{"id":18440,"date":"2016-03-04T08:00:34","date_gmt":"2016-03-04T04:00:34","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=18440"},"modified":"2016-03-04T08:55:45","modified_gmt":"2016-03-04T04:55:45","slug":"azerbaycan-turklerinin-mehmet-akif-ersoy-sevgisi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=18440","title":{"rendered":"&#8220;AZERBAYCAN T\u00dcRKLER\u0130N\u0130N MEHMET AK\u0130F ERSOY SEVG\u0130S\u0130&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/SAYINMEHMETAKIFERSOY.jpg\" rel=\"attachment wp-att-18443\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/SAYINMEHMETAKIFERSOY-300x124.jpg\" alt=\"SAYINMEHMETAKIFERSOY\" width=\"300\" height=\"124\" class=\"alignnone size-medium wp-image-18443\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/SAYINMEHMETAKIFERSOY-300x124.jpg 300w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/SAYINMEHMETAKIFERSOY.jpg 600w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Prof. Dr. Tamilla Abbashanl\u0131 Aliyeva<br \/>\nEski\u015fehir Osmangazi \u00dcniversitesi \/\u00d6\u011fretim \u00dcyesi<br \/>\nSona \u00c7erkez Kuliyeva<br \/>\nBak\u0131 Devlet \u00dcniversitesi\/Rus Dili B\u00f6l\u00fcm\u00fc, \u00d6\u011fretim G\u00f6revlisi<\/p>\n<p>Bildi\u011fimiz gibi, T\u00fcrkiye\u2019nin istiklal \u015fairi Mehmet Akif Ersoy b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda oldu\u011fu gibi, Azerbaycan\u2019da \u00e7ok sevilir ve eserleri herkesin diller ezberidir. Bunun kan\u0131t\u0131 olarak Azerbaycan Milli Elmler Akademiyas\u0131 Ord. Prof. Ziya B\u00fcnyadov\u2019un ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan Do\u011fu\u015f\u00fcnasl\u0131k Enstit\u00fcs\u00fcn\u00fcn \u0130lmi \u015euras\u0131n\u0131n karar\u0131 ile Bak\u0131\u2019da yay\u0131mlanm\u0131\u015f Mehmet Akif Ersoy\u2019un Yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u0130\u00e7timai Problemlerin Bedii Tecess\u00fcm\u00fc kitab\u0131n\u0131 g\u00f6sterebiliriz. Kitab\u0131n yazar\u0131 Kafkas \u00dcniversitesinin \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Do\u00e7. Dr. Seriyye G\u00fcndo\u011fdu\u2019dur. Seriye Han\u0131m Azerbaycan\u2019da T\u00fcrk edebiyat\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131nda, tebli\u011finde b\u00fcy\u00fck eme\u011fi olan bilim insanlar\u0131ndan biridir. Kitab\u0131n ilmi edit\u00f6rleri Prof. Dr. G\u00f6vher Bah\u015feliyeva, Dr. Elmira Memmedova\u2019d\u0131r, kitab hakk\u0131nda ilmi fikirleri Prof. Dr. Ayd\u0131n Ab\u0131yev, Prof. Dr. Asger Rasulov, Prof. Dr. Penah Halilov yazm\u0131\u015flar.<br \/>\nS. G\u00fcndo\u011fdu kitab\u0131n ilk sayfalar\u0131nda Mehmet Akif hakk\u0131nda \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131r: \u201cMehmet Akif T\u00fcrk gen\u00e7li\u011fine, vatan\u0131 can\u0131 kadar sevenlere, ayd\u0131nlara eserleri ile ciddi etki g\u00f6stermi\u015ftir. Buna g\u00f6re de \u015fairin \u015f\u00f6hreti T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015farak T\u00fcrk halklar\u0131 aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck n\u00fcfuz kazanm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<br \/>\nKitaba Azerbaycan\u2019\u0131n \u00e7ok \u00fcnl\u00fc T\u00fcrkologlar\u0131 Prof. Dr. G\u00f6vher Bah\u015feliyeva ve Prof. Dr. Ayd\u0131n Ab\u0131yev \u00f6ns\u00f6z yazm\u0131\u015flar. G\u00f6vher Han\u0131m gen\u00e7 bilim insan\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Seriyye G\u00fcndo\u011fdu\u2019nun konu \u00fczerinde titizlikle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6nde gelen \u015fairlerinden olan Mehmet Akif Ersoy\u2019un azatl\u0131\u011f\u0131n, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn sesi oldu\u011funu dile getirmi\u015ftir. Ayn\u0131 zamanda \u015funu da demi\u015f ki, bu eser Mehmet Akif \u015fahsiyetine sonsuz sevgi ile yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, bu sevgi sadece eser m\u00fcellifinin de\u011fil, b\u00fct\u00fcn Azerbaycan T\u00fcrklerinin \u015faire olan sevgisidir.<br \/>\nMehmet Akif Ersoy hakk\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f bu g\u00fczel ara\u015ft\u0131rma hakk\u0131nda kitab\u0131n edit\u00f6r\u00fc Prof. Dr. Ayd\u0131n Ab\u0131yev \u015funlar\u0131 yazmaktad\u0131r: S. G\u00fcndo\u011fdu M. Akif Ersoy\u2019un ya\u015fam\u0131 ve yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda Azerbaycan edebiyat\u0131 tarihinde ve Do\u011fu\u015f\u00fcnasl\u0131k bilim alan\u0131nda geni\u015f, etrafl\u0131 ara\u015ft\u0131rma yapm\u0131\u015ft\u0131r. O, \u015fairin edebi, sosyal ve felsefi idealar\u0131n\u0131 \u0131\u015f\u0131kland\u0131rm\u0131\u015f, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemin sosyal problemlerine onun m\u00fcnasebetini ayd\u0131nlatmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. S. G\u00fcndo\u011fdu M. A. Ersoy\u2019la ilgili T\u00fcrkiye ve T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015f bol malzemeden, edebiyat ilmi ile u\u011fra\u015fan \u00fcnl\u00fc bilim insanlar\u0131n\u0131n teorik-estetik eserlerinden istifade etse en fazla dikkatini Mehmet Akif\u2019in eserlerine y\u00f6neltilmi\u015ftir. O Mehmet Akif Ersoy\u2019un fikir ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden bol bol istifade etmi\u015ftir.<br \/>\nProf. Dr. A. Ab\u0131yev\u2019in fikrince, S. G\u00fcndo\u011fdu Mehmet Akif Ersoy hakk\u0131nda \u015funlar\u0131 dikkatimize iletmi\u015ftir: M. Akif Ersoy hakk\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f bu de\u011ferli eser istiklal \u015fairine ithaf olunsa da geni\u015f anlamda XX. as\u0131r T\u00fcrkiye edebiyat\u0131n\u0131n \u00f6\u011frenilmesinde, Azerbaycan-T\u00fcrkiye edebi ili\u015fkilerinin geli\u015fmesinde \u00f6nemli kaynaklardan biri olacakt\u0131r. Eserde okurlar\u0131n dikkatine sunulan ilmi fikirler ve s\u00f6ylenilen de\u011ferli m\u00fclahazalar bu kanaate gelme\u011fe esas vermektedir.<br \/>\nBak\u0131\u2019da faaliyet g\u00f6steren Kafkas \u00dcniversitesinin \u00d6\u011fretim \u00dcyesi S. G\u00fcndo\u011fdu\u2019nun Mehmet Akif Ersoy\u2019un Yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Sosyal Problemlerin Bedii Tecess\u00fcm\u00fc adl\u0131 eseri giri\u015f, \u00fc\u00e7 fas\u0131l, sonu\u00e7, son s\u00f6z ve kaynaktan olu\u015fmaktad\u0131r.<br \/>\nGiri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yazar eserde de\u011finece\u011fi konulardan genel olarak konu\u015fmaktad\u0131r: Zengin k\u00fclt\u00fcre malik olan her bir milletin tarihinde \u00fcnl\u00fc fikir ve sanat adamlar\u0131 olmu\u015ftur, T\u00fcrkiye edebiyat\u0131 tarihinde b\u00f6yle insanlar \u00e7oktur. Onlardan biri de vatan\u0131, milleti i\u00e7in can\u0131n\u0131 feda eden azatl\u0131k m\u00fccahidi \u015fair Mehmet Akif Ersoy\u2019dur. Yazar \u015fairin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 o d\u00f6nemin \u00f6nemli siyasi, i\u00e7tima\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrel problemlerini g\u00f6steren, kar\u0131\u015f\u0131k bir d\u00f6neme \u201c\u015fahitlik\u201d eden Safahat eserinden s\u00f6z a\u00e7\u0131yor ve diyor ki, edebiyat teorisi ile ilgili ara\u015ft\u0131rmalar yapan baz\u0131 bilim insanlar\u0131 bu eseri o d\u00f6nemin i\u00e7timai siyasi manzaras\u0131n\u0131 dolgunlu\u011fu ile g\u00f6steren manzum roman adland\u0131r\u0131rlar. S. G\u00fcndo\u011fdu eserinin giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde M. Akif\u2019in eserlerini bir bir tahlil ederek onlar hakk\u0131nda birka\u00e7 kelime ile okurlar\u0131na bilgi vermi\u015ftir. \u015eairin kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u0130stiklal Mar\u015f\u0131\u2019ndan konu\u015furken T\u00fcrk milletinin birlik ve beraberli\u011finin gayesini, milli m\u00fccadelenin ruhunu g\u00f6steren eser gibi bizlere takdim ediyor. M\u00fcellifin fikrince, M. Akif Ersoy hi\u00e7bir eser yazmasayd\u0131 bile \u0130stiklal Mar\u015f\u0131 \u015fiiriyle d\u00fcnya edebiyat\u0131 tarihine alt\u0131n harflerle yaz\u0131labilirdi. M. Akif\u2019in halk\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen fikirleri S. G\u00fcndo\u011fdu\u2019nun dikkatini celp etmi\u015ftir. O \u015fairin bu fikrini esas al\u0131yor:-G\u00fclden, \u00e7i\u00e7ekten a\u015fktan yazmaktansa halka yol g\u00f6stermek, yaralar\u0131na melhem s\u00fcrmek laz\u0131md\u0131r\u201d. Milletini can\u0131 kadar seven \u015fair \u015fahsi dertlerini, duygular\u0131n\u0131 kenara at\u0131p halk\u0131n\u0131n derdine derman olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n fikrine g\u00f6re, Sovyet kurulu\u015fu \u00e7\u00f6kene kadar M. Akif\u2019in yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 incelemek yasak idi. Onun azatl\u0131k fikirleri Rusya\u2019n\u0131n esareti alt\u0131nda inleyenlerin, Rusya\u2019n\u0131n esaretine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar\u0131n ekme\u011fine ya\u011f s\u00fcrebilirdi. Ona g\u00f6re de Azerbaycan\u2019da M. Akif\u2019in eserleri yasak idi. Hatta Sovyetlerin ilk y\u0131llar\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019ye gelip M. Akif\u2019in konu\u015fmalar\u0131n\u0131 dinleyenler, bu konu\u015fmalar\u0131 alk\u0131\u015flayanlar Rus \u015fovinistlerinin eliyle buzlu Sibirya\u2019ya g\u00f6nderildi, kom\u00fcnist ter\u00f6r\u00fcn\u00fcn kurban\u0131 oldular. Bunlar\u0131n i\u00e7inde azatl\u0131k idealar\u0131n\u0131 Mehmet Akif\u2019in eserlerinden alarak yola \u00e7\u0131kan H\u00fcseyin Cavit, Ahmet Cavat var idi. S. G\u00fcndo\u011fdu M. Akif\u2019in T\u00fcrkiye\u2019nin istiklali ve arazi b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc u\u011frunda \u00f6l\u00fcm dirim sava\u015f\u0131nda kalemi ve silah\u0131 ile \u00f6n s\u0131ralarda olmas\u0131ndan s\u00f6z a\u00e7maktad\u0131r. \u015eair hem \u00f6n, hem de arka cephelerde halk\u0131n psikolojisini derinden \u00f6\u011frenmi\u015f, y\u00fczle\u015fti\u011fi problemlerin nedenini a\u00e7\u0131k ayd\u0131n g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u015eair problemlerin hallini \u0130slami ve milli de\u011ferlerde g\u00f6r\u00fcyordu. Eserlerinin k\u00f6k\u00fcnde \u0130slami ve milli de\u011ferler oldu\u011fu i\u00e7in onun eserleri ve bu eserlerin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 Rusya\u2019da yasaklanm\u0131\u015ft\u0131. Hatta \u015fairin kendi memleketinde bile ona k\u00f6t\u00fcl\u00fck yapanlar olmu\u015ftur, onu retorik fikirler yayan, sanatk\u00e2rl\u0131k de\u011feri az olan, zay\u0131f eserler yazan idealist \u015fair demi\u015ftiler.<br \/>\nS. G\u00fcndo\u011fdu M. Akif Ersoy hakk\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019de yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalardan da s\u00f6z a\u00e7maktad\u0131r. \u0130lk ara\u015ft\u0131rma eseri \u015fairin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda \u0131\u015f\u0131k y\u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr, bu eser S\u00fcleyman Nazif\u2019in \u201cM. Akif \u2013 \u015fairin zat\u0131 ve eserleri hakk\u0131nda baz\u0131 malumat ve tahkikat\u201d eseridir. B\u00f6ylece, s\u0131ra ile o biri eserlerinin de ismini \u00e7ekiyor ve birka\u00e7 c\u00fcmle isle eserin i\u00e7eri\u011fini anlatmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, yazar-\u015fair Orhan Seyfi Orhon\u2019un Mehmet Akif\u2019in hayat\u0131 ve eserleri adlanan eseri 1937 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul\u2019da Cumhuriyet matbaas\u0131nda bas\u0131lm\u0131\u015f, \u015fairi seven okurlara takdim edilmi\u015ftir.<br \/>\nS. G\u00fcndo\u011fdu bir \u00f6nemli meseleyi de dikkatimize ula\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Yaz\u0131yor ki, Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde ciddi anti-T\u00fcrk rejimine bakmayarak Azerbaycan\u2019\u0131n bilim insanlar\u0131 hayatlar\u0131n\u0131 tehlikeye atarak M. Akif hakk\u0131nda de\u011ferli eserler ortaya koymu\u015flard\u0131r. O insanlardan bir ka\u00e7\u0131n\u0131n ismini s\u00f6ylemek makbule ge\u00e7er. \u00d6rne\u011fin; Ord. Prof. H.Arasl\u0131, Prof. Dr. P. Halilov, Prof. Dr. A. Ab\u0131yev, Prof. Dr. A. Nebiyev, Prof. Dr. K. Pa\u015fayev, Prof. Dr. V. Arzumanl\u0131, Prof. Dr. A. Musayeva,, Prof. Dr. E. Cafer, Prof. Dr. C. Nag\u0131yeva, Prof. Dr. A. Babayev vs. isimlerini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. 2005 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiyeli yazar A.T\u00fcyl\u00fc Mehmet Akif\u2019de Sosyal Problemler adl\u0131 eserini Azerbaycan T\u00fcrk\u00e7esine \u00e7evirerek Bak\u0131\u2019da yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\nM. Akif hakk\u0131nda bu de\u011ferli eserin Birinci Fasl\u0131 Edebi-\u0130\u00e7timai Muhit ve Mehmet Akif Ersoy adlanmaktad\u0131r. Eser m\u00fcellifinin fikrince, Mehmet Akif\u2019i daha iyi anlamak i\u00e7in onun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neme gitmek laz\u0131md\u0131r. Bu fas\u0131lda yazar k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015fl\u0131klara yer vermi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin \u015eairin hayat\u0131, Edebi-\u0130\u00e7tima\u0131 Muhiti; bir de \u015eairin Yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131.<br \/>\n\u0130lk k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015fl\u0131k alt\u0131nda verilen malumatta \u015fairin hayat\u0131n\u0131n en ince detaylar\u0131 ile tan\u0131\u015f oluyoruz. \u015eairin annesi, babas\u0131 ya\u015fam\u0131, ilk e\u011fitimi vs.<br \/>\nS. G\u00fcndo\u011fdu\u2019nun M. Akif\u2019in yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z a\u00e7arken onun eline kalem al\u0131p ilk eserlerini yazmas\u0131ndan konu\u015fmu\u015f ve demi\u015f ki, \u015fair ilk \u015fiirlerini 17 veya 18 ya\u015flar\u0131nda kaleme alm\u0131\u015ft\u0131r. Edirne\u2019de baytarl\u0131k m\u00fcfetti\u015fi olarak i\u015fe ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda ilk gazellerini yazm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eairin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra yap\u0131lm\u0131\u015f ara\u015ft\u0131rmalarda yaz\u0131l\u0131r ki, onun bir\u00e7ok \u015fiirleri Safahat\u2019a sal\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 S.G\u00fcndo\u011fdu\u2019nun yazd\u0131klar\u0131ndan belli oluyor ki, Mehmet Akif ilk \u015fiirlerini yazarken Ba\u011fdadi Ruhi\u2019den etkilenmi\u015f, Fars \u015fairleri Sadi ve Haf\u0131z\u2019\u0131n, T\u00fcrk \u015fiirinin \u00f6nde gelen isimlerinden olan Muallim Naci ve Abdulhak Hamit\u2019in yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na \u00f6zel bir ilgi g\u00f6stermi\u015f, \u00f6zel ve dini duygular\u0131 ifade eden \u015fiirler yazm\u0131\u015ft\u0131r. Yazar M. Akif \u015fiirinin halk aras\u0131nda bu kadar sevilmesini \u015f\u00f6yle dile getirmektedir: \u201cM. Akif azim ve metanet sahibi, korku bilmeyen, olduk\u00e7a m\u00fctevaz\u0131 bir insan idi. Kendisini g\u00f6ze sokmay\u0131 bilmezdi, s\u00f6z\u00fc ve ameli ayn\u0131 idi. Yalan\u0131 sevmezdi, yalanc\u0131lara kar\u015f\u0131 m\u00fccadele ederdi. Onun bu karakterini Safahat eserindeki Asim \u015fiirinde g\u00f6rmekteyiz:<br \/>\nZulm\u00fc alk\u0131\u015flayamam, zalimi asla sevemem,<br \/>\nGelenin keyfi i\u00e7in ge\u00e7mi\u015fe kalk\u0131p s\u00f6vemem.<br \/>\nBiri ecdad\u0131ma sald\u0131rd\u0131 m\u0131, hatta bo\u011far\u0131m.<br \/>\n-Bo\u011famazs\u0131n ki,<br \/>\nHi\u00e7 olmazsa yan\u0131mdan kovar\u0131m\u2026<\/p>\n<p>Seriye Han\u0131m Safahat\u2019\u0131n birinci cildinin edebiyat \u00e2leminde \u00e7ok ses getirdi\u011fini s\u00f6ylemi\u015f ve bu hakta geni\u015f makale yazan H. S\u00fcbhi Tanr\u0131\u00f6ver\u2019in makalesinden s\u00f6z a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r: \u201cSafahat\u2019\u0131n en b\u00fcy\u00fck de\u011feri bize hasretini \u00e7ekti\u011fimiz benli\u011fimizi g\u00f6stermesidir.\u201d.S.G\u00fcndo\u011fdu Akif\u2019in 1914 y\u0131l\u0131nda Belin\u2019e gedmesinden, o seyahatle ilgili notlar\u0131ndan, Do\u011fu ile Bat\u0131 hayat\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerini mukayeseli \u015fekilde anlatan \u201cBerlin Hat\u0131ralar\u0131\u201d eserinden s\u00f6z a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Yazar \u015fairin Berlin\u2019den sonra M\u0131s\u0131r\u2019a seyahatinden, onun Hz. Muhammet Peygamber\u2019in mezar\u0131n\u0131 ziyaret etmesinden, \u015fairin kaleme ald\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn sonunda S. G\u00fcndo\u011fdu \u00f6lmez \u015fairin edebiyat hakk\u0131nda her d\u00f6nem i\u00e7in \u00f6nemli olan fikirlerini dile getirmi\u015ftir: \u201cEdebiyat bu g\u00fcn i\u00e7in i\u00e7timaiyat\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fc a\u00e7acak, ahlak\u0131n\u0131 s\u00fcsleyecek, bize edep dersi verecek \u00f6zellikte olmal\u0131d\u0131r. \u201c Kitab\u0131n yazar\u0131 M. Akif\u2019in fikirlerine uygun olarak bu c\u00fcmleleri dile getirmi\u015f ve bununla da \u201c\u015eairin Yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc \u015f\u00f6yle toparlam\u0131\u015ft\u0131r: \u201cEdebiyat \u201cedeb\u201d s\u00f6z\u00fcnden geliyor, bir terbiye arac\u0131d\u0131r. Millet kendi \u015fairinden \u00e7ok \u015fey umuyor. E\u011fer \u015fair milletin derdini dile getirmezse, halk\u0131n derdiyle a\u011flay\u0131p sevinci ile g\u00fclmezse b\u00f6yle \u015fairin yarat\u0131c\u0131l\u0131k \u00f6mr\u00fc k\u0131sa olur. M. Akif\u2019in b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 taraf\u0131ndan sevilmesinin sebebi de onun millet a\u015fk\u0131 ile yan\u0131p tutu\u015fmas\u0131 olmu\u015ftur.<br \/>\nS. G\u00fcndo\u011fdu\u2019nun eserinin 2\u2019ci b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u0130\u00e7timai Problemlerin Koyulu\u015fu ve Edebi Y\u00f6nden Ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 adlanmaktad\u0131r. Seriye Han\u0131m bu b\u00f6l\u00fcm\u00fc a\u015fa\u011f\u0131daki ba\u015fl\u0131klar hal\u0131nda vermektedir: 1. E\u011fitim meseleleri; 2. Cemiyette manevi de\u011ferler; 3. Avrupa ve Avrupa \u201ck\u00fclt\u00fcr\u00fcne\u201d m\u00fcnasebet; 4. Sava\u015f ve milli m\u00fccadelenin edebi y\u00f6nden tahlili; 5. Devlet\u00e7ilik ve Devlet idaresi.<br \/>\nYazar \u015fairin e\u011fitim hakk\u0131ndaki fikirlerinden konu\u015furken onun dedi\u011fi \u00f6lmez fikirlere m\u00fcracaat ediyor: \u201cMaarif\u2026 Maarif\u2026 Bizim i\u00e7in ba\u015fka bir \u00e7are yoktur. E\u011fer ya\u015famak iste yirikse her \u015feyden \u00f6nce maarife bakmal\u0131y\u0131z. D\u00fcnya da maarifle, din de maarifle, ahret de maarifle. Her \u015fey maarifle ba\u011fl\u0131d\u0131r. Yazar diyor ki, M. Akif\u2019in alt\u0131nc\u0131 kitab\u0131 olan \u201cAsim\u201d eserinde onun ilme, maarife, irfana verdi\u011fi de\u011fer g\u00f6z \u00f6n\u00fcndedir:<br \/>\nDo\u011frudan do\u011fruya Kur\u2019an\u2019dan al\u0131p ilham\u0131,<br \/>\nAsr\u0131n idrakine s\u00f6yletmeliyiz \u0130slam\u2019\u0131.<\/p>\n<p>Kitap yazar\u0131n\u0131n fikrince \u015fair milli m\u00fccadele y\u0131llar\u0131nda halka hitap ederken, camilerde vaazlar verirken, yazd\u0131\u011f\u0131 \u015fiir ve makalelerde maarif\u00e7ili\u011fin ne kadar \u00f6nemli oldu\u011fundan s\u00f6z a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. \u015eaire g\u00f6re, ilimsiz ve cahil milletin gelece\u011fi yoktur.<br \/>\nMehmet Akife sevgi ve sayg\u0131 yaz\u0131lm\u0131\u015f bu kitab\u0131n \u015fairin e\u011fitime verdi\u011fi de\u011ferle ba\u011fl\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00f6nemli meselelere dikkat yetirilmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin: aile-mektep-\u00e7ocuk \u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7erisinde ge\u00e7irilen telim-terbiye meselesi. M. Akif\u2019e g\u00f6re \u00e7ocu\u011fu e\u011fitmek k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015ftan ba\u015flamal\u0131d\u0131r. \u015eair cemiyetteki cahilli\u011fin nedenini okullar\u0131n yetersizli\u011finde g\u00f6r\u00fcyordu. \u015eair milletin cehaletten kurtulmay\u0131n yolunu ilimde ve \u00f6\u011fretmende g\u00f6r\u00fcyordu. \u015eaire g\u00f6re, \u00f6\u011fretmen milleti ileriye g\u00f6t\u00fcren g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ordudur. Okullar\u0131 dikkatten kenarda kalan, \u00f6\u011fretmeni zay\u0131flayan, ihtiya\u00e7 i\u00e7inde ya\u015fayan millet u\u00e7uruma yuvalanmaktad\u0131r. \u015eair diyor k, okul ve \u00f6\u011fretmenlerin vazifesi \u00f6\u011frencilerine ilim vermektir. Kitab\u0131n yazar\u0131 M. Akif\u2019in e\u011fitim meseleleriyle ba\u011fl\u0131 fikirlerini ele al\u0131rken \u015fairin ayd\u0131n ve halk fikirlerine de dikkat yetirmi\u015ftir. M. Akif\u2019e g\u00f6re ayd\u0131n fikirli insanlar halka onun anlaya bilece\u011fi \u015feylerden konu\u015fmal\u0131, onun duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ezip ge\u00e7memelidir. Kitapta \u015fairin bu fikirlerine \u00f6nem verilmi\u015ftir: Bizi kurtaracak yeg\u00e2ne \u00e7are maariftir, ger\u00e7ek ve hakiki maarif. \u00dclkemize bun u getire bilsek, o zaman kurtuluruz. Maalesef, maarif \u00fclkemize giremedi. Cahil halk yaz\u0131p okuyam\u0131yor, yaz\u0131p okuyanlar ise ne d\u00fcnyaya, ne de ahrete yaramayan bir s\u0131ra teori ile u\u011fra\u015fmaktad\u0131r\u201d.<br \/>\nE\u011fitim meselelerinden konu\u015fan M. Akif bu i\u015fte kom\u015fu \u00fclkelerin tecr\u00fcbesinden s\u00f6z a\u00e7may\u0131 da unutmuyor. \u00d6rne\u011fin; Rus milletinden konu\u015furken onlar\u0131n ne kadar \u00e7al\u0131\u015fkan oldu\u011funu, Rus ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n halk\u0131n menafiyi u\u011frunda g\u00f6rd\u00fckleri i\u015flerden konu\u015fmu\u015ftur. M. Akif\u2019in ayd\u0131n ve halk fikrinden yola \u00e7\u0131kan S. G\u00fcndo\u011fdu burada da M. Akif\u2019in Rus ayd\u0131n fikirli insanlar\u0131ndan \u00f6rnek getirdi\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir ve onun bu fikrini a\u015fa\u011f\u0131daki gibi \u00f6zetlemi\u015ftir: \u201cM. Akif\u2019e g\u00f6re Rus halk\u0131n\u0131n y\u00fczde yetmi\u015f faizi okuma-yazma bilmiyor, ama Rusya\u2019daki ayd\u0131nlar \u0131srarla halka taraf y\u00f6nelmi\u015f, onlarla yak\u0131ndan ilgilenerek sosyal b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc korumak y\u00f6n\u00fcnden halk\u0131 bilgilendirme\u011fe \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Sonu\u00e7ta Rus halk\u0131nda belli bir ilerleyi\u015fin olu\u015ftu\u011funu, durumun de\u011ferlendirile bilecek bir duruma geldi\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir.\u201d M. Akif\u2019in fikrince, \u00fclkesinde ayd\u0131n fikirli insanlar halk\u0131 g\u00f6z ard\u0131 ederek faaliyet g\u00f6sterir. Onun fikrince, halk i\u00e7in yaz\u0131lan eserler ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr \u015fekilde yay\u0131ml\u0131yor, halk\u0131n e\u011fitim almas\u0131 i\u00e7in istenilen yard\u0131m g\u00f6sterilmiyor, ayd\u0131nlar toplumun duygular\u0131na terc\u00fcman olam\u0131yorlard\u0131r.<br \/>\nS. G\u00fcndo\u011fdu M. Akif hakk\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 eserinde \u015fairimizin cemiyetteki manevi de\u011ferlere m\u00fcnasebetini bildiren fikirlerine de yer vermi\u015ftir. Kitap yazar\u0131n\u0131n fikrince, M. Akif \u201cFatih K\u00fcrs\u00fc\u201d eserinde ahlak, marifet, fazilet konular\u0131n\u0131 daha dolgun, ard\u0131c\u0131l \u015fekilde g\u00f6stermi\u015ftir. M. Akif ahlak\u0131n ve faziletin kayna\u011f\u0131n\u0131 dinden g\u00f6rmektedir. M. Akif\u2019e g\u00f6re, milletleri ya\u015fatan esas amil milli ahlak\u0131 besleyen milli ruhtur, e\u011fer ahlak \u00e7\u00f6kerse millet mah\u0131v olur. \u015eaire g\u00f6re, cemiyette negatif hallerin \u00e7o\u011falmas\u0131, cahillerin \u00e7o\u011falmas\u0131 ile ilgilidir.<br \/>\nKitap yazar\u0131n\u0131n fikrince, M. Akif cemiyetteki manevi de\u011ferlerden konu\u015fsa da kendisi de manevi y\u00f6nden zengin bir insan olmu\u015ftur. \u015eair vefat eden arkada\u015f\u0131n\u0131n be\u015f evlad\u0131n\u0131 kendi evlatlar\u0131ndan ay\u0131rmam\u0131\u015f, onlar\u0131 b\u00fcy\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bir de \u201c\u0130stiklal Mar\u015f\u0131\u201d i\u00e7in ald\u0131\u011f\u0131 paray\u0131 kimsesiz \u00e7ocuklar vakf\u0131na hediye etmi\u015ftir. Bunlar M. Akif\u2019in manevi y\u00f6nden ne kadar temiz bir insan oldu\u011funu kan\u0131tlamaktad\u0131r.<br \/>\nM. Akif hakk\u0131nda Azerbaycan\u2019da bas\u0131lm\u0131\u015f bu kitaptan okuyoruz ki, \u015fair cemiyetin temeli olan aile hayat\u0131na b\u00fcy\u00fck \u00f6nem vermi\u015ftir. Ona g\u00f6re, mutluluk ve rahatl\u0131k yaln\u0131z aile hayat\u0131nda mevcuttur. S. G\u00fcndo\u011fdu \u015fairin aile m\u00fcnasebetlerine, kad\u0131n hukukuna ithaf olunmu\u015f eserlerinden s\u00f6z a\u00e7maktad\u0131r. Kad\u0131n\u0131n d\u00f6v\u00fclmesini, bo\u015fanmam\u0131 \u201cEmri \u0130lahi\u201d olarak kabul edenlere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmakla cemiyeti kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015fan M. Akif kad\u0131na y\u00fcksek de\u011fer vermi\u015ftir.<br \/>\nS. G\u00fcndo\u011fdu\u2019nun kitab\u0131n\u0131n 2\u2019i fasl\u0131ndaki b\u00f6l\u00fcmlerden biri de M. Akif\u2019in Avrupa ve Avrupa \u201ck\u00fclt\u00fcr\u00fcne\u201d kar\u015f\u0131 m\u00fcnasebeti adlan\u0131r. Seriye Han\u0131m as\u0131l konuya \u2013yani M. Akif\u2019in Avrupa ve Avrupa \u201ck\u00fclt\u00fcr\u00fcne\u201d kar\u015f\u0131 m\u00fcnasebeti adl\u0131 konuya girmeden \u00f6nce o d\u00f6nemin T\u00fcrkiye\u2019sine k\u0131sa bir seyahate \u00e7\u0131k\u0131yor ve \u015funlar\u0131 dile getirmektedir: \u201cOsmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funun zay\u0131flamas\u0131 Avrupa\u2019y\u0131 \u00e7ok sevindirdi. Bir zamanlar Osmanl\u0131 padi\u015fahlar\u0131n\u0131 gezdiren atlar\u0131n \u00fczengisini \u00f6pme\u011fi kendine \u015feref bilen Avrupal\u0131lar bu g\u00fcn onun kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc biri gibi durmu\u015ftur. Osmanl\u0131 Padi\u015fah\u0131n\u0131n bir i\u015faretinden korkuya d\u00fc\u015fen Avrupa krallar\u0131 \u015fimdi Osmanl\u0131\u2019n\u0131n zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcp onun i\u00e7 i\u015flerine m\u00fcdahile ediyordular. \u015eimdi Avrupa\u2019n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc Osmanl\u0131 yok idi. \u201cMedeniyet\u201d maskesi alt\u0131nda \u201cSava\u015f lab\u00fctt\u00fcr\u201d, \u201cG\u00fc\u00e7l\u00fc zay\u0131f\u0131 ezer\u201d, \u201cMedeni milletler b\u00f6yle olmal\u0131d\u0131r\u201d vs. siyasi sloganlar alt\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt yan\u0131nda soyk\u0131r\u0131mlar yap\u0131yordular\u201d. M. Akif Avrupa\u2019n\u0131n \u0130slam \u00fclkelerindeki bu zulme kar\u015f\u0131 \u201cHakk\u0131n Sesleri\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda hak sesini y\u00fcceltmi\u015ftir. \u015eair Frans\u0131zlarla sava\u015fan Almanlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmakla u\u011fur kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun ayn\u0131 zamanda halkla ayd\u0131n fikirli insanlar\u0131n sa\u011flam m\u00fcnasebet sonucunda oldu\u011funu dile getirmi\u015ftir. S. G\u00fcndo\u011fdu yaz\u0131yor ki, M. Akif ilim ve teknolojiden konu\u015furken ilkin olarak milli ruha \u00fcst\u00fcnl\u00fck vermi\u015ftir. Bu hakta o Japonlar\u0131n g\u00f6rd\u00fckleri i\u015flere de\u011fer vermi\u015ftir. \u015eairin fikrince, Japonlar Bat\u0131n\u0131n elim ve teknolojisinden istifade etmi\u015fler, fakat taklit etmemi\u015fler. Onlar bunu manevi de\u011ferlerine esaslanarak ona uygun \u015fekilde hayata ge\u00e7irmi\u015flerdir. \u015eair \u201cS\u00fcleymaniye K\u00fcrs\u00fcs\u00fcnde\u201d adl\u0131 eserinde Japonlar\u0131n u\u011fur kazanmalar\u0131 ile e\u015fit olarak T\u00fcrklerin geri kalmalar\u0131n\u0131n nedenini de a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\nS. G\u00fcndo\u011fdu\u2019nun kitab\u0131nda M. Akif\u2019in bu g\u00fcnle \u00e7ok sesle\u015fen bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc de var. Rusya\u2019n\u0131n elinin alt\u0131nda inleyen M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n durumu. Kitab\u0131n yazar\u0131 \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemektedir: \u015eair \u201cS\u00fcleymaniye K\u00fcrs\u00fcs\u00fcnde\u201d adl\u0131 eserinde vaizin dilinden Rusya\u2019y\u0131 tasvir etmi\u015ftir. D\u00fc\u015f\u00fcnen ba\u015flar kesilir, \u201cmedeni\u201d Avrupa ise g\u00f6rmemezlikten geliyor. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 M. Akif manzum \u015firinde b\u00f6yle ifade etmektedir;<br \/>\nO zaman Rusya\u2019da h\u00e2kimdi yaman bir tazyik,<br \/>\nZulm\u00fc sevdirmek i\u00e7in var m\u0131 ya bir ba\u015fka tarik?<br \/>\nD\u00fc\u015f\u00fcnen her kafan\u0131n mutlak ezilmekti sonu!<br \/>\nMedeni Avrupa bilmem, niye g\u00f6rmezdi bunu?<\/p>\n<p>Evet, bu m\u0131sralar i\u00e7imizi s\u0131zlatt\u0131. \u201cMedeni\u201d Avrupa bu g\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n, T\u00fcrklerin hem sevin\u00e7li, hem kederli g\u00fcnlerine kar\u015f\u0131 sorumsuz olmalar\u0131 bizi \u00e7ok \u00fczd\u00fc. Hocal\u0131 soyk\u0131r\u0131m\u0131 Avrupa\u2019n\u0131n umurunda de\u011fil, ama Avrupa Ermenilerin olmayan soyk\u0131r\u0131m\u0131na \u201cg\u00f6zya\u015f\u0131\u201d d\u00f6kmektedir. Ke\u015fke Mehmet Akif yasasayd\u0131 ve bunlar\u0131 g\u00f6rseydi\u2026<br \/>\nM. Akif\u2019e ithaf olunmu\u015f bu kitapta M. Akif\u2019in yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda sava\u015f ve milli m\u00fccadelenin edebi y\u00f6nden yans\u0131mas\u0131 da vard\u0131r. \u015eaire g\u00f6re, Osmanl\u0131 toplumunu sosyal \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe u\u011fratan fakt\u00f6rlerden biri yoksulluk ve bir de devleti zay\u0131flatan sava\u015flar idi. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131, Balkan Sava\u015f\u0131 vs. felaketler \u015fairin \u015fiirlerinde g\u00f6sterilmi\u015ftir. Bildi\u011fimiz gibi, 1914 y\u0131l\u0131ndaki I.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131nda Osmanl\u0131 Devleti zorla sava\u015fa s\u00fcr\u00fcklenmi\u015fti. Bu f\u0131rsat\u0131 elinden ka\u00e7\u0131rmayan Rusya Do\u011fu Anadolu\u2019ya h\u00fccum ederek orada \u00e7ok yerleri i\u015fgal etti. Bat\u0131 Devletleri de Rusya\u2019dan geri kalmad\u0131lar, onlar da \u00c7anakkale Bo\u011faz\u0131na girme\u011fe \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. 1918 y\u0131l\u0131nda Mondros s\u00f6zle\u015fmesi ile Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu \u00e7\u00f6kt\u00fc. O g\u00fcnlerde Prof. Dr. M. Ergin yaz\u0131yordu: K\u0131l\u0131c\u0131n simgesi \u015fanl\u0131 T\u00fcrk Ordusu ad\u0131na Anafartalar kahraman\u0131 Mustafa Kemal Atat\u00fcrk, kalemin simgesi ise \u201c\u015eehitler Destan\u0131\u201d, \u201c\u00c7anakkale Destan\u0131\u201d ile Mehmet Akif idi. S. G\u00fcndo\u011fdu yaz\u0131yor ki, o zorlu g\u00fcnlerde Mehmet Akif Bat\u0131c\u0131lar\u0131, \u0130slamc\u0131lar\u0131, T\u00fcrk\u00e7\u00fcleri ve b\u00fct\u00fcn ayd\u0131nlar\u0131 milli birlik u\u011frunda birle\u015fme\u011fe \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yordu. O g\u00fcnlerde M. Akif o g\u00fcnlerde Osmanl\u0131\u2019n\u0131n ac\u0131 g\u00fcnlerini kaleme al\u0131yordu. \u015eair yaz\u0131yordu ki, Osmanl\u0131 yeni ayr\u0131lm\u0131\u015f balkan devletlerine ma\u011flup olmu\u015f, o g\u00fcnlerde Rumeli adlanan topraklarda ya\u015fayan binlerce T\u00fcrk\u2019e soyk\u0131r\u0131m yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. O g\u00fcnlerde Vardar nehrinin sular\u0131 kandan k\u0131pk\u0131rm\u0131z\u0131 idi. Da\u011flar, ta\u015flar \u201ck\u0131rm\u0131z\u0131 ufuklar\u0131n alt\u0131nda her \u015fey k\u0131pk\u0131rm\u0131z\u0131 idi\u201d.<br \/>\nO g\u00fcnlerde S\u0131rplar, H\u0131rvatlar camileri hayvan ah\u0131r\u0131na \u00e7evirir, binlerle M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk\u00fcn\u00fcn imzas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan \u015fah eseri yok ediyordular. Balkanlardaki deh\u015fete sab\u0131r edemeyen Mehmet Akif \u201cbu insanl\u0131k dram\u0131n\u0131\u201d y\u00fcrek a\u011fr\u0131s\u0131 ile kaleme alm\u0131\u015ft\u0131r. M. Akif hakk\u0131ndaki kitab\u0131n yazar\u0131 S. G\u00fcndo\u011fdu XX.asr\u0131n ba\u015flar\u0131nda Balkanlarda T\u00fcrklerin ba\u015f\u0131na getirilen bu olaylar\u0131 XX. Asr\u0131n sonlar\u0131nda Karaba\u011f\u2019da ya\u015fayan Azerbaycan T\u00fcrklerinin ba\u015f\u0131na getirilen olaylarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131r. Biz de ona cevap olarak diyoruz ki, her zaman M. Akif\u2019in dedi\u011fi gibi, Bat\u0131l\u0131lar\u0131n k\u0131\u015fk\u0131rtmas\u0131yla ba\u015flayan bu olaylar Her zaman T\u00fcrklerin facias\u0131yla sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r, her d\u00f6nemde de Bat\u0131 bu olaylar\u0131 kenardan sakince seyir etmi\u015f, m\u00fcdahile etmemi\u015f, bir kelime de s\u00f6ylememi\u015ftir.<br \/>\nM. Akif ise bu olaylara sorumsuz kalmam\u0131\u015ft\u0131r, ya\u015fasayd\u0131 bu g\u00fcn de kalemini kalbinin kan\u0131na bat\u0131rarak \u00fclkesinin ve T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131n\u0131n derdini d\u00fcnyaya iletirdi.<br \/>\nSeriye Han\u0131m \u00c7anakkale m\u00fcjdesinin alan M. Akif\u2019in sevincini g\u00fczel, anlaml\u0131 c\u00fcmlelerle ifade etmi\u015ftir. Yazar der ki: \u201c\u00c7anakkale Destan\u0131\u201d eseri bu sava\u015fta \u015fehit ve gazi olan askerlerin hat\u0131ras\u0131na y\u00fcceltilmi\u015f en b\u00fcy\u00fck abide idi:<br \/>\n-Ey \u015fehit o\u011flu \u015fehit, isteme benden makber,<br \/>\nSana iki agu\u015funu a\u00e7m\u0131\u015f duruyor Peygamber!<\/p>\n<p>M. Akif hakk\u0131nda bu de\u011ferli eseri yazan S. G\u00fcndo\u011fdu \u015fairin \u0130stiklal Mar\u015f\u0131\u2019ndan s\u00f6z a\u00e7arken \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemektedir:-Bu eserde k\u00f6ke ba\u011fl\u0131l\u0131k, birlik, hem fikir olmak, T\u00fcrk-\u0130slam maneviyat\u0131, vatan, millet, bayrak sevgisi vard\u0131r.<br \/>\nYazar M. Akif\u2019in devlet\u00e7ilik ve devlet idaresi fikirlerini bir ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda toplam\u0131\u015ft\u0131r. \u015eairin bu mefhumlar hakk\u0131nda fikirlerini anlat\u0131rken yazar \u015fairin Kuran\u0131 Kerim\u2019deki devlet\u00e7ilik ve devlet idaresi hakk\u0131ndaki fikirlerine istinat etmi\u015ftir. \u015eair devletten konu\u015furken devlet ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n en \u00f6nemli vazifelerinden olan adaletin yerini bulmas\u0131ndan konu\u015fmaktad\u0131r. G\u00fcndo\u011fdu yaz\u0131yor ki, M. Akif \u201cAsim\u201d mesnevisinde \u015funlar\u0131 yazmaktad\u0131r: Sadece idarenin ba\u015f\u0131nda duran insan d\u00fcr\u00fcst olmamal\u0131d\u0131r, etraf\u0131ndaki insanlardan da bunu talep etmelidir. M. Akif\u2019in fikrince, devletin temel g\u00f6revlerinden biri de vatanda\u015flar\u0131n\u0131n kanuna uygun davranmalar\u0131 i\u00e7in \u015ferait yaratmas\u0131, cemiyete zarar veren \u015fah\u0131slar hakk\u0131nda gereken hukuki tedbirler g\u00f6rmesidir.<br \/>\nS. G\u00fcndo\u011fdu\u2019nun M. Akif hakk\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 eserinin son b\u00f6l\u00fcm\u00fc M. Akif\u2019in \u0130\u00e7timai-sosyal Konulu \u015eiirlerinin Sanatk\u00e2rl\u0131k \u00d6zellikleri hakk\u0131ndad\u0131r. Yazar bu fas\u0131lda ilk \u00f6nce \u015fairin \u015fiirlerinin i\u00e7erik, forma ve t\u00fcrlerinden, \u0130stifade etti\u011fi aruz formalar\u0131ndan, Dil ve \u00fcslup \u00f6zelliklerinden sohbet a\u00e7maktad\u0131r.<br \/>\nSeriye Han\u0131m ilk \u00f6nce \u015fairin \u201cSanat cemiyet i\u00e7indir\u201d fikrine \u00f6nem vermi\u015f, \u015fairin s\u00f6zleriyle bu fikri bir daha onaylam\u0131\u015ft\u0131r: \u201cCemiyete, insanlara hay\u0131r vermeyen sanat yerin dibine bats\u0131n\u201d. S. G\u00fcndo\u011fdu der ki, \u015fair \u00f6m\u00fcr boyu bu d\u00fc\u015f\u00fcnce ile ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r, ayn\u0131 zamanda \u015fair edebiyat\u0131n cemiyetteki rol\u00fcn\u00fc y\u00fcksek de\u011ferlenmi\u015f, onun etki g\u00fcc\u00fcne inan\u0131yordu. M. Akif\u2019e g\u00f6re, konunun se\u00e7ilmesi ve d\u00fczg\u00fcn istifade edilmesiyle beraber fikrin etkili tasviri de yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00f6nemli \u015fartlar\u0131ndan biridir. Tasvirlerde esas maksat olay\u0131 e\u015fyalar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile vermektir. \u00d6rne\u011fin, dilencinin sefaletini g\u00f6stermek i\u00e7in o zavall\u0131n\u0131n evindeki b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131 ile merhamet uyand\u0131racak ne kadar e\u015fya varsa onlar\u0131 g\u00f6stermek daha etkili olacakt\u0131r.<br \/>\nS. G\u00fcndo\u011fdu\u2019nun fikrince M. Akif eserlerini en \u00e7ok sevdi\u011fi aruz vezninde yazm\u0131\u015ft\u0131r. M. Akif\u2019in \u015fiirlerinin dil ve \u00fcslup \u00f6zelliklerinden konu\u015fan S. G\u00fcndo\u011fdu bu konu ile ilgili \u015funlar\u0131 yazmaktad\u0131r: M. Akif\u2019in yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrk dili b\u00fct\u00fcn g\u00fczelli\u011fi ile \u00f6z aksini bulmu\u015ftur. M. Akif T\u00fcrk dilini aruza en m\u00fckemmel uygunla\u015ft\u0131ran sanatk\u00e2r idi. M. Akif dilde sadelik taraftar\u0131 idi. \u0130lk \u015fiirlerinde Arap, Fars kelimeleri kullansa da \u00e7a\u011fda\u015f \u015fairlerden farkl\u0131 olarak \u015fiirlerini halk aras\u0131nda istifade olunan konu\u015fma dilinde kaleme ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. Ayn\u0131 zamanda M. Akif b\u00fcy\u00fck sevgi ile \u00f6mr\u00fc boyu sanat felsefesine sadik kalm\u0131\u015f, \u015fiirlerinde i\u015fledi\u011fi bedii ifade vas\u0131talar\u0131n\u0131n tabii ve ger\u00e7ekli\u011fe uygun olmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. O eserlerinin daha etkili ve g\u00fczel olmas\u0131 i\u00e7in bedii ifade vas\u0131talar\u0131ndan maharetle istifade etmi\u015ftir.<br \/>\nGen\u00e7 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Seriye G\u00fcndo\u011fdu T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u015fairi Mehmet Akif\u2019e sevgi ve sayg\u0131 ile yazd\u0131\u011f\u0131 bu eser \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken \u00e7ok say\u0131da \u00e7e\u015fitli dillerde edebiyattan istifade etmi\u015ftir. O Azerbaycan ve T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esiyle, Rus ve \u0130ngiliz dillerinde \u00e7ok say\u0131da edebiyattan kaynaklar alm\u0131\u015ft\u0131r. Eserin sonunda M. Akif\u2019in hayat ve faaliyetini aks ettiren resimler de vard\u0131r.<br \/>\nSonuca gelmeden onu da diyelim ki, Bak\u0131\u2019da faaliyet g\u00f6steren Kafkas \u00dcniversitesi 2013 y\u0131l\u0131n\u0131n May\u0131s ay\u0131nda T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131n\u0131 I\u015f\u0131kland\u0131ranlar: M. Akif Ersoy ve H\u00fcseyin Cavit konulu Uluslararas\u0131 sempozyum d\u00fczenlediler, o sempozyuma d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt taraf\u0131ndan Mehmet Akif Ersoy ve H\u00fcseyin Cavit sevdal\u0131lar\u0131 gelmi\u015fti. Bu sempozyum bir daha kan\u0131tlad\u0131 ki, Azerbaycan T\u00fcrklerinin M. Akif\u2019e d\u00fcnya boyda sevgisi ve sayg\u0131s\u0131 vard\u0131r. Sempozyumun d\u00fczenlenmesinde Mehmet Akif Ersoy kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131 Dr. Seriye G\u00fcndo\u011fdu\u2019nun b\u00fcy\u00fck eme\u011fi vard\u0131r.<br \/>\nEserin \u201cSonu\u00e7\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra \u201cSon S\u00f6z Yerine\u201d isimli yaz\u0131n\u0131 Dr. Ra\u015fit Tahmezo\u011flu yazm\u0131\u015ft\u0131r. Bilim insan\u0131 Mehmet Akif\u2019ten sevgi ile konu\u015fuyor ve bunlar\u0131 dile getirmektedir: Azerbaycan okurlar\u0131 M. Akif\u2019i \u015fimdiye kadar \u201c\u0130stiklal Mar\u015f\u0131\u201d \u015fairi gibi tan\u0131yordularsa, T\u00fcrkoloji\u2019mize kazand\u0131r\u0131lan bu eser sayesinde Mehmet Akif\u2019e Safahat \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bakacak, onu sayg\u0131 ile anacaklar. Bu sevginin yolu ebediyete kadar uzayacakt\u0131r.<br \/>\nBiz de bu fikirlere ortak oldu\u011fumuzu s\u00f6yl\u00fcyoruz ve diyoruz ki, \u00f6yle eserler T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131 kayna\u015ft\u0131racak, d\u00fcnyada ya\u015fayan T\u00fcrklerin kalbinde Mehmet Akif\u2019e b\u00fcy\u00fck bir sevgi ate\u015fi yakacakt\u0131r. Ne kadar ki, T\u00fcrk Milleti var onun b\u00fcy\u00fck \u015fairi, azatl\u0131k m\u00fccahidi Mehmet Akif Ersoy da vard\u0131r. Art\u0131k Mehmet Akif Azerbaycan T\u00fcrklerinin de evlad\u0131d\u0131r, o Azerbaycan \u015fairidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prof. Dr. Tamilla Abbashanl\u0131 Aliyeva Eski\u015fehir Osmangazi \u00dcniversitesi \/\u00d6\u011fretim \u00dcyesi Sona \u00c7erkez Kuliyeva Bak\u0131 Devlet \u00dcniversitesi\/Rus Dili B\u00f6l\u00fcm\u00fc, \u00d6\u011fretim G\u00f6revlisi Bildi\u011fimiz gibi, T\u00fcrkiye\u2019nin istiklal \u015fairi Mehmet Akif Ersoy b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda oldu\u011fu gibi, Azerbaycan\u2019da \u00e7ok sevilir ve eserleri herkesin diller ezberidir. Bunun kan\u0131t\u0131 olarak Azerbaycan Milli Elmler Akademiyas\u0131 Ord. Prof. Ziya B\u00fcnyadov\u2019un ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan Do\u011fu\u015f\u00fcnasl\u0131k [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-18440","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turkiy-dbiyyati"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18440","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18440"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18440\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18445,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18440\/revisions\/18445"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18440"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18440"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18440"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}