{"id":18063,"date":"2016-02-14T09:00:43","date_gmt":"2016-02-14T05:00:43","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=18063"},"modified":"2016-02-14T09:51:32","modified_gmt":"2016-02-14T05:51:32","slug":"m%c9%99ntiq-yoxsa-vicdan","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=18063","title":{"rendered":"M\u0259ntiq yoxsa Vicdan"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/s018.radikal.ru\/i522\/1602\/f0\/0777d0dc358a.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>M\u0259ntiq v\u0259 vicdan h\u0259r\u0259si \u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 insan\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 y\u00f6nl\u0259ndir\u0259n \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259ndirici meyarlard\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n bir qismi m\u0259ntiql\u0259rini, ba\u015fqa bir qismi is\u0259 vicdanlar\u0131n\u0131n s\u0259sini \u0259sas olaraq q\u0259bul edib h\u0259yatlar\u0131n\u0131 buna g\u00f6r\u0259 y\u00f6nl\u0259ndirirl\u0259r. B\u0259s bu anlay\u0131\u015flar n\u0259dir v\u0259 hans\u0131na tabe olmaq laz\u0131md\u0131r?<br \/>\nM\u0259ntiqi riyazi d\u00fcsturla m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259k olar. Y\u0259ni m\u0259hvumlar\u0131 riyazi d\u00fcstur formas\u0131na sal\u0131b m\u00fcqayis\u0259 ed\u0259r\u0259k n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xarma\u011fa m\u0259ntiq dey\u0259 bil\u0259rik. B\u00fct\u00fcn c\u0259miyy\u0259tl\u0259rd\u0259 m\u0259ntiql\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259k \u00e7ox yay\u011f\u0131nd\u0131r v\u0259 bu do\u011fru kimi q\u0259bul edilir. H\u0259tta m\u0259ntiql\u0259 deyil, vicdanla h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n insanlara \u0259ks\u0259r insanlar q\u0131nay\u0131c\u0131  n\u0259z\u0259rl\u0259rl\u0259 bax\u0131rlar. M\u0259ntiq\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259yin h\u0259yatda \u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tli yolg\u00f6st\u0259rici kimi t\u0259qdim edilm\u0259sinin \u0259sas\u0131nda, \u0259slind\u0259, q\u0259dim yunan filosoflar\u0131n\u0131n materialist izahlar\u0131 dayan\u0131r. M\u0259ntiq h\u0259r zaman materialist izahlar\u0131n \u0259sas\u0131 kimi t\u0259qdim edildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259miyy\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259 materialist anlay\u0131\u015f kimi m\u0259nims\u0259nilib v\u0259 t\u0259tbiq edilir. M\u0259ntiq insan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131xan hadis\u0259l\u0259ri \u00f6z m\u0259nf\u0259\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259sidir. M\u0259ntiqin \u0259sas\u0131nda m\u00f6vcud variantlar aras\u0131ndak\u0131 faydalar\u0131n m\u00fcqayis\u0259sind\u0259n do\u011fan maddiyyat\u00e7\u0131 bir bax\u0131\u015f buca\u011f\u0131 dayan\u0131r.<br \/>\nVicdan is\u0259 Allah\u0131n ilham\u0131d\u0131r. Vicdan anlay\u0131\u015f\u0131 insanlar aras\u0131nda i\u00e7 s\u0259s olaraq q\u0259bul edilir. Bu \u201ci\u00e7 s\u0259s\u201d dediyimiz s\u0259sin qayna\u011f\u0131 da t\u0259bii ki, Allahd\u0131r. Y\u0259ni vicdan, \u0259slind\u0259, Allah\u0131n insana do\u011fru il\u0259 yanl\u0131\u015f\u0131 ay\u0131rd ed\u0259 bilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn ilham etdiyi bir y\u00f6nl\u0259ndirm\u0259dir. Vicdan h\u0259r k\u0259sd\u0259 vard\u0131r. Y\u0259ni Allah do\u011fru il\u0259 yanl\u0131\u015f\u0131 h\u0259r k\u0259s\u0259 ilham edir. Edilm\u0259li olan is\u0259 daimi olaraq vicdan\u0131n s\u0259sini \u0259sas alaraq h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259kdir.<br \/>\nH\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rimizin, q\u0259rarlar\u0131m\u0131z\u0131n \u0259sas\u0131 olan bu iki m\u0259hvumdan hans\u0131n\u0131 se\u00e7m\u0259li, hans\u0131 il\u0259 ya\u015famal\u0131y\u0131q?<br \/>\nD\u00fcnya t\u0259sad\u00fcf\u0259n \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 formala\u015fmay\u0131b, canl\u0131lar t\u0259sad\u00fcfi t\u0259bi\u0259t hadis\u0259l\u0259ri il\u0259 yaranmay\u0131b. Madd\u0259nin maddi \u0259sas\u0131 yoxdur, g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz, bildiyimiz he\u00e7 bir \u015feyin maddi \u0259sas\u0131 yoxdur. Biz\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n kainat, d\u00fcnya, hadis\u0259l\u0259r, insanlar- ham\u0131s\u0131 t\u0259k m\u00fctl\u0259q varl\u0131q olan Allah t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131l\u0131b v\u0259 anbaan yarad\u0131lmaqdad\u0131r.  Dolay\u0131s\u0131 il\u0259 d\u00fcnyaya, h\u0259yat\u0131m\u0131za da materialist bir bax\u0131\u015f buca\u011f\u0131 il\u0259 baxma\u011f\u0131n \u0259sas\u0131 olmaz.  Allah\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, dinin do\u011frulu\u011funun m\u00fctl\u0259q olmas\u0131 fakt\u0131 biz\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rimizi, q\u0259rarlar\u0131m\u0131z\u0131 da nec\u0259 se\u00e7\u0259c\u0259yimiz bar\u0259sind\u0259 do\u011fru variant t\u0259qdim edir. Bu do\u011fru variant vicdand\u0131r. Vicdana g\u00f6r\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259k eyni zamanda  h\u0259qiqi iman\u0131n v\u0259 s\u0259mimiyy\u0259tin d\u0259 g\u00f6st\u0259ricisidir. Allaha, h\u0259qiq\u0259t\u0259n, iman ed\u0259n v\u0259 s\u0259mimi \u015f\u0259kild\u0259 Allah \u00fc\u00e7\u00fcn ya\u015fayan bir insan h\u0259r zaman vicdan\u0131na g\u00f6r\u0259 davranar. Vicdani yana\u015fmada g\u0259l\u0259c\u0259k hesab\u0131, maddi m\u0259nf\u0259\u0259t olmaz. M\u0259ntiqi yana\u015fma il\u0259 vicdani yana\u015fman\u0131n f\u0259rqi d\u0259 m\u0259hz burda ortaya \u00e7\u0131x\u0131r. M\u0259ntiqin \u0259sas\u0131nda materialist d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 durdu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259rar  an\u0131nda m\u0259ntiqi yana\u015fma t\u0259tbiq edildiyind\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fc olaraq se\u00e7iml\u0259r aras\u0131nda g\u0259l\u0259c\u0259k potensial, maddi d\u0259y\u0259r, dolay\u0131s\u0131 faydalar v\u0259 s. kimi maddiyyat\u00e7\u0131 bir m\u00fcqayis\u0259 olur. Vicdani yana\u015fmada is\u0259 o anl\u0131q ortadak\u0131 variantlar\u0131n hans\u0131n\u0131n Allah r\u0131zas\u0131na uy\u011fun oldu\u011funa bax\u0131l\u0131r, veril\u0259c\u0259k q\u0259rar\u0131n d\u00fcny\u0259vi n\u0259tic\u0259l\u0259ri hesablanmadan, i\u00e7d\u0259n g\u0259l\u0259n v\u0259 Allah\u0131n ilham\u0131 olan yax\u015f\u0131l\u0131q hissin\u0259, y\u0259ni vicdana tabe olaraq, Axir\u0259t d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u0259r\u0259k, Allah\u0131n rizas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u0259r\u0259k q\u0259rar verilir. \u018fslind\u0259, m\u0259ntiqi yana\u015fman\u0131n do\u011furaca\u011f\u0131 n\u0259tic\u0259 daha faydal\u0131 olmal\u0131 ik\u0259n \u0259ksin\u0259, vicdani yana\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda h\u0259r zaman \u0259n g\u00f6z\u0259l n\u0259tic\u0259l\u0259r ortaya \u00e7\u0131x\u0131r. \u00c7\u00fcnki d\u00fcnya maddi deyil, metafizikdir v\u0259 d\u00fcnyadak\u0131 i\u015fl\u0259rd\u0259 metafizik olaraq n\u0259tic\u0259l\u0259nir. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 m\u0259hz do\u011fru yana\u015fma formas\u0131 h\u0259r zaman vicdani yana\u015fmad\u0131r.<br \/>\nM\u00fcs\u0259lman h\u0259r zaman vicdan\u0131n\u0131 dinl\u0259y\u0259r v\u0259 h\u0259r q\u0259rar\u0131 vicdanla m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k  q\u0259bul ed\u0259r. Bu g\u00f6z\u0259l \u0259xlaq\u0131n k\u00fctl\u0259vi t\u0259siri is\u0259 daimi olaraq sevgi, \u015f\u0259fq\u0259t, f\u0259dakarl\u0131q v\u0259 yard\u0131mla\u015fma \u015f\u0259klind\u0259 t\u0259zah\u00fcr ed\u0259r. \u00c7\u00fcnki h\u0259r zaman vicdani davranan bir insan daimi olaraq f\u0259dakar olacaq v\u0259 yax\u015f\u0131l\u0131q etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015facaq v\u0259 t\u0259bii ki, k\u00fctl\u0259vi olaraq h\u0259r k\u0259s bu c\u00fcr \u0259xlaqa sahib olsa, d\u00fcnyada he\u00e7 bir m\u00fcharib\u0259, s\u0131x\u0131nt\u0131, acl\u0131q, he\u00e7 bir neqativ hallar olmaz. \u00c7\u00fcnki bu c\u00fcr oldu\u011fu t\u0259qdird\u0259 he\u00e7 k\u0259s m\u0259nf\u0259\u0259t yar\u0131\u015f\u0131na girib bir-birini \u0259zm\u0259z. M\u0259hz vicdani yana\u015fman\u0131n qlobal t\u0259siri d\u0259 d\u00fcnyaya s\u00fclh\u00fcn hakim olmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259r. \u0130nsanlara vicdani yana\u015fmaq \u0259xlaq\u0131n\u0131 t\u0259lqin ed\u0259n amil d\u0259 dindir. Dolay\u0131s\u0131 il\u0259 d\u00fcnyada s\u00fclh\u00fcn,\u0259min-amanl\u0131\u011f\u0131n, \u015f\u0259fq\u0259tin, sevginin hakim olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn materializmin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131, din \u0259xlaq\u0131n\u0131n d\u00fcnyaya yay\u0131lmas\u0131 \u0259sas \u015f\u0259rtdir.<br \/>\n<strong><br \/>\nSavalan M\u018fMM\u018fDL\u0130<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u0259ntiq v\u0259 vicdan h\u0259r\u0259si \u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 insan\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 y\u00f6nl\u0259ndir\u0259n \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259ndirici meyarlard\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n bir qismi m\u0259ntiql\u0259rini, ba\u015fqa bir qismi is\u0259 vicdanlar\u0131n\u0131n s\u0259sini \u0259sas olaraq q\u0259bul edib h\u0259yatlar\u0131n\u0131 buna g\u00f6r\u0259 y\u00f6nl\u0259ndirirl\u0259r. B\u0259s bu anlay\u0131\u015flar n\u0259dir v\u0259 hans\u0131na tabe olmaq laz\u0131md\u0131r? M\u0259ntiqi riyazi d\u00fcsturla m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259k olar. Y\u0259ni m\u0259hvumlar\u0131 riyazi d\u00fcstur formas\u0131na sal\u0131b m\u00fcqayis\u0259 ed\u0259r\u0259k n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xarma\u011fa m\u0259ntiq [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-18063","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18063","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18063"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18063\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18073,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18063\/revisions\/18073"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18063"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18063"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18063"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}