda) n\u0259 ver\u0259c\u0259kl\u0259rini soru\u015furlar. De: \u201cVer\u0259c\u0259yiniz h\u0259r bir xeyir valideynl\u0259r\u0259, qohum-\u0259qr\u0259baya, yetiml\u0259r\u0259, kas\u0131blara v\u0259 m\u00fcsafirl\u0259r\u0259 aiddir\u2026 (B\u0259q\u0259r\u0259 sur\u0259si 215)<\/p>\n<p>Mallar\u0131n\u0131 Allah yolunda s\u0259rf ed\u0259nl\u0259rin hal\u0131 yeddi s\u00fcnb\u00fcl ver\u0259n bir toxuma b\u0259nz\u0259r ki, bu s\u00fcnb\u00fcll\u0259rin h\u0259r birind\u0259 y\u00fcz \u0259d\u0259d d\u0259n vard\u0131r. Allah ist\u0259diyi kims\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn bunu qat-qat art\u0131r\u0131r. (B\u0259q\u0259r\u0259 sur\u0259si, 261)<\/p>\n<p>Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s\u0259v) d\u00f6vr\u00fcn\u0259 baxsaq, s\u0259hab\u0259l\u0259rin \u00f6z mallar\u0131n\u0131 nec\u0259 x\u0259rcl\u0259diyini, h\u0259tta evl\u0259rini bel\u0259 m\u00fchacirl\u0259rl\u0259 payla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Haz\u0131rk\u0131 d\u00f6vrd\u0259 is\u0259 bir \u00e7ox insan\u0131n bir ne\u00e7\u0259 evi oldu\u011fu halda \u00e7oxlar\u0131n\u0131n da evsiz oldu\u011funu, k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fck. M\u0259s\u0259l\u0259n, AB\u015e-da 610 min insan evsizdir. H\u0259r il \u0259n az bir ne\u00e7\u0259 gec\u0259 evsiz qalm\u0131\u015f 3,5 milyon amerikal\u0131 var. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259 is\u0259 d\u00fcnyadak\u0131 maliyy\u0259 b\u00f6hran\u0131ndan sonra 18 milyon bo\u015f ev banklarda yarars\u0131z \u015f\u0259kild\u0259 saxlan\u0131r. Kapitalist sistem 3,5 milyon insan\u0131 bu 18 milyon bo\u015f ev\u0259 yerl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259c\u0259k q\u0259d\u0259r q\u0259ddar bir sistemdir.<\/p>\n<p>Dolay\u0131sil\u0259, m\u00f6vzuya \u00fcmumi baxd\u0131qda evsizlik, acl\u0131q, s\u0259fal\u0259t, kas\u0131bl\u0131q, yoxsullu\u011fun s\u0259b\u0259binin d\u00fcnyada yet\u0259rinc\u0259 z\u0259nginliyin olmamas\u0131ndan qaynaqlanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fck. D\u00fcnya h\u0259r k\u0259s\u0259 yet\u0259c\u0259k q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck v\u0259 t\u0259bii ehtiyatlarla z\u0259ngindir. Problem insanlarda sevgisizliyin, m\u0259rh\u0259m\u0259tsizliyin, mal\u0131 acg\u00f6zl\u00fckl\u0259 y\u0131\u011f\u0131b saxlama\u011f\u0131n yay\u0131lmas\u0131ndad\u0131r. Halbuki Allah ehtiyacdan art\u0131q qalan\u0131 x\u0259rcl\u0259m\u0259yi buyurur:<\/p>\n<p>S\u0259nd\u0259n n\u0259 x\u0259rcl\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259rini soru\u015furlar. De: \u201c(Ehtiyac\u0131n\u0131zdan) art\u0131q qalan\u0131n\u0131!\u201d (B\u0259q\u0259r\u0259 sur\u0259si, 219)<\/p>\n<p>\u0130slamda faiz qada\u011fand\u0131r. \u00c7\u00fcnki faiz sistemi v\u0259 ya faiz t\u0259l\u0259si d\u0259 yen\u0259 kas\u0131b insanlar\u0131n istismar edildiyi bir sistem olub, kapitalizmin b\u0259lalar\u0131ndan biridir.<\/p>\n<p>S\u0259l\u0259mi qat-qat art\u0131r\u0131b yem\u0259yin.  (Ali-\u0130mran sur\u0259si, 130)<\/p>\n<p>Dinimizin bu g\u00f6z\u0259l \u0259mrl\u0259rini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq d\u00fcnyada s\u0259fal\u0259td\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n m\u0259zlum insanlar\u0131n haqlar\u0131n\u0131 qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn ilk add\u0131m\u0131n \u0130slam \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n g\u0259lm\u0259si \u00e7ox g\u00f6z\u0259l olard\u0131. Lakin t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bir \u00e7ox \u0130slam \u00f6lk\u0259si ancaq \u00f6z m\u0259nf\u0259\u0259tl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn ya\u015famaq yolunu se\u00e7ir. Bel\u0259 olan halda problemin h\u0259ll yolu n\u0259dir?<\/p>\n<p>\u0130nsanlar ba\u015fqalar\u0131n\u0131n da qay\u011f\u0131s\u0131na qal\u0131b ehtiyaclar\u0131 il\u0259 maraqlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onlara sevgi il\u0259 yana\u015fmal\u0131d\u0131r. M\u0259hz sevgi hissi insanlar\u0131 b\u00fct\u00fcn s\u0131x\u0131nt\u0131lar\u0131ndan, \u00e7\u0259tinlikl\u0259rind\u0259n qurtaracaq yegan\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f yoludur. \u0130nsanl\u0131\u011fa sevgi-m\u0259rh\u0259m\u0259t \u00f6yr\u0259dilm\u0259lidir. Sevgi hissini ya\u015fayan insan\u0131n ba\u015fqalar\u0131n\u0131n \u00e7\u0259tinliyin\u0259 laqeyd qalmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u0130nsanlar \u015f\u0259fq\u0259tli olma\u011f\u0131, dig\u0259r insanlara sevgi il\u0259 yana\u015fma\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259ndikd\u0259n sonra payla\u015fma\u011f\u0131 v\u0259 bunun sevincini anlaya bil\u0259c\u0259kl\u0259r. Ancaq \u00f6z m\u0259nf\u0259\u0259tini d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n v\u0259 eqoist insanlar\u0131n d\u00fcnyadak\u0131 m\u00f6htaclar\u0131 g\u00f6rm\u0259sinin \u0259sas yolu m\u0259hz vicdanlar\u0131na bu \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259sir etm\u0259kd\u0259n ke\u00e7ir.<\/p>\n<p>Aysel V\u0259lizad\u0259<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnya miqyas\u0131nda insanlar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f\u0131na n\u0259z\u0259r sald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u0259dal\u0259tsiz bir b\u00f6lg\u00fcn\u00fcn \u015fahidi oluruq: bir t\u0259r\u0259fd\u0259 insanlar acl\u0131qdan \u00f6l\u00fcr, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259 is\u0259 art\u0131q \u00e7\u0259kid\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kirl\u0259r. Bel\u0259 ki, d\u00fcnyada 800 milyon insan ac ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 halda 1.5 milyard insan ifrat \u015fi\u015fmanl\u0131qdan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir, 1 milyard 300 milyon ton qida israf edilir. \u0130stehsal edil\u0259n qidan\u0131n \u00fc\u00e7d\u0259 biri s\u00fcfr\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259d\u0259n zibilliy\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-16708","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16708","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16708"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16708\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16709,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16708\/revisions\/16709"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16708"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16708"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16708"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}