{"id":20542,"date":"2016-06-30T15:00:18","date_gmt":"2016-06-30T11:00:18","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=20542"},"modified":"2016-07-01T18:04:56","modified_gmt":"2016-07-01T14:04:56","slug":"rafiq-oday-s%c9%99r%c9%99fli-omrun-yasantilari","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=20542","title":{"rendered":"Rafiq ODAY.&#8221;\u015e\u0259r\u0259fli \u00f6mr\u00fcn ya\u015fant\u0131lar\u0131&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/hcq.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/hcq-236x300.jpg\" alt=\"hcq\" width=\"236\" height=\"300\" class=\"alignnone size-medium wp-image-20548\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/hcq-236x300.jpg 236w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/hcq.jpg 600w\" sizes=\"auto, (max-width: 236px) 100vw, 236px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Hac\u0131 C\u0259f\u0259r h\u0259kim Quliyevl\u0259 ba\u011fl\u0131 yay\u0131lan yanl\u0131\u015f, ara\u015fd\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f s\u00f6z-s\u00f6hb\u0259td\u0259n anlad\u0131m ki, dey\u0259s\u0259n bu m\u00fcnasib\u0259td\u0259 olanlar ali d\u0259r\u0259c\u0259li c\u0259rrah, \u00f6z\u00fc-\u00f6z \u00fcz\u0259rind\u0259 c\u0259rrahiyy\u0259 \u0259m\u0259liyyat\u0131 aparan (d\u00fcnyada1-2 bel\u0259 n\u00fcmun\u0259 var), bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r minl\u0259rl\u0259 t\u0259m\u0259nnas\u0131z c\u0259rrahi m\u00fcdaxil\u0259l\u0259r ed\u0259n, minl\u0259rl\u0259 insan\u0131 yenid\u0259n h\u0259yata qaytaran, minl\u0259rl\u0259 insan\u0131n \u00fcmid v\u0259 p\u0259nah yeri olan bu d\u0259y\u0259rli insan haqq\u0131nda yet\u0259rinc\u0259 m\u0259lumatl\u0131 deyill\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu m\u00fcdrik insan\u0131n siqaretin z\u0259r\u0259rl\u0259rind\u0259n b\u0259hs ed\u0259n &#8220;T\u00fcst\u00fc d\u0259 var ocaq s\u00f6nd\u00fcr\u00fcr&#8221; kitab\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131m \u00f6n s\u00f6z\u00fc d\u0259y\u0259rli oxuculara t\u0259qdim edir\u0259m.<br \/>\nM\u0259sl\u0259kda\u015flar\u0131ma da \u00fcz tutub deyir\u0259m: h\u0259r hans\u0131 bir informasiyan\u0131 yayark\u0259n, diqq\u0259tl\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131n, h\u0259qiq\u0259ti axtar\u0131b tap\u0131n, vicdan\u0131n\u0131zin s\u0259sin\u0259 qulaq as\u0131n, y\u00fcng\u00fcl reytinq dal\u0131nca qa\u00e7may\u0131n.<\/p>\n<p>Giri\u015f<\/p>\n<p>Bir ne\u00e7\u0259 il bundan \u0259vv\u0259lin s\u00f6h\u00adb\u0259tidir. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biy\u00adyat\u0131n\u0131n v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin b\u00f6y\u00fck dostu v\u0259 c\u0259fake\u015fi, minl\u0259rl\u0259 insana yenid\u0259n h\u0259yata qay\u0131tma\u011f\u0131n sevincini b\u0259x\u015f etmi\u015f, tan\u0131nm\u0131\u015f h\u0259kim-c\u0259rrah Hac\u0131 C\u0259f\u0259r Quliyevl\u0259 s\u00f6hb\u0259t \u0259snas\u0131nda dedi ki, bac\u0131o\u011flu, m\u0259nim \u00abT\u00fcst\u00fc d\u0259 var ocaq s\u00f6nd\u00fcr\u00fcr\u00bb kitab\u0131m\u0131 n\u0259 zaman \u00e7apa haz\u0131rlay\u0131r\u0131q? Dedim ki, Hac\u0131, n\u0259 zaman uy\u011fun g\u00f6rs\u0259niz, m\u0259n haz\u0131r. Qeyd edim ki, Hac\u0131 C\u0259f\u0259r h\u0259kiml\u0259 bizim bu q\u0259bild\u0259n bir ne\u00e7\u0259 i\u015f birliyimiz olub. H\u0259r biri d\u0259 \u00e7ox u\u011furlu al\u0131n\u0131b v\u0259 oxucular t\u0259r\u0259find\u0259n sevil\u0259n kitablar\u00addan olub. Bu s\u0131raya Az\u0259r\u00adbaycan poezi\u00adyas\u0131n\u0131n s\u00f6nm\u0259z g\u00fcn\u0259\u015fi, ustad \u015fairimiz M\u0259mm\u0259d Araza h\u0259sr olunmu\u015f \u00abHaq\u00adq\u0131n var ya\u015fama\u011fa\u00bb v\u0259 \u00abBu da bel\u0259 bir \u00f6m\u00fcrd\u00fc\u00bb\u2026 kitab\u00adlar\u0131n\u0131, g\u00f6rk\u0259mli aka\u00addemik, d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli rentgenoloq-alim R\u0259him R\u0259himova h\u0259sr olunmu\u015f \u00abOrdubad\u00addan do\u011fan g\u00fcn\u0259\u015f\u00bb (I v\u0259 II n\u0259\u015frl\u0259r) v\u0259 Sumqay\u0131t s\u0259hiyy\u0259\u00adsinin b\u00fc\u00adn\u00f6v\u00adr\u0259sini qoyanlardan biri, Sum\u00adqa\u00ady\u0131tda v\u0259 onun h\u00fcdud\u00adlar\u0131ndan k\u0259nar\u00adda ham\u0131n\u0131n tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 m\u0259rhum h\u0259kim-c\u0259rrah \u0130zz\u0259t Sad\u0131xova h\u0259sr olunmu\u015f \u00abBurdan bir lo\u011fman k\u00f6\u00e7d\u00fc\u00bb kitab\u00adlar\u0131n\u0131 daxil etm\u0259k olar&#8230;.<br \/>\nHam\u0131n\u0131n maraq dair\u0259sind\u0259 olan kitab<br \/>\nA\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 deyim ki, \u00abT\u00fcst\u00fc d\u0259 var ocaq s\u00f6nd\u00fcr\u00fcr\u00bb kitab\u0131n\u0131n \u00e7apa haz\u0131rlanmas\u0131n\u0131 m\u0259n d\u0259 s\u0259birsizlikl\u0259 g\u00f6zl\u0259yirdim. \u00c7\u00fcnki bu kitab b\u0259\u015f\u0259\u00adriyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn qar\u015f\u0131s\u0131al\u0131nmaz b\u0259laya, milyon\u00adlarla insana f\u0259lak\u0259t g\u0259tir\u0259n faci\u0259y\u0259 \u00e7evrilmi\u015f, b\u00fct\u00fcn pis \u0259m\u0259l v\u0259 v\u0259rdi\u015f\u00adl\u0259rin n\u00fcv\u0259si say\u0131lan siqaret\u0259 v\u0259 bu b\u0259ladan qurtulu\u015f yollar\u0131n\u0131n g\u00f6st\u0259ril\u00adm\u0259sin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015fdu. Kitab\u0131n ad\u0131n\u0131 \u0259n u\u011furlu tap\u0131nt\u0131lardan biri kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirir\u0259m: \u00abT\u00fcst\u00fc d\u0259 var ocaq s\u00f6nd\u00fcr\u00fcr\u00bb. Normalda biz t\u00fcst\u00fcn\u00fcn ard\u0131nca oca\u011f\u0131n bir az da gur yana\u00adca\u011f\u0131n\u0131n \u015fahidi olmu\u015fuq, ancaq bu t\u00fcst\u00fc o t\u00fcst\u00fcl\u0259rd\u0259n deyil. Bu t\u00fcst\u00fc h\u0259r il d\u00fcnyada mil\u00adyonlarla oca\u011f\u0131 s\u00f6n\u00add\u00fcr\u00fcr, milyon\u00adlarla anan\u0131 balaya, bac\u0131n\u0131 qarda\u015fa, g\u0259lini \u00f6m\u00fcr-g\u00fcn yolda\u015f\u0131na h\u0259sr\u0259t qoyur. Bu el\u0259 bir t\u00fcst\u00fcd\u00fcr ki, insan\u0131 c\u0259miyy\u0259td\u0259n tamamil\u0259 t\u0259c\u00adrid etmirs\u0259 d\u0259, \u0259traf\u0131n\u00addak\u0131lar ara\u00ads\u0131nda arzuolunmaz \u015f\u0259xs\u0259 \u00e7evirir.<br \/>\nBir ha\u015fiy\u0259<br \/>\nHac\u0131 C\u0259f\u0259r h\u0259kim h\u0259l\u0259 sovet h\u00f6ku\u00adm\u0259tinin q\u0131l\u0131nc\u0131n\u0131n dal\u0131n\u0131n da, qaba\u00ad\u011f\u0131n\u0131n da k\u0259sdiyi bir vaxtda Sum\u00adqa\u00ady\u0131tdak\u0131 m\u00f6vcud ekoloji faci\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif n\u00fcfuzlu m\u0259tbu orqanlarda silsil\u0259 m\u0259qal\u0259l\u0259r d\u0259rc etdirmi\u015f, Sumqay\u0131t\u0131n haray\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya yaym\u0131\u015f, z\u0259h\u0259rli kimya zavodlar\u0131n\u0131n Sumqay\u0131ta o d\u00f6vrd\u0259 SSR\u0130 kimya naziri, milliy\u00ady\u0259tc\u0259 erm\u0259ni Kostantov t\u0259r\u0259find\u0259n planl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 bil\u0259r\u0259kd\u0259n z\u0259h\u0259rli kimya zavodlar\u0131 Az\u0259rbaycana y\u00f6\u00adn\u0259ldilmi\u015fdi. Bununla da o Az\u0259r\u00adbay\u00adcan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 kim\u00ady\u0259vi genosid siyas\u0259ti yeritmi\u015fdi. Buna etiraz \u0259lam\u0259ti olaraq o zaman Hac\u0131 C\u0259f\u0259r h\u0259kim \u201cG\u0259nclik\u201d jurna\u00adl\u0131nda \u201cC\u0259h\u0259n\u00adn\u0259m\u201d adl\u0131 geni\u015f m\u0259qal\u0259 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmi\u015f v\u0259 bu m\u0259qal\u0259d\u0259ki tutarl\u0131 faktlar \u201cAzadl\u0131q\u201d radiosunun \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 Mirz\u0259 X\u0259z\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n 3 g\u00fcn dalbadal b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya b\u0259yan edilmi\u015fdi. M\u0259n dey\u0259rdim ki, bu g\u00fcn Sumqay\u0131tdak\u0131 z\u0259\u00adh\u0259rli v\u0259 z\u0259r\u0259rli s\u0259\u00adnaye m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin ba\u011flanma\u00ads\u0131nda, Sumqay\u0131t\u0131n n\u0259inki Az\u0259r\u00adbaycan\u0131n, eyni zamanda re\u00adgionun \u0259n g\u00f6z\u0259l v\u0259 ekoloji c\u0259h\u0259t\u00add\u0259n t\u0259miz \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilm\u0259sind\u0259, m\u0259n dey\u0259rdim ki, Hac\u0131 C\u0259f\u0259r h\u0259kimin h\u0259y\u0259can t\u0259bilinin d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus rolu v\u0259 pay\u0131 olmu\u015fdur.<br \/>\nYuxar\u0131da qeyd etdiyimiz kimi, ill\u0259r yormu\u015f h\u0259kim-c\u0259rrah Hac\u0131 C\u0259f\u0259r Qu\u00adliyev yar\u0131m \u0259srdan art\u0131q bir m\u00fcd\u00add\u0259td\u0259 \u015f\u0259fal\u0131 \u0259ll\u0259ri v\u0259 c\u0259rrah b\u0131\u00e7a\u011f\u0131 il\u0259 minl\u0259rl\u0259 insana h\u0259yat b\u0259x\u015f etmi\u015fdir. \u00c7ox \u00fcr\u0259ka\u00e7an v\u0259 q\u00fcrurverici hald\u0131r ki, h\u0259kim-lo\u011fman, \u015f\u0259fal\u0131 \u0259ll\u0259ri il\u0259 b\u0259rab\u0259r m\u00fcdrik m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259ri, orta v\u0259 ali m\u0259k\u00adt\u0259bl\u0259rd\u0259, m\u00fcxt\u0259lif idar\u0259 v\u0259 m\u00fc\u0259ssi\u00ads\u0259l\u0259rd\u0259 siqaretin t\u00f6r\u0259tdiyi f\u0259sadlarla ba\u011fl\u0131 t\u0259bli\u011fat v\u0259 t\u0259\u015fviqat kampa\u00adniyalar\u0131 il\u0259 minl\u0259rl\u0259 insan\u0131n bu b\u0259la\u00addan uzaq durma\u00ads\u0131na nail ol\u00admaqla t\u0259\u00adm\u0259nnas\u0131z onlar\u0131 \u00f6l\u00fcm\u00fcn cay\u00adna\u011f\u0131ndan \u00e7\u0259kib qur\u00adtarm\u0131\u015f v\u0259 says\u0131z-hesabs\u0131z ail\u0259l\u0259r\u0259 sevinc b\u0259x\u015f etmi\u015fdir.<br \/>\nM\u0259n\u0259 h\u0259val\u0259 olunmu\u015f missiya<br \/>\nHac\u0131 C\u0259f\u0259r h\u0259kim M\u0259\u015f\u0259di \u018fs\u0259d o\u011flu Quliyevin \u201cT\u00fcst\u00fc d\u0259 var ocaq s\u00f6n\u00add\u00fcr\u00fcr\u201d kitab\u0131n\u0131n redaktoru oldu\u00ad\u011fundan v\u0259 \u00f6n s\u00f6z yazmaq m\u0259n\u0259 h\u0259val\u0259 olundu\u011fundan, kitab\u0131 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 oxumal\u0131 oldum. A\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 deyim ki, kitab o q\u0259d\u0259r diqq\u0259timi \u00e7\u0259kmi\u015fdi ki, h\u0259r oxu\u00adnu\u015fda yeni v\u0259 maraql\u0131 n\u0259l\u0259rs\u0259 ta\u00adp\u0131r\u00add\u0131m \u00f6z\u00fcm\u00e7\u00fcn. Kitab\u0131 v\u0259r\u0259\u00adql\u0259\u00ady\u0259n h\u0259r bir oxucu g\u00f6r\u0259c\u0259k ki, bu kitab adi publisistik kitab deyildir. Bu kitab\u0131 siqaret haqq\u0131nda indiy\u0259 q\u0259d\u0259r yaz\u0131l\u00adm\u0131\u015flar\u0131n m\u0259cmusu da adland\u0131rmaq olar. \u00c7\u00fcnki bu ki\u00adtabda siqaretin yaranma v\u0259 d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 yay\u0131lma tarixi haqq\u0131nda m\u00fcf\u0259ss\u0259l m\u0259lumat, siqaretin t\u0259rkibind\u0259 olan 4 min\u0259 yax\u0131n yax\u0131n z\u0259h\u0259rli kimy\u0259vi madd\u0259nin t\u0259rkibi v\u0259 t\u00f6r\u0259tdiyi f\u0259sadlar haqq\u0131nda geni\u015f elmi izahat verilir. H\u0259m\u00e7inin il \u0259rzind\u0259 siqaretin yaratd\u0131\u011f\u0131 bu v\u0259 ya dig\u0259r x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n \u00f6l\u0259nl\u0259rin statis\u00adtikas\u0131 apar\u0131l\u0131r, t\u00fct\u00fcn v\u0259 t\u00fct\u00fcn m\u0259mu\u00adlatlar\u0131n\u0131n d\u00fcnya \u00f6lk\u0259\u00adl\u0259rin\u0259 v\u0259 xalq\u00adlar\u0131na b\u0259x\u015f etdiyi b\u0259db\u0259xtlikl\u0259rin, f\u0259lak\u0259tl\u0259rin m\u0259n\u00adz\u0259r\u0259si g\u00f6z \u00f6n\u00fcnd\u0259 canland\u0131r\u0131l\u0131r v\u0259 bu m\u00fcthi\u015f b\u0259ladan qur\u00adtulma\u011f\u0131n yollar\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 \u015f\u0259klind\u0259 oxucular\u0131n n\u0259z\u0259rin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131r.<br \/>\nBu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn 50 ild\u0259n art\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259bab\u0259t elmin\u0259 h\u0259sr ed\u0259n, insanlar\u0131n yenid\u0259n h\u0259yata qay\u0131t\u00admalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn gec\u0259sini g\u00fcn\u00add\u00fcz\u00fcn\u0259 qatan Hac\u0131 C\u0259f\u0259r h\u0259kim Quliyevin uzun m\u00fcdd\u0259tli tarixi v\u0259 elmi ara\u015f\u00add\u0131rmalar\u0131 k\u00f6m\u0259yin\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. Kitab\u0131n dili ayd\u0131n v\u0259 r\u0259van\u00add\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 yorucu deyil. Oxucu kitab\u0131 bir n\u0259f\u0259s\u0259 oxuyub ba\u015fa \u00e7at\u00add\u0131rmaq ist\u0259yir. Kitabda \u00e7oxlu tutarl\u0131 faktlara istinad edildiyind\u0259n, h\u0259m\u00e7inin olmu\u015f hadi\u00ads\u0259l\u0259rd\u0259n ibar\u0259t heka\u00ady\u0259tl\u0259r\u0259 yer ayr\u0131l\u00add\u0131\u011f\u0131ndan h\u0259mi\u015f\u0259 ma\u00adraq dair\u0259sind\u0259 olur. M\u00fc\u0259llif siqaret \u00e7\u0259km\u0259nin b\u0259\u015f\u0259ri bir b\u0259la oldu\u011funu, h\u0259r il bu b\u0259ladan milyonlarla insan\u0131n d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u00addiyini, minl\u0259rl\u0259 k\u00f6rp\u0259\u00adnin bu b\u0259lan\u0131n t\u00f6r\u0259tdiyi f\u0259sadlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u015fik\u0259st d\u00fcnyaya g\u0259ldiyini \u00f6n plana \u00e7\u0259kir, siqaret \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin \u00f6zl\u0259ri il\u0259 b\u0259rab\u0259r ail\u0259 \u00fczvl\u0259rini d\u0259, \u0259traf\u0131ndak\u0131 insanlar\u0131 da bu \u015feytan \u0259m\u0259linin b\u0259las\u0131na m\u00fcbt\u0259la etdikl\u0259rini vur\u011fulay\u0131r.<br \/>\nKitabda Az\u0259rbaycanda t\u00fct\u00fcn\u00e7\u00fc\u00adl\u00fcy\u00fcn b\u00f6lg\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 inki\u015faf\u0131na x\u00fcsusi diqq\u0259t \u00e7\u0259kilmi\u015f, bu inki\u015faf kitabda yer alm\u0131\u015f statistik g\u00f6s\u00adt\u0259ricil\u0259rd\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n1985-1995-ci ill\u0259r \u0259rzind\u0259 Bak\u0131n\u0131n v\u0259 respublikam\u0131z\u0131n dig\u0259r iri \u015f\u0259h\u0259r\u00adl\u0259rinin k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rini b\u0259z\u0259y\u0259n all\u0131-g\u00fcll\u00fc reklamlara x\u00fcsusi m\u00fcnasib\u0259t bildir\u0259n v\u0259 h\u0259l\u0259 o ill\u0259rd\u0259 \u00e7\u0259kdirdiyi bu reklam l\u00f6vh\u0259l\u0259rinin \u015f\u0259kill\u0259rini d\u0259 kitaba daxil ed\u0259n m\u00fc\u0259llif, bu reklamlar\u0131n kiml\u0259\u00adrins\u0259 \u0259li il\u0259 xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259\u00adl\u00addilmi\u015f planl\u0131 bir z\u0259h\u0259rl\u0259m\u0259 siyas\u0259ti olmas\u0131 q\u0259na\u0259tind\u0259dir.<br \/>\nBu g\u00fcn d\u00fcnya ekoloji b\u00f6hrandan, ekoloji tarazl\u0131\u011f\u0131n pozul\u00admas\u0131n\u0131n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tirdiyi f\u0259lak\u0259tl\u0259rd\u0259n dan\u0131\u015f\u0131r. M\u00fc\u0259llif qeyd edir ki, siqaretin insan orqaniz\u00admin\u0259 vurdu\u011fu z\u0259rb\u0259 dig\u0259r ekoloji f\u0259sadlar\u0131n t\u00f6r\u0259tdiyi b\u0259lalardan he\u00e7 d\u0259 geri qalm\u0131r. \u018fg\u0259r h\u0259r 10-12 sani\u00ady\u0259 \u0259rzind\u0259 bir n\u0259f\u0259r siqaret\u00e7\u0259km\u0259 n\u0259ti\u00adc\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259n h\u0259r hans\u0131 bir x\u0259s\u00adt\u0259lik n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u00ad\u015firs\u0259, g\u00f6r\u00fcn bu bir ay \u0259rzind\u0259, bir il \u0259rzind\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r insan\u0131n h\u0259ya\u00adt\u0131n\u0131 itirm\u0259si dem\u0259kdir.<br \/>\nM\u00fcnasib\u0259t<br \/>\n\u201cT\u00fcst\u00fc d\u0259 var ocaq s\u00f6nd\u00fcr\u00fcr\u201d ki\u00adtab\u0131na Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Aka\u00adde\u00admiyas\u0131n\u0131n h\u0259qiqi \u00fczvl\u0259ri m\u0259rhum akademikl\u0259r Budaq Budaqov v\u0259 R\u0259him R\u0259himovun, akademik B\u00f6y\u00fck\u00adki\u015fi A\u011fayevin, Az\u0259rbaycan Milli Eliml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczvl\u0259ri profes\u00adsorlar Mustafa Salaho\u00advun, Yavuz R\u00fcst\u0259movun v\u0259 Firudun M\u0259m\u00adm\u0259dovun r\u0259y verm\u0259si bu ki\u00adtab\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb etm\u0259\u00adsind\u0259n x\u0259b\u0259r verir.<br \/>\nHac\u0131 C\u0259f\u0259r h\u0259kim Quliyevin \u00abT\u00fcs\u00adt\u00fc d\u0259 var ocaq s\u00f6nd\u00fcr\u00fcr\u00bb kitab\u0131 v\u0259t\u0259n, mill\u0259t sevgi\u00adsind\u0259n qaynaq\u00adlanan v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q qay\u0259si il\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f bir kitabd\u0131r. Yuxar\u0131da da qeyd etdiyim kimi, bu adi bir kitab deyildir. Bu b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya xalqlar\u0131n\u0131 bu b\u0259la il\u0259 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 \u0259lbir olma\u011fa s\u0259sl\u0259y\u0259n bir h\u0259y\u0259can t\u0259bilidir. M\u00fc\u0259llif b\u0259\u015f\u0259r \u00f6vlad\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6z \u0259ll\u0259ri il\u0259 \u00f6l\u00fcm\u00fcn cay\u00adna\u011f\u0131na atmas\u0131n\u0131 he\u00e7 c\u00fcr\u0259 anlaya, h\u0259zm ed\u0259 bilmir v\u0259 bunu Allaha \u2013 ulu yaradana asi olmaq kimi d\u0259y\u0259r\u00adl\u0259ndirir. \u00c7\u00fcnki m\u00fcq\u0259dd\u0259s kitab\u0131m\u0131z \u00abQurani-K\u0259rim\u00bbd\u0259, h\u0259m\u00e7inin dig\u0259r m\u00fcq\u0259dd\u0259s kitablarda \u00f6z\u00fcn\u0259 bil\u0259r\u0259k\u00add\u0259n q\u0259sd etm\u0259k, \u00f6z\u00fcn\u00fc bil\u0259r\u0259kd\u0259n \u00f6l\u00fcm\u0259 s\u00fcr\u00fckl\u0259m\u0259k \u0259n b\u00f6y\u00fck g\u00fcnah\u00adlardan say\u0131l\u0131r. M\u00fc\u0259llif qeyd edir ki, siqaret\u0259 alud\u0259\u00e7ilik insanlar\u0131 o v\u0259ziy\u00ady\u0259t\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r ki, m\u00fct\u0259madi olaraq d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259 siqaretin qiym\u0259ti insanlar\u0131n b\u00fcdc\u0259sin\u0259 t\u0259sir ed\u0259c\u0259k q\u0259d\u0259r artsa da, bu b\u0259laya meyl n\u0259inki azalm\u0131r, h\u0259tta bir az da art\u0131r. Siqaret\u0259 bu d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 meyl\u00adliliyin, n\u0259ha\u00ady\u0259td\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin faci\u00ad\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xaraca\u011f\u0131 \u015f\u0259ksizdir. \u00c7\u00fcnki il \u0259rzind\u0259 milyonlarla insan\u0131n siqaretin t\u00f6r\u0259tdiyi bu v\u0259 ya dig\u0259r x\u0259st\u0259\u00adlikl\u0259r\u00add\u0259n d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259si, bir bu q\u0259d\u0259r d\u0259 insan\u0131n \u0259lil olmas\u0131, bir bu q\u0259d\u0259r d\u0259 insan\u0131n d\u00fcnyaya \u015fik\u0259st do\u011fulmas\u0131, n\u0259hay\u0259td\u0259 b\u0259\u015f\u0259\u00adriy\u00ady\u0259tin c\u0131l\u0131zla\u015fmas\u0131na v\u0259 sivili\u00adzasiyan\u0131n m\u0259hv\u0259 m\u0259hkum olmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xaracaqd\u0131r.<br \/>\nM\u00fc\u0259llif Az\u0259rbaycanda siqaret inhisar\u0131n\u0131n xarici \u015firk\u0259tl\u0259rin \u0259lind\u0259 olmas\u0131n\u0131 da respub\u00adlikam\u0131zda siqaret \u00e7\u0259km\u0259yin geni\u015f yay\u0131lmas\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259n\u00addir\u0259n amill\u0259rd\u0259n biri hesab edir. O v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q qay\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k res\u00adpublika r\u0259hb\u0259rliyin\u0259, \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 rayon ba\u015f\u00e7\u0131\u00adlar\u0131na, m\u0259kt\u0259b direk\u00adtorlar\u0131na, t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259 ocaqlar\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259rin\u0259, valideynl\u0259r\u0259 m\u00fcra\u00adci\u0259t edir. Siqaret\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fc\u00adbariz\u0259d\u0259 onlar\u0131 sa\u011flam g\u0259l\u0259c\u0259yimiz namin\u0259 \u0259lbir olma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r.<br \/>\nTanr\u0131 b\u0259x\u015fi\u015fi<br \/>\nQeyd etdiyimiz kimi Hac\u0131 C\u0259f\u0259r h\u0259kim bu kitab\u0131 yazark\u0259n ancaq v\u0259 ancaq mill\u0259tin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131, saba\u00adh\u0131m\u0131z\u0131n qurucular\u0131 olan g\u0259ncl\u0259rin sa\u011flam m\u00fchitd\u0259 v\u0259 sa\u011flam ruhda b\u00f6y\u00fcm\u0259l\u0259rini, g\u00fcmrah, problemsiz ail\u0259y\u0259 sahib olmalar\u0131n\u0131 fikirl\u0259\u015fib. \u015ean-\u015f\u00f6hr\u0259t, ad-m\u0259ns\u0259b x\u00fclyas\u0131na d\u00fc\u015fm\u0259yib. \u00c7\u00fcnki Hac\u0131 C\u0259f\u0259r h\u0259kim b\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fc boyu insanlar\u0131n sa\u011f\u00adlaml\u0131\u011f\u0131 ke\u015fiyind\u0259 t\u0259mannas\u0131z dayan\u00add\u0131\u011f\u0131ndan, gec\u0259sini g\u00fcnd\u00fcz\u00fcn\u0259 qata\u00adraq ondan \u015f\u0259fa dil\u0259y\u0259nl\u0259rin \u00fcmid\u00adverici v\u0259 b\u0259z\u0259n d\u0259 yalvar\u0131c\u0131 bax\u0131\u015f\u00adlar\u0131n\u0131 do\u011frultmaqla m\u0259\u015f\u011ful oldu\u00ad\u011fundan, he\u00e7 \u015f\u00f6hr\u0259t haqda fikirl\u0259\u015f\u00adm\u0259y\u0259 vaxt\u0131 da olmay\u0131b. Ancaq Allah-t\u0259ala h\u0259r \u015feyi g\u00f6r\u0259n v\u0259 bil\u0259ndir. Ulu tanr\u0131 edil\u0259n t\u0259m\u0259nnas\u0131z yax\u015f\u0131l\u0131qlar\u0131 \u0259v\u0259zsiz qoymayib. El\u0259 m\u0259hz bu sadalananlar\u0131n n\u0259tic\u0259sidir ki, b\u00fct\u00fcn m\u0259qam\u00adlarda \u015f\u00f6hr\u0259t \u00f6z\u00fc g\u0259lib Hac\u0131 C\u0259f\u0259r h\u0259kimi tap\u0131b.<br \/>\nBu lo\u011fmanlar lo\u011fman\u0131na, bu alil\u0259r alisin\u0259 Allah-t\u0259alan\u0131n l\u00fctf etdiyi \u00f6z\u0259llikl\u0259ri a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimi sistem\u00adl\u0259\u015f\u00addirs\u0259k, \u0259n do\u011frusunu etmi\u015f olar\u0131q.<br \/>\nHac\u0131 C\u0259f\u0259r h\u0259kim Quliyev:<br \/>\n&#8211; b\u00f6y\u00fck \u00fcr\u0259k sahibidir, ham\u0131n\u0131n sevincin\u0259 sevin\u0259n, k\u0259d\u0259rin\u0259 k\u0259d\u0259rl\u0259n\u0259n bir insand\u0131r. \u00d6mr\u00fc a\u011fr\u0131-ac\u0131 \u0259hat\u0259sind\u0259 ke\u00e7s\u0259 d\u0259, he\u00e7 kim\u0259 a\u011fr\u0131-ac\u0131n\u0131n n\u0259sib olmas\u0131n\u0131 ist\u0259m\u0259yib;<br \/>\n&#8211; v\u0259t\u0259n, mill\u0259t, yurd-yuva sevda\u00adl\u0131s\u0131d\u0131r. V\u0259\u00adt\u0259\u00adnin \u0259n \u00e7\u0259tin m\u0259\u00adqam\u00adlar\u0131nda, Qaraba\u011f m\u00fcha\u00adrib\u0259sinin odlu-alovlu g\u00fcnl\u0259rind\u0259 t\u0259m\u0259nnas\u0131z yard\u0131m\u0131n\u0131 el-obadan \u0259sirg\u0259m\u0259yib. V\u0259t\u0259nin d\u0259rdl\u0259rin\u0259 a\u015f\u0131yan, v\u0259t\u0259nin d\u0259rdl\u0259rini \u00fcr\u0259yind\u0259 da\u015f\u0131yan bir v\u0259t\u0259n o\u011fludur.<br \/>\n&#8211; m\u00fcq\u0259dd\u0259s M\u0259kk\u0259 ziyar\u0259tin\u0259 ged\u0259r\u0259k Hac\u0131l\u0131q titulu qazanan v\u0259 bu titulu \u015f\u0259r\u0259fl\u0259 da\u015f\u0131yan bir iman \u0259hlidir.<br \/>\n&#8211; Az\u0259rbaycan\u0131n poeziya g\u00fcn\u0259\u015fi, d\u00fcnya poeziyas\u0131n\u0131n s\u00f6nm\u0259z ulduzu, ustad M\u0259mm\u0259d Arazla yar\u0131m\u0259srlik bir d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 dostluq v\u0259 qarda\u015fl\u0131q ed\u0259n, onun h\u0259yat\u0131n\u0131n \u0259n \u00e7\u0259tin m\u0259\u00adqam\u00adlar\u0131nda h\u0259yan\u0131 olan, ya\u015famas\u0131na stimul ver\u0259n bir \u00fcr\u0259k dostudur (Hac\u0131 C\u0259f\u0259r h\u0259kim Quliyev bu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n x\u0259st\u0259liyinin k\u0259skinl\u0259\u015fdiyi d\u00f6n\u0259ml\u0259rd\u0259 3 d\u0259f\u0259 ustad s\u0259n\u0259tkara \u00f6z qan\u0131n\u0131 k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr).<br \/>\n&#8211; Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi m\u00fchitind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259\u00adm\u0259xsus d\u0259sti-x\u0259tti olan, 5 kitab\u0131n, y\u00fczl\u0259rc\u0259 bir-birind\u0259n maraql\u0131 elmi v\u0259 publisistik m\u0259qa\u00adl\u0259nin, \u00e7oxlu sayda m\u00fcxt\u0259lif s\u0259pkili \u015feirl\u0259rin m\u00fc\u0259llifi, Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar v\u0259 Jurnalistl\u0259r Birlikl\u0259rinin \u00fczv\u00fc olan urvatl\u0131 bir q\u0259l\u0259m adam\u0131d\u0131r.<br \/>\n&#8211; \u00e7oxillik s\u0259m\u0259r\u0259li f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 v\u0259 t\u0259m\u0259nnas\u0131z xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6\u00adr\u0259 m\u00f6ht\u0259r\u0259m Prezidentimiz \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n \u201c\u015e\u00f6hr\u0259t\u201d or\u00addeni il\u0259 t\u0259ltif edilmi\u015fdir, s\u0259hiyy\u0259 \u0259la\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 ali d\u0259r\u0259c\u0259li h\u0259kim-c\u0259r\u00adrahd\u0131r. \u018fn \u0259sas\u0131 is\u0259 minl\u0259rl\u0259 insan\u0131n sevgi v\u0259 say\u011f\u0131s\u0131n\u0131 qazan\u00adm\u0131\u015f, minl\u0259rl\u0259 insan\u0131n q\u0259lbind\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259mlik taxt\u0131-tac\u0131n\u0131 qurmu\u015f, res\u00adpub\u00adlikam\u0131z\u0131n hans\u0131 rayoununa, hans\u0131 q\u0259s\u0259b\u0259sin\u0259, hans\u0131 k\u0259n\u00addin\u0259 yolunu salsa, aya\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131nda qurbanlar k\u0259sil\u0259 bil\u0259\u00adc\u0259k bir izz\u0259t sahibidir&#8230; Bunlar h\u0259l\u0259 haras\u0131d\u0131r ki&#8230;<br \/>\nSadalad\u0131\u011f\u0131m v\u0259 sadalamad\u0131\u011f\u0131m bu q\u0259d\u0259r m\u0259ziyy\u0259tl\u0259r\u0259, bu q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259k keyfiyy\u0259tl\u0259r\u0259 sahib olmaq Allah-t\u0259alan\u0131n b\u0259x\u015f et\u00addiyi \u0259n b\u00f6y\u00fck m\u00fckafat deyilmi?<br \/>\nN\u0259tic\u0259<br \/>\nHac\u0131 C\u0259f\u0259r h\u0259kim Quliyevin q\u0259lbi bu g\u00fcn d\u0259 g\u0259nclik sevdas\u0131, ya\u00ad\u015famaq, xalq\u0131n sa\u011f\u00adlaml\u0131\u011f\u0131 ke\u015fiyind\u0259 dayanmaq, yaz\u0131b-yarat\u00admaq, k\u00f6m\u0259ksiz\u0259 k\u00f6m\u0259k, dayaqs\u0131za dayaq olmaq e\u015fqi il\u0259 d\u00f6y\u00fc\u00adn\u00fcr. Bu d\u00f6y\u00fcnt\u00fc bir sinfoniyaya \u00e7evril\u0259r\u0259k, dal\u011fa-dal\u011fa b\u00fct\u00fcn m\u0259m\u00adl\u0259k\u0259ti dola\u015f\u0131r, m\u0259n varam, m\u0259n h\u0259mi\u015f\u0259 sizinl\u0259y\u0259m, b\u00fct\u00fcn m\u0259\u00adqam\u00adlarda m\u0259n sizin yan\u0131n\u0131zdayam deyir.<br \/>\nBiz d\u0259 bu D\u0259d\u0259 Qorqud yadigar\u0131na, el lo\u011fman\u0131na, kims\u0259zizl\u0259r d\u0259d\u0259sin\u0259 Allah-t\u0259aladan m\u00f6hk\u0259m can sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, uzun \u00f6m\u00fcr, prob\u00adlem\u00adsiz \u00f6m\u00fcr-g\u00fcn ar\u00adzulay\u0131r, \u201cT\u00fcst\u00fc d\u0259 var ocaq s\u00f6nd\u00fcr\u00fcr\u201d kita\u00adb\u0131\u00adn\u0131n d\u00fc\u015f\u0259rli v\u0259 insanlar\u0131n bu b\u0259\u015f\u0259ri b\u0259ladan qurtulmas\u0131na v\u0259sil\u0259 ol\u00adma\u00ads\u0131n\u0131 arzu edirik.<\/p>\n<p><strong>Rafiq ODAY,<br \/>\n\u018fm\u0259kdar jurnalist.<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/cenabrafiqoday.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/cenabrafiqoday-269x300.jpg\" alt=\"cenabrafiqoday\" width=\"269\" height=\"300\" class=\"alignright size-medium wp-image-20383\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/cenabrafiqoday-269x300.jpg 269w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/cenabrafiqoday-768x856.jpg 768w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/cenabrafiqoday.jpg 800w\" sizes=\"auto, (max-width: 269px) 100vw, 269px\" \/><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hac\u0131 C\u0259f\u0259r h\u0259kim Quliyevl\u0259 ba\u011fl\u0131 yay\u0131lan yanl\u0131\u015f, ara\u015fd\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f s\u00f6z-s\u00f6hb\u0259td\u0259n anlad\u0131m ki, dey\u0259s\u0259n bu m\u00fcnasib\u0259td\u0259 olanlar ali d\u0259r\u0259c\u0259li c\u0259rrah, \u00f6z\u00fc-\u00f6z \u00fcz\u0259rind\u0259 c\u0259rrahiyy\u0259 \u0259m\u0259liyyat\u0131 aparan (d\u00fcnyada1-2 bel\u0259 n\u00fcmun\u0259 var), bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r minl\u0259rl\u0259 t\u0259m\u0259nnas\u0131z c\u0259rrahi m\u00fcdaxil\u0259l\u0259r ed\u0259n, minl\u0259rl\u0259 insan\u0131 yenid\u0259n h\u0259yata qaytaran, minl\u0259rl\u0259 insan\u0131n \u00fcmid v\u0259 p\u0259nah yeri olan bu d\u0259y\u0259rli insan haqq\u0131nda yet\u0259rinc\u0259 m\u0259lumatl\u0131 deyill\u0259r. Ona [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-20542","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20542","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=20542"}],"version-history":[{"count":4,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20542\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20591,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20542\/revisions\/20591"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=20542"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=20542"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=20542"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}