{"id":20469,"date":"2016-06-28T13:00:45","date_gmt":"2016-06-28T09:00:45","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=20469"},"modified":"2016-06-28T15:48:35","modified_gmt":"2016-06-28T11:48:35","slug":"musahibimiz-socar-in-az%c9%99rikimya-istehsalat-birliyinin-etilen-polietilen-zavodunun-direktoru-oqtay-nift%c9%99liyevdir","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=20469","title":{"rendered":"M\u00fcsahibimiz SOCAR-\u0131n \u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130stehsalat Birliyinin Etilen-polietilen zavodunun direktoru Oqtay Nift\u0259liyevdir"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/s017.radikal.ru\/i438\/1606\/b8\/67c666c4c027.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/s017.radikal.ru\/i412\/1606\/c7\/01fb510ded26.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/i066.radikal.ru\/1606\/ad\/2c69ae369c1b.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>\u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130B-nin 2015-2019-cu ill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas h\u0259d\u0259fi m\u00f6vcud istehsalatlar\u0131n modernizasiyas\u0131, yeni tikil\u0259c\u0259k Polipropilen (PP) v\u0259 y\u00fcks\u0259k s\u0131xl\u0131ql\u0131 Polietilen (HDPE) istehsalatlar\u0131n\u0131n t\u0259l\u0259b olunan miqdarda v\u0259 keyfiyy\u0259td\u0259 xammal\u00acla t\u0259min edilm\u0259sin\u0259 v\u0259 EP-300 istehsalat\u0131n\u0131n effektivliyinin art\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6n\u0259ldilmi\u015fdir<\/p>\n<p><strong>&#8211; Oqtay m\u00fc\u0259llim, bu g\u00fcn \u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130stehsalat Birliyi, onun \u0259sas \u0130stehsalat m\u00fc\u0259ssis\u0259si olan Etilen-polietilen zavodunda son 6 il \u0259rzind\u0259 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f i\u015fl\u0259ri, h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f t\u0259dbirl\u0259ri konkret faktlarla nec\u0259 ifad\u0259 etm\u0259k olar? <\/strong><\/p>\n<p>&#8211; \u00d6t\u0259n 6 il \u0259rzind\u0259 SOCAR-\u0131n d\u0259st\u0259yi il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbirl\u0259r \u00abAz\u0259rikimya\u00bb \u0130B-d\u0259 h\u0259m istehsalat, h\u0259m d\u0259 insan amili bax\u0131m\u0131n\u00acdan yeni bir canlanmaya v\u0259 y\u00fcks\u0259li\u015f\u0259 s\u0259b\u0259b ol\u00acmu\u015f\u00acdur. Apar\u0131lan \u0259sasl\u0131 t\u0259mir v\u0259 yenid\u0259nqurma i\u015fl\u0259rinin n\u0259tic\u0259si olaraq, istehsalatlar\u0131n elektrik enerjisi il\u0259 fasil\u0259siz v\u0259 etibarl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259chizat\u0131na imkan yaranm\u0131\u015f, elektrik enerjisi, buxar v\u0259 qaz\u0131n itkisinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 il\u0259 xeyli h\u0259cm\u00acd\u0259 kimy\u0259vi m\u0259h\u00acsula, h\u0259m\u00e7inin enerjida\u015f\u0131y\u0131c\u0131lara &#8211; elektrik v\u0259 istilik ener\u00acjisin\u0259, suya v\u0259 qaza q\u0259na\u0259t edilmi\u015f, istehsal olunan \u0259mt\u0259\u0259lik m\u0259hsulda enerjida\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131n x\u00fcsusi \u00e7\u0259kisi \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 azalm\u0131\u015f, bu da m\u0259hsul \u00e7\u0131x\u0131m\u0131n\u0131n artmas\u0131na v\u0259 onun maya d\u0259y\u0259rinin minimuma enm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. H\u0259m\u00e7inin respubli\u00ackadaxili v\u0259 xarici \u00f6lk\u0259 istehlak\u00e7\u0131lar\u0131\u00ac bax\u0131m\u0131ndan t\u0259l\u0259\u00acba\u00act\u0131n artd\u0131\u011f\u0131 y\u00fcks\u0259k t\u0259zyiqli polietilen, propilen, texniki v\u0259 m\u00fctl\u0259ql\u0259\u015fdirilmi\u015f izopropil spirtinin, m\u00fcxt\u0259lif kimy\u0259vi fraksiyalar\u0131n istehsal g\u00f6st\u0259ri\u00accil\u0259ri kifay\u0259t q\u0259\u00acd\u0259r geni\u015f\u00acl\u0259nmi\u015fdir.<br \/>\nSOCAR-\u0131n strukturuna daxil edildikd\u0259n sonra r\u0259hb\u0259rliyin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131na \u0259sas\u0259n \u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130stehsalat Birliyind\u0259 z\u0259h\u0259rli v\u0259 z\u0259r\u0259rli, m\u00fcvafiq standartlara cavab ver\u00acm\u0259-y\u0259n, \u015f\u0259h\u0259rin ekolo\u00acgiyas\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n b\u00fct\u00fcn istehsalatlar \u2013 SAM, Sintetik kau\u00e7uk, \u00dczvi sintez zavodlar\u0131 l\u0259\u011fv edilmi\u015f, s\u0259m\u0259r\u0259li i\u015fl\u0259y\u0259 bil\u0259n isteh\u00acsalat sah\u0259l\u0259ri is\u0259 yenid\u0259n qurulmu\u015fdur.<br \/>\nR\u0259hb\u0259rlik etdiyim Etilen-polietilen zavodunda son d\u00f6vrd\u0259 apar\u0131lan yenid\u0259nqurma v\u0259 modernizasiya i\u015fl\u0259rini a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimi t\u0259snifatland\u0131rmaq olar:<br \/>\n&#8211; Yeni Azot-oksigen kompleksi tikilib istifad\u0259y\u0259 verilmi\u015fdir. Bu kompleks zavodun azot v\u0259 oksigen\u0259, T\u0259mir-tikinti \u0130dar\u0259sinin is\u0259 oksigen\u0259 olan t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131 tam h\u0259cmd\u0259 v\u0259 y\u00fcks\u0259k keyfiyy\u0259tl\u0259 \u00f6d\u0259m\u0259y\u0259 imkan vermi\u015fdir. \u00d6t\u0259n q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 layih\u0259 g\u00fcc\u00fcnd\u0259 v\u0259 ah\u0259ngdar i\u015fl\u0259y\u0259n yeni kompleksd\u0259 azot v\u0259 oksigen istehsal\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn elektrik enerjisi s\u0259rfi, n\u0259z\u0259rd\u0259 tutuldu\u011fu kimi, \u0259vv\u0259lki qur\u011fuda oldu\u011fundan 5 d\u0259f\u0259 az olmu\u015fdur. Ekoloji t\u0259mizliyi il\u0259 d\u0259 se\u00e7il\u0259n yeni kompleksin i\u015f\u0259 sal\u0131nmas\u0131 say\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259 \u00fczr\u0259 xeyli miqdarda v\u0259sait\u0259 q\u0259na\u0259t edilm\u0259sin\u0259 nail olunmu\u015fdur.<br \/>\n&#8211; Azot-oksigen komplek\u00acsi il\u0259 paralel olaraq Etilen-polietilen zavodunda innovativ texno\u00aclogiyalar \u0259sas\u0131nda yarad\u0131lm\u0131\u015f m\u00fcasir tipli Susoyut\u00acma qur\u011fusunun istifad\u0259y\u0259 verilm\u0259\u00acsi\u00ac d\u0259 EP-300 kompleksinin ah\u0259ngdar i\u015fini t\u0259min etmi\u015f, iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n ilkin proqnozlar\u0131 do\u011f\u00acrult\u00ac\u00acmu\u015fdur. \u018fvv\u0259lki qur\u011fudan f\u0259rqli olaraq, h\u0259r 1000 m3 suyun soyudulmas\u0131 prosesi zaman\u0131 bir saat \u0259rzind\u0259 80-100 kvt, bir ay \u0259rzind\u0259 is\u0259 1500 mqvt-a q\u0259d\u0259r az elektrik ener\u00acjisi s\u0259rf edilmi\u015fdir ki, bu da il \u0259rzind\u0259 xeyli miqdarda v\u0259sait\u0259 q\u0259na\u0259t olunmas\u0131 dem\u0259kdir. Bir saat m\u00fcdd\u0259tind\u0259 suyun s\u0259rfi d\u0259 \u0259vv\u0259lki qur\u011fuya nisb\u0259t\u0259n 130 m3 az olmu\u015fdur. \u018fn ba\u015fl\u0131cas\u0131 is\u0259 odur ki, yeni qur\u011funun istifad\u0259y\u0259 verilm\u0259si il\u0259 m\u00fc\u0259s\u00acsis\u0259nin EP-300 kom\u00acpleksinin stabil, etibarl\u0131 f\u0259aliyy\u0259ti t\u0259min edilmi\u015fdir.<br \/>\n&#8211; Zavodumuzda istismara verilmi\u015f yeni qur\u011fulardan biri d\u0259 M\u00fctl\u0259ql\u0259\u015fdirilmi\u015f izopropil spirti sah\u0259sidir. F\u0259aliyy\u0259ti tamamil\u0259 dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f sah\u0259d\u0259 dem\u0259k olar, b\u00fct\u00fcn qur\u011fu v\u0259 avadanl\u0131qlar yenid\u0259n qurulmu\u015f, yeni operator binas\u0131 tikilmi\u015fdir. G\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f i\u015fl\u0259r kimya\u00e7\u0131lar\u0131n \u0259m\u0259k \u015f\u0259raitinin yax\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, 2 \u0259d\u0259d kalonun v\u0259 10 \u0259d\u0259d nasosun istismardan \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 say\u0259sind\u0259 xeyli miqdarda enerjida\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131na q\u0259na\u0259t olunmas\u0131na z\u0259min yaratm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n&#8211; \u00d6t\u0259n il h\u0259m\u00e7inin Etilen-polietilen zavo\u00acdunun \u0130stehsalata v\u0259 keyfiyy\u0259t\u0259 n\u0259zar\u0259t, h\u0259m\u00e7inin S\u0259naye-sanitar sah\u0259l\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n yeni laboratoriyas\u0131 \u0259sasl\u0131 t\u0259mir v\u0259 yenid\u0259nqurma i\u015fl\u0259rind\u0259n sonra istismara verilmi\u015fdir. Laboratoriyalar Rusiya v\u0259 Almaniya istehsal\u0131 olan m\u00fcasir tipli cihaz v\u0259 xromatoqraflarla t\u0259chiz olunmu\u015fdur ki, bununla da \u0259traf m\u00fchitin insan orqanizmin\u0259 t\u0259sir istiqam\u0259tl\u0259rini, z\u0259r\u0259rli v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259li istehsalat amill\u0259rini, ekoloji v\u0259ziyy\u0259ti, istifad\u0259 olunan suyun \u00e7irklilik d\u0259r\u0259c\u0259sini, atmosfer\u0259 at\u0131lan tullant\u0131lar\u0131n miqdar\u0131n\u0131 v\u0259 s. ASTM standartlar\u0131na uy\u011fun analizl\u0259r aparmaqla d\u0259qiq m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015fdur.<br \/>\n&#8211; Etilen-polietilen zavodu \u0259razisind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n layih\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 g\u00fcnd\u0259lik g\u00fcc\u00fc 2600 m3 olan yeni istehsalat tullant\u0131 sular\u0131n\u0131n t\u0259mizl\u0259nm\u0259si qur\u011fusunun tikintisidir. Bu qur\u011funun in\u015fa edilm\u0259sinin \u0259sas m\u0259qs\u0259d\u0131 X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 at\u0131lan sular\u0131n maksimal t\u0259mizlik h\u0259ddinin t\u0259min edilm\u0259si v\u0259 t\u0259mizl\u0259nmi\u015f suyun irriqasiya istifad\u0259 olunmas\u0131d\u0131r. <\/p>\n<p>&#8211; M\u00f6ht\u0259r\u0259m Prezidentimiz \u00f6t\u0259n il Sumqay\u0131ta s\u0259f\u0259r ed\u0259rk\u0259n Sizin zavoda da g\u0259l\u0259r\u0259k kimya\u00e7\u0131larla g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, burada iki qur\u011funun a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimind\u0259 i\u015ftirak etmi\u015fdir. <\/p>\n<p>&#8211; Tamamil\u0259 do\u011frudur, biz kimya\u00e7\u0131lar \u00f6lk\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 \u00f6z \u00fcz\u0259rimizd\u0259 hiss etmi\u015fik. M\u00f6ht\u0259r\u0259m Prezidentimiz \u0130lham \u018fliyev \u00f6t\u0259n ilin oktyabr ay\u0131n\u0131n 25-d\u0259 Sumqay\u0131ta s\u0259f\u0259ri \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 bizim zavodda da olmu\u015f, iki yeni qur\u011funun i\u015f\u0259 sal\u0131nmas\u0131 m\u0259rasimind\u0259 i\u015ftirak etmi\u015fdir. Prezidentin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimind\u0259 i\u015ftirak etdiyi propan-propilen fraksiyas\u0131n\u0131n k\u00fck\u00fcrdl\u00fc birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rd\u0259n t\u0259mizl\u0259nm\u0259si m\u0259qs\u0259dini da\u015f\u0131yan, layih\u0259 g\u00fcc\u00fc 10 t\/saat olan qur\u011funun istismara verilm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 propan-propilen fraksiyas\u0131 birba\u015fa sobaya deyil, q\u0259l\u0259vi il\u0259 t\u0259mizl\u0259ndikd\u0259n sonra qazay\u0131rma b\u00f6lm\u0259sin\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr ki, bunun da n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u0259qs\u0259dli m\u0259hsul olan propilenin dig\u0259r m\u0259hsullara \u00e7evrilm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131n\u0131r, bununla da xeyli miqdarda q\u0259l\u0259viy\u0259 q\u0259na\u0259t edilir. Prezident \u0130lham \u018fliyevin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimind\u0259 i\u015ftirak etdiyi ikinci qur\u011fu is\u0259 butan-butilen fraksiyas\u0131n\u0131n hidrogenl\u0259\u015fm\u0259si qur\u011fusudur. Qeyd edim ki, h\u0259r iki qur\u011funun layih\u0259si \u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130B-nin X\u00fcsusi konstruktor b\u00fcrosu t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015f, tikintisi is\u0259 Birliyin T\u0259mir-tikinti \u0130dar\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. Layih\u0259 g\u00fcc\u00fc ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 120 min t\/il, sonrak\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 is\u0259 250 min t\/il olmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f yeni qur\u011fuda piroliz prosesind\u0259n \u0259vv\u0259l butan-butilen fraksiyas\u0131n\u0131n hidrogenl\u0259\u015fm\u0259si apar\u0131l\u0131r ki, n\u0259tic\u0259 etibaril\u0259 piroliz prosesind\u0259 al\u0131nan m\u0259hsullar\u0131n y\u00fcks\u0259k faizli \u00e7\u0131x\u0131m\u0131na nail olunur. <\/p>\n<p>&#8211; Sumqay\u0131t kimya s\u0259nayesinin inki\u015faf\u0131nda \u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin xidm\u0259tl\u0259rini unutmaq olmaz.<\/p>\n<p>&#8211; B\u00f6y\u00fck minn\u0259tdarl\u0131q hissi il\u0259 qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Sumqay\u0131t \u015f\u0259h\u0259ri, onun kimya s\u0259nayesi, burada ya\u015fayan insanlar h\u0259mi\u015f\u0259 dahi r\u0259hb\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 olmu\u015fdur. Ulu \u00f6nd\u0259rin Sumqay\u0131t s\u0259nayesi, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u015f\u0259h\u0259rin neft-kimya s\u0259nayesinin inki\u015faf\u0131, b\u00fct\u00f6v\u00acl\u00fckd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n q\u00fcdr\u0259tl\u0259nm\u0259si, respublikam\u0131z\u0131n d\u00fcnya\u00acn\u0131n t\u0259r\u0259qqi etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259ri s\u0131ras\u0131nda yer almas\u0131, xalq\u0131m\u0131z\u0131n maddi-rifah hal\u0131n\u0131n durma\u00acdan yax\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6st\u0259rdiyi xidm\u0259tl\u0259r misilsizdir. M\u0259hz \u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131nda kimya kompleksinin roluna x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t verdiyind\u0259n, \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus m\u00fcdriklik, q\u0259tiyy\u0259t v\u0259 inadkarl\u0131qla SSR\u0130-nin o vaxtk\u0131 r\u0259hb\u0259r orqanlar\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n neft\u00e7\u0131xarma v\u0259 neft-kimya s\u0259nayesind\u0259 \u0259sasl\u0131 yenid\u0259nqur\u00acman\u0131n inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi h\u00f6kum\u0259t q\u0259rarlar\u0131n\u0131n q\u0259bul edilm\u0259sin\u0259 nail olmu\u015fdu.<br \/>\nXalq\u0131n t\u0259kidli t\u0259l\u0259bi v\u0259 ist\u0259yi il\u0259 ikinci d\u0259f\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131td\u0131qdan sonra xammal v\u0259 enerji b\u00f6hran\u0131 \u00fcz\u00fcnd\u0259n \u00e7ox a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259t\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f kimya s\u0259nayesinin funda\u00acmen\u00actal d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r v\u0259 yenilikl\u0259r t\u0259l\u0259b etdiyini, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 etibarl\u0131 enerji t\u0259minat\u0131na ehtiya\u00acc oldu\u011funu n\u0259z\u0259r\u0259 alan Ulu \u00f6nd\u0259r 1998-ci ild\u0259 Yaponiyaya s\u0259f\u0259ri zaman\u0131 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbay-can\u0131n tarixind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq d\u00f6vl\u0259t z\u0259man\u0259ti il\u0259 d\u0259y\u0259ri 95 milyon dollar olan Buxar-generator kompleksinin al\u0131nmas\u0131na nail oldu ki, bu da \u00f6lk\u0259nin neft-kimya s\u0259naye\u00acsinin inki\u015faf\u0131nda dahi r\u0259hb\u0259rin \u0259n b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n biri kimi yadda qalmaqdad\u0131r. Heyd\u0259r \u018fliyev yaponiyal\u0131 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rl\u0259 1999-cu il mart\u0131n 24-d\u0259 yeni kompleksin t\u0259m\u0259lqoyma m\u0259rasimind\u0259, 2001-ci il iyulun 7-d\u0259 is\u0259 a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimind\u0259 i\u015ftirak ed\u0259r\u0259k, b\u00fct\u00fcn Sumqay\u0131t kimya\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 bu \u0259lam\u0259tdar hadis\u0259 m\u00fcnasib\u0259til\u0259 t\u0259brik etmi\u015fdi. Bu dahi insan\u0131n uzaqg\u00f6r\u0259nliyinin n\u0259tic\u0259si olaraq Buxar-generator kompleksi n\u0259inki kimya s\u0259nayesini t\u0259n\u0259zz\u00fcld\u0259n xilas etdi, h\u0259tta \u00abAz\u0259rikimya\u00bbn\u0131n bu g\u00fcn\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn etibarl\u0131 enerji t\u0259minat\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131nda, Sumqay\u0131tda kimya s\u0259nayesinin inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259nin ba\u015flanmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm vasit\u0259 oldu.<br \/>\nYeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, bir m\u0259s\u0259l\u0259ni d\u0259 qeyd etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, bir m\u00fcdd\u0259t bundan \u00f6nc\u0259 SOCAR-la Avropan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck enerji \u015firk\u0259ti olan UNIPER (EON) \u015firk\u0259ti aras\u0131nda ist\u0259r Az\u0259rbaycanda, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 region \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 enerji sah\u0259sind\u0259 birg\u0259 layih\u0259l\u0259rin icras\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k m\u00fc\u0259ssis\u0259nin yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda memorandum imzalanm\u0131\u015fd\u0131r. Memorandum \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 ilk layih\u0259 kimi bizim Etilen-polietilen zavodunda Buxar Generator Kompleksinin enerji effektivliyinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 \u0259lav\u0259 enerji istehsal edilm\u0259si m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131yan yeni buxar turbogenerator qur\u011fusunun tikintisi il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcqavil\u0259 d\u0259 imzalanm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00f6vcud Buxar-generator kompleksi 32 MVt enerji istehsal etm\u0259li oldu\u011fu halda, haz\u0131rda yaln\u0131z 14 MVt istehsal ed\u0259 bilir. Yeni Turbogenerator qur\u011fusu tikilib istismara veril\u0259nd\u0259n sonra Buxar Generator Kompleksinin g\u00fcc\u00fc 30 MVt-a \u00e7atd\u0131r\u0131lacaq v\u0259 h\u0259m\u00e7inin izafi buxar hesab\u0131na \u0259lav\u0259 38 MVt (\u00fcmumilikd\u0259 68 MVt) elektrik enerjisi istehsal edil\u0259c\u0259kdir ki, bununla da \u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130stehsalat Birliyi elektrik enerjisin\u0259 olan t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131 tam \u00f6d\u0259y\u0259c\u0259k v\u0259 art\u0131q qalan elektrik enerji SOCAR-\u0131n dig\u0259r m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259c\u0259kdir. <\/p>\n<p><strong>&#8211; Sizd\u0259 g\u0259ncl\u0259rin i\u015f\u0259 q\u0259bulu il\u0259 ba\u011fl\u0131 v\u0259ziyy\u0259t nec\u0259dir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; D\u00f6vl\u0259timizin g\u0259ncl\u0259r siyas\u0259tin\u0259 uy\u011fun olaraq, SOCAR-\u0131n b\u00fct\u00fcn idar\u0259 v\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 oldu\u011fu kimi, \u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130stehsalat Birliyind\u0259 d\u0259 g\u0259nc m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin haz\u0131rlanmas\u0131, yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si, karyera y\u00fcks\u0259li\u015fi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri daim diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259dir. Onlar bu g\u00fcn kimya s\u0259nayesinin \u0259n vacib v\u0259 m\u0259sul sah\u0259l\u0259rind\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 t\u0259msil olunurlar. Kadr resurslar\u0131n\u0131n g\u0259ncl\u0259\u015fdirilm\u0259si art\u0131q bir tendensiyaya \u00e7evrilmi\u015f v\u0259 davaml\u0131 xarakter alm\u0131\u015fd\u0131r. G\u0259ncl\u0259r kimya s\u0259nayesinin g\u0259l\u0259c\u0259yi il\u0259 ba\u011fl\u0131 strateji h\u0259d\u0259fl\u0259ri daha d\u0259qiq g\u00f6r\u0259 bil\u0259rl\u0259r. G\u0259ncl\u0259rin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcskarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si, h\u0259r bir i\u015f\u00e7inin inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259rab\u0259r \u015f\u0259raitin yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 onlar\u0131n karyera y\u00fcks\u0259li\u015finin \u0259dal\u0259t prinsipl\u0259rin\u0259 \u0259saslanaraq h\u0259ll olunmas\u0131 prioritet m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rimizd\u0259ndir. Biz bu sah\u0259d\u0259 iki istiqam\u0259t \u00fczr\u0259 i\u015f apar\u0131r\u0131q. Birinci istiqam\u0259t m\u00fc\u0259ssis\u0259mizin ixtisasl\u0131 g\u0259nc f\u0259hl\u0259 kadrlar\u0131 il\u0259 t\u0259minat\u0131, ikinci istiqam\u0259t is\u0259 ali t\u0259hsilli g\u0259nc m\u00fch\u0259ndis-texniki i\u015f\u00e7il\u0259rl\u0259 t\u0259minat.<br \/>\nM\u00fc\u0259ssis\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn ehtiyac duyulan ixtisasl\u0131 f\u0259hl\u0259 kadrlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda SOCAR-\u0131n T\u0259lim-T\u0259dris v\u0259 Sertifikatla\u015fd\u0131rma \u0130dar\u0259sinin Sumqay\u0131tda m\u00fcasir \u00fcslubda yarad\u0131laraq yeni avadanl\u0131qlarla t\u0259chiz edilmi\u015f T\u0259lim-t\u0259dris M\u0259rk\u0259zinin d\u0259st\u0259yind\u0259n istifad\u0259 edirik. Bu m\u0259rk\u0259z h\u0259m bizim \u00fc\u00e7\u00fcn, h\u0259m d\u0259 SOCAR-\u0131n dig\u0259r struktur b\u00f6lm\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif y\u00f6n\u00fcml\u00fc pe\u015f\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 ixtisasl\u0131 g\u0259nc f\u0259hl\u0259 kadrlar\u0131 haz\u0131rlay\u0131r. Bu t\u0259dris m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259 t\u0259hsil alan \u015fagirdl\u0259r\u0259 ayl\u0131q t\u0259qa\u00fcd\u00fcn verilm\u0259si, x\u00fcsusi geyimin, g\u00fcnd\u0259lik nahar\u0131n t\u0259\u015fkili v\u0259 son olaraq Sifari\u015f\u00e7\u0131 \u015firk\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015fl\u0259 t\u0259minat dig\u0259r m\u0259rk\u0259zl\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 f\u0259rqli v\u0259 \u00fcst\u00fcn c\u0259h\u0259tl\u0259rd\u0259ndir.<br \/>\nArt\u0131q Sumqay\u0131t T\u0259lim-T\u0259dris M\u0259rk\u0259zini m\u00fcxt\u0259lif ixtisaslar \u00fczr\u0259 bitirmi\u015f 200-\u0259 yax\u0131n g\u0259nc bizim Etilen-Polietilen zavoduna, bir qismi is\u0259 T\u0259mir-tikinti \u0130dar\u0259sin\u0259 i\u015f\u0259 q\u0259bul olunmu\u015fdur. H\u0259m\u00e7inin bu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 orta hesabla 100-l\u0259 \u0259m\u0259kda\u015f\u0131m\u0131z da buradak\u0131 ixtisasart\u0131rma v\u0259 ikinci pe\u015f\u0259y\u0259 yiy\u0259l\u0259nm\u0259 kurslar\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259r\u0259k bilikl\u0259rini art\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nM\u00fch\u0259ndis-texniki i\u015f\u00e7il\u0259r\u0259 g\u0259linc\u0259 is\u0259 dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, biz respublikan\u0131n 4 apar\u0131c\u0131 universiteti il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015f\u00acl\u0131q edirik. \u00d6t\u0259n il bu universitetl\u0259rd\u0259 \u0130nsan Resurslar\u0131 Departamenti il\u0259 Pilot layih\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r ke\u00e7ir\u0259r\u0259k, 200-\u0259 yax\u0131n t\u0259l\u0259b\u0259ni bu layih\u0259y\u0259 c\u0259lb etdik. Onlar\u0131n aras\u0131nda f\u0259rql\u0259n\u0259n g\u0259ncl\u0259ri Birliyimizin m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin\u0259 istehsalat t\u0259cr\u00fcb\u0259sin\u0259 d\u0259v\u0259t ed\u0259r\u0259k, bir ayl\u0131q t\u0259cr\u00fcb\u0259d\u0259n sonra i\u015fi daha yax\u015f\u0131 m\u0259nims\u0259y\u0259nl\u0259ri v\u0259 imtahandan u\u011furla ke\u00e7\u0259nl\u0259ri i\u015f\u0259 q\u0259bul etdik.<br \/>\nBundan ba\u015fqa \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q etdiyimiz universitetl\u0259rin t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r ilin yay\u0131nda ilkin olaraq \u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130B-nin m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259, konkret olaraq bizim zavodda, sonradan is\u0259 \u201cPetkim Petrokim\u00acya Holding\u201d \u015firk\u0259tind\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r t\u0259\u015fkil edir, bu t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rin sonunda t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n verilmi\u015f \u0259n yax\u015f\u0131 s\u0259m\u0259r\u0259l\u0259\u015fdirici t\u0259klifl\u0259r \u00fczr\u0259 m\u00fcsabiq\u0259l\u0259r ke\u00e7iririk. M\u0259qs\u0259dimiz h\u0259m t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r aras\u0131ndan \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k \u0259m\u0259kda\u015f se\u00e7imi aparmaq, h\u0259m d\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r\u0259 kimya s\u0259nayesini tan\u0131tmaqla, onlar\u0131n bu sah\u0259y\u0259 mara\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rmaqd\u0131r. T\u0259qdi\u00acr\u0259la\u00acyiq hald\u0131r ki, g\u0259nc m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin bir qismi ali t\u0259hsill\u0259rini ba\u015fa vurduq\u00acdan sonra onlar \u00fc\u00e7\u00fcn art\u0131q do\u011fmala\u015fm\u0131\u015f olan \u00abAz\u0259rikimya\u00bbda bir m\u00fct\u0259x\u0259ssis kimi \u00e7al\u0131\u015fmaq ist\u0259yind\u0259 olduqlar\u0131n\u0131 bildirirl\u0259r. \u00d6t\u0259n d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 bu q\u0259bild\u0259n olan 20 n\u0259f\u0259r g\u0259nc m\u00fct\u0259x\u0259ssis Birliyimizin m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin\u0259 i\u015f\u0259 q\u0259bul olunmu\u015fdur. \u00dcmumilikd\u0259 is\u0259 i\u015f\u0259 q\u0259bul olunmu\u015f 400 n\u0259f\u0259rin 103 n\u0259f\u0259ri ali t\u0259hsilli kadrlard\u0131r.<br \/>\nBir m\u0259s\u0259l\u0259ni d\u0259 qeyd edim ki, bizd\u0259 yeni i\u015f\u0259 ba\u015flayan g\u0259nc kadrlar\u0131n h\u0259r biri t\u0259cr\u00fcb\u0259li i\u015f\u00e7il\u0259r\u0259 h\u0259val\u0259 olunur, onlar \u00fc\u00e7\u00fcn alt\u0131 ayl\u0131q x\u00fcsusi t\u0259dbirl\u0259r plan\u0131 haz\u0131rlan\u0131r v\u0259 bu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 onlar\u0131n tam p\u00fcxt\u0259l\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 nail olunma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Eyni zamanda t\u0259qa\u00fcd ya\u015f\u0131na yax\u0131nla\u015fan i\u015f\u00e7il\u0259rimiz\u0259 d\u0259 h\u0259m yeni kadrlardan, h\u0259m d\u0259 bir ne\u00e7\u0259 illik t\u0259cr\u00fcb\u0259si olan i\u015f\u00e7il\u0259rd\u0259n t\u0259hkim edirik. M\u0259qs\u0259dimiz ondan ibar\u0259tdir ki, h\u0259min i\u015f\u00e7i t\u0259qa\u00fcd\u0259 \u00e7\u0131xana q\u0259d\u0259r \u00f6z yerin\u0259 onu \u0259v\u0259z ed\u0259 bil\u0259c\u0259k etibarl\u0131 kadr haz\u0131rlaya bilsin. <\/p>\n<p><strong>&#8211; Etilen-polietilen zavodunda i\u015f\u00e7il\u0259rin \u0259m\u0259k \u015f\u0259raitinin v\u0259 sosial rifah hal\u0131n\u0131n yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 hans\u0131 add\u0131mlar at\u0131l\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; \u00abAz\u0259rikim\u00acya\u00bb SOCAR-\u0131n struktur t\u0259rkibin\u0259 daxil edildikd\u0259n sonra \u00e7\u0259tin v\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b pe\u015f\u0259 adamlar\u0131 olan kimya\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n i\u015f v\u0259 m\u0259i\u015f\u0259t \u015f\u0259raitinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, istehsalatda onlar\u0131n \u0259m\u0259\u00acyi\u00acnin v\u0259 sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00fcha\u00acfiz\u0259si, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlikl\u0259rinin t\u0259min edilm\u0259si sah\u0259sind\u0259 d\u0259 ciddi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259, m\u00fcsb\u0259t d\u00f6n\u00fc\u015f\u0259 nail olunmu\u015fdur. \u0130\u015f\u00e7il\u0259rin \u0259m\u0259k v\u0259 m\u0259i\u015f\u0259t \u015f\u0259raitinin m\u00fcasir t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 uy\u011fun olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Etilen-polietilen zavodu, onun Etilen istehsalat\u0131 v\u0259 M\u0259hsulun q\u0259bulu, saxlan\u0131lmas\u0131 v\u0259 haz\u0131r m\u0259hsulun burax\u0131lmas\u0131 sah\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn inzibati v\u0259 m\u0259i\u015f\u0259t binalar\u0131n\u0131n m\u00fcasir t\u0259l\u0259bl\u0259r s\u0259viyy\u0259sind\u0259 yenid\u0259n qurulmas\u0131, geni\u015f v\u0259 i\u015f\u0131ql\u0131 yem\u0259kxanalar, \u0259m\u0259k\u00e7il\u0259rin i\u015f yerl\u0259rin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi olaraq m\u00fca\u00acsir, komfortlu avtobuslar\u0131n ayr\u0131lmas\u0131 v\u0259 s. kimya\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131za g\u00f6st\u0259ril\u0259n diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131n\u0131n real n\u0259tic\u0259sidir. Haz\u0131rda zavodun \u201cPolimir-120\u201d istehsalat\u0131nda v\u0259 \u201cAz\u0259rikimya\u201dn\u0131n t\u0259mir bazas\u0131 say\u0131lan Mexaniki-t\u0259mir sah\u0259sind\u0259 yeni inzibati v\u0259 m\u0259i\u015f\u0259t binalar\u0131n\u0131n tikintisi davam etdirilir. Bu binalar\u0131n tikilib istifad\u0259y\u0259 verilm\u0259si say\u0259sind\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 \u0259m\u0259k\u00e7inin sosial-m\u0259i\u015f\u0259t \u015f\u0259raitind\u0259 m\u00fcs\u00acb\u0259t d\u00f6n\u00fc\u015f\u0259 nail olunacaqd\u0131r.<br \/>\nH\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbirl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 kimya\u00e7\u0131lar\u0131n i\u015f v\u0259 \u0259m\u0259k \u015f\u0259raiti xeyli yax\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f, \u0259m\u0259k haqlar\u0131 son alt\u0131 ild\u0259 d\u00f6rd d\u0259f\u0259 art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, b\u00fct\u00fcn i\u015f\u00e7il\u0259rl\u0259 \u0259m\u0259k m\u00fcqavil\u0259si imzalanm\u0131\u015f, f\u0259rdi m\u00fchafiz\u0259 vasit\u0259l\u0259ri il\u0259 100 faiz t\u0259min olunmu\u015flar. \u201cPa\u015fa S\u0131\u011forta\u201d ASC il\u0259 07 yanvar 2013-c\u00fc il tarixind\u0259 ba\u011flanm\u0131\u015f m\u00fcqavil\u0259 \u0259sas\u0131nda m\u00fc\u0259ssis\u0259mizin b\u00fct\u00fcn i\u015f\u00e7il\u0259ri k\u00f6n\u00fcll\u00fc tibbi s\u0131\u011fortalanm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130l \u0259rzind\u0259 h\u0259r bir i\u015f\u00e7i s\u0131\u011forta \u015firk\u0259ti il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q ed\u0259n respublikam\u0131z\u0131n 40-a yax\u0131n tibbi klinikalar\u0131nda 50 min manat d\u0259y\u0259rind\u0259 m\u00fcayin\u0259 v\u0259 m\u00fcalic\u0259d\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259nm\u0259k imkan\u0131 \u0259ld\u0259 etmi\u015fl\u0259r.<br \/>\nBir m\u0259s\u0259l\u0259ni d\u0259 x\u00fcsusil\u0259 qeyd etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, sosial m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin h\u0259lli t\u0259kc\u0259 \u201cAz\u0259rikimya\u201dn\u0131n m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7il\u0259rl\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r. M\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri\u00acmizd\u0259n ya\u015fa v\u0259 \u0259lilliy\u0259 g\u00f6r\u0259, h\u0259m\u00e7inin g\u00fcz\u0259\u015ftli \u015f\u0259rtl\u0259rl\u0259 t\u0259qa\u00fcd\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015f 150 n\u0259f\u0259r\u0259 yax\u0131n sabiq i\u015f\u00e7i d\u0259 M\u0259rk\u0259zi Neft\u00e7il\u0259r X\u0259st\u0259xanas\u0131nda tibbi xidm\u0259td\u0259n istifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn qeydiyyata al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259m\u00e7inin h\u0259r ilin bayram v\u0259 \u0259lam\u0259tdar g\u00fcnl\u0259rind\u0259 veteran i\u015f\u00e7il\u0259r yad edilir, onlara bayram sovqatlar\u0131 t\u0259qdim olunur. Q\u00fcrur m\u0259nb\u0259yimiz olan \u015f\u0259hid kimya\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131zla ba\u011fl\u0131 da bir m\u0259s\u0259l\u0259ni qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim. Torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n m\u00fcdafi\u0259si u\u011frunda q\u0259hr\u0259mancas\u0131na vuru\u015faraq \u015f\u0259hid olan kimya\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n say\u0131 57-dir. Onlar\u0131n xatir\u0259sini \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir vaxtlar \u201c\u00dczvi sintez\u201d zavodunda xatir\u0259 kompleksi tikilmi\u015fdi. Bu zavod l\u0259\u011fv olunandan sonra bel\u0259 q\u0259rara g\u0259ldik ki, yeni layih\u0259 \u0259sas\u0131nda, daha m\u00fck\u0259mm\u0259l formada bizim Etilen-polietilen zavodunun qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 geni\u015f meydan\u00e7ada yeni abid\u0259-kompleksi ucaldaq. Yax\u0131n g\u00fcnl\u0259rd\u0259 bu abid\u0259-kompleksin tikintisin\u0259 start veril\u0259c\u0259kdir.<br \/>\n\u018fminlikl\u0259 dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, bir ne\u00e7\u0259 onillikl\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 insanlar\u0131n sosial-rifah hal\u0131 m\u00fcqayis\u0259olunmaz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 yax\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f, \u0259traf m\u00fchitin \u00e7irkl\u0259nm\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259si xeyli azalm\u0131\u015f, Sumqa\u00acy\u0131t\u0131n ham\u0131n\u0131 narahat ed\u0259n ekoloji v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 ciddi d\u00f6n\u00fc\u015f\u0259 nail olunmu\u015fdur. <\/p>\n<p><strong>&#8211; Oqtay m\u00fc\u0259llim, ekologiyadan s\u00f6hb\u0259t d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fk\u0259n, b\u0259s sizd\u0259 ekoloyi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r v\u0259 tullant\u0131lar\u0131n idar\u0259 olunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 v\u0259ziyy\u0259t nec\u0259dir? Bu istiqam\u0259td\u0259 hans\u0131 layih\u0259l\u0259r, t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; \u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130B-nin idar\u0259 v\u0259 m\u00fc\u0259s\u00acsis\u0259l\u0259rind\u0259 ekoloji tarazl\u0131\u011f\u0131 qoruyub saxlamaq, atmosfer\u0259, su h\u00f6vz\u0259l\u0259rin\u0259, torpa\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 v\u0259 alt\u0131na \u00e7irkl\u0259ndirici madd\u0259l\u0259rin at\u0131lmas\u0131n\u0131 minimuma endirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 m\u00fct\u0259madi olaraq t\u0259dbirl\u0259r plan\u0131 haz\u0131rlanaraq s\u0259m\u0259r\u0259li ekoloji layih\u0259l\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilir. M\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rd\u0259 davaml\u0131 ekoloji monitorinql\u0259r apar\u0131l\u0131r, su, torpaq v\u0259 atmosfer hava\u00acs\u0131ndan n\u00fcmun\u0259l\u0259r g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259r\u0259k t\u0259hlil olunur, \u00e7irkl\u0259nm\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259si d\u0259qiql\u0259\u015fdiril\u0259r\u0259k m\u00fcvafiq qabaqlay\u0131c\u0131 add\u0131mlar at\u0131l\u0131r. SOCAR-\u0131n tabe\u00e7iliyin\u0259 verildikd\u0259n sonra Birliyin S\u0259thi aktiv madd\u0259l\u0259r v\u0259 \u201c\u00dczvi-Sintez\u201d zavodlar\u0131nda istismar f\u0259aliyy\u0259ti zaman\u0131 \u0259traf m\u00fchitin m\u00fchafiz\u0259si sah\u0259sind\u0259 he\u00e7 bir ekoloji norma, qayda v\u0259 standartlara uy\u011fun olmayan, ekoloji v\u0259 fiziki c\u0259h\u0259td\u0259n k\u00f6hn\u0259lmi\u015f qur\u011fu v\u0259 avadanl\u0131qlar istismar edildiyind\u0259n v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 atmosfer havas\u0131n\u0131n xlor, hidrogen-xlorid, ammonyak v\u0259 s. madd\u0259l\u0259rl\u0259 h\u0259dd\u0259n art\u0131q \u00e7irkl\u0259ndiyind\u0259n, eyni zamanda \u0259traf m\u00fchit\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n dig\u0259r neqativ t\u0259sirl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259min m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin f\u0259aliyy\u0259ti dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Birliyin strukturuna daxil olan dig\u0259r m\u00fc\u0259ssis\u0259\u00acl\u0259rd\u0259 is\u0259 k\u00f6hn\u0259lmi\u015f v\u0259 istismara yarars\u0131z qur\u011fular\u0131n bir qismi tamamil\u0259 s\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015f, dig\u0259rl\u0259rind\u0259 is\u0259 rekonstruksiya i\u015fl\u0259ri apar\u0131lmaqla m\u00fcasir t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 cavab ver\u0259n istehsal sah\u0259l\u0259ri yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nM\u00fc\u0259ssis\u0259mizd\u0259 istehsal f\u0259aliyy\u0259ti zaman\u0131 ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z m\u00fcxt\u0259lif \u00e7e\u015fidli spesifik tullant\u0131lar formala\u015f\u0131r v\u0259 bu tullant\u0131lar da SOCAR-\u0131n ekoloji siyas\u0259tinin &#8220;s\u0131f\u0131r tullant\u0131&#8221; prinsipin\u0259 uy\u011fun olaraq idar\u0259 olunur. M\u00fcxt\u0259lif \u00e7e\u015fidd\u0259 formala\u015fan t\u0259hl\u00fck\u0259li tullant\u0131lar\u0131n m\u00fcasir t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 uy\u011fun olaraq saxlanmas\u0131, utilizasiyas\u0131, z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 ya dig\u0259r emal \u00fcsullar\u0131n\u0131n se\u00e7ilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130B-d\u0259 Texniki-\u0130qtisadi \u018fsasland\u0131rma s\u0259n\u0259di haz\u0131rlanm\u0131\u015f v\u0259 m\u00fcvafiq qurumlara t\u0259qdim edilmi\u015fdir. Son be\u015f ild\u0259 formala\u015fan m\u00fcxt\u0259lif \u00e7e\u015fidli tullant\u0131lar\u0131n ham\u0131s\u0131 ETSN-nin T\u0259hl\u00fck\u0259li Tullant\u0131lar Poliqonuna, SOCAR-\u0131n \u201cTullant\u0131 m\u0259rk\u0259zi\u201dn\u0259, Sumqay\u0131t \u201cT\u0259mizlik\u201d departa\u00acmentin\u0259 t\u0259hvil veril\u0259r\u0259k z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirilmi\u015fdir.<br \/>\n\u201cAz\u0259rikimya\u201c \u0130B il\u0259 \u201cGlobal Alliance on Health and Pollution\u201d (GAHP) t\u0259\u015fkilat\u0131 aras\u0131nda imzalanm\u0131\u015f anla\u015fma memorandumuna uy\u011fun olaraq, l\u0259\u011fv olunmu\u015f \u201c\u00dczvi zintez\u201d zavodunun \u201cSu\u00f6t\u00fcrm\u0259 m\u0259nt\u0259q\u0259si\u201dnd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6v kimy\u0259vi \u015flamlarla v\u0259 neft m\u0259hsullar\u0131 il\u0259 \u00e7irkl\u0259nmi\u015f 2 ha \u0259razid\u0259 monitorinq i\u015fl\u0259ri apar\u0131ld\u0131qdan sonra tullant\u0131lar ETSN-nin \u201cT\u0259hl\u00fck\u0259li Tullant\u0131lar\u201d poliqonuna da\u015f\u0131nm\u0131\u015f, t\u0259mizl\u0259nmi\u015f \u0259razid\u0259 abadl\u0131q i\u015fl\u0259ri apar\u0131laraq 1200 \u0259d\u0259d ting \u0259kilmi\u015f, \u0259razid\u0259 damc\u0131 suvarma sistemi qura\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259m\u00e7inin, qaz v\u0259 maye karbohidro\u00acgenl\u0259rinin qaz\u00acla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, s\u0131x\u0131lmas\u0131, saxlan\u0131lmas\u0131 sah\u0259si istismara yarars\u0131z avadanl\u0131qlardan, tullant\u0131lardan azad olunmu\u015f, neft m\u0259hsullar\u0131 il\u0259 \u00e7irkl\u0259nmi\u015f 4 hektar \u0259razid\u0259 torpaqlar bioremediasiya \u00fcsulu il\u0259 t\u0259mizl\u0259nmi\u015f v\u0259 \u0259razid\u0259 5000-d\u0259n \u00e7ox m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6v a\u011fac-kol tingi \u0259kilmi\u015fdir.<br \/>\nOnu da qeyd edim ki, Etilen-Polietilen zavodunun \u0259razisind\u0259 tullant\u0131lar\u0131n standartlara uy\u011fun idar\u0259 olunmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259nin \u0259razisind\u0259 \u00abTullant\u0131lar\u0131n M\u00fcv\u0259qq\u0259ti Saxlama M\u0259rk\u0259zi\u00bbnin layih\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259ri haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r ki, bu layih\u0259nin realla\u015fmas\u0131 il\u0259 \u00abAz\u0259rikimya\u00bb \u0130B-nin m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 formala\u015fan istehsalat v\u0259 dig\u0259r tullant\u0131lar\u0131n m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fmi\u015f \u015f\u0259kild\u0259 q\u0259bulu, ilkin \u00e7e\u015fidl\u0259nm\u0259si v\u0259 m\u00fcvafiq t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 riay\u0259t olunmaqla SOCAR-\u0131n Tullant\u0131 M\u0259rk\u0259zin\u0259 da\u015f\u0131n\u00acmas\u0131 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259c\u0259kdir.<br \/>\n2010-cu ild\u0259n b\u0259ri h\u0259r ilin yaz v\u0259 pay\u0131z aylar\u0131nda davaml\u0131 olaraq h\u0259r h\u0259ft\u0259nin \u015f\u0259nb\u0259 g\u00fcn\u00fc kimya\u00e7\u0131lar\u0131n k\u00f6n\u00fcll\u00fc im\u0259ciliyi ke\u00e7irilir v\u0259 h\u0259r d\u0259f\u0259 d\u0259 bu im\u0259cilikl\u0259rd\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 kimya\u00e7\u0131 i\u015ftirak edir. H\u0259r im\u0259cilikd\u0259 d\u0259 500-1000 \u0259d\u0259d aras\u0131 a\u011fac \u0259kilir. \u00dcmumilikd\u0259 is\u0259 son be\u015f il \u0259rzind\u0259 \u201cAz\u0259rikimya\u201c \u0130B t\u0259r\u0259find\u0259n s\u0259naye zonas\u0131nda 100 mind\u0259n art\u0131q a\u011fac v\u0259 kol bitkil\u0259ri \u0259kilmi\u015fdir. Birliyin a\u011fac-kol tingl\u0259rin\u0259 olan t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131n \u00f6d\u0259nilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259ssis\u0259mizin daxili \u0259razisind\u0259 illik istehsal g\u00fcc\u00fc 50 min ting olan a\u00e7\u0131q \u015fitilxana kompleksi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir ki, bu \u015fitilxanada Ab\u015feronun ya\u015f\u0131lla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda istifad\u0259 olunan \u0259n\u0259n\u0259vi a\u011fac-kol n\u00f6vl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, bu iqlim \u015f\u0259raitin\u0259 asanl\u0131qla adaptasiya oluna bil\u0259n v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Q\u0131rm\u0131z\u0131 Kitab\u0131na sal\u0131nm\u0131\u015f 12 n\u00f6v nadir v\u0259 n\u0259slik\u0259silm\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259si olan a\u011fac-kol bitkil\u0259ri yeti\u015fdirilir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; \u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130stehsalat Birliyinin, r\u0259hb\u0259ri oldu\u011funuz Etilen-polietilen zavodunun sabah\u0131n\u0131 nec\u0259 g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; SOCAR-\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi v\u0259 d\u0259st\u0259yi il\u0259 \u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130B-nin 2015-2019-cu ill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas h\u0259d\u0259fi m\u00f6vcud istehsalatlar\u0131n modernizasiyas\u0131, yeni tikil\u0259c\u0259k Polipropilen (PP) v\u0259 y\u00fcks\u0259k s\u0131xl\u0131ql\u0131 Polietilen (HDPE) istehsalatlar\u0131n\u0131n t\u0259l\u0259b olunan miqdarda v\u0259 keyfiyy\u0259td\u0259 xammal-la t\u0259min edilm\u0259sin\u0259 v\u0259 EP-300 istehsalat\u0131n\u0131n effektivliyinin art\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6n\u0259ldilmi\u015fdir.<br \/>\nBu layih\u0259l\u0259r 3 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259c\u0259kdir.<br \/>\nBirinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 propilenin m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 \u2013 propilenin ayr\u0131lmas\u0131 b\u00f6lm\u0259sinin m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n 136 min ton\/il-d\u0259n 180 min ton\/il-\u0259 y\u00fcks\u0259lm\u0259si, hidrogenin z\u0259nginl\u0259\u015fdirilm\u0259si qur\u011fusunun tikintisi (PSA) il\u0259 hidrogenin qat\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n 90 %-d\u0259n 99.9 %-\u0259 art\u0131r\u0131lmas\u0131, propilenin v\u0259 etilenin t\u0259mizl\u0259nm\u0259si qur\u011fusunun tikintisi il\u0259 istehsal olunan propilenin v\u0259 etilenin t\u0259rkibind\u0259 olan z\u0259h\u0259rli madd\u0259l\u0259rd\u0259n (arsen, civ\u0259, fosfin, v\u0259 s.) t\u0259mizl\u0259nm\u0259si, EP-300 istehsalat\u0131nda pnevmatik idar\u0259etm\u0259 sisteminin yeni sisteml\u0259 \u0259v\u0259z olunmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. Bu m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 m\u0259qs\u0259d PP v\u0259 HDPE qur\u011fular\u0131n\u0131 y\u00fcks\u0259k keyfiyy\u0259tli v\u0259 t\u0259l\u0259b olunan miqdarda xammalla t\u0259min etm\u0259kdir.<br \/>\n\u0130kinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 \u201cEP-300\u201d qur\u011fusundak\u0131 2 etan v\u0259 9 nafta olmaqla \u00fcmumilikd\u0259 11 piroliz sobas\u0131n\u0131n 6-da rekonstruksiya i\u015fl\u0259ri apar\u0131lacaq v\u0259 ya 2 yeni soba in\u015fa edil\u0259c\u0259k, butan-butilen fraksiyas\u0131n\u0131n tam hidrogenl\u0259\u015fdirilm\u0259si qur\u011fusu tikil\u0259c\u0259k, selektiv hidrogenl\u0259\u015fm\u0259 blokunun reaktorlar\u0131 yenisi il\u0259 \u0259v\u0259z olunacaq, kompressorlar rekonstruksiya olunacaq v\u0259 optimalla\u015fd\u0131r\u0131lacaqd\u0131r. Bununla da piroliz sobalar\u0131 qaz xammal\u0131 il\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259c\u0259k, \u0259sas m\u0259hsullar\u0131n \u00e7\u0131x\u0131m\u0131 artacaqd\u0131r.<br \/>\n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 \u201cEP-300\u201d istehsalat\u0131nda yeni r\u0259q\u0259msal idar\u0259etm\u0259 sisteminin (DCS) t\u0259tbiqi ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131lacaq, k\u00f6m\u0259k\u00e7i qur\u011fular\u0131n v\u0259 infrastrukturun modernizasiyas\u0131 \u2013 enerji effektivliyinin art\u0131r\u0131lmas\u0131, xammal v\u0259 m\u0259hsul anbarlar\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si, kommunikasiya x\u0259tl\u0259rinin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si i\u015fl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259c\u0259kdir. Bu is\u0259 istehsalat\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259siz i\u015fini t\u0259min ed\u0259c\u0259k, enerji v\u0259 xammala q\u0259na\u0259t etm\u0259y\u0259 imkan yaradacaqd\u0131r.<\/p>\n<p>&#8211; Geni\u015f v\u0259 maraql\u0131 m\u00fcsahib\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr edir\u0259m.<\/p>\n<p><strong>Rafiq Oday,<br \/>\nAz\u0259rbaycan Jurnalistl\u0259r Birliyi Sumqay\u0131t \u015f\u0259h\u0259r t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n s\u0259dri,<br \/>\nRespublikan\u0131n \u018fm\u0259kdar jurnalisti<\/p>\n<p>Fotolar V\u00fcqar Abdullah\u0131nd\u0131r<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130B-nin 2015-2019-cu ill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas h\u0259d\u0259fi m\u00f6vcud istehsalatlar\u0131n modernizasiyas\u0131, yeni tikil\u0259c\u0259k Polipropilen (PP) v\u0259 y\u00fcks\u0259k s\u0131xl\u0131ql\u0131 Polietilen (HDPE) istehsalatlar\u0131n\u0131n t\u0259l\u0259b olunan miqdarda v\u0259 keyfiyy\u0259td\u0259 xammal\u00acla t\u0259min edilm\u0259sin\u0259 v\u0259 EP-300 istehsalat\u0131n\u0131n effektivliyinin art\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6n\u0259ldilmi\u015fdir &#8211; Oqtay m\u00fc\u0259llim, bu g\u00fcn \u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130stehsalat Birliyi, onun \u0259sas \u0130stehsalat m\u00fc\u0259ssis\u0259si olan Etilen-polietilen zavodunda son 6 il \u0259rzind\u0259 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f i\u015fl\u0259ri, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-20469","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-musahib"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20469","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=20469"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20469\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20472,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20469\/revisions\/20472"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=20469"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=20469"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=20469"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}