{"id":23903,"date":"2017-01-10T14:00:10","date_gmt":"2017-01-10T10:00:10","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=23903"},"modified":"2017-01-10T14:30:46","modified_gmt":"2017-01-10T10:30:46","slug":"usaq-%c9%99sg%c9%99rl%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=23903","title":{"rendered":"U\u015faq \u0259sg\u0259rl\u0259r"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/sevincxanimhaqverdizade.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/sevincxanimhaqverdizade-300x225.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"225\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-19715\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/sevincxanimhaqverdizade-300x225.jpg 300w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/sevincxanimhaqverdizade.jpg 400w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Bu g\u00fcn d\u00fcnyada u\u015faq \u0259sg\u0259rl\u0259rin say\u0131 300 000-\u0259, u\u015faqlar\u0131n m\u0259cburi \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fcharib\u0259y\u0259 c\u0259lb edildiyi \u00f6lk\u0259l\u0259rin say\u0131 is\u0259 30-a \u00e7at\u0131r.<\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259l\u0259r \u0259n b\u00f6y\u00fck ziyan\u0131 u\u015faqlara vurur.Bu g\u00fcn d\u00fcnyada bombalar alt\u0131nda ya\u015fayan, silah s\u0259sl\u0259rin\u0259 oyanan, ba\u011f-ba\u011f\u00e7ada oynamal\u0131 ya\u015f\u0131nda m\u00fcharib\u0259d\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n milyonlarla u\u015faq var.Onlar ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u015fidd\u0259tin, silahl\u0131 qar\u015f\u0131durmalar\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259 ya yaralan\u0131r, h\u0259yatlar\u0131n\u0131 itirirl\u0259r, ya da kims\u0259siz qal\u0131b t\u0259k ba\u015f\u0131na qa\u00e7q\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r. Qa\u00e7q\u0131n d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 istismara m\u0259ruz qal\u0131rlar, yem\u0259k, su, elektrik, yanacaq,tibbi l\u0259vazimat kimi \u0259sas ehtiyaclardan m\u0259hrum olub,x\u0259st\u0259, ac, yoxsul halda ya\u015famaq u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rlar.Y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 u\u015faq is\u0259 m\u0259cbur\u0259n \u0259sg\u0259r edilir.<br \/>\nRomeo Dallaire (t\u0259qa\u00fcdd\u0259 olan kanadal\u0131 general) &#8220;\u018fsg\u0259r kimi vuru\u015fur, u\u015faq kimi \u00f6l\u00fcrl\u0259r\u201d (They fight like soldiers, they die like children) adl\u0131 kitab\u0131n\u0131n ilk s\u0259tirl\u0259rind\u0259 u\u015faq \u0259sg\u0259rl\u0259rin v\u0259ziyy\u0259tini bel\u0259 dil\u0259 g\u0259tirir: &#8220;Siz bu kitab\u0131 oxuyark\u0259n Lat\u0131n Amerikas\u0131, Asiya, Afrika v\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131n h\u0259yat\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n \u00e7ox sayda u\u015faq var. Ya\u015flar\u0131 8-9, 10-17 aras\u0131nda d\u0259yi\u015f\u0259n bu u\u015faqlar h\u0259yatlar\u0131n\u0131n \u0259n g\u00f6z\u0259l vaxtlar\u0131n\u0131 m\u00fcharib\u0259d\u0259 ke\u00e7irirl\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p>Ac\u0131nacaql\u0131d\u0131r ki, bu g\u00fcn d\u00fcnyada u\u015faq \u0259sg\u0259rl\u0259rin say\u0131 300 000-\u0259, u\u015faqlar\u0131n m\u0259cburi \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fcharib\u0259y\u0259 c\u0259lb edildiyi \u00f6lk\u0259l\u0259rin say\u0131 is\u0259 30-a \u00e7at\u0131r.\u018ffqan\u0131stan, M\u0259rk\u0259zi Afrika Respublikas\u0131, \u00c7ad, Kolumbiya, Suriya, \u0130raq, Y\u0259m\u0259n, Somali, C\u0259nubi Sudan, Sudan, Konqo, Mali, Myanma v\u0259 Filipinl\u0259r bu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259ndir.<\/p>\n<p>Tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 u\u015faq \u0259sg\u0259rl\u0259rd\u0259n Vyetnam m\u00fcharib\u0259sind\u0259 istifad\u0259 edilmi\u015fdi, kamikadze u\u015faqlardan ilk istifad\u0259 is\u0259\u0130srail-F\u0259l\u0259stin m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rind\u0259 ortaya \u00e7\u0131xd\u0131.Haz\u0131rda is\u0259 \u0259n \u00e7ox Yax\u0131n \u015e\u0259rq regionunda u\u015faqlardan canl\u0131 bomba kimi istifad\u0259 edilir.Myanma is\u0259 \u0259n \u00e7ox u\u015faq \u0259sg\u0259r\u0259 malik d\u00f6vl\u0259tdir.\u00dcst\u0259lik burdak\u0131 u\u015faq \u0259sg\u0259rl\u0259rin say\u0131 h\u0259r ke\u00e7\u0259n g\u00fcn art\u0131r, ordudak\u0131 \u0259sg\u0259rl\u0259rin 20%-d\u0259n \u00e7oxunu u\u015faqlar t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<p>Mozambik, Liberiya, Syerra-Leone v\u0259 Uqanda kimi \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 ba\u015f ver\u0259n silahl\u0131 toqqu\u015fmalarda da \u0259sas\u0259n u\u015faq \u0259sg\u0259rl\u0259r istifad\u0259 edilir. Liviyada ba\u015f ver\u0259n v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 u\u015faqlar Kufra b\u00f6lg\u0259sind\u0259 Zvaya v\u0259 Tabu q\u00fcvv\u0259l\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 binalar\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini t\u0259min etmi\u015f v\u0259 silahda\u015f\u0131m\u0131\u015fd\u0131lar.\u018ffqan\u0131standa 17 il davam ed\u0259n m\u00fcharib\u0259d\u0259 d\u0259 u\u015faqlardan \u0259sg\u0259r kimi istifad\u0259 edilmi\u015fdi, \u0259sg\u0259rl\u0259rin 45%-ni 18 ya\u015f\u0131ndan ki\u00e7ik u\u015faqlar t\u0259\u015fkil edirdi. <\/p>\n<p>Y\u0259m\u0259nd\u0259 vuru\u015fanlar\u0131n 1\/3-nin u\u015faq oldu\u011fu m\u0259lumdur.C\u0259nubi Sudanda is\u0259 u\u015faq \u0259sg\u0259rl\u0259rin say\u0131 16 min\u0259 yax\u0131nd\u0131r. 17 ya\u015fl\u0131 c\u0259nubi sudanl\u0131 bir g\u0259nc Human Rights Watch t\u0259\u015fkilat\u0131na verdiyi b\u0259yanatda qa\u00e7\u0131r\u0131l\u0131b \u0259sg\u0259r kimi istifad\u0259 edildiyi g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r silahdan istifad\u0259 ed\u0259 bilm\u0259diyini, c\u0259mi bir g\u00fcnl\u00fck t\u0259limd\u0259n sonra dig\u0259r u\u015faqlarla b\u0259rab\u0259r c\u0259bh\u0259y\u0259 apar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 deyir, ilk g\u00fcnd\u0259c\u0259 aralar\u0131ndan yeddi n\u0259f\u0259rin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fcn\u00fc qeyd edir.<\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fcy\u0259nd\u0259 pilot olmaq ist\u0259y\u0259n 12 ya\u015fl\u0131 c\u0259nubi sudanl\u0131 ke\u00e7mi\u015f u\u015faq \u0259sg\u0259r Simonun orduda ke\u00e7irdiyi ill\u0259rd\u0259n dan\u0131\u015fark\u0259n g\u00f6zl\u0259rind\u0259ki k\u0259d\u0259ri s\u00f6zl\u0259rind\u0259 d\u0259 hiss etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: &#8220;Evd\u0259 olmaq orduda olmaqdan daha yax\u015f\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnki orada bir s\u0259hved\u0259nd\u0259 sizi h\u0259bs\u0259 at\u0131rlar v\u0259 h\u0259ft\u0259l\u0259rl\u0259 d\u00f6y\u00fcrl\u0259r. M\u0259n orduda yem\u0259k haz\u0131rlay\u0131r, paltar yuyurdum.S\u0259rb\u0259st burax\u0131landa UNICEF m\u0259ni sosial t\u0259minat m\u00fc\u0259ssis\u0259sin\u0259 t\u0259hvil verdi. Daha yax\u015f\u0131 insanam.Burda he\u00e7 kim m\u0259ni narahat etmir v\u0259 d\u00f6ym\u00fcr. \u00dcst\u0259lik, yem\u0259kd\u0259 verirl\u0259r.M\u0259nc\u0259 u\u015faqlar \u0259sg\u0259r edilm\u0259m\u0259lidir&#8221;.<\/p>\n<p>U\u015faqlar\u0131n qa\u00e7\u0131r\u0131l\u0131b m\u00fcharib\u0259y\u0259 c\u0259lb edildiyi bir ba\u015fqa \u00f6lk\u0259d\u0259 M\u0259rk\u0259zi Afrika Respublikas\u0131d\u0131r.U\u015faqlar mobil telefon, pulla aldad\u0131l\u0131r, sonradan is\u0259 h\u0259rbi bazalar\u0131n yerini \u00f6yr\u0259ndikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn evl\u0259rin\u0259 qay\u0131tmalar\u0131na icaz\u0259 verilmir, ayr\u0131lanlar da edam edilir.<\/p>\n<p>Konqolu Ndungutsa 13 ya\u015f\u0131ndayk\u0259n \u00fczl\u0259\u015fdiyi d\u0259h\u015f\u0259ti bel\u0259 dil\u0259 g\u0259tirir: &#8220;K\u0259ndimiz\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 17 ya\u015fl\u0131 qarda\u015f\u0131mdan milisl\u0259r\u0259 qo\u015fulma\u011fa haz\u0131r olub-olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 soru\u015fdular. \u201cXeyr\u201d \u2013 dey\u0259 cavab verdikd\u0259 qarda\u015f\u0131m\u0131 ba\u015f\u0131ndan vurdular.Sonra m\u0259n\u0259 bax\u0131b \u201chaz\u0131rsanm\u0131\u201d \u2013 dey\u0259 soru\u015fdular.N\u0259 ed\u0259 bil\u0259rdim ki?\u00d6lm\u0259k ist\u0259mirdim &#8220;.<\/p>\n<p>&#8220;Syrian Observatory for Human Rights&#8221;\u0131n a\u00e7\u0131qlamas\u0131na g\u00f6r\u0259 Suriyada v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015flamas\u0131ndan etibar\u0259n t\u0259xmin\u0259n 12000 u\u015faq h\u0259yat\u0131n\u0131 itirib. Sa\u011f qalan on minl\u0259rl\u0259 u\u015faq is\u0259 faci\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 yaralan\u0131b, g\u00f6z\u00fcn\u00fc, qula\u011f\u0131n\u0131 dig\u0259r orqanlar\u0131n\u0131 itirib. Bird\u0259 ki\u00e7ik ya\u015fda \u0259lin\u0259 silah veril\u0259r\u0259k zorla bu m\u00fcharib\u0259l\u0259rin bir hiss\u0259si hal\u0131na g\u0259tiril\u0259n u\u015faq \u0259sg\u0259rl\u0259r var. Onlara \u00f6nc\u0259rg\u0259l\u0259rd\u0259 vuru\u015fmaq, canl\u0131 bomba, yaxud da canl\u0131 qalxan olaraq istifad\u0259 edilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259lim ke\u00e7irl\u0259r.<\/p>\n<p>U\u015faq h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259\u00e7isi Rallf Willinger Suriyadak\u0131 v\u0259ziyy\u0259ti t\u0259svir ed\u0259rk\u0259n, &#8220;M\u00fcnaqi\u015f\u0259 b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259ki b\u00fct\u00fcn t\u0259r\u0259fl\u0259r u\u015faqlar\u0131 \u0259sg\u0259r kimi istifad\u0259 edir.B\u0259zil\u0259ri bunu b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda ed\u0259rk\u0259n, b\u0259zil\u0259rid\u0259 u\u015faqlar\u0131 h\u0259kim k\u00f6m\u0259k\u00e7isi v\u0259 ya agent kimi istifad\u0259 edir.Bel\u0259c\u0259, onlar da t\u0259hl\u00fck\u0259y\u0259 at\u0131lm\u0131\u015f olur&#8221; dey\u0259 bildirir.<\/p>\n<p>2003-c\u00fc ild\u0259n etibar\u0259n m\u00fcharib\u0259nin davam etdiyi \u0130raqda da v\u0259ziyy\u0259t f\u0259rqli deyil.Rallf Willinger bu bar\u0259d\u0259:&#8221;M\u00fcharib\u0259 uzand\u0131qca u\u015faqlar\u0131n toqqu\u015fmalardan uzaq qalmas\u0131 \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fir&#8221; dey\u0259 qeyd edir.<\/p>\n<p>M\u0259cburi \u015f\u0259kild\u0259 \u0259sg\u0259r edil\u0259n bu u\u015faqlara sonradan geni\u015f miqyasl\u0131 sosial-psixoloji d\u0259st\u0259k verils\u0259d\u0259 zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131n izl\u0259rinin tamamil\u0259 aradan qald\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcn olmur. Ona g\u00f6r\u0259 d\u00f6vr\u00fcm\u00fczd\u0259 davam ed\u0259n siyasi m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rin biran \u0259vv\u0259l h\u0259ll olunmas\u0131, dinc xalq\u0131n v\u0259 u\u015faqlar\u0131n bu m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rd\u0259n uzaq tutulmas\u0131 v\u0259 yeni m\u00fcharib\u0259l\u0259rin ba\u015flamamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox ciddi i\u015fl\u0259r g\u00f6rm\u0259lidir.<\/p>\n<p>D\u00fcnyan\u0131n \u0259n d\u0259y\u0259rli varl\u0131qlar\u0131ndan olan u\u015faqlar\u0131n bel\u0259 bir z\u00fclm\u0259 t\u0259rk edilm\u0259l\u0259ri q\u0259bul edilm\u0259zdir. U\u015faqlar\u0131n sevinc v\u0259 \u0259min-amanl\u0131q i\u00e7ind\u0259, sevgi, \u015f\u0259fq\u0259t, m\u0259rh\u0259m\u0259t, s\u00fclh i\u00e7ind\u0259 xo\u015fb\u0259xt ya\u015fayacaqlar\u0131 bir d\u00fcnya x\u0259yal ed\u0259n b\u00fct\u00fcn insanlar bu v\u0259ziyy\u0259tin aradan qalxmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259y g\u00f6st\u0259rm\u0259lidir.M\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6l\u0259n, \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edil\u0259n, yaralanan, \u015fik\u0259st qalan v\u0259 \u00f6l\u00fcm t\u0259hdidi alt\u0131nda ba\u015fqalar\u0131n\u0131 yaralay\u0131b \u015fik\u0259st etm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalan b\u00fct\u00fcn u\u015faqlar\u0131 xilas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, onlara parlaq g\u0259l\u0259c\u0259k qurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r k\u0259s \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259ni etm\u0259lidir.H\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131 qar\u015f\u0131 durmalar\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259rini aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ortaq sevgi dili yarad\u0131lmal\u0131 v\u0259 h\u0259rbi \u00fcsullar \u0259v\u0259zin\u0259 probleml\u0259rin sevgi \u0259sasl\u0131 diplomat il\u0259 h\u0259ll edilm\u0259si t\u0259min olunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Sevinc Haqverdizad\u0259<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn d\u00fcnyada u\u015faq \u0259sg\u0259rl\u0259rin say\u0131 300 000-\u0259, u\u015faqlar\u0131n m\u0259cburi \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fcharib\u0259y\u0259 c\u0259lb edildiyi \u00f6lk\u0259l\u0259rin say\u0131 is\u0259 30-a \u00e7at\u0131r. M\u00fcharib\u0259l\u0259r \u0259n b\u00f6y\u00fck ziyan\u0131 u\u015faqlara vurur.Bu g\u00fcn d\u00fcnyada bombalar alt\u0131nda ya\u015fayan, silah s\u0259sl\u0259rin\u0259 oyanan, ba\u011f-ba\u011f\u00e7ada oynamal\u0131 ya\u015f\u0131nda m\u00fcharib\u0259d\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n milyonlarla u\u015faq var.Onlar ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u015fidd\u0259tin, silahl\u0131 qar\u015f\u0131durmalar\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259 ya yaralan\u0131r, h\u0259yatlar\u0131n\u0131 itirirl\u0259r, ya da kims\u0259siz qal\u0131b [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-23903","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23903","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23903"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23903\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23905,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23903\/revisions\/23905"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23903"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23903"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23903"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}