{"id":18952,"date":"2016-03-29T09:00:47","date_gmt":"2016-03-29T05:00:47","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=18952"},"modified":"2016-03-29T11:57:57","modified_gmt":"2016-03-29T07:57:57","slug":"rafiq-oday-31-mart-hadis%c9%99l%c9%99ri-h%c9%99qiq%c9%99tl%c9%99r-isiginda-v%c9%99-yaxud-az%c9%99rbaycanlilarin-soyqirimi-haqqinda-yet%c9%99rinc%c9%99-m%c9%99lumatimiz-varmi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=18952","title":{"rendered":"Rafiq ODAY.&#8221;31 mart hadis\u0259l\u0259ri &#8211; h\u0259qiq\u0259tl\u0259r i\u015f\u0131\u011f\u0131nda v\u0259 yaxud az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131 haqq\u0131nda yet\u0259rinc\u0259 m\u0259lumat\u0131m\u0131z varm\u0131?&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2013\/08\/Rafiq-Oday-foto.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2013\/08\/Rafiq-Oday-foto-223x300.jpg\" alt=\"Rafiq Oday foto\" width=\"223\" height=\"300\" class=\"alignnone size-medium wp-image-5522\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2013\/08\/Rafiq-Oday-foto-223x300.jpg 223w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2013\/08\/Rafiq-Oday-foto.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 223px) 100vw, 223px\" \/><\/a><\/p>\n<p><strong>31 mart hadis\u0259l\u0259ri &#8211; h\u0259qiq\u0259tl\u0259r i\u015f\u0131\u011f\u0131nda <\/strong><br \/>\nv\u0259 yaxud<br \/>\n<strong>az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131 haqq\u0131nda yet\u0259rinc\u0259 m\u0259lumat\u0131m\u0131z varm\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>Bu g\u00fcn d\u00f6vl\u0259timiz v\u0259 xalq\u0131m\u0131z qar\u015f\u0131s\u0131nda az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 \u0259srl\u0259r boyu apar\u0131lan soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259ti haqq\u0131nda h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri d\u00fcnyaya yaymaq, beyn\u0259lxalq ictimai fikird\u0259 \u0259dal\u0259tin b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131na nail olmaq, soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259tinin a\u011f\u0131r n\u0259tic\u0259l\u0259rini aradan qald\u0131rmaq v\u0259 bir daha t\u0259krar olunmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259k v\u0259zif\u0259si durur.<br \/>\n<strong>Heyd\u0259r \u018fL\u0130YEV, \u00dcmummilli lider<\/strong><\/p>\n<p>M\u0259n \u015f\u00fcbh\u0259 etmir\u0259m ki, biz do\u011fma torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lardan azad ed\u0259c\u0259yik. M\u0259n inanmaq ist\u0259yir\u0259m ki, Erm\u0259nistan r\u0259hb\u0259rliyi, n\u0259hay\u0259t, beyn\u0259lxalq h\u00fcquq prinsipl\u0259rin\u0259 riay\u0259t ed\u0259c\u0259k v\u0259 i\u015f\u011fal olunmu\u015f torpaqlardan qo\u015funlar\u0131n\u0131 \u00f6z xo\u015fu il\u0259 \u00e7\u0131xaracaq v\u0259 bizim soyda\u015flar\u0131m\u0131z bu torpaqlara qay\u0131dacaqlar. \u018fks t\u0259qdird\u0259, Az\u0259rbaycan tam s\u0259rb\u0259stdir ki, b\u00fct\u00fcn imkanlardan istifad\u0259 etsin v\u0259 \u00f6z do\u011fma torpaqlar\u0131n\u0131 azad etsin.<br \/>\n\u0130lham \u018fliyev,<br \/>\n<strong>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti<\/strong><\/p>\n<p>Erm\u0259ni \u015fovinist mill\u0259t\u00e7il\u0259rinin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259tinin iki y\u00fcz il\u0259 yax\u0131n tarixi vard\u0131r. Xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259, soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 t\u0259cav\u00fczkarl\u0131q siyas\u0259ti Az\u0259rbaycan tarixinin faci\u0259l\u0259rl\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n qanl\u0131 hadis\u0259l\u0259rl\u0259 dolu \u00e7ox a\u011fr\u0131l\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rini t\u0259\u015fkil edir.<br \/>\nQaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259sind\u0259 erm\u0259ni \u0259halisinin xeyli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 \u00e7oxald\u0131lmas\u0131 XIX \u0259srin 20-ci ill\u0259rind\u0259, x\u00fcsusil\u0259 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edilm\u0259sind\u0259n sonra ba\u015f vermi\u015fdir. 1804-1813-c\u00fc, 1826-1828-ci ill\u0259r Rusiya-\u0130ran v\u0259 1828-1829-cu ill\u0259r Rusiya-T\u00fcrkiy\u0259 m\u00fcharib\u0259sinin gedi\u015find\u0259, h\u0259m d\u0259 sonralar erm\u0259nil\u0259rin \u0130ran, T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycandan k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 C\u0259nubi Qafqaza, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Qaraba\u011fa k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 burada onlar\u0131n say\u0131 ilb\u0259il artma\u011fa ba\u015flad\u0131.<br \/>\n21 mart 1828-ci ild\u0259 Rus \u00e7ar\u0131n\u0131n q\u0259rar\u0131 il\u0259 Erm\u0259nistan vilay\u0259tinin yarad\u0131lmas\u0131 an\u0131ndan is\u0259 bu vilay\u0259td\u0259n m\u00fcx\u00act\u0259lif yollarla az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si sistemli xarakter alm\u0131\u015f, onlar\u0131n yerin\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n, \u0130randan, Suriyadan v\u0259 dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n erm\u0259nil\u0259r g\u0259tirilm\u0259kl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n a\u011fr\u0131l\u0131-ac\u0131l\u0131 g\u00fcnl\u0259ri ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. \u00abErm\u0259ni vilay\u0259ti\u00bb he\u00e7 d\u0259 erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti deyildi. \u00abErm\u0259ni vilay\u0259ti\u00bb \u0130r\u0259van v\u0259 Nax\u00e7\u0131van xanl\u0131qlar\u0131n\u0131n \u0259razisi \u0259sas\u0131nda yarad\u0131lan m\u00fcv\u0259qq\u0259ti inzibati-idar\u0259etm\u0259 vahidi idi. Lakin bu Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda \u0130r\u0259van v\u0259 Nax\u00e7\u0131van xanl\u0131nlar\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 yarad\u0131lacaq g\u0259l\u0259c\u0259k Erm\u0259nis\u00actan\u0131n t\u0259m\u0259li dem\u0259k idi. \u00abErm\u0259ni vilay\u0259ti\u00bbnin \u0259yal\u0259t v\u0259 dair\u0259l\u0259rind\u0259 g\u0259lm\u0259 erm\u0259nil\u0259rin art\u0131m\u0131 v\u0259 yerli az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00e7ar t\u0259zyiqin\u0259 davam g\u0259tirm\u0259y\u0259r\u0259k \u0130ran v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razil\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7m\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259halinin etnik t\u0259rkibind\u0259ki f\u0259rq erm\u0259nil\u0259rin xeyrin\u0259 d\u0259yi\u015firdi. 1828-ci ild\u0259 t\u0259qrib\u0259n 4 ay \u0259rzind\u0259 \u0130randan \u0130r\u0259van, Nax\u00e7\u0131van v\u0259 Qaraba\u011f xanl\u0131qlar\u0131n\u0131n \u0259razisin\u0259 8 min 249 erm\u0259ni ail\u0259si, y\u0259ni 40 min n\u0259f\u0259r erm\u0259ni k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bir q\u0259d\u0259r sonra is\u0259 Az\u0259rbaycan topaqlar\u0131na Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti \u0259razisind\u0259n daha 90 min erm\u0259ninin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si h\u0259yat ke\u00e7irilmi\u015fdir. 1828-1830-cu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259sin\u0259 200 min erm\u0259ni k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, XIX \u0259srin sonu \u2013 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 C\u0259nubi Qafqaza erm\u0259nil\u0259rin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si m\u00fct\u0259madi olaraq davam etdirilmi\u015f, t\u0259kc\u0259 1896-c\u0131 ild\u0259n 1908-ci il\u0259 kimi Zaqafqaziyaya 400 min erm\u0259ni k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc.<br \/>\nErm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rinin XIX \u0259srin sonunda \u2013 1885-ci ild\u0259 Marseld\u0259 \u2013 \u00abAmrenakan\u00bb, 1887-ci ild\u0259 Cenevr\u0259d\u0259 \u00abQ\u0131n\u00e7aq\u00bb, 1890-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 Tiflisd\u0259 \u00abDa\u015fnaqs\u00fctyun\u00bb partiyalar\u0131n\u0131 yaratmaqla, erm\u0259nil\u0259rin \u00abB\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u00bb yaratmaq iddialar\u0131 yeni m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259m qoydu.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Bak\u0131n\u0131n neft s\u0259nayesi sah\u0259sind\u0259 m\u00f6vcud olan 167 m\u00fc\u0259ssis\u0259sid\u0259n c\u0259mi 49-u az\u0259rbaycanl\u0131 kapitalistl\u0259rin \u0259lind\u0259 idi. Erm\u0259nil\u0259rin is\u0259 55 firmas\u0131 vard\u0131. Qalan 21 firma ruslara, 10 firma \u0259cn\u0259bil\u0259r\u0259, 17 firma y\u0259hudi kapitalistl\u0259rin\u0259, 6 firma is\u0259 g\u00fcrc\u00fc sahibkarlar\u0131na m\u0259xsus idi. \u0130nhisar\u00e7\u0131 kapital\u0131n neft s\u0259nayesind\u0259 hakim k\u0259sildiyi ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan milli kapital\u0131n\u0131n m\u00f6vqeyi \u00e7ox z\u0259if idi. Bel\u0259 bir g\u0259rgin d\u00f6vrd\u0259 \u00abDa\u015fnaks\u00fctyun partiyas\u0131\u00bb sosial-demokratlarla \u0259laq\u0259y\u0259 gir\u0259r\u0259k Bak\u0131da sosial-demokrat v\u0259 sosial inqilab\u00e7\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda da\u015fnaks\u00fctyun y\u00f6n\u00fcml\u00fc f\u0259hl\u0259 t\u0259\u015fkiltlar\u0131 yarad\u0131rd\u0131lar. Onlar\u0131n is\u0259 \u0259sas m\u0259ram\u0131 yerli \u0259hali ars\u0131nda ixti\u015fa\u015flar, t\u0259xribatlar t\u00f6r\u0259tm\u0259k, qanl\u0131 aksiyalar h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k idi.<br \/>\nT\u0259kc\u0259 XX \u0259srd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar 4 d\u0259f\u0259 \u2013 1905-1907-ci, 1918-1920-ci, 1948-1953-c\u00fc v\u0259 1988-1993-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dil\u0259n soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015flar. XX \u0259srd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Bak\u0131, \u015eamax\u0131, Quba q\u0259zalar\u0131nda, Qaraba\u011f, Z\u0259ng\u0259zur, Nax\u00e7\u0131van, L\u0259nk\u0259ran b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259 ba\u015fqa \u0259razil\u0259rind\u0259 az\u0259rbay\u00accanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131 x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131qla h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. Erm\u0259nil\u0259rin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri qanl\u0131 faci\u0259l\u0259rin daha d\u0259h\u015f\u0259tlisi 1918-ci il 31 mart v\u0259 1-2 aprel tarixl\u0259rind\u0259 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f soyq\u0131r\u0131m\u0131 hadis\u0259l\u0259ridir.<br \/>\nBirinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra Rusiyada yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259td\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r 1917-ci ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f fevral v\u0259 oktyabr inqilablar\u0131ndan \u00f6z m\u0259qs\u0259dl\u0259rini bol\u00ac\u015fe\u00acvizm bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. 1918-ci ilin mart\u0131nda Rusiya bol\u015fe\u00acvikl\u0259rinin r\u0259hb\u0259ri Lenin silahda\u015f\u0131 v\u0259 yax\u0131n dostu Stepan \u015eaumyan\u0131 Qafqaza f\u00f6vq\u0259lad\u0259 komissar t\u0259yin edib Bak\u0131ya g\u00f6nd\u0259rir. Qurulmu\u015f plan v\u0259 m\u0259qs\u0259d b\u0259lli idi. Yarad\u0131lan Bak\u0131 kommunas\u0131 \u00ab\u0259ksinqilab\u00e7\u0131 elementl\u0259r\u00bbl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 p\u0259rd\u0259si alt\u0131nda Bak\u0131 quberniyas\u0131nda ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dini g\u00fcd\u0259n cinay\u0259tkarlar plan\u0131n realla\u015fd\u0131r\u0131l\u00acmas\u0131na ba\u015flay\u0131r. A.Mikoyan\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda t\u0259\u015fkil olunan \u00abQ\u0131rm\u0131z\u0131 qvardiya\u00bb adl\u0131 10-12 minlik ordunun 70 faizi erm\u0259nil\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olur. Onlar bol\u015fevik\u00acl\u0259rl\u0259 birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k guya antisovet qiyam\u0131 alt\u0131nda m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rlar.<br \/>\n\u00abDa\u015fnaq\u00acs\u00fctyun\u00bb partiyas\u0131 v\u0259 Erm\u0259ni Milli Konqresi daha geni\u015f f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131r. \u0130lk add\u0131m kimi \u00f6zl\u0259rini Qafqazda bol\u015fevik hakimiyy\u0259tinin qanuni n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri hesab ed\u0259n maska\u00aclanm\u0131\u015f da\u015fnaklar, \u0259sas\u0259n T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n qa\u00e7\u0131b g\u0259l\u0259n erm\u0259nil\u0259ri silahland\u0131daraq sovet haki\u00acmiyy\u0259ti qurmaq ad\u0131 alt\u0131nda Bak\u0131da hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7irdil\u0259r. Lenin t\u0259r\u0259find\u0259n 1917-ci ilin dekabr\u0131nda Qafqaza f\u00f6vq\u0259lad\u0259 komissar t\u0259yin edil\u0259n da\u015fnak S.\u015eaumyan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 r\u0259hb\u0259rin\u0259 \u00e7evrildi.<br \/>\nBak\u0131 v\u0259 Bak\u0131 \u0259traf\u0131n\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259k da\u015fnak lideri, bol\u015fevik qiyaf\u0259li Stepan \u015eaumyana, \u015eirvan b\u00f6lg\u0259sini, \u015eamax\u0131n\u0131, Mu\u011fan\u0131, L\u0259nk\u0259ran\u0131 m\u0259hv etm\u0259k Styopa Lalayana v\u0259 onun silahda\u015f\u0131 Tatoves \u018fmiryana, Quba q\u0259zas\u0131n\u0131 yerl\u0259-yeksan etm\u0259k da\u015fnak lideri Hama\u00aczaspa, Nax\u00e7\u0131van\u0131, Z\u0259ng\u0259zuru, Qaraba\u011f\u0131 talan etm\u0259k Andronik Ozanyana tap\u015f\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Bu quldurlara Stepan \u015eaumyan r\u0259hb\u0259rlik edirdi.<br \/>\n1918-ci il mart\u0131n 30-da Bak\u0131da erm\u0259ni kils\u0259sinin \u0259traf\u0131nda topla\u015fan da\u015fnak d\u0259st\u0259si m\u00fcs\u0259lmanlara qar\u015f\u0131 ilk at\u0259\u015f a\u00e7\u0131r. Mart\u0131n 30-dan aprelin 2-d\u0259k ba\u015f ver\u0259n q\u0131r\u011f\u0131nlarda Stepan \u015eaumyan\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi terror d\u0259st\u0259l\u0259ri Bak\u0131da minl\u0259rl\u0259 insan\u0131 q\u0259tl\u0259 yetir\u0259r\u0259k, m\u00fcs\u0259lman ziyar\u0259tgahlar\u0131n\u0131 yand\u0131rd\u0131lar. \u015e\u0259h\u0259rin \u0259n m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m m\u0259scidi olan T\u0259z\u0259pir top at\u0259\u015fin\u0259 tutuldu. Erm\u0259nil\u0259r Bak\u0131n\u0131n memarl\u0131q incil\u0259rind\u0259n olan \u00ab\u0130smailiyy\u0259\u00bb binas\u0131n\u0131 da yand\u0131rd\u0131lar. \u00dc\u00e7 g\u00fcn davam ed\u0259n q\u0131r\u011f\u0131nlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259kc\u0259 Bak\u0131da v\u0259 Bak\u0131 \u0259traf\u0131nda 30 min\u0259 yax\u0131n g\u00fcnahs\u0131z soyda\u015f\u0131m\u0131z x\u00fcsusi amans\u0131zl\u0131qla, q\u0259ddarl\u0131qla \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<br \/>\nEyni zamanda, Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131nda 10 min, \u015eamax\u0131 q\u0259zas\u0131nda 8 min, Quba q\u0259za\u00acs\u0131nda 16 min, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda is\u0259 132 min az\u0259rbaycanl\u0131 amans\u0131zl\u0131qla q\u0259tl\u0259 ye\u00acti\u00acrilmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan\u0131n y\u00fczl\u0259rl\u0259 \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 k\u0259ndi, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Qaraba\u011fda az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 157 k\u0259nd da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u0259h\u015f\u0259tli q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259dil\u00acmi\u015fdir. Bu d\u00f6vrd\u0259 Quba q\u0259zas\u0131nda 122, \u015eamax\u0131 q\u0259zas\u0131nda 72, Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131nda 115, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda 211, Qars vilay\u0259tind\u0259 92 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, da\u011f\u0131\u00acd\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 talan edilmi\u015fdir. Tarixi Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n bu v\u0259h\u015filikl\u0259r t\u00f6r\u0259dil\u0259rk\u0259n m\u0259kt\u0259bl\u0259r, m\u0259scidl\u0259r yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, maddi-m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri m\u0259hv edilmi\u015fdir. \u00dcmumilikd\u0259 erm\u0259ni da\u015fnaklar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n 1918-ci ilin mart-aprel aylar\u0131nda 700 min\u00acd\u0259n \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131 x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131qla q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir.<br \/>\nMart soyq\u0131r\u0131m\u0131ndan bir ay sonra erm\u0259nil\u0259r bu hadis\u0259l\u0259ri boll\u015fevikl\u0259rl\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar aras\u0131nda c\u0259rayan ed\u0259n hakimiyy\u0259t m\u00fcbariz\u0259si kimi m\u0259tbuatda yayd\u0131lar. 1919-cu ilin yay\u0131nda AB\u015e t\u0259r\u0259find\u0259n Bak\u0131ya g\u00f6nd\u0259ril\u0259n general Harborda t\u0259qdim edil\u0259n s\u0259n\u0259dd\u0259 erm\u0259ni yepiskopu Baqrat erm\u0259nil\u0259rin mart hadis\u0259l\u0259rind\u0259 i\u015ftirak\u0131n\u0131 inkar edirdi. Baqrat Bak\u0131da hadis\u0259l\u0259r zaman\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n 1000 n\u0259f\u0259rd\u0259n 300-n\u00fcn erm\u0259ni v\u0259 rus, 700-n\u00fcn m\u00fcs\u0259lman oldu\u011funu iddia edirdi.<br \/>\n1919-cu ilin son iki ay\u0131nda \u0130r\u0259van quberiniyas\u0131n\u0131n E\u00e7mi\u0259zdin v\u0259 S\u00fcrm\u0259li q\u0259zalar\u0131nda 96 k\u0259nd, \u0130r\u0259van q\u0259zas\u0131n\u0131n is\u0259 b\u00fct\u00fcn k\u0259ndl\u0259ri m\u0259hv edilmi\u015fdi.<br \/>\n1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 indiki Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f 565 min az\u0259rbaycanl\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 do\u011fma torpaqlar\u0131ndan did\u0259rgin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr.<br \/>\n1935-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7i ekstremistl\u0259ri k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259m x\u0259rit\u0259\u00acl\u0259r\u00acd\u0259, h\u0259m d\u0259 1917-1920-ci ill\u0259rd\u0259 i\u015f\u011fal olunmu\u015f \u0259z\u0259li Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda t\u00fcrk-Az\u0259rbaycan m\u0259n\u015f\u0259li co\u011frafi adlar\u0131n d\u0259yi\u015fdirilm\u0259sin\u0259 ba\u015flad\u0131lar. B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 \u0130r\u0259van, Nax\u00e7\u0131van, Qaraba\u011f xanl\u0131qlar\u0131 \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n 18 min Az\u0259rbaycan m\u0259n\u015f\u0259li co\u011frafi ad \u00abtoponim soyq\u0131r\u0131m\u0131na\u00bb m\u0259ruz qald\u0131. <\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259rin XX \u0259srd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdikl\u0259ri soyq\u0131r\u0131m\u0131, deportasiya v\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan 1918-1929-cu il\u0259rd\u0259 29,8 min kvadratkilometr \u0259razisini itirmi\u015f, 1991-1993-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 20 faiz \u0259razimiz i\u015f\u011fal  edilmi\u015fdir. 2,5 milyon n\u0259f\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 deportasiya cinay\u0259tl\u0259rinin qurban\u0131 olmu\u015fdur.<br \/>\nErm\u0259ni t\u0259bli\u011fat\u0131n\u0131n antiaz\u0259rbaycan f\u0259aliy\u0259ti \u00f6t\u0259n \u0259srin 80-ci ill\u0259rinin ortalar\u0131nda m\u0259xsusi v\u00fcs\u0259t ald\u0131 v\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin yaranmas\u0131n\u0131 s\u0259b\u0259bl\u0259ndirdi. M\u00fcna\u00acqi\u015f\u0259nin ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 \u00f6z tarixi torpaqlar\u0131ndan \u2013 indiki Erm\u0259nistandan qovuldu.<br \/>\nBa\u015flan\u011f\u0131c\u0131n\u0131 1988-ci ild\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u0259n erm\u0259ni ekspansiyas\u0131, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda apar\u0131lan i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 m\u00fcharib\u0259 v\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131 qurbanlar\u0131n\u0131n say\u0131n\u0131 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 art\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0259razisinin 20 faizi i\u015f\u011fal edilmi\u015f, 18 mind\u0259n \u00e7ox h\u0259mv\u0259t\u0259nimiz h\u0259lak olmu\u015f, 20 mind\u0259n art\u0131q insan yaralanm\u0131\u015f, 50 mind\u0259n \u00e7oxu \u0259lil olmu\u015f, \u0259sir v\u0259 itkinl\u0259rimizin say\u0131 4 mini ke\u00e7mi\u015fdir. 1992-ci il fevral\u0131n 26-da \u00f6t\u0259n \u0259srin \u0259n d\u0259h\u015f\u0259tli cinay\u0259tl\u0259rind\u0259n biri olan Xocal\u0131 faci\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck bir ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259n silinmi\u015fdir. \u00dcmumilikd\u0259 i\u015f\u011fallar n\u0259tic\u0259sind\u0259 900-\u0259 yax\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si, 22 muzey v\u0259 4 r\u0259sm qalereyas\u0131, tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259tli 40 min muzey s\u0259rv\u0259ti v\u0259 eksponat\u0131, 44 m\u0259b\u0259d v\u0259 9 m\u0259scid da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f, talan edilmi\u015f v\u0259 yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bundan \u0259lav\u0259, 927 kitabxanada 4,6 milyon kitab v\u0259 qiym\u0259tli tarixi \u0259lyazmalar m\u0259hv edilmi\u015fdir.<br \/>\nB\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n n\u0259tic\u0259si kimi t\u0259kc\u0259 XX \u0259srd\u0259 iki milyondan \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131 bu v\u0259 ya dig\u0259r \u015f\u0259kild\u0259 \u015fovinst erm\u0259ni dair\u0259l\u0259rinin v\u0259 onlar\u0131n havadarlar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fctd\u00fckl\u0259ri soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259tinin t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nTarixi \u015f\u0259rait s\u0259b\u0259bind\u0259n \u00f6t\u0259n iki \u0259sr \u0259rzind\u0259 ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259r\u0259, xalq\u0131m\u0131z\u0131n faci\u0259l\u0259rin\u0259 obyektiv qiym\u0259t verm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn  olmam\u0131\u015fd\u0131r. Yaln\u0131z m\u00fcst\u0259qiddik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 erm\u0259nil\u0259rin Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irdikl\u0259ri soyq\u0131rm\u0131 sinay\u0259tl\u0259rin\u0259 \u0259sl h\u00fcquqi-siyasi qiym\u0259t verildi. Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin imzalad\u0131\u011f\u0131 \u00ab1948-1953-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Erm\u0259nistan SSR \u0259razisind\u0259ki tarixi-etnik torpaqlar\u0131ndan k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 deportasiya edilm\u0259si haqq\u0131nda\u00bb 18 dekabr 1997-ci il tarixli v\u0259 \u00abAz\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soy\u00acq\u0131r\u0131m\u0131 haq\u00acq\u0131nda\u00bb 26 mart 1998-ci il tarixli f\u0259rmanlar\u0131 erm\u0259ni qani\u00e7\u0259nl\u0259rinin tarix boyu xalq\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131na g\u0259tirdikl\u0259ri m\u00fcsib\u0259tl\u0259rin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, tarixi ke\u00e7mi\u015fimiz\u0259 daha h\u0259ssas m\u00fcna\u00acsib\u0259tin formala\u015fmas\u0131 bax\u0131mdan b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir. D\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 m\u00fcnasib\u0259t, h\u0259r il mart ay\u0131n\u0131n 31-nin Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m\u0131 G\u00fcn\u00fc elan olunmas\u0131 tarixi yadda\u015f\u0131m\u0131za i\u015f\u0131q salm\u0131\u015f, xalq\u0131n milli oyan\u0131\u015f v\u0259 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik ruhunun formala\u015fmas\u0131nda \u0259v\u0259zsiz rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. Erm\u0259ni m\u0259krini tarixi faktlar\u0131n dili il\u0259 if\u015fa etdiyi bu f\u0259rman Az\u0259rbaycan\u0131n indiki v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259rinin milli yadda\u015f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan da \u0259sl proqram s\u0259n\u0259didir.<br \/>\nErm\u0259nil\u0259rin xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri soyq\u0131r\u0131m\u0131, deportasiya v\u0259 i\u015f\u011fal siyas\u0259tinin intensivliyi bu g\u00fcn d\u0259 z\u0259ifl\u0259m\u0259mi\u015fdir. B\u0259dnam qon\u015fular\u0131m\u0131z t\u0259bli\u011fat v\u0259 qarayaxma kampaniyas\u0131n\u0131 daha da g\u00fccl\u0259ndirm\u0259y\u0259 c\u0259hd edirl\u0259r. Onlar Avropa v\u0259 Amerikadak\u0131 lobbi imkanlar\u0131ndan yararlanaraq \u00ab\u0259zabke\u015f erm\u0259ni mill\u0259ti\u00bb obraz\u0131n\u0131 yaratmaqda davam edir, beyn\u0259lxalq h\u00fcquq normalar\u0131na meydan oxuyur, b\u00fct\u00fcn yolverilm\u0259z vasit\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, \u0259sl soyq\u0131r\u0131m\u0131 haqq\u0131nda h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri t\u0259hrif etm\u0259y\u0259, d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tini Az\u0259r\u00acbaycan torpaqlar\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 fakt\u0131 il\u0259 bar\u0131\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259rin havadarlar\u0131n\u0131n d\u0259st\u0259yi il\u0259 1918-ci ilin mart\u0131nda Bak\u0131da v\u0259 respublikan\u0131n dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlar bar\u0259d\u0259 tarixi faktlar\u0131n dili il\u0259 xeyli sayda kitablar yaz\u0131l\u0131b v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif dill\u0259r\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunaraq d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tinin diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131b. Tarixi faktlar\u0131 inkar edib \u00f6zl\u0259rin\u0259 saxta tarix yazan erm\u0259nil\u0259r yalanlar\u0131n\u0131 d\u00fcnyaya  h\u0259qiq\u0259t kimi q\u0259bul etdirm\u0259k istiqam\u0259tind\u0259 ciddi c\u0259hdl\u0259r g\u00f6st\u0259rib t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filik\u00acl\u0259rd\u0259n d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tinin diqq\u0259tini yay\u0131nd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fsalar da, arxivl\u0259r bu t\u0259bli\u011fat\u0131n \u0259sass\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir daha ortaya qoyur. D\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rinin arxivl\u0259rin\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259n h\u0259r bir tarix\u00e7i bu faktlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131xararaq, onlar\u0131n dili il\u0259 erm\u0259ni v\u0259h\u015filiyini t\u0259sdiql\u0259yir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259ndir ki, d\u00fcnya arxivl\u0259rinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 v\u0259 tarix\u00e7il\u0259rd\u0259n ibar\u0259t komissiyas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tiril\u0259nd\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259f d\u0259rhal m\u00fcxt\u0259lif b\u0259han\u0259l\u0259rl\u0259 yay\u0131n\u0131rlar. Bu da onlar\u0131n hiyl\u0259g\u0259r siyas\u0259tl\u0259rinin g\u00f6st\u0259ricil\u0259rind\u0259ndir.<br \/>\nB\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi, Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin mili  maraqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 d\u0259 ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin siyasi ideoloji x\u0259ttini u\u011furla davam v\u0259 inki\u015faf etdir\u0259n \u00f6lk\u0259 Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin xalq\u0131m\u0131z\u0131n haqq s\u0259sini d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00f6t\u0259b\u0259r tribunalardan istifad\u0259 edir. M\u0259hz onun r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda Az\u0259r\u00acbaycan\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irdiyi diplomatiyan\u0131n bu g\u00fcn t\u0259cav\u00fczkar Erm\u0259nistan\u0131 \u00e7\u0131x\u0131lmaz v\u0259ziyy\u0259td\u0259 qoymu\u015fdur.<br \/>\nD\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 saxlad\u0131\u011f\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar n\u0259tic\u0259sind\u0259 uzun il\u00acl\u0259r xalq\u0131m\u0131zdan gizl\u0259dilmi\u015f m\u00fch\u00fcm faktlar, s\u0259n\u0259dl\u0259r a\u015fkar edilmi\u015fdir. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 Lon\u00acdondan, Sant-Peterburqdan, Moskvadan, \u0130stanbuldan, Ankaradan m\u00fch\u00fcm tarixi s\u0259n\u0259d\u00acl\u0259r g\u0259tirilmi\u015f, Paris\u0259 iki ezamiyy\u0259t t\u0259\u015fkil olunmu\u015fdur. Haz\u0131rda is\u0259 Dehli arxivind\u0259 ara\u015f\u00acd\u0131rmalar apar\u0131l\u0131r. Bu s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 \u0259ks olunmu\u015f faktlarla az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n bilavasit\u0259 s\u0259b\u0259bkarlar\u0131 olan S.\u015eaumyan\u0131n, T.\u018fmiryan\u0131n, S.Hamazasp\u0131n, Lalayan\u0131n v\u0259 dig\u0259r erm\u0259ni quldurlar\u0131n\u0131n cinay\u0259tl\u0259ri tam s\u00fcbuta yetirilmi\u015fdir.<br \/>\nBununla bel\u0259 m\u00f6ht\u0259r\u0259m Prezidentimiz \u0130lham \u018fliyevin dediyi kimi \u00abbizim siyasi-diplomatik v\u0259 informasiya-t\u0259bli\u011fat m\u00fcbariz\u0259si sah\u0259sind\u0259 g\u00f6rm\u0259li oldu\u011fumuz i\u015fl\u0259r \u00e7oxdur. Bu yolda imkanlar\u0131m\u0131z\u0131 s\u0259f\u0259rb\u0259r etm\u0259li, daha s\u0259m\u0259r\u0259li i\u015fl\u0259m\u0259liyik\u00bb.<br \/>\nQar\u015f\u0131m\u0131zda duran \u0259sas v\u0259zif\u0259l\u0259r xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n soyq\u0131r\u0131m\u0131 haqq\u0131nda bug\u00fcnk\u00fc v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259rd\u0259 m\u00f6hk\u0259m milli yadda\u015f formala\u015fd\u0131rmaq, bu faci\u0259l\u0259r\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada siyasi  v\u0259 h\u00fcquqi qiym\u0259t verilm\u0259sin\u0259 nail olmaq, bir daha bel\u0259 hallar\u0131n t\u0259krar olunmamas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmaqd\u0131r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 yaln\u0131z m\u00f6hk\u0259m v\u0259 yenilm\u0259z milli birlik t\u0259l\u0259b olunur.<br \/>\nQeyd edim ki, Milli Arxiv \u0130dar\u0259sind\u0259 saxlan\u0131lan 36 cildd\u0259n, 3500 s\u0259hif\u0259d\u0259n ibar\u0259t s\u0259n\u0259dl\u0259r toplusu beyn\u0259lxalq m\u0259hk\u0259m\u0259d\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 cinay\u0259t i\u015finin ba\u015flamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn sanball\u0131 \u0259sas ola bil\u0259r. Bu s\u0259n\u0259dl\u0259r erm\u0259nil\u0259rin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdiyi cinay\u0259ti s\u00fcbut ed\u0259n qiym\u0259tli faktlard\u0131r.<br \/>\nBu g\u00fcn h\u0259m d\u00f6vl\u0259t x\u0259tti, h\u0259m d\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 qurumlar\u0131n, diaspora t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n v\u0259 H.\u018fliyev Fondunun x\u0259tti il\u0259 tarixi faci\u0259 haqq\u0131nda bilgil\u0259r, s\u0259n\u0259dl\u0259r d\u00fcnyaya t\u0259qdim edilir. Az\u0259baycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n soyq\u0131r\u0131m\u0131 faktlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri t\u0259bli\u011f ed\u0259n t\u0259dbirl\u0259r ke\u00e7irilir, elmi konfranslar t\u0259\u015fkil edilir. Amma t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, d\u00fcnya h\u0259l\u0259 d\u0259 susur. Ba\u015fda Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131 olmaqla beyn\u0259lxalq qurumlar, AB\u015e, Rusiya v\u0259 Fransa kimi n\u0259h\u0259ng d\u00f6vl\u0259tl\u0259r 31 mart soyq\u0131r\u0131m\u0131na beyn\u0259lxalq qiym\u0259tin verilm\u0259sind\u0259n boyun qa\u00e7\u0131r\u0131r. \u018fslind\u0259, bu m\u00fcsib\u0259t ikili standartlar\u0131n bariz n\u00fcmun\u0259sind\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey deyil. Tarixd\u0259 olmayan, he\u00e7 bir fakta s\u00f6yk\u0259nm\u0259y\u0259n qondarma erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131na anlay\u0131\u015fla yana\u015fan, erm\u0259ni yalanlar\u0131na inanan beyn\u0259lxalq birlik 31 mart hadis\u0259l\u0259rin\u0259 h\u00fcquqi qiym\u0259tin verilm\u0259sind\u0259n \u00e7\u0259kinir. Bu erm\u0259nip\u0259r\u0259stlik tarixin sonrak\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 da\u015fnak terror\u00e7ular\u0131na c\u0259sar\u0259t verdi v\u0259 yeni faci\u0259l\u0259rin ba\u015f verm\u0259sin\u0259 z\u0259min yaratd\u0131.<br \/>\nErm\u0259ni da\u015fnaklar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 1918-ci ild\u0259 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirdiyi soyq\u0131\u00acr\u0131m\u0131n\u0131n qurbanlar\u0131 h\u0259r il \u00f6lk\u0259 ictimaiyy\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n yad edilir. Eyni zamanda, insanl\u0131q \u0259leyhin\u0259 y\u00f6n\u0259l\u0259n bu qanl\u0131 faci\u0259nin beyn\u0259lxalq miqyasda tan\u0131d\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u0259n i\u015fl\u0259rin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm add\u0131mlar at\u0131l\u0131r. Erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdiyi v\u0259h\u015filik\u0259rin qanl\u0131 izl\u0259rind\u0259n biri olan Quba m\u0259zarl\u0131\u011f\u0131na h\u0259r il insanlar\u0131n ax\u0131n-ax\u0131n ba\u015f \u00e7\u0259km\u0259si d\u0259 bu bax\u0131mdan \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r.<br \/>\n9 il bundan \u00f6nc\u0259 a\u015fkarlanan k\u00fctl\u0259vi m\u0259zarl\u0131qda 1918-ci ild\u0259 Hamazasp\u0131n ba\u00e7\u015f\u0131l\u0131q etdiyi erm\u0259ni quldur d\u0259st\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259tl\u0259 yetiril\u0259n 400-d\u0259n art\u0131q dinc sakinin s\u00fcm\u00fckl\u0259ri a\u015fkarlan\u0131b. Erm\u0259ni v\u0259h\u015filiyinin dan\u0131lmaz maddi s\u00fcbutu olan v\u0259 m\u0259lumatlara \u0259sas\u0259n yerli sakinl\u0259rin \u00f6zl\u0259rin\u0259 qazd\u0131ran 2 b\u00f6y\u00fck quyuda bir-birinin \u00fcz\u0259rin\u0259 y\u0131\u011f\u0131lan c\u0259s\u0259dl\u0259rin y\u00fczd\u0259n \u00e7oxu qad\u0131n, 50-d\u0259n art\u0131\u011f\u0131 u\u015faq, qalanlar\u0131 is\u0259 \u0259sas\u0259n ya\u015fl\u0131 ki\u015fil\u0259r\u0259 m\u0259xsusdur. \u00dcst\u00fcnd\u0259n 96 il ke\u00e7m\u0259sin\u0259 baxmayaraq, Quba m\u0259zarl\u0131\u011f\u0131 1918-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259dil\u0259n soyq\u0131r\u0131m\u0131 d\u0259h\u015f\u0259tl\u0259rini \u0259yani sur\u0259td\u0259 \u0259ks etdirir. Respublikam\u0131z\u0131n ba\u015fqa regionlar\u0131nda oldu\u011fu kimi, Quba \u0259razisind\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dil\u0259n soyq\u0131r\u0131m\u0131 da Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00fcmumi faci\u0259sidir. \u00c7\u00fcnki 1918-ci ild\u0259 az\u0259rbaycanlilarla yana\u015f\u0131, \u0259razid\u0259 ya\u015fayan l\u0259zgi, avar, tat, y\u0259hudi v\u0259 dig\u0259r etnik qruplar\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri d\u0259 amans\u0131zcas\u0131na q\u0259tl\u0259 yetiril\u0259r\u0259k m\u0259zarl\u0131qda k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 basd\u0131r\u0131l\u0131blar.<br \/>\nD\u00f6vl\u0259timiz t\u0259r\u0259find\u0259n bu tarixi hadis\u0259nin h\u0259r il d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 an\u0131lmas\u0131na x\u00fcsusi \u00f6n\u0259m verm\u0259sinin b\u00f6y\u00fck siyasi v\u0259 t\u0259rbiy\u0259vi \u0259h\u0259miyy\u0259ti vard\u0131r. H\u0259mv\u0259t\u0259nl\u0259rimizin soyq\u0131r\u0131m\u0131 h\u0259r il yad edilm\u0259si, yaln\u0131z o hadis\u0259l\u0259ri tarixi bax\u0131mdan xat\u0131rlamaq m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131m\u0131r, h\u0259m d\u0259 t\u0259cav\u00fcz qurbanlar\u0131n\u0131, g\u00fcnahs\u0131z insanlar\u0131n ruhunu yad etm\u0259kl\u0259 tarixi haqs\u0131zl\u0131\u011fa v\u0259 \u0259dal\u0259tsizliy\u0259 qar\u015f\u0131 bir daha etiraz\u0131m\u0131z\u0131 bildirir, g\u0259ncl\u0259rimizd\u0259 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik, haqq v\u0259 \u0259dal\u0259tin qalib g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259  b\u00f6y\u00fck inam hissi a\u015f\u0131lam\u0131\u015f oluruq.<\/p>\n<p>M\u00fcxt\u0259lif informasiya m\u0259nb\u0259l\u0259ri v\u0259 tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259r \u0259sas\u0131nda haz\u0131rlad\u0131: <\/p>\n<p><strong>Rafiq Oday,<br \/>\nAz\u0259rbaycan Jurnalistl\u0259r Birliyi<br \/>\nSumqay\u0131t \u015f\u0259h\u0259r t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n s\u0259dri,<br \/>\nSOCAR \u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130B-nin M\u0259tbuat xidm\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri,<br \/>\nRespublikan\u0131n \u018fm\u0259kdar jurnalisti <\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>31 mart hadis\u0259l\u0259ri &#8211; h\u0259qiq\u0259tl\u0259r i\u015f\u0131\u011f\u0131nda v\u0259 yaxud az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131 haqq\u0131nda yet\u0259rinc\u0259 m\u0259lumat\u0131m\u0131z varm\u0131? Bu g\u00fcn d\u00f6vl\u0259timiz v\u0259 xalq\u0131m\u0131z qar\u015f\u0131s\u0131nda az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 \u0259srl\u0259r boyu apar\u0131lan soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259ti haqq\u0131nda h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri d\u00fcnyaya yaymaq, beyn\u0259lxalq ictimai fikird\u0259 \u0259dal\u0259tin b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131na nail olmaq, soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259tinin a\u011f\u0131r n\u0259tic\u0259l\u0259rini aradan qald\u0131rmaq v\u0259 bir daha t\u0259krar olunmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259k v\u0259zif\u0259si [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-18952","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18952","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18952"}],"version-history":[{"count":3,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18952\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18956,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18952\/revisions\/18956"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18952"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18952"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18952"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}