{"id":26359,"date":"2018-01-23T14:00:45","date_gmt":"2018-01-23T10:00:45","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=26359"},"modified":"2018-01-25T09:43:41","modified_gmt":"2018-01-25T05:43:41","slug":"%c9%99dal%c9%99t-r%c9%99sulova-mehdi-huseynin-yaradiciligina-n%c9%99z%c9%99r-salark%c9%99n","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=26359","title":{"rendered":"\u018fdal\u0259t R\u018fSULOVA.&#8221;Mehdi H\u00fcseynin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na n\u0259z\u0259r salark\u0259n&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/edebiyyat-az.com_.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/edebiyyat-az.com_-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-26126\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/edebiyyat-az.com_-300x200.jpg 300w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/edebiyyat-az.com_.jpg 600w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 Nizami ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun \u0259m\u0259kda\u015f\u0131<\/strong><\/p>\n<p>XX \u0259sr Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259lm\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck rol oynam\u0131\u015f g\u00f6rk\u0259mli yaz\u0131\u00e7\u0131, n\u0259z\u0259riyy\u0259\u00e7i v\u0259 t\u0259nqid\u00e7il\u0259rind\u0259n biri olan M.H\u00fcseyn son n\u0259f\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259d\u0259bi irsin inki\u015faf etm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fdib b\u0259\u015f\u0259ri fikirl\u0259r car\u00e7\u0131s\u0131 idi, xalq\u0131n\u0131n amal\u0131n\u0131 y\u00fcks\u0259kl\u0259r\u0259 ucaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. \u018fd\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131 z\u0259nginl\u0259\u015fdir\u0259n d\u00fcnya xalqlar\u0131n\u0131n dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edil\u0259n &#8220;Ab\u015feron&#8221; roman\u0131, onun davam\u0131 olan &#8220;Qara da\u015flar&#8221;, inqilabi ke\u00e7mi\u015fimizi \u0259ks etdir\u0259n &#8220;S\u0259h\u0259r&#8221;, insan irad\u0259sinin sars\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131na v\u0259 q\u00fcdr\u0259tinin t\u0259nt\u0259n\u0259sin\u0259 h\u0259sr edilmi\u015f &#8220;Yeralt\u0131 \u00e7aylar d\u0259niz\u0259 ax\u0131r&#8221; kimi romanlar\u0131, yaxud uzaq ke\u00e7mi\u015fimizi g\u00f6zl\u0259rimiz qar\u015f\u0131s\u0131nda canland\u0131ran v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik ruhunda q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 &#8220;Nizami&#8221;, &#8220;Cavan\u015fir&#8221; kimi pyesl\u0259ri, Da\u011f\u0131stan\u0131n q\u0259hr\u0259manl\u0131q tarixind\u0259n b\u0259hs ed\u0259n &#8220;\u015eeyx \u015eamil&#8221; v\u0259 sair\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259ri \u0259d\u0259bi ictimaiyy\u0259tin mara\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>&#8220;Xalq \u015fairi S\u0259m\u0259d Vur\u011fun M.H\u00fcseynin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6hb\u0259t a\u00e7ark\u0259n demi\u015fdir:- &#8220;Milyonlarla oxucu onun \u0259d\u0259bi irsind\u0259n faydalan\u0131r. Son ill\u0259rd\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n &#8220;Ab\u015feron&#8221; roman\u0131 diqq\u0259ti c\u0259lb edir. Y\u00fcks\u0259k yaz\u0131\u00e7\u0131l\u0131q m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 malik olan M.H\u00fcseyn bu \u0259s\u0259rind\u0259 usta Ramazan, yeni sovet ail\u0259sini t\u0259msil ed\u0259n Lal\u0259 v\u0259 Q\u00fcdr\u0259t \u0130smay\u0131lzad\u0259l\u0259r kimi m\u00fcsb\u0259t insan sur\u0259tl\u0259ri yaratma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmu\u015fdur. Roman\u0131n yax\u015f\u0131 c\u0259h\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 odur ki, \u0259s\u0259rd\u0259 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik \u0259yani bir \u015f\u0259kild\u0259 insanlar\u0131n i\u015find\u0259 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 verilir&#8221;.<\/p>\n<p>Mehdi H\u00fcseynin s\u0259m\u0259r\u0259li \u0259d\u0259bi-ictimai f\u0259aliyy\u0259ti partiya v\u0259 xalq t\u0259r\u0259find\u0259n y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015fdir. O, 1958-1965-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan Sovet Yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131 \u0130ttifaq\u0131n\u0131n katibl\u0259rind\u0259n biri olmu\u015fdur. Bak\u0131 Sovetini\u0259, Az\u0259rbaycan v\u0259 SSR\u0130 Ali Sovetin\u0259 deputat se\u00e7ilmi\u015f, orden v\u0259 medallarla t\u0259ltif edilmi\u015f, 1958-1965-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan KP MK-in \u00fczv\u00fc olmu\u015fdur. 1964-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycan SSR Xalq Yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 f\u0259xri ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Mehdi H\u00fcseyn 1965-ci il mart\u0131n 10-da v\u0259fat etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1930-1933-c\u00fc ill\u0259r aras\u0131ndak\u0131 d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 M.H\u00fcseyn yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda q\u0259ti bir d\u00f6n\u00fc\u015f \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lmi\u015fdir. \u018fdib x\u0131rda hekay\u0259 &#8211; novella formas\u0131ndan epik janra, povest v\u0259 romana ke\u00e7m\u0259y\u0259, \u00f6z yarad\u0131c\u0131l\u0131q istedad\u0131n\u0131 yeni sah\u0259d\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259d\u0259n ke\u00e7irm\u0259y\u0259 nail olmu\u015fdur. V\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si m\u00f6vzusunda yaz\u0131lm\u0131\u015f &#8220;Da\u015fq\u0131n&#8221; roman\u0131 buna misal ola bil\u0259r. Roman\u0131n birinci hiss\u0259si 1933-c\u00fc ild\u0259 \u00e7apdan \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. Burada m\u00fc\u0259llif v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sinin bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm s\u0259hn\u0259l\u0259rini inand\u0131r\u0131c\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 oxucunun g\u00f6z\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda canland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Roman d\u0259rc edildiyi g\u00fcnd\u0259n \u0259d\u0259bi ictimaiyy\u0259tin diqq\u0259tini \u00f6z\u00fcn\u0259 c\u0259lb etmi\u015fdir. \u0130nand\u0131r\u0131c\u0131 faktlar \u0259sas\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f bu roman Az\u0259rbaycan z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259rinin inqilabi m\u00fcbariz\u0259 c\u0259bh\u0259sind\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi q\u0259hr\u0259manl\u0131qlara, insan \u015f\u00fcurunun d\u0259yi\u015fm\u0259sin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirmi\u015fdir. \u018fs\u0259rd\u0259 partizan h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259ri, v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259rin sinfi xarakteristikas\u0131 verilmi\u015fdir. Mehdi H\u00fcseyn bu \u0259s\u0259rind\u0259, d\u00fc\u015fm\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259rin t\u0259svirind\u0259 satira v\u0259 yumordan da bacar\u0131qla istifad\u0259 etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131ndan \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev, R\u0259sul Rza, Mirz\u0259 \u0130brahimov v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 Mehdi H\u00fcseynin q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259r haqq\u0131nda m\u00fcsb\u0259t fikirl\u0259r s\u00f6yl\u0259mi\u015fdil\u0259r. Buna misal olaraq \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin M.H\u00fcseyn haqq\u0131nda dedikl\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r yetir\u0259k:- &#8220;\u018fdib \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 insanlar\u0131n daxili al\u0259mini a\u00e7\u0131b g\u00f6st\u0259rm\u0259k, h\u0259m d\u0259 do\u011fru g\u00f6st\u0259rm\u0259k , psixoloji anlar\u0131 ifad\u0259 etm\u0259k istedad\u0131n\u0131 \u00e7ox y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirmi\u015fdir&#8221;. O, Mehdi H\u00fcseynin &#8220;F\u0259ryad&#8221; povestind\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131 q\u0259hr\u0259manlardan V\u0259linin, Levinin, \u015eamilin \u0259sl \u0259m\u0259k adamlar\u0131, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r v\u0259 h\u00fcmanist insanlar oldu\u011funu d\u00fczg\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015fdir. \u0130.\u018ff\u0259ndiyev \u00f6z fikirl\u0259rini bel\u0259 ifad\u0259 edir: &#8211; \u015e\u00fcbh\u0259 yoxdur ki, Mehdid\u0259 q\u00fcvv\u0259tli v\u0259 h\u0259ssas m\u00fc\u015fahid\u0259 bacar\u0131\u011f\u0131 il\u0259 b\u0259rab\u0259r duy\u011fular\u0131n\u0131 ifad\u0259 etm\u0259k qabiliyy\u0259ti d\u0259 vard\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n:- &#8220;\u015eamil d\u00fc\u015fm\u0259n pulemiyotunu susdurma\u011f\u0131 V\u0259liy\u0259 \u0259mr etdikd\u0259;-c\u00fcml\u0259sind\u0259 \u0259dib q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n daxilin\u0259 diqq\u0259t edir v\u0259 orada ba\u015f qald\u0131ran duy\u011fular\u0131 g\u00f6r\u00fcr&#8221;&#8230;<\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259 ill\u0259rind\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n q\u0259hr\u0259manl\u0131q tarixini \u0259ks etdirm\u0259k x\u00fcsusil\u0259 vacib idi. G\u0259ncl\u0259rimizin v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik duy\u011fular\u0131n\u0131 fa\u015fist i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131na qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 duy\u011fular\u0131n\u0131 alovland\u0131ran dram \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck ehtiyac duyulurdu. Bu bax\u0131mdan Mehdi H\u00fcseynin IX \u0259srd\u0259 xarici i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lara qar\u015f\u0131 \u00fcsyanlara ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etmi\u015f Alban h\u00f6kmdar\u0131 igid s\u0259rk\u0259rd\u0259 Cvan\u015fir haqq\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 dram \u0259s\u0259ri x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. &#8220;Nizami&#8221; pyesini \u0259dib m\u00fcharib\u0259nin ilk ill\u0259rind\u0259, &#8220;Cavan\u015fir&#8221; pyesini is\u0259 bir q\u0259d\u0259r sonra q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259r iki \u0259s\u0259r h\u0259m tama\u015fa\u00e7\u0131lar\u0131n h\u0259m d\u0259 \u0259d\u0259bi ictimaiyy\u0259tin diqq\u0259tini c\u0259lb etmi\u015fdir. &#8220;Cavan\u015fir&#8221; pyesind\u0259 dramaturq xalq v\u0259 v\u0259t\u0259n m\u0259h\u0259bb\u0259tini, \u00f6lk\u0259ni yadelli i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131n basq\u0131nlar\u0131ndan m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259k m\u0259s\u0259l\u0259sini b\u00f6y\u00fck bir ilhamla q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fs\u0259rd\u0259 Mu\u011fan b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131n r\u0259mzi kimi q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f v\u0259 onun u\u011frunda ged\u0259n m\u00fcbariz\u0259 d\u0259 Cavan\u015firin b\u00f6y\u00fck s\u0259rk\u0259rd\u0259lik m\u0259har\u0259ti g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir. Mehdi H\u00fcseynin t\u0259svirind\u0259 Cavan\u015fir b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 V\u0259t\u0259n\u0259 ba\u011fl\u0131 olan, xalq\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 n\u0259yi \u0259sirg\u0259m\u0259y\u0259n bir q\u0259hr\u0259mand\u0131r. O, v\u0259t\u0259n \u00f6vladlar\u0131n\u0131 harda olur-olsun, \u00f6z torpaqlar\u0131n\u0131, elini-obas\u0131n\u0131 unutmama\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. V\u0259t\u0259nin istiqlaliyy\u0259ti v\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131 Cavan\u015fir \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r \u015feyd\u0259n qiym\u0259tlidir. Az\u0259rbaycan m\u00fcst\u0259qil bir d\u00f6vl\u0259t kimi azad v\u0259 firavan ya\u015fas\u0131n&#8230; V\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n dilind\u0259n deyil\u0259n bu s\u00f6zl\u0259r yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u00f6z arzusu v\u0259 \u00f6z s\u00f6zl\u0259ri idi.<\/p>\n<p>Mehdi H\u00fcseynin tarixi ke\u00e7mi\u015fimizd\u0259n b\u0259hs ed\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259ri i\u00e7\u0259risind\u0259 &#8220;S\u0259h\u0259r&#8221; roman\u0131 x\u00fcsusi yer tutur. \u0130ki hiss\u0259li &#8220;S\u0259h\u0259r&#8221; roman\u0131 \u0259dibin inqilabi m\u00f6vzunun uzun ill\u0259r \u0259rzind\u0259ki axtar\u0131\u015flar\u0131n\u0131n yekunu hesab etm\u0259k olar. Bu \u0259s\u0259rd\u0259 q\u0259hr\u0259manlar\u0131n t\u0259bi\u0259ti, xasiyy\u0259ti, psixologiyas\u0131 daha d\u0259rind\u0259n a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r, psixoloji t\u0259svirl\u0259rd\u0259 kamil, realist q\u0259l\u0259min g\u00fcc\u00fc hiss olunur.Yaz\u0131\u00e7\u0131 \u0259s\u0259rin ba\u015f q\u0259hr\u0259man\u0131 \u018fzizb\u0259yovun v\u0259 ba\u015fqa tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin b\u0259dii sur\u0259tini yarad\u0131r. M\u00fc\u0259llif t\u0259bii olaraq \u0259s\u0259rd\u0259 Xanlar S\u0259f\u0259r\u0259liyev\u0259 v\u0259 Yuri Svetayev\u0259 xeyirxah m\u00fcnasib\u0259t b\u0259sl\u0259yir. &#8220;S\u0259h\u0259r&#8221; geni\u015f b\u0259dii l\u00f6vh\u0259l\u0259r yaradan bir roman oldu\u011fundan onun \u0259sas q\u0259hr\u0259manlar\u0131 yaln\u0131z tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r deyil, eyni zamanda yaz\u0131\u00e7\u0131 x\u0259yal\u0131n\u0131n m\u0259hsulu olan b\u0259dii sur\u0259tl\u0259rdir. Mehdi H\u00fcseyn tarixi m\u00f6vzuda yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259ri d\u0259 m\u00fcasirlik ruhunda q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. &#8221; M\u00fcasirlik bizim ideal\u0131m\u0131zd\u0131r, \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n \u015fah damar\u0131d\u0131r&#8221;&#8230; dey\u0259n yaz\u0131\u00e7\u0131 m\u00fcasirliyin\u0259 sadiq qalaraq yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rinin ham\u0131s\u0131n\u0131 m\u00fcasir m\u00f6vzuda canland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. &#8220;Alov&#8221; pyesi v\u0259 &#8220;Yeralt\u0131 \u00e7aylar d\u0259niz\u0259 ax\u0131r&#8221; roman\u0131n\u0131 bunun daha parlaq n\u00fcmun\u0259si hesab etm\u0259k olar. Mehdi H\u00fcseyn yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n son an\u0131na q\u0259d\u0259r m\u00fcsb\u0259t amal v\u0259 idea u\u011frunda vuru\u015fan, \u0259n a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rd\u0259 bel\u0259 sars\u0131lmayan m\u0259tan\u0259t v\u0259 m\u0259rdlik r\u0259mzi olan irad\u0259li insanlar\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 q\u0259hr\u0259man se\u00e7mi\u015fdir. Onun bu q\u0259hr\u0259manlar\u0131 insanlar\u0131n s\u0259ad\u0259ti v\u0259 xo\u015fb\u0259xtliyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6zl\u0259rini m\u0259\u015f\u0259l kimi yand\u0131r\u0131r, \u015f\u0259xsi s\u0259ad\u0259tl\u0259rini onlar\u0131n xo\u015fb\u0259xtliyind\u0259 g\u00f6r\u00fcrl\u0259r. Buna misal olaraq:- &#8220;Alov&#8221; pyesinin q\u0259hr\u0259man\u0131 h\u0259qiq\u0259ti, \u0259dal\u0259ti \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn ideal se\u00e7\u0259n F\u0259rhad Kamalovun, v\u0259 &#8220;Yeralt\u0131 \u00e7aylar d\u0259niz\u0259 ax\u0131r&#8221; \u0259s\u0259rinin q\u0259hr\u0259man\u0131, b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 sin\u0259 g\u0259r\u0259r\u0259k bir an bel\u0259 sars\u0131lmayan polad irad\u0259li, h\u0259yat\u0131n m\u00fcxt\u0259lif ke\u00e7make\u00e7l\u0259rind\u0259n ke\u00e7\u0259n Samir\u0259 Ayd\u0131n\u0131n simas\u0131nda g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Onun haqq\u0131 tapdalan\u0131r, b\u00f6htanlara, t\u0259qibl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qal\u0131r. O, q\u0259lbini par\u00e7alayan ilk sevgisini itirir, \u00f6vladlar\u0131ndan ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr, insani h\u00fcquqlar\u0131 \u0259lind\u0259n al\u0131n\u0131r. Lakin Samir\u0259 Ayd\u0131n sars\u0131lm\u0131r insanlara inam\u0131n\u0131 xalq\u0131na etimad v\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259tini itirmir. Y\u00fcks\u0259k amal v\u0259 m\u0259sl\u0259k sahibl\u0259ri he\u00e7 vaxt sars\u0131lm\u0131r v\u0259 inam\u0131n\u0131 itirmir.<\/p>\n<p>Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Mehdi H\u00fcseyn g\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadimi, q\u00fcdr\u0259tli yaz\u0131\u00e7\u0131 oldu\u011fu kimi h\u0259m d\u0259 t\u0259nqid\u00e7i idi. \u018fdib m\u0259qal\u0259l\u0259rind\u0259 qald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vl\u0259t \u0259h\u0259miyy\u0259tli probleml\u0259r\u0259, publisist yaz\u0131lar\u0131na da m\u00fcasirlik m\u00f6vqeyind\u0259n yana\u015f\u0131rd\u0131. He\u00e7 t\u0259sad\u00fcfi deyildi ki, T\u00fcrkiy\u0259 t\u0259\u0259ssuratlar\u0131n\u0131 ifad\u0259 ed\u0259n &#8220;Bir ay, bir g\u00fcn&#8221; kitab\u0131 \u0259d\u0259bi ictimaiyy\u0259t v\u0259 oxucular t\u0259r\u0259find\u0259n r\u0259\u011fb\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lanm\u0131\u015fd\u0131r. B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fckd\u0259 onun b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 kimi \u0259d\u0259bi &#8211; t\u0259nqidi m\u0259qal\u0259l\u0259ri d\u0259 estetik fikrimizin h\u0259yata, milyonlar\u0131n yarad\u0131c\u0131 \u0259m\u0259yin\u0259 yax\u0131nla\u015fmas\u0131nda b\u00f6y\u00fck rol oynam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Mehdi H\u00fcseyn \u00e7\u0259tin yol il\u0259 ir\u0259lil\u0259mi\u015f, d\u00f6vr\u00fcn \u0259d\u0259biyyat qar\u015f\u0131s\u0131nda ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fc m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259l\u0259rin yerin\u0259 yetirilm\u0259sind\u0259 b\u0259dii s\u0259viyy\u0259 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259nin vacibliyini n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7apt\u0131rm\u0131\u015f, bunu eyni zamanda m\u00fcasir m\u00f6vzular\u0131n i\u015fl\u0259nm\u0259si, qabaqc\u0131l m\u00fcasirl\u0259rimizin b\u0259dii sur\u0259tl\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259zif\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirmi\u015fdir. M.H\u00fcseyn yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n h\u0259yata ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131na ciddi \u0259h\u0259miyy\u0259t ver\u0259rk\u0259n b\u0259zi yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n c\u0259miyy\u0259tin t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 cavab ver\u0259 bilm\u0259dikl\u0259rinin ba\u015fl\u0131ca s\u0259b\u0259bini bu \u0259laq\u0259nin z\u0259ifliyi il\u0259, eyni zamanda i\u015f\u00e7i sinfinin inqilabi t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259 bilavasit\u0259 i\u015ftirak etm\u0259yin laz\u0131m oldu\u011funu anlaya bilm\u0259m\u0259kl\u0259 izah edirdi. H\u0259min ill\u0259rd\u0259 qabaqc\u0131l sovet yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131 il\u0259 bir s\u0131rada yeni \u0259d\u0259biyyat\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131q metodu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u0259traf\u0131nda m\u00fcnt\u0259z\u0259m d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n Mehdi H\u00fcseynin b\u0259zi s\u0259hvl\u0259rin\u0259 baxmayaraq, t\u0259sdiq etdiyi \u0259sas m\u00fcdd\u0259alar d\u00fczg\u00fcn \u0259d\u0259bi m\u00f6vqey\u0259 \u0259saslan\u0131r v\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirilirdi.<\/p>\n<p>Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259 sovet \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n tarixinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan \u0259s\u0259rl\u0259ri indi d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tini itirm\u0259mi\u015fdir. Yaz\u0131\u00e7\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc ki, &#8220;Fadiyev \u00e7ox haql\u0131 olaraq yaz\u0131r: b\u0259zil\u0259rinin d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi proletar \u0259d\u0259biyyat\u0131 yarad\u0131c\u0131l\u0131q metodu, bir d\u0259rslik, yaxud t\u0259dris il\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tirilm\u0259z. Bu i\u015fi milyonlar\u0131n t\u0259cr\u00fcb\u0259sin\u0259 istinad\u0259n g\u00f6rm\u0259k olar&#8221; demi\u015fdir.<\/p>\n<p>Mehdi H\u00fcseyn \u00f6mr\u00fc boyu s\u0259n\u0259td\u0259 yenilik u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 aparm\u0131\u015f, q\u0259l\u0259m yolda\u015flar\u0131n\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259ri fonunda sosializm t\u0259cr\u00fcb\u0259sini \u00fcmumil\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rmi\u015f, \u0259h\u0259miyy\u0259tli fikirl\u0259r s\u00f6yl\u0259mi\u015fdir. \u018fdib \u0259d\u0259bi t\u0259nqidd\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 \u0259d\u0259biyyat v\u0259 s\u0259n\u0259tin real inki\u015faf\u0131n\u0131 diqq\u0259tl\u0259 izl\u0259y\u0259n t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 oldu\u011fundan, g\u00f6z\u0259l \u0259s\u0259rl\u0259r yarananda \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u00fcsb\u0259t r\u0259yini etiraf etmi\u015fdir. Qabaqc\u0131l sovet yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n yolu il\u0259 ged\u0259n m\u00fc\u0259llif Sovet hakimiyy\u0259ti u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 ill\u0259rind\u0259 xalqlar dostlu\u011funu sinifl\u0259rin h\u0259mr\u0259yliyi kimi \u00fcmumil\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k i\u015f\u0131qland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Bu bax\u0131mdan &#8220;Da\u015fq\u0131n&#8221; povestind\u0259 Yol\u00e7u v\u0259 \u015e\u0259hriyar b\u0259y kimil\u0259ri add\u0131mba\u015f\u0131 mill\u0259t ad\u0131ndan dan\u0131\u015fsalar da \u00fcsyan etmi\u015f yoxsullara qar\u015f\u0131 vuru\u015fanda G\u00fcrc\u00fc men\u015fevikl\u0259rinin k\u00f6m\u0259yin\u0259 bel ba\u011flay\u0131rlar. Az\u0259rbaycanl\u0131 b\u0259y v\u0259 hampalar da g\u00fcrc\u00fc men\u015fevikl\u0259ri v\u0259 varl\u0131lar\u0131 milliy\u0259tind\u0259n asl\u0131 olmayaraq, bol\u015fevikl\u0259ri m\u0259hv etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn canf\u0259\u015fanl\u0131q g\u00f6st\u0259rir, q\u00fcvv\u0259l\u0259rini birl\u0259\u015fdirirl\u0259r. Hakim sinifl\u0259rin m\u00fcxt\u0259lif planlar\u0131 z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259rin dostlu\u011funu sars\u0131da bilmir. \u018fmrah\u0131n \u00c7inamidze v\u0259 Sulava il\u0259 dostlu\u011funa h\u0259sr olunmu\u015f s\u0259hif\u0259l\u0259r bu bax\u0131mdan canl\u0131 v\u0259 t\u0259bii l\u00f6vh\u0259l\u0259rdir.<\/p>\n<p>1930-cu ill\u0259rd\u0259 Mehdi H\u00fcseyn &#8220;Nuruo\u011flu&#8221; \/1933\/, &#8220;Toy&#8221; \/1935\/ , &#8220;Kin&#8221; \/1935\/, &#8220;\u00c7arpay\u0131&#8221; \/1936\/, &#8220;Quzu&#8221; \/1938\/, &#8220;Konsert&#8221; \/1938\/, &#8220;\u015eair&#8221; \/1939\/ kimi hekay\u0259, povest v\u0259 kino dramlar \u00e7ap etdirs\u0259 d\u0259 b\u0259dii z\u0259hm\u0259tl\u0259 dolu olan \u0259sas n\u0259sr \u0259s\u0259rl\u0259ri &#8220;Komissar&#8221; povesti v\u0259 &#8220;T\u0259rlan&#8221; roman\u0131 say\u0131l\u0131r. D\u00f6vl\u0259t Kinomatoqrafiya \u0130nstitutu yan\u0131nda akademiya tipli ssenaristl\u0259r fak\u00fclt\u0259sind\u0259 t\u0259hsil ald\u0131\u011f\u0131 ill\u0259rd\u0259 (1937-1938) yax\u0131ndan tan\u0131\u015f oldu\u011fu Moskva m\u00fchiti, g\u00f6rk\u0259mli s\u0259n\u0259tkarlarla \u015f\u0259xsi tan\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u0259dibin bir s\u0259n\u0259tkar kimi formala\u015fmas\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n \u0259sas amill\u0259rd\u0259n olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Mehdi H\u00fcseyn &#8220;Komissar&#8221; \u0259s\u0259rini yazanda tarixi d\u0259rind\u0259n v\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli \u00f6yr\u0259nm\u0259k yolu il\u0259 getdiyind\u0259n povestin \u0259sas s\u00fcjet x\u0259tti t\u0259sdiql\u0259n\u0259n faktlar \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015fdur. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda ilk tarixi povest m\u00fc\u0259llifi olan M.H\u00fcseyn q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n z\u0259ngin t\u0259rc\u00fcmeyi-hal\u0131n\u0131 \u0259trafl\u0131 \u00f6yr\u0259nmi\u015f, faktlar\u0131 s\u0259n\u0259tkar t\u0259x\u0259yy\u00fcl\u00fc il\u0259 b\u0259dii h\u0259qiq\u0259t s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qald\u0131rma\u011fa nail olmu\u015fdur. \u018fzizb\u0259yovun simas\u0131nda \u00fcmumil\u0259\u015fdirilmi\u015f m\u0259tin inqilab\u00e7\u0131 sur\u0259tini yaratm\u0131\u015f, onun d\u00fcnya bax\u0131\u015f\u0131n\u0131n formala\u015fma prosesini inand\u0131r\u0131c\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmu\u015fdur. \u018fs\u0259rd\u0259 \u018fzizb\u0259yov jandarm v\u0259 x\u0259fiyy\u0259l\u0259ri \u00e7a\u015fd\u0131ran bacar\u0131ql\u0131 komissar kimi verilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Mehdi H\u00fcseynin o\u00e7erk v\u0259 hekay\u0259l\u0259rind\u0259 varl\u0131\u011f\u0131n t\u0259bii n\u0259f\u0259si duyulurdu. 1930-cu ild\u0259 bir m\u00fcdd\u0259t Qazax rayonunun \u00c7ayl\u0131 kommunas\u0131nda i\u015fl\u0259y\u0259n M.H\u00fcseyn &#8220;Nuruo\u011flu&#8221; hekay\u0259sind\u0259 kommunan\u0131n m\u0259h\u015fur ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n sur\u0259tini yaratma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmu\u015fdur. Az\u0259rbaycan sovet \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n m\u0259nims\u0259nilm\u0259si yolunda ilk add\u0131mlar\u0131n\u0131 atan \u0259dib &#8220;Nuruo\u011flu&#8221; v\u0259 &#8220;Toy&#8221; hekay\u0259l\u0259rind\u0259 sosialist \u0259m\u0259yinin d\u0259yi\u015fdirici, t\u0259\u015fkiledici g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rm\u0259k ist\u0259mi\u015fdir. H\u0259r iki hekay\u0259nin \u0259sas\u0131nda duran q\u0259hr\u0259manlar\u0131 i\u015f\u0259, m\u00fcbariz\u0259y\u0259 s\u0259sl\u0259y\u0259n, yeni h\u0259yat\u0131n nailiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 sevin\u0259n bu adamlar onu daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k arzusu il\u0259 yorulmadan \u00e7al\u0131\u015f\u0131\u0131r, \u00f6zl\u0259rin\u0259 xas m\u0259ftunluq hissini \u0259trafdak\u0131lara da t\u0259lqin etm\u0259y\u0259 s\u0259y g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r. 1936-1937-ci ill\u0259rd\u0259 yaz\u0131l\u0131b, 1940-c\u0131 ild\u0259 \u00e7ap edil\u0259n &#8220;T\u0259rlan&#8221; haql\u0131 olaraq m\u00fcasir m\u00f6vzunun realist s\u0259pkid\u0259 i\u015fl\u0259nm\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259llifin, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 b\u0259dii n\u0259srimizin m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259ti kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilirdi. Romanda hadis\u0259l\u0259r \u0259sas\u0259n ki\u00e7ik bir k\u0259ndd\u0259 c\u0259r\u0259yan ets\u0259 d\u0259, material\u0131 d\u0259rind\u0259n \u00f6yr\u0259n\u0259n qabaqc\u0131l m\u00f6vqed\u0259n qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259n \u0259dib Ell\u0259r k\u0259ndinin timsal\u0131nda yeni h\u0259yat u\u011frunda \u00f6l\u00fcm-dirim m\u00fcb\u0259riz\u0259sinin dramatizmini, h\u00fcmanist mahiyy\u0259tini a\u00e7ma\u011fa nail olmu\u015fdur. \u018fs\u0259rd\u0259 s\u00fcjetin inki\u015faf\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259n konflikt, arzu v\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259r \u0259ks q\u00fctbl\u0259rd\u0259 dayanan q\u00fcvv\u0259l\u0259rin m\u00fcbariz\u0259sind\u0259n do\u011fur. Yeni c\u0259miyy\u0259tin q\u0259l\u0259b\u0259si namin\u0259 f\u0259dakarl\u0131q g\u00f6st\u0259r\u0259n T\u0259rlan, Xanlar, M\u00fcrs\u0259l ki\u015fi, Hac\u0131o\u011flu kimil\u0259ri \u00f6z \u015f\u0259xsi s\u0259ad\u0259tl\u0259rini z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259rin xo\u015fb\u0259xtliyind\u0259n ayr\u0131 t\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259dikl\u0259ri halda, ke\u00e7mi\u015f pristav F\u0259rman b\u0259y, M\u0259d\u0259t, \u015eamil, Molla Q\u0259\u015f\u0259m kimil\u0259ri itirilmi\u015f hakimiyy\u0259t v\u0259 imtiyazlar\u0131n\u0131 n\u0259yin bahas\u0131na olursa olsun geri qaytarmaq, sinfi \u0259leyhidarlar\u0131ndan intiqam alma\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Romanda hadis\u0259l\u0259r tarixi h\u0259qiq\u0259t bax\u0131m\u0131ndan inand\u0131r\u0131c\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 b\u0259dii \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fs\u0259rin ba\u015f q\u0259hr\u0259man\u0131 Ell\u0259r m\u0259kt\u0259binin direktoru, k\u0259nd partiya \u00f6z\u0259yinin katibi T\u0259rland\u0131r. \u00d6z\u00fcn\u00fc m\u0259kt\u0259b, maarif i\u015fl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131 \u0259kin-bi\u00e7in, t\u0259s\u0259rr\u00fcfat sah\u0259sind\u0259 d\u0259 m\u0259sul sayan T\u0259rlan\u0131n sur\u0259tini yaradark\u0259n m\u00fc\u0259llif onun h\u0259yat\u0131n\u0131n q\u0131sa bir d\u00f6vr\u00fcn\u00fc \u0259sas g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f, onu ail\u0259 &#8211; m\u0259i\u015f\u0259t m\u00fchitind\u0259n daha art\u0131q ictimai m\u00fcbariz\u0259 meydan\u0131n\u0131n f\u0259al i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 kimi \u00fcmumil\u0259\u015fdirmi\u015fdir. \u018fs\u0259rd\u0259 Mehdi H\u00fcseyn ba\u015fqa q\u0259l\u0259m yolda\u015flar\u0131 kimi, kollektivl\u0259\u015fm\u0259 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259ni h\u0259min ill\u0259rin m\u00fch\u00fcm hadis\u0259l\u0259ri kimi canland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 g\u0259ncl\u0259r aras\u0131nda xurafata inananlar\u0131n say\u0131 xeyli azalm\u0131\u015fd\u0131r. Onlar\u0131n \u00e7oxu d\u00fc\u015fm\u0259nin g\u00fcc\u00fcn\u00fc laz\u0131mi q\u0259d\u0259r qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259dikl\u0259rind\u0259n h\u0259yatlar\u0131n\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259y\u0259 atsalar da, qorxub geri \u00e7\u0259kilm\u0259dil\u0259r. Romanda bel\u0259 g\u0259ncl\u0259rd\u0259n birinin sur\u0259ti b\u0259dii vasit\u0259l\u0259rl\u0259 canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Sosializm-realizm prinsipl\u0259rin\u0259 bacar\u0131qla yiy\u0259l\u0259n\u0259n \u0259dib &#8220;T\u0259rlan&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 d\u00f6vr\u00fcn s\u0259ciyy\u0259vi m\u00fcsb\u0259t q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131, (S\u0259d\u0259f, Xanlar, Hac\u0131o\u011flu, M\u00fcrs\u0259l ki\u015fi) sur\u0259tl\u0259rini \u00f6n plana \u00e7\u0259km\u0259kl\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc novator s\u0259n\u0259tkar kimi tan\u0131td\u0131. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan n\u0259srini z\u0259nginl\u0259\u015fdir\u0259n q\u00fcvv\u0259tli sur\u0259tl\u0259rind\u0259n olan T\u0259rlanla \u0259laq\u0259dar, yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u0259d\u0259bi t\u0259cr\u00fcb\u0259si n\u0259srimizin \u00fcmumi inki\u015faf\u0131na m\u00fc\u0259yy\u0259n t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. &#8220;T\u0259rlan&#8221; m\u00fc\u0259llifin 1930-cu ill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259ciyy\u0259vi olan yarad\u0131c\u0131l\u0131q nailiyy\u0259tidir. Bununla bel\u0259 romanda publisistika \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edirdi. Jurnalistlikd\u0259n g\u0259l\u0259n publisistika \u0259dibin sonrak\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 yava\u015f-yava\u015f azalsa da bird\u0259f\u0259lik yox olmam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>1930-cu ill\u0259rin sonlar\u0131nda Az\u0259rbaycan s\u0259hn\u0259si m\u00fcasir m\u00f6vzulara b\u00f6y\u00fck ehtiyac duydu\u011fu bir zamanda Mehdi H\u00fcseyn dramaturgiya janr\u0131na m\u00fcraci\u0259t etdi. Sovet qurulu\u015fu \u015f\u0259raitind\u0259 yeti\u015f\u0259n yeni insan\u0131n ictimai v\u0259 f\u0259rdi keyfiyy\u0259tl\u0259rini sosioloji v\u0259 psixoloji amill\u0259r\u0259 x\u00fcsusi maraq g\u00f6st\u0259r\u0259n yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n ilk s\u0259hn\u0259 \u0259s\u0259ri &#8220;\u015e\u00f6hr\u0259t&#8221; d\u0259 (1939) dramatik konfliktin bir-birin\u0259 zidd iki ictimai meylin toqqu\u015fmas\u0131 z\u0259mnind\u0259 a\u00e7\u0131l\u0131rd\u0131. \u00d6z i\u015fini sev\u0259n v\u0259 yax\u015f\u0131 bil\u0259n t\u0259vaz\u00f6kar R\u0259\u015fid v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q borcunu vicdanla yerin\u0259 yetir\u0259nd\u0259 ad-san haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259diyi halda, b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u015f\u00f6hr\u0259t\u0259 can atan \u0130mran \u00f6z m\u0259qs\u0259din\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n \u00e7irkin vasit\u0259l\u0259rd\u0259n \u0259l \u00e7\u0259kmir. B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f pyesd\u0259 sovet v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rliyi x\u00fcsusi \u0259ks olunurdu. R\u0259\u015fid v\u0259 \u018fziz kimi m\u0259rd cavanlar d\u00fc\u015fm\u0259nin v\u0259dl\u0259rini r\u0259dd ed\u0259r\u0259k \u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00f6zl\u0259ri alt\u0131na al\u0131r, amma v\u0259t\u0259n\u0259 xain \u00e7\u0131xm\u0131rlar. Ancaq m\u00f6vzunun aktuall\u0131\u011f\u0131, yaz\u0131\u00e7\u0131 niyy\u0259tinin ictimai t\u0259rbiy\u0259vi \u0259h\u0259miyy\u0259ti il\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb ed\u0259n &#8220;\u015e\u00f6hr\u0259t&#8221; \u0259s\u0259ri hadis\u0259l\u0259rin c\u0259r\u0259yan etdiyi \u015f\u0259raitin \u00f6z\u00fc, s\u00fcni t\u0259sir ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r.<\/p>\n<p>Sovet yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n birinci \u00dcmumittifaq qurultay\u0131ndan sonrak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 q\u0259l\u0259mi daha da p\u00fcxt\u0259l\u0259\u015f\u0259n M.H\u00fcseynin yax\u0131n ke\u00e7mi\u015fd\u0259n v\u0259 m\u00fcasir h\u0259yatdan al\u0131nm\u0131\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri 1930-cu ill\u0259r Az\u0259rbaycan sovet \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik olmu\u015fdur. B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 ictimai xadim kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n Mehdi H\u00fcseynin &#8220;Moskva&#8221; (1942) v\u0259 &#8220;C\u0259nub xatir\u0259l\u0259ri&#8221; (1942) \u0259s\u0259rl\u0259ri haql\u0131 olaraq bu d\u00f6vr \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n s\u0259ciyy\u0259vi n\u00fcmun\u0259l\u0259ri kimi y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015fdir. 1942-ci ilin \u0259vv\u0259l\u0259rind\u0259 paytaxta s\u0259f\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f &#8220;Moskva&#8221; o\u00e7erkind\u0259 \u015fahidi oldu\u011fu epizodlar\u0131 emosional vasit\u0259l\u0259rl\u0259 \u00fcmumil\u0259\u015fdir\u0259n m\u00fc\u0259llif m\u0259\u011flubedilm\u0259z \u015f\u0259h\u0259rin, onun qorxmaz m\u00fcdafi\u0259\u00e7il\u0259rinin sur\u0259tl\u0259rini yaratma\u011fa, Moskval\u0131lar\u0131n zahiri sakitliyi arxas\u0131nda gizl\u0259nmi\u015f q\u0259tiyy\u0259tini, v\u0259t\u0259nin m\u00fcdafi\u0259\u00e7il\u0259rin\u0259 sonsuz m\u0259h\u0259bb\u0259t v\u0259 minn\u0259tdarl\u0131q hissl\u0259rini, inand\u0131r\u0131c\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 nail olmu\u015fdur. &#8220;Moskva&#8221; da ki\u00e7ik epizodlar bir-birini tamamlayaraq c\u0259bh\u0259nin nisb\u0259t\u0259n geni\u015f m\u0259nz\u0259r\u0259sini canland\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm ictimai &#8211; siyasi probleml\u0259r\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti b\u0259dii sur\u0259tl\u0259r vasit\u0259si il\u0259 ifad\u0259 meyli &#8220;C\u0259bh\u0259 xatir\u0259l\u0259rind\u0259&#8221; daha qabar\u0131qd\u0131r. M\u00fc\u0259llif &#8220;M\u00f6c\u00fcz\u0259&#8221;, &#8220;Qanl\u0131 sular&#8221;, &#8220;\u00d6rd\u0259k m\u0259s\u0259l\u0259si&#8221; , &#8220;Satq\u0131n&#8221;, adl\u0131 d\u00f6rd m\u00fcst\u0259qil v\u0259 bitkin hekay\u0259d\u0259n ibar\u0259t bu b\u0259dii silsil\u0259d\u0259 d\u0259, Moskvada oldu\u011fu kimi m\u00fcasir muharib\u0259nin texnikaya \u0259sasland\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u00f6y\u00fck ehtiyyat q\u00fcvv\u0259si t\u0259l\u0259b etdiyini n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131rsa da, &#8221; amma yen\u0259 d\u0259 m\u00fcharib\u0259 aparan insanlard\u0131r&#8221;, q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259lir v\u0259 oxucunu bu n\u0259tic\u0259y\u0259 inand\u0131rm\u011fa nail olur. O, Adambay, H\u0259mz\u0259t, Larisa, Fomenko, kimi m\u00fcxt\u0259lif mill\u0259tl\u0259r\u0259 m\u0259nsub olan sovet adamlar\u0131n\u0131, onlar\u0131n d\u00f6z\u00fcm v\u0259 inamlar\u0131n\u0131n ictimai-psixoloji s\u0259b\u0259bl\u0259rini a\u00e7\u0131b g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri f\u0259dakarl\u0131\u011fa, igidliy\u0259 s\u0259sl\u0259yir. Mehdi H\u00fcseyn bu \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 heyr\u0259t v\u0259 iftixar hissi do\u011furan, fiziki v\u0259 m\u0259n\u0259vi q\u00fcvv\u0259l\u0259rin g\u0259rginliyini t\u0259l\u0259b ed\u0259n q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131 f\u00f6vq\u0259lad\u0259 bir hadis\u0259 kimi deyil, sovet adam\u0131n\u0131n v\u0259t\u0259n\u0259 \u015f\u00fcurlu xidm\u0259ti, b\u00f6y\u00fck ideallara s\u0259daq\u0259tinin t\u0259zah\u00fcr\u00fc, yeni insana xas sif\u0259t kimi m\u0259naland\u0131r\u0131r. H\u0259r bir \u0259s\u0259rin \u00fcz\u0259rind\u0259 diqq\u0259tl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n \u0259dibin bu ill\u0259rd\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 hekay\u0259l\u0259rin bir qismi ki\u00e7ik h\u0259cmli janr\u0131n m\u00fck\u0259mm\u0259l n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259ndir. \u0130nsan\u0131 b\u00f6y\u00fck m\u0259qs\u0259dl\u0259r namin\u0259 igidliy\u0259 m\u0259n\u0259vi safl\u0131\u011fa \u00e7a\u011f\u0131ran v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik hissinin, g\u00fcn\u00fcn hadis\u0259l\u0259ri il\u0259 bilavasit\u0259 s\u0259sl\u0259\u015f\u0259n adamlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u0259n vacib suallara cavab kimi yaz\u0131lm\u0131\u015f hekay\u0259l\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti indi d\u0259 \u00f6z d\u0259y\u0259rini qoruyub saxlay\u0131r.<\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sinin ilk ill\u0259rind\u0259 n\u0259srin, \u0259sas\u0259n ki\u00e7ik formalar\u0131 inki\u015faf edir, m\u00fc\u0259llifl\u0259r konkret faktlar\u0131 o\u00e7erk v\u0259 hekay\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259ks etdirm\u0259k yolu il\u0259 g\u00fcn\u00fcn t\u0259l\u0259bin\u0259 cavab ver\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259r yaz\u0131rd\u0131lar. Lakin m\u00fc\u015fahid\u0259 v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259 apard\u0131qca, \u00e7oxmill\u0259tli sovet \u0259d\u0259biyyat\u0131nda oldu\u011fu kimi Az\u0259rbaycan nasirl\u0259ri d\u0259 m\u00fcharib\u0259nin d\u0259h\u015f\u0259tl\u0259rini xalqlar dostlu\u011funun q\u00fcdr\u0259tini geni\u015f b\u0259dii l\u00f6vh\u0259l\u0259rd\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 ehtiyac duyurdular. B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 tez-tez c\u0259bh\u0259y\u0259 ged\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc v\u0259 komandirl\u0259rl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259n M.H\u00fcseynin &#8220;F\u0259ryad&#8221; (1945) povesti Az\u0259rbaycan n\u0259srind\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 apar\u0131lan axtar\u0131\u015flar\u0131n ilk n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n idi. \u018fs\u0259rd\u0259 fa\u015fist i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131 il\u0259 \u00f6l\u00fcm-dirim m\u00fcbariz\u0259sind\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131q v\u0259 f\u0259dkarl\u0131q g\u00f6st\u0259rmi\u015f sovet adam\u0131n\u0131n v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rliyi realist vasit\u0259l\u0259rl\u0259 canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 duran sur\u0259tl\u0259rd\u0259n biri qocaman rus r\u0259ssam\u0131 Levindir. Fa\u015fistl\u0259r \u015f\u0259h\u0259r\u0259 daxil olanda m\u00fcr\u0259kk\u0259b duy\u011fular i\u00e7ind\u0259 \u00e7\u0131rp\u0131nan Levin s\u0259n\u0259tkar v\u00fcqar\u0131n\u0131 t\u0259hqir edilmi\u015f say\u0131r, admiral Naximovun vaxt\u0131nda d\u00fc\u015fm\u0259n aya\u011f\u0131 d\u0259ym\u0259y\u0259n sahill\u0259rd\u0259 yadellil\u0259rin g\u00f6r\u00fcnm\u0259sini \u015f\u0259xsi d\u0259rdi kimi ya\u015fayaraq iztirab ke\u00e7irir. Yaz\u0131\u00e7\u0131 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131n az\u011f\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 q\u0259z\u0259bl\u0259, emosional b\u0259dii vasit\u0259l\u0259rl\u0259 canland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Qoca r\u0259ssam\u0131 v\u0259 g\u0259linini t\u0259hqir edib evl\u0259rind\u0259n qovurlar, n\u0259v\u0259si \u00f6l\u00fcr, h\u0259bs\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r&#8230;<\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 xalq h\u0259yat\u0131n\u0131 h\u0259rt\u0259r\u0259fli g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 c\u0259hd ed\u0259n Mehdi H\u00fcseynin &#8220;\u00dcr\u0259k&#8221; (1945) povestind\u0259 arxa c\u0259bh\u0259 adamlar\u0131n\u0131n m\u0259n\u0259vi q\u00fcdr\u0259ti q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00fc\u0259llif hadis\u0259l\u0259rin c\u0259r\u0259yan etdiyi konkret \u015f\u0259raiti c\u0259miyy\u0259t qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 borc anlay\u0131\u015f\u0131na zidd m\u00fcnasib\u0259ti, xarakterl\u0259rin toqqu\u015fdu\u011fu v\u0259ziyy\u0259ti qabar\u0131q g\u00f6st\u0259r\u0259 v\u0259 h\u0259yat\u0131 sur\u0259tl\u0259ri yarada bilmi\u015fdir. Povestd\u0259 MTS direktoru X\u0259lilin sur\u0259ti bu bax\u0131mdan x\u00fcsusil\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tlidir. Sovet adamlar\u0131n\u0131n v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rliyini \u0259m\u0259k q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131n\u0131 iftixarla canland\u0131ran realist yaz\u0131\u00e7\u0131 m\u00fcharib\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259dar yaranan m\u00fcv\u0259qq\u0259ti \u00e7\u0259tinlikl\u0259rd\u0259n \u015f\u0259xsi m\u0259nf\u0259\u0259tl\u0259ri namin\u0259 istifad\u0259 ed\u0259n v\u0259zif\u0259p\u0259r\u0259stl\u0259ri k\u0259skin t\u0259nqid at\u0259\u015fin\u0259 tutmu\u015f, bel\u0259l\u0259rinin xalq\u0131n namuslu \u00f6vladlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 r\u0259dd edildiyini ayd\u0131n v\u0259 ifad\u0259li boyalarla \u0259ks etdirmi\u015fdir. \u018fs\u0259ri y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259n S\u0259m\u0259d Vur\u011fun yaz\u0131rd\u0131:- povestd\u0259 &#8220;Mehdi H\u00fcseyn B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n kolxoz k\u0259ndi \u0259m\u0259k\u00e7il\u0259rinin, sovxoz v\u0259 MTS i\u015f\u00e7il\u0259rinin v\u0259t\u0259n qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6z borclar\u0131n\u0131 d\u0259rind\u0259n d\u0259rk ed\u0259r\u0259k q\u0259hr\u0259mancas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131n\u0131, xalqa v\u0259 partiyaya s\u0259daq\u0259tl\u0259 xidm\u0259t i\u015find\u0259 nec\u0259 parlaq n\u00fcmun\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rdikl\u0259rini biz\u0259 a\u00e7\u0131b g\u00f6st\u0259rir&#8230;&#8221;<\/p>\n<p>Mehdi H\u00fcseynin hekay\u0259 v\u0259 povestl\u0259rind\u0259 m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan h\u0259yat\u0131n\u0131n bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm c\u0259h\u0259tl\u0259ri, xalq\u0131m\u0131z\u0131n v\u0259t\u0259n\u0259 h\u0259dsiz m\u0259h\u0259bb\u0259ti, q\u0259l\u0259b\u0259y\u0259 sonsuz inam\u0131 real b\u0259dii vasit\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259ks olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si ill\u0259ri yetkinl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 ba\u015flayan, f\u0259rdi \u00fcslubu formala\u015fan \u0259dibin yarad\u0131c\u0131l\u0131q t\u0259rc\u00fcmeyi-hal\u0131nda &#8220;Ab\u015feron&#8221; roman\u0131 x\u00fcsusi yer tutr. Rahatl\u0131q bilm\u0259y\u0259n Bak\u0131 neft\u00e7il\u0259rinin \u0259m\u0259k r\u0259\u015fad\u0259ti b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259d\u0259 r\u0259\u011fb\u0259t v\u0259 iftixar hissi do\u011furmu\u015fdur. Bu d\u00f6v\u00fcrd\u0259 \u00e7oxmill\u0259tli Bak\u0131 proletariat\u0131 sovet f\u0259hl\u0259 sinfinin qabaqc\u0131l d\u0259st\u0259l\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. Lakin bu m\u00fch\u00fcm m\u00f6vzu s\u0259n\u0259td\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n n\u0259srin iri formalar\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fcn layiqli \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Bu n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n &#8220;Ab\u015feron&#8221; roman\u0131 m\u00fc\u0259llifin uzun ill\u0259rd\u0259n b\u0259ri davam ed\u0259n axtar\u0131\u015flar\u0131n\u0131n b\u0259dii n\u0259tic\u0259si idi. M.H\u00fcseynin t\u0259xmin\u0259n iyirmi il m\u00fcdd\u0259tind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rin q\u0259hr\u0259manlar\u0131 \u0259sas\u0259n, k\u0259ndlil\u0259r v\u0259 ziyal\u0131lardan ibar\u0259t idi. \u018fdib el\u0259 bil hiss edir di ki, sevimli q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n \u00f6vladlar\u0131 art\u0131q \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 ya\u015fay\u0131r, neft s\u0259nayesind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bu g\u0259ncl\u0259rin \u00f6zl\u0259rini yeni m\u00fchitd\u0259 nec\u0259 hiss etdikl\u0259rini, \u015f\u00fcurlar\u0131nda ba\u015f ver\u0259n narahatl\u0131\u011f\u0131 neft m\u0259d\u0259nl\u0259rin\u0259, k\u0259\u015ffiyyat idar\u0259l\u0259rin\u0259 g\u0259tirdi.<\/p>\n<p>Yaz\u0131\u00e7\u0131 iki il m\u00fcdd\u0259tind\u0259 tez-tez m\u0259d\u0259nl\u0259r\u0259 gedir, f\u0259hl\u0259 v\u0259 m\u00fch\u0259ndisl\u0259rl\u0259, qocaman ustalarla v\u0259 k\u0259ndd\u0259n t\u0259z\u0259 g\u0259lmi\u015f cavanlarla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr, g\u0259l\u0259c\u0259k q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131 bilavasit\u0259 i\u015f ba\u015f\u0131nda v\u0259 istirah\u0259t vaxt\u0131nda ciddi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin, q\u0131z\u011f\u0131n m\u00fcbahis\u0259l\u0259rin do\u011furdu\u011fu istehsalat m\u00fc\u015favir\u0259l\u0259rind\u0259 yax\u0131ndan i\u015ftirak edirdi. \u018fdib h\u0259min ill\u0259rd\u0259 bir s\u0259n\u0259tkar kimi onu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u0259n, narahat ed\u0259n probleml\u0259r haqq\u0131nda yaz\u0131rd\u0131: &#8220;Bu g\u00fcn m\u0259ni yeni Bak\u0131 \u00e7ox maraqland\u0131r\u0131r. \u00c7\u00fcnki m\u0259nim sevdiyim v\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 ilk planda t\u0259svir etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131m adamlara burada tez-tez rast g\u0259lir\u0259m. M\u0259s\u0259l\u0259 yaln\u0131z m\u00f6vzu yeniliyind\u0259 v\u0259 yaxud yeni peyzajda deyildir&#8230; Bug\u00fcnk\u00fc Bak\u0131da m\u0259ni \u0259n \u00e7ox h\u0259yacanland\u0131ran da m\u00fcasir h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fct\u00fcn g\u00f6z\u0259llikl\u0259rini yaradan m\u00fcasir adamlard\u0131r&#8230;&#8221;<\/p>\n<p>Qabaqc\u0131l m\u00fcasirl\u0259rimizin b\u0259dii sur\u0259tl\u0259rini yaratmaq bax\u0131m\u0131ndan \u0259dibin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda yeni add\u0131m olan &#8220;Ab\u015feron&#8221; roman\u0131nda q\u0259hr\u0259manlar, istehsalat prosesind\u0259 g\u00f6st\u0259rilmi\u015f sosialist \u0259m\u0259yinin yarad\u0131c\u0131, t\u0259\u015fkil edici g\u00fcc\u00fc, ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259 poeziyas\u0131 inand\u0131r\u0131c\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ks etdirilmi\u015fdir. Romandak\u0131 hadis\u0259l\u0259r \u0259sas\u0259n Tahir obraz\u0131n\u0131n xarakterc\u0259 formala\u015fmas\u0131 prosesind\u0259 inki\u015faf edir. \u0130lk bax\u0131\u015fda ya\u015f\u0131dlar\u0131ndan se\u00e7ilm\u0259y\u0259n bu g\u0259ncin h\u0259yat yolunu realistc\u0259sin\u0259 i\u015f\u0131qland\u0131ran yaz\u0131\u00e7\u0131 sosializm c\u0259miyy\u0259tind\u0259 ictimai v\u0259 \u015f\u0259xsi m\u0259nafeyin ah\u0259ngdarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6z\u0259lliyini inand\u0131r\u0131c\u0131 detallarla \u0259ks etdirmi\u015fdir. \u018fvv\u0259ll\u0259r h\u0259yat haqq\u0131nda sad\u0259l\u00f6vh t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rl\u0259 ya\u015fayan Tahirin bir v\u0259t\u0259nda\u015f v\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi yeti\u015fm\u0259si, romanda m\u0259nal\u0131 t\u0259f\u0259rr\u00fcatlarla t\u0259sbit olunmu\u015f, bu yeni insan\u0131n \u0259m\u0259k q\u0259hr\u0259man\u0131 v\u0259 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rin, qay\u011f\u0131ke\u015f o\u011fulun, tan\u0131nm\u0131\u015f briqadirin yeti\u015fm\u0259sind\u0259 h\u0259lledici rol oynam\u0131\u015f kommunist \u0259xlaq\u0131n\u0131n, sosialist h\u0259yat t\u0259rzinin rolu ilk plana \u00e7\u0259kilmi\u015fdir. N\u0259sill\u0259r aras\u0131nda \u0259laq\u0259-m\u00fcnasib\u0259t problemini partiyal\u0131 m\u00f6vqed\u0259n i\u015f\u0131qland\u0131ran m\u00fc\u0259llif Tahirin taleyind\u0259 ya\u015fl\u0131 n\u0259slin n\u00fcmay\u0259nd\u0259si olan usta Ramazan v\u0259 Q\u00fcdr\u0259t \u0130smay\u0131lzad\u0259 kimi insanlar\u0131n qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tini m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 a\u00e7\u0131b g\u00f6st\u0259r\u0259 bilmi\u015fdir. Tahir ya\u015fl\u0131lar\u0131n t\u0259cr\u00fcb\u0259sini \u00f6yr\u0259n\u0259-\u00f6yr\u0259n\u0259 bir pe\u015f\u0259kar kimi onlar\u0131n ba\u015flad\u0131qlar\u0131 i\u015fi davam etdirm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, inqilabi \u0259n-\u0259n\u0259l\u0259r estafetini d\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u0259suliyy\u0259ti il\u0259 q\u0259bul edir.<\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda f\u0259hl\u0259 sinfinin v\u0259 ziyal\u0131lar\u0131n h\u0259yat\u0131na mara\u011f\u0131n g\u00fccl\u0259nm\u0259si t\u0259bii idi. Ancaq b\u0259zi yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 istehsalat texnalogiyas\u0131na, elmi v\u0259 texniki m\u00fcbahis\u0259l\u0259r\u0259 h\u0259dd\u0259n art\u0131q yer verir, texniki t\u0259f\u0259rr\u00fcatlar\u0131n d\u0259qiqliyi qay\u011f\u0131s\u0131na daha \u00e7ox qal\u0131rd\u0131lar. N\u0259tic\u0259d\u0259 &#8220;istehsalat romanlar\u0131&#8221; adland\u0131r\u0131lan \u0259s\u0259rl\u0259rin bir \u00e7oxunda xarakterl\u0259r s\u00f6n\u00fck v\u0259 sxematik \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131. Lakin \u0259d\u0259bi prosesin gedi\u015fi g\u00f6st\u0259rdi ki, bu m\u00f6vzunun b\u0259dii m\u0259nims\u0259nilm\u0259si prosesind\u0259 ke\u00e7ilm\u0259si z\u0259ruri olan bir m\u0259rh\u0259l\u0259 imi\u015f. Mehdi H\u00fcseyn m\u0259d\u0259nl\u0259rd\u0259 i\u015fin texnikas\u0131n\u0131, m\u00fcr\u0259kk\u0259b cihazlar\u0131n v\u0259 al\u0259tl\u0259rin ad\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259ns\u0259 d\u0259 \u0259m\u0259k prosesinin insan\u0131n hiss v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rin\u0259 t\u0259siri il\u0259 daha \u00e7ox maraqlan\u0131r, d\u00fcn\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r k\u0259ndd\u0259 ya\u015fayan, ilk d\u0259f\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131qlar\u0131 iri s\u0259naye m\u00fc\u0259sis\u0259l\u0259ri qar\u015f\u0131s\u0131nda heyr\u0259t\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n, yava\u015f-yava\u015f m\u00fcr\u0259kk\u0259b cihazlar\u0131n sirl\u0259rini \u00f6yr\u0259n\u0259r\u0259k g\u00fccl\u00fc ma\u015f\u0131nlar\u0131n q\u00fcvv\u0259sini qollar\u0131nda duyan cavanlar\u0131n daxili al\u0259min\u0259 n\u00fcfuz etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Realist s\u0259n\u0259tkar texniki t\u0259f\u0259rr\u00fcatlardan yerind\u0259 istifad\u0259 ed\u0259-ed\u0259 sur\u0259tin daxili al\u0259mini i\u015f\u0131qland\u0131rma\u011fa x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirir, \u015f\u0259xsiyy\u0259tin yeti\u015fm\u0259si prosesinin m\u00fcr\u0259kk\u0259bliyini h\u0259yati vasit\u0259 v\u0259 detallarla \u0259ks etdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. &#8220;Ab\u015feron&#8221; roman\u0131nda \u0259dib m\u00fch\u00fcm ictimai-siyasi hadis\u0259l\u0259r haqq\u0131nda z\u0259ruri b\u0259dii m\u0259lumat verm\u0259kl\u0259 b\u0259rab\u0259r \u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 bir \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259tli hadis\u0259l\u0259ri v\u0259 q\u0259hr\u0259manlar\u0131n xarakterin\u0259, \u0259xlaqi q\u0259na\u0259tl\u0259rin\u0259 t\u0259sir bax\u0131m\u0131ndan i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131r . Sosialist realizmin b\u0259zi \u0259h\u0259miyy\u0259tli prinsipl\u0259rini davam v\u0259 inki\u015faf etdir\u0259r\u0259k, insan\u0131 \u00f6z m\u00fchitind\u0259 g\u00f6st\u0259rib, onu i\u015find\u0259n ictimai f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n t\u0259crid etmir. &#8220;Ab\u015feron&#8221; roman\u0131 bu bax\u0131mdan \u0259dibin ciddi s\u0259n\u0259tkarl\u0131q n\u0259aliyy\u0259tidir. Tahirin xarakterinin formala\u015fmas\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n amill\u0259ri \u00f6n plana \u00e7\u0259k\u0259n \u0259dib onu yeni \u015f\u0259raitd\u0259 daha \u0259trafl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 i\u015f\u0131qland\u0131rma\u011fa nail olur. G\u0259nc q\u0259hr\u0259man\u0131n tezlikl\u0259 yolda\u015flar\u0131 aras\u0131nda add\u0131mlamaq niyy\u0259tini t\u0259bii sayan yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131 maraqland\u0131ran ba\u015fl\u0131ca sual budur:- Tahir \u00f6z m\u0259qs\u0259din\u0259 hans\u0131 yollarla \u00e7atmal\u0131d\u0131r? g\u0259ncin bu v\u0259 dig\u0259r f\u0259rdl\u0259rl\u0259 c\u0259miyy\u0259t aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r \u0259trafl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 a\u00e7\u0131lmas\u0131 bu suala cavab kimi ifad\u0259 olunur. S.Baben\u0131\u015fyeva &#8220;\u0130ki roman, iki tale&#8221; adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 &#8220;Ab\u015feron&#8221; roman\u0131n\u0131 Venesuella yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Ramon Dias Sancesin &#8220;Neft&#8221; roman\u0131 il\u0259 m\u00fcqais\u0259 ed\u0259r\u0259k Mehdi H\u00fcseyinin hadis\u0259l\u0259rin c\u0259r\u0259yan etdiyi m\u00fchiti, realist planda m\u0259nal\u0131 t\u0259f\u0259rr\u00fcatlarla canland\u0131rmaq bacar\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&#8220;M\u0259mm\u0259d Arif Ab\u015feron roman\u0131nda Tahiri Balzak\u0131n k\u0259ndd\u0259n \u015f\u0259h\u0259r\u0259 g\u0259lmi\u015f b\u0259zi q\u0259hr\u0259manlar\u0131 il\u0259 m\u00fcbahis\u0259 ed\u0259r\u0259k g\u00f6st\u0259rirdi ki, burjua \u015f\u0259h\u0259ri sad\u0259, t\u0259miz q\u0259lbli g\u0259ncl\u0259ri pozub f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131 v\u0259 m\u0259ns\u0259bp\u0259r\u0259st edirs\u0259, sosialist Bak\u0131s\u0131 Tahiri do\u011fma \u00f6vlad\u0131 kimi qar\u015f\u0131lay\u0131r, xeyirxah adamlar, g\u0259nclikd\u0259n do\u011fan n\u00f6qsanlardan azad olmaqda ona k\u00f6m\u0259k edirl\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p>Mehdi H\u00fcseyn \u0259sas sur\u0259tl\u0259ri d\u0259yi\u015fm\u0259 v\u0259 inki\u015fafda izl\u0259mi\u015f, onlar\u0131n daxili al\u0259ml\u0259rind\u0259 ba\u015f ver\u0259n d\u0259yi\u015fikliyi m\u0259naland\u0131rm\u0131\u015f, hadis\u0259 v\u0259 insanlara m\u00fcnasib\u0259ti \u0259ks etdirmi\u015fdir. Tahirin simas\u0131nda g\u0259ncliyin v\u0259t\u0259n\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259tini, \u0259m\u0259y\u0259 m\u00fcnasib\u0259tini, yeni \u0259xlaqi keyviyy\u0259tl\u0259ri tipikl\u0259\u015fdirilmi\u015fs\u0259; usta Ramazan obraz\u0131 timsal\u0131nda vaxt\u0131il\u0259 Sovet Hakimiyy\u0259ti u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 aparm\u0131\u015f, sosializm quruculu\u011fu prosesinin \u00f6n\u00fcnd\u0259 ged\u0259n kommunizm ideallar\u0131na s\u0259daq\u0259tinin \u00fcmumil\u0259\u015fdirilmi\u015f sur\u0259tidir. H\u0259l\u0259 m\u00fcharib\u0259d\u0259n \u0259vv\u0259l t\u0259qa\u00fcd\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015f usta Ramazan &#8220;\u00f6lk\u0259miz davadan \u00fcz\u00fc qara \u00e7\u0131xmas\u0131n&#8221;, dey\u0259 geri qay\u0131daraq var g\u00fcc\u00fc il\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015f, indi d\u0259 k\u0259nara \u00e7\u0259kilm\u0259k niyy\u0259tind\u0259 deyildir. Uzun h\u0259yat yolu ke\u00e7mi\u015f ustan\u0131 buruqda, iclasda, f\u0259hl\u0259 yataqxanas\u0131nda v\u0259 \u00f6z daxili al\u0259mi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 izl\u0259y\u0259n \u0259dib bitkin v\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t yadda qalan xarakter s\u0259viyy\u0259li bir obraz yaratma\u011fa nail olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>M.H\u00fcseynin &#8220;Ab\u015feron&#8221; roman\u0131 xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin m\u0259tbuatlar\u0131nda t\u0259nqid\u00e7il\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015fdir. Onlar roman\u0131 \u0259trafl\u0131 t\u0259hlil v\u0259 t\u0259bli\u011f etmi\u015f, onun idrak \u0259h\u0259miyy\u0259tini v\u0259 b\u0259dii keyfiyy\u0259tl\u0259rini a\u00e7araq, \u0259dibin q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 material\u0131, konkret sur\u0259tl\u0259rin psixologiyas\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131 bildiyini qeyd etmi\u015fdil\u0259r. Qabaqc\u0131l t\u0259nqid\u00e7il\u0259r \u0259s\u0259rd\u0259n siyasi m\u0259qs\u0259dl\u0259r namin\u0259 istifad\u0259 edir, onu \u00f6z \u00f6lk\u0259l\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131nda duran aktual ictimai-siyasi probleml\u0259r bax\u0131m\u0131ndan i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131rd\u0131lar. M\u0259s\u0259l\u0259n, &#8220;\u018ft-t\u0259riq&#8221; jurnal\u0131 \u0259r\u0259b oxucusuna m\u00fcraci\u0259tl\u0259 yaz\u0131rd\u0131:- &#8220;M\u0259lumdur ki, \u0259vv\u0259l\u0259r, B\u00f6y\u00fck Oktyabr sosialist inqilab\u0131na q\u0259d\u0259r Bak\u0131 nefti Britaniya v\u0259 ba\u015fqa imperialist \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u0259lind\u0259 idi, bu s\u0259rv\u0259tin talan edilm\u0259sin\u0259 \u00e7ar rejimi h\u0259r c\u00fcr k\u00f6m\u0259k g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r. \u018fr\u0259b \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 oldu\u011fu kimi g\u00f6z\u00fcac istismar\u00e7\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r Bak\u0131 neftini m\u0259nims\u0259yirdil\u0259r&#8230;&#8221;<\/p>\n<p>&#8220;Ab\u015feron&#8221; \u0259s\u0259ri B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf ed\u0259n az\u0259rbaycan romanlar\u0131n\u0131n nailiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n say\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>\u018fs\u0259rinin m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259ti yaz\u0131\u00e7\u0131da m\u0259suliyy\u0259t hissini daha da art\u0131r\u0131rd\u0131. B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259ki sovet xalq\u0131n\u0131n tarixi q\u0259l\u0259b\u0259sind\u0259n bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn sonra \u0259dib s\u0259n\u0259tin qar\u015f\u0131s\u0131nda duran ba\u015fl\u0131ca v\u0259zif\u0259l\u0259ri bel\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirmi\u015fdir:- &#8220;Biz m\u00fcasir insan\u0131n q\u0259lbini duya bils\u0259k d\u0259, onun \u00fcr\u0259k \u00e7\u0131rp\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 ayd\u0131n e\u015fitm\u0259yi bacarsaq da, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 s\u0259n\u0259tin dilind\u0259 eyni q\u00fcvv\u0259tl\u0259 oxucuya a\u015f\u0131laya bilmirik. Bu s\u0259b\u0259b\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259yat\u0131 v\u0259 insanlar\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259k o q\u0259d\u0259r d\u0259 asan deyildir. Biz \u00f6yr\u0259ndiyimizi b\u0259dii \u015f\u00fcurdan ke\u00e7irm\u0259li v\u0259 ba\u015fqalar\u0131na da eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259dii ifad\u0259 \u00fcsullar\u0131 tapmal\u0131y\u0131q. M.H\u00fcseyn sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259r, x\u00fcsusil\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 rus \u0259d\u0259bi t\u0259nqidinin ciddi yarad\u0131c\u0131l\u0131q naliyy\u0259ti kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015fdir. &#8220;S\u0259h\u0259r&#8221; roman\u0131 \u0259dibin \u0259sl s\u0259n\u0259t yolu il\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 ir\u0259lil\u0259diyini g\u00f6st\u0259rdi. Q.Korobelnikov yaz\u0131r:- &#8221; M\u0259nim fikrimc\u0259, Mehdi H\u00fcseynin \u0259n g\u00f6rk\u0259mli v\u0259 yetkin \u0259s\u0259ri &#8211; &#8220;S\u0259h\u0259r&#8221; tarixi roman\u0131d\u0131r. Romanda m\u00fc\u0259llif Az\u0259rbaycan h\u0259yat\u0131n\u0131n v\u0259 adamlar\u0131n\u0131n tam bir ensklopediyas\u0131n\u0131 qar\u015f\u0131m\u0131zda canland\u0131r\u0131r,&#8221;- dey\u0259n \u0130.Qrinberqin m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri d\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnaslar\u0131n\u0131n fikri il\u0259 s\u0259sl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p>&#8220;S\u0259h\u0259r&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 g\u00fccl\u00fc insan xarakterl\u0259ri yaratma\u011fa nail olan M.H\u00fcseyn hadis\u0259l\u0259rin c\u0259r\u0259yan etdiyi \u015f\u0259raitin real l\u00f6vh\u0259sini canland\u0131randa m\u00fcxt\u0259lif tarixi faktlardan da istifad\u0259 etmi\u015fdir. 1906-c\u0131 ilin sonlar\u0131nda ba\u015f vermi\u015f f\u0259hl\u0259 t\u0259till\u0259rind\u0259n t\u0259sviri il\u0259 ba\u015flanan \u0259s\u0259r el\u0259 ilk s\u0259hif\u0259l\u0259rd\u0259n konkret \u015f\u0259rait ayd\u0131n hiss edilir. \u0130nqilab m\u00fcv\u0259qq\u0259ti geri \u00e7\u0259kilir, v\u0259ziyy\u0259t m\u00fcr\u0259kk\u0259bl\u0259\u015fir v\u0259 polis t\u0259qibl\u0259ri m\u00fcbariz\u0259ni dayand\u0131r\u0131r, f\u0259hl\u0259 sinfini daha ciddi d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r\u0259 haz\u0131rlay\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p>Birinci rus inqilab\u0131ndan sonrak\u0131 Az\u0259rbaycan h\u0259yat\u0131n\u0131n geni\u015f l\u00f6vh\u0259l\u0259rini \u0259ks etdir\u0259n &#8220;S\u0259h\u0259r&#8221; ramon\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 \u0259sas\u0259n azadl\u0131q u\u011frunda \u00fcmumxalq m\u00fcbariz\u0259si dayan\u0131r. \u018fs\u0259rin ilk s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n hiss edilir ki, art\u0131q yeni z\u0259man\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Romanovlar xan\u0259dan\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn istismar\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n hakimiyy\u0259ti k\u00f6k\u00fcnd\u0259n laxlay\u0131r, xalq art\u0131q \u0259srl\u0259rl\u0259 d\u00f6zm\u0259y\u0259 m\u0259cbur oldu\u011fu qayda-qanunlarla ya\u015famaq ist\u0259mir. &#8220;S\u0259h\u0259r&#8221; roman\u0131n\u0131n b\u0259zi epizodlar\u0131n\u0131 \u0259ks etdir\u0259n M\u0259\u015f\u0259di \u018fzizb\u0259yov sur\u0259ti tamamil\u0259 qanunauy\u011fun hesab edilir. M\u0259tin inqilab\u00e7\u0131n\u0131n sur\u0259tinin b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc bax\u0131m\u0131ndan M.\u018fzizb\u0259yov h\u00fcmanist du\u011fular b\u0259dii vasit\u0259l\u0259rl\u0259 i\u015fl\u0259nmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Mehdi H\u00fcseynin \u0259dbi-estetik bax\u0131\u015flar\u0131 bilavasit\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131q axtar\u0131\u015flar\u0131 prosesind\u0259 q\u0131z\u011f\u0131n \u0259d\u0259bi m\u00fcbahis\u0259l\u0259rin gedi\u015find\u0259 formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 t\u0259nqid\u00e7i kimi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 boyu m\u00fcasirliyin car\u00e7\u0131s\u0131 olan \u0259dib m\u00fcasir m\u00f6vzular\u0131n m\u0259nims\u0259nilm\u0259sinin v\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259sinin t\u0259r\u0259fdar\u0131 olmu\u015fdur. S\u0259n\u0259td\u0259 yeniliyi \u0259sl novatorlu\u011fu g\u00f6rm\u0259sin\u0259 v\u0259 d\u00fczg\u00fcn qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 \u0259sasl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 z\u0259min yaradan \u0259dib bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131nda klassik d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131 v\u0259 rus t\u0259nqidinin b\u00f6y\u00fck rolu olmu\u015fdur. Bu yarad\u0131c\u0131l\u0131q metodu, \u0259d\u0259biyyat v\u0259 s\u0259n\u0259tl\u0259 \u0259laq\u0259dar ba\u015fl\u0131ca fikirl\u0259ri \u0259d\u0259bi proses\u0259 t\u0259tbiq etm\u0259 prosesind\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rirdi.<\/p>\n<p>Nasir v\u0259 dramaturq, publisist v\u0259 t\u0259nqid\u00e7i Mehdi H\u00fcseyn Az\u0259rbaycan sovet \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n be\u015fiyi ba\u015f\u0131nda duran istedadl\u0131 yaz\u0131\u00e7\u0131lardan biri kimi s\u0259n\u0259t al\u0259min\u0259 g\u0259lmi\u015f, q\u0131rx il m\u00fcdd\u0259tind\u0259 yorulmadan axtar\u0131\u015flar aparm\u0131\u015f, \u00e7oxmill\u0259tli sovet \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n biri kimi tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 Nizami ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 XX \u0259sr Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259lm\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck rol oynam\u0131\u015f g\u00f6rk\u0259mli yaz\u0131\u00e7\u0131, n\u0259z\u0259riyy\u0259\u00e7i v\u0259 t\u0259nqid\u00e7il\u0259rind\u0259n biri olan M.H\u00fcseyn son n\u0259f\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259d\u0259bi irsin inki\u015faf etm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. \u018fdib b\u0259\u015f\u0259ri fikirl\u0259r car\u00e7\u0131s\u0131 idi, xalq\u0131n\u0131n amal\u0131n\u0131 y\u00fcks\u0259kl\u0259r\u0259 ucaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. \u018fd\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131 z\u0259nginl\u0259\u015fdir\u0259n d\u00fcnya xalqlar\u0131n\u0131n dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edil\u0259n &#8220;Ab\u015feron&#8221; roman\u0131, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-26359","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26359","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26359"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26359\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26371,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26359\/revisions\/26371"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26359"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26359"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26359"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}