{"id":16820,"date":"2015-12-28T05:30:45","date_gmt":"2015-12-28T01:30:45","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=16820"},"modified":"2015-12-28T09:20:00","modified_gmt":"2015-12-28T05:20:00","slug":"dovl%c9%99t-v%c9%99-din","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=16820","title":{"rendered":"D\u00f6vl\u0259t v\u0259 Din"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/e2f10c8acbc7.jpg\" rel=\"attachment wp-att-16823\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/e2f10c8acbc7-159x300.jpg\" alt=\"e2f10c8acbc7\" width=\"159\" height=\"300\" class=\"alignnone size-medium wp-image-16823\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/e2f10c8acbc7-159x300.jpg 159w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/e2f10c8acbc7.jpg 165w\" sizes=\"auto, (max-width: 159px) 100vw, 159px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Niy\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259 dini m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259qal\u0259 yazmaq ist\u0259yirik, \u00e7\u00fcnki d\u00f6vl\u0259tin \u00f6n\u0259mi v\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259ri dedikd\u0259, ad\u0259t\u0259n siyasi fikirl\u0259r\u0259 rast g\u0259lirik. Amma bir d\u00f6vl\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn din olmazsa, olmazlar s\u0131ras\u0131ndad\u0131r. \u00c7\u00fcnki mill\u0259tl\u0259ri ayaqda tutan, d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri g\u00fccl\u00fc ed\u0259n \u0259n \u00f6n\u0259mli \u00fcns\u00fcrl\u0259rd\u0259n biri m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rdir, din \u0259xlaq\u0131d\u0131r. <\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t n\u0259 dem\u0259kdir?<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t &#8211; ortaq h\u0259yat v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259ti payla\u015fan bir c\u0259miyy\u0259td\u0259 bu c\u0259miyy\u0259ti nizamlama, bu c\u0259miyy\u0259t\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik, s\u00fclh v\u0259 rifah\u0131 t\u0259min etm\u0259 m\u0259qs\u0259dini da\u015f\u0131yan v\u0259 bu m\u0259qs\u0259d\u0259 y\u00f6n\u0259l\u0259n qanunlar q\u0259bul etm\u0259, bu qanunlar\u0131 t\u0259tbiq etm\u0259, m\u00fchakim\u0259 etm\u0259, c\u0259zaland\u0131rma kimi g\u00fccl\u0259r\u0259 sahib olan qurulu\u015fdur. Y\u0259n, d\u00f6vl\u0259tin v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259n biri d\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi, s\u00fclh\u00fc v\u0259 rifah\u0131 t\u0259min etm\u0259kdir. \u018fg\u0259r bir d\u00f6vl\u0259td\u0259 din laz\u0131m\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259 h\u00f6rm\u0259t, d\u0259y\u0259r g\u00f6rm\u00fcrs\u0259 v\u0259 ya dinin \u0259sli izah edilmirs\u0259, c\u0259miyy\u0259tin \u00fczvl\u0259ri h\u0259qiqi dini m\u0259lumatlarla maarifl\u0259ndirilmirs\u0259, o zaman d\u00f6vl\u0259tin siyas\u0259tind\u0259 \u00e7at\u0131\u015fmamazl\u0131q ba\u015f verir. D\u00f6vl\u0259t n\u00fcfuzundak\u0131 \u0259n ki\u00e7ik z\u0259iflik bel\u0259 bir c\u0259miyy\u0259ti b\u00f6y\u00fck probleml\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131-qar\u015f\u0131ya qoya bilir. D\u00f6vl\u0259t n\u00fcfuzundak\u0131 \u0259n ki\u00e7ik bir bo\u015fluq, bu bo\u015flu\u011fun b\u0259zi qeyri-qanuni qurumlar t\u0259r\u0259find\u0259n doldurulmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nir ki, bundan da ham\u0131 z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259 bilir. D\u00f6vl\u0259t v\u0259 mill\u0259t, d\u00f6vl\u0259tin v\u0259 mill\u0259tin z\u0259if n\u00f6qt\u0259l\u0259rini bil\u0259n xarici v\u0259 daxili b\u0259zi m\u0259nf\u0259\u0259t g\u00fcd\u0259n \u00e7evr\u0259l\u0259rin t\u0259siri alt\u0131nda qal\u0131r. \u00c7\u00fcnki bir d\u00f6vl\u0259tin v\u0259 mill\u0259tin dini d\u0259y\u0259rl\u0259ri z\u0259d\u0259l\u0259n\u0259rs\u0259, radikall\u0131\u011f\u0131n ortaya \u00e7\u0131xmas\u0131 qa\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Radikall\u0131q da \u0259vv\u0259l-ax\u0131r c\u0259miyy\u0259td\u0259 \u00e7at\u0131\u015fmaya s\u0259b\u0259b ola bilir. M\u0259s\u0259l\u0259n Nardaranla ba\u011fl\u0131 hadisl\u0259rd\u0259n bir daha \u015fahidi olduq ki, x\u00fcraf\u0259l\u0259r pusquda g\u00f6zl\u0259y\u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259li silah dem\u0259kdir. D\u00fc\u015fm\u0259nin \u0259lin\u0259 ke\u00e7\u0259rs\u0259, bir d\u00f6vl\u0259ti par\u00e7alama\u011fa qadirdir. Bunun \u00f6rn\u0259kl\u0259rini bir \u00e7ox m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n g\u00f6rm\u00fc\u015f\u00fck. Bu s\u0259b\u0259bl\u0259, Az\u0259rbaycan g\u0259ncliyi bu m\u0259sl\u0259ni h\u0259m ilk \u00f6nc\u0259 dini qar\u015f\u0131s\u0131nda v\u0259zif\u0259si kimi bilm\u0259li, h\u0259m d\u0259 d\u00f6vl\u0259tini v\u0259 v\u0259t\u0259nini qorumaq v\u0259zif\u0259sind\u0259 d\u0259 ilkin \u015f\u0259rtl\u0259rd\u0259n oldu\u011funu d\u0259rk etm\u0259lidir. <\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259timiz x\u00fcraf\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 ist\u0259nil\u0259n radikal d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 elmi m\u00fcbariz\u0259d\u0259 g\u0259ncl\u0259rinin yolunu daim a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131r. Amma g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, bu kifay\u0259t deyilmi\u015f, \u00e7\u00fcnki Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259r yerin\u0259 t\u0259bli\u011fin \u00e7atmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259tin \u00f6z\u00fc bir\u0259bir dini m\u00f6vzular \u0259hat\u0259sind\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131 maarifl\u0259ndirm\u0259 sistemini qurmaqda maraql\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Nec\u0259 ki, bir az\u0259rbaycanl\u0131 olaraq, g\u00fccl\u00fc d\u00f6vl\u0259t mexanizmin\u0259 uy\u011fun h\u0259r sah\u0259d\u0259 \u00f6z t\u00f6hv\u0259mizi verm\u0259liyik v\u0259 d\u00f6vl\u0259tin z\u0259ifl\u0259m\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259l\u0259n h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xmal\u0131y\u0131q, d\u00f6vl\u0259timiz d\u0259 mill\u0259tini s\u0259hv etiqatlara aldan\u0131b, yoldan \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaqla, h\u0259m d\u00f6vl\u0259tini, h\u0259m d\u0259 mill\u0259tini z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259km\u0259kd\u0259n qorumaqla v\u0259zif\u0259li oldu\u011funu unutmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axunzad\u0259nin d\u0259 dediyi kimi, insanlar\u0131n m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259l\u0259ri var. &#8230;\u018fg\u0259r insan b\u00fct\u00fcn bu v\u0259zif\u0259l\u0259ri yerin\u0259 yetir\u0259rs\u0259, bu halda kamil insan say\u0131lar. \u018fg\u0259r o bunlar\u0131n bir hiss\u0259sini yerin\u0259 yetir\u0259r\u0259, natamam insan say\u0131lar. \u018fg\u0259r bu v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n he\u00e7 birin\u0259 \u0259m\u0259l etm\u0259zs\u0259, dem\u0259li insan qismind\u0259n \u00e7\u0131xar v\u0259 heyvan qismin\u0259 daxil olar. Birinci v\u0259zif\u0259 bundan ibar\u0259tdir ki, insan pis \u0259mm\u0259ll\u0259rd\u0259n uzaq olmal\u0131d\u0131r. \u0130kinci v\u0259zif\u0259 xeyir i\u015fl\u0259r g\u00f6rm\u0259lidir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc v\u0259zif\u0259 z\u00fclm\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 aparmal\u0131d\u0131r. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc v\u0259zif\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 \u00f6z yolda\u015flar\u0131 il\u0259 ittifaq i\u00e7ind\u0259 ya\u015famal\u0131d\u0131r. Be\u015finci v\u0259zif\u0259 elm yolu il\u0259 getm\u0259lidir. Alt\u0131nc\u0131 v\u0259zif\u0259 elmi h\u0259r yanda yayma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Yeddinci v\u0259zif\u0259 bundan ibar\u0259tdir ki, insan \u00f6z q\u00fcvv\u0259si, imkan\u0131 daxilind\u0259 onunla ittifaqda olan c\u0259miyy\u0259td\u0259, \u00f6z h\u0259mv\u0259t\u0259nl\u0259ri v\u0259 h\u0259m fikirl\u0259ri aras\u0131nda qanuni h\u00fcquqlar\u0131n m\u00fcdafis\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcbariz\u0259 aparmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Esmira Nizami q\u0131z\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Niy\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259 dini m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259qal\u0259 yazmaq ist\u0259yirik, \u00e7\u00fcnki d\u00f6vl\u0259tin \u00f6n\u0259mi v\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259ri dedikd\u0259, ad\u0259t\u0259n siyasi fikirl\u0259r\u0259 rast g\u0259lirik. Amma bir d\u00f6vl\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn din olmazsa, olmazlar s\u0131ras\u0131ndad\u0131r. \u00c7\u00fcnki mill\u0259tl\u0259ri ayaqda tutan, d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri g\u00fccl\u00fc ed\u0259n \u0259n \u00f6n\u0259mli \u00fcns\u00fcrl\u0259rd\u0259n biri m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rdir, din \u0259xlaq\u0131d\u0131r. D\u00f6vl\u0259t n\u0259 dem\u0259kdir? D\u00f6vl\u0259t &#8211; ortaq h\u0259yat v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259ti payla\u015fan bir c\u0259miyy\u0259td\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-16820","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16820","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16820"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16820\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16824,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16820\/revisions\/16824"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16820"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16820"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16820"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}