{"id":26368,"date":"2018-01-23T13:00:24","date_gmt":"2018-01-23T09:00:24","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=26368"},"modified":"2018-01-24T10:22:24","modified_gmt":"2018-01-24T06:22:24","slug":"%c9%99dal%c9%99t-r%c9%99sulova-suleyman-sani-axundovun-yaradiciliginda-hekay%c9%99-janri","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=26368","title":{"rendered":"\u018fdal\u0259t R\u018fSULOVA.&#8221;S\u00fcleyman Sani Axundovun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda hekay\u0259 janr\u0131&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/edebiyyat-az.com_.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/edebiyyat-az.com_-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-26126\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/edebiyyat-az.com_-300x200.jpg 300w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/edebiyyat-az.com_.jpg 600w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 Nizami ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun \u0259m\u0259kda\u015f\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan realist n\u0259srinin b\u00f6y\u00fck n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n olan maarifp\u0259rv\u0259r yaz\u0131\u00e7\u0131 S\u00fcleyman Sani Axundov 40 illik yarad\u0131c\u0131l\u0131q yolu ke\u00e7mi\u015fdir.<br \/>\nM.F.Axundovla ba\u015flanan n\u0259\u015fr v\u0259 dramaturgiya yolunu davam etdir\u0259n N.Voz\u0130rov, \u018f.Haqverdiyev, C.M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259 kim\u0130 b\u00f6y\u00fck yaz\u0131\u00e7\u0131lar s\u0131ras\u0131nda S\u00fcleyman Sani orijinal bir yer tutur. H\u0259m ictimai, h\u0259m d\u0259 \u0259d\u0259bi f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 o, b\u00f6y\u00fck demokrat, yorulmaz maarif\u00e7i, istedadl\u0131 s\u0259n\u0259tkar kimi XX \u0259sr Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixind\u0259 \u015f\u00f6hr\u0259t qazanm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nS\u00fcleyman Sani Rzaqulu b\u0259y o\u011flu Axundov 1875-ci il oktyabr ay\u0131n\u0131n 21 -d\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 b\u0259y ail\u0259sind\u0259 do\u011fulmu\u015fdur. H\u0259l\u0259 k\u00f6rp\u0259 \u0130k\u0259n atas\u0131z qalan S\u00fcleyman\u0131n t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259si. il\u0259 day\u0131s\u0131, g\u00f6rk\u0259mli maarif xadimi S\u0259f\u0259r\u0259li b\u0259y V\u0259lib\u0259yov (1861-1902) m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015fdur. S\u00fcleyman Sani 1885-ci ild\u0259 Qori m\u00fc\u0259lliml\u0259r seminariyas\u0131na daxil olmu\u015f, burada milli, klassik rus v\u0259 d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131 il\u0259 d\u0259rind\u0259n tan\u0131\u015fl\u0131q onun d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 faydal\u0131 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<br \/>\n1894-c\u00fc ild\u0259 seminariyan\u0131 bitir\u0259n S\u00fcleyman Sani Bak\u0131dak\u0131 III d\u0259r\u0259c\u0259li rus-tatar m\u0259kt\u0259bin\u0259 m\u00fc\u0259llim t\u0259yin edilmi\u015fdir. H\u0259min ild\u0259n o, t\u0259r\u0259qqip\u0259rv\u0259r maarif\u00e7il\u0259rl\u0259 birlikd\u0259 xalq\u0131 c\u0259hal\u0259td\u0259n qurtarmaq, g\u0259nc n\u0259sli m\u00fct\u0259r\u0259qqi ideyalarla t\u0259rbiy\u0259l\u0259ndirm\u0259k i\u015find\u0259 var q\u00fcvv\u0259si il\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. O, \u0259d\u0259bi-ictimai, pedaqoji f\u0259aliyy\u0259tinin b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 xalq m\u0259nafeyini m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015fdir.<br \/>\n1906-c\u0131 ild\u0259 Bak\u0131da \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lan m\u00fc\u0259lliml\u0259r qurultay\u0131nda f\u0259al i\u015ftirak ed\u0259n S\u00fcleyman Sani \u0259r\u0259b \u0259lifbas\u0131n\u0131 islah etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn faydal\u0131 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs g\u00f6st\u0259rmi\u015f, h\u0259min qurultayda ana dilind\u0259 proqram t\u0259rtib etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ayr\u0131lan komissiyaya se\u00e7ilmi\u015f, 1908-ci ild\u0259 A.\u015eaiq, M.Mahmudb\u0259yov v\u0259 ba\u015fqa qabaqc\u0131l maarif xadiml\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 Az\u0259rbaycan pedaqoji fikri tarixind\u0259 m\u00fct\u0259r\u0259qqi bir hadis\u0259 olan m\u0259\u015fhur \u201d\u0130kinci il\u201d d\u0259rsliyini t\u0259rtib etmi\u015fdir. D\u0259rsliyin m\u00fc\u0259llifl\u0259ri yenic\u0259 oxuyub yazma\u011fa ba\u015flayan az\u0259ri balalar\u0131na \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259dikl\u0259ri t\u0259rbiy\u0259vi fikirl\u0259ri sad\u0259, ayd\u0131n, u\u015faq t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn tez d\u0259rk ed\u0259 bil\u0259c\u0259yi bir \u00fcslubda q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131lar. Bununla h\u0259m d\u0259 dilimizin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyub saxlam\u0131\u015flar.<br \/>\nS\u00fcleyman Sani olduqca h\u0259ssas, \u015fagirdl\u0259rin q\u0259lbin\u0259 yol tapa bil\u0259n ustad m\u00fc\u0259llim idi. Bu keyfiyy\u0259t onun geni\u015f psixoloji, pedaqoji biliy\u0259 malik olmas\u0131ndan ir\u0259li g\u0259lirdi. Bak\u0131dak\u0131 yoxsul ail\u0259l\u0259rd\u0259n olan y\u00fczl\u0259rl\u0259 u\u015faq onun dostu idi. O \u00f6z\u00fcn\u00fcn y\u00fcks\u0259k m\u0259n\u0259vi keyfiyy\u0259tl\u0259ri, qabaqc\u0131l fikri, ensiklopedik biliyi, ciddiliyi, s\u0259mimiliyi, t\u0259l\u0259bkarl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ictimaiyy\u0259tin d\u0259rin h\u00f6rm\u0259tini qazanm\u0131\u015fd\u0131r. T\u0259sad\u00fcfi deyildir ki, S\u00fcleyman Saninin direktor oldu\u011fu m\u0259kt\u0259b onun ad\u0131 il\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131.<br \/>\n1918-ci ild\u0259 Bak\u0131da sovet hakimiyy\u0259ti qurulanda o, Az\u0259rbaycanda ilk maarif komissar\u0131 kimi b\u00f6y\u00fck h\u0259v\u0259sl\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n1920-ci il may\u0131n 25-d\u0259 G\u0259nc\u0259 qiyam\u0131 yat\u0131r\u0131ld\u0131qdan sonra h\u0259min il iyun ay\u0131n\u0131n \u0259vv\u0259lind\u0259 bel\u0259 bir qiyam Qaraba\u011fda ba\u015f verir. Qiyam\u0131 yat\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259dbirl\u0259r haz\u0131rlan\u0131r. XI Ordu hiss\u0259l\u0259ri Qaraba\u011fa g\u0259lir. AK(b)P MK v\u0259 Az\u0259rbaycan \u0130nqilab Komit\u0259si Dada\u015f B\u00fcnyadzad\u0259 v\u0259 \u00c7ingiz \u0130ld\u0131r\u0131m\u0131 Qaraba\u011fa g\u00f6nd\u0259rir. Az\u0259rbaycan \u0130nqilab Komit\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00f6nd\u0259ril\u0259n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r s\u0131ras\u0131nda S\u00fcleyman Sani d\u0259 vard\u0131.<br \/>\n1920-c\u0130 ild\u0259 Qaraba\u011f \u0130nqilab Komit\u0259sinin q\u0259rar\u0131 il\u0259 S\u00fcleyman Sani bir s\u0131ra partiya v\u0259 d\u00f6vl\u0259t tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetirir. H\u0259min il avqustun 9-da Qaraba\u011f vilay\u0259ti maarif \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 m\u00fcdir t\u0259yin edilir. O, maarif i\u015find\u0259 h\u0259v\u0259sl\u0259 i\u015fl\u0259yir; Qaraba\u011f v\u0259 Z\u0259ng\u0259zurda m\u0259kt\u0259b, u\u015faq evi, klub, qira\u0259txana v\u0259 ba\u015fqa m\u0259d\u0259ni-maarif ocaqlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131nda f\u0259al i\u015ftirak edir. Az\u0259rbaycanda m\u0259d\u0259ni maarif i\u015fl\u0259rinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sin\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<br \/>\n1922-ci ild\u0259 S.Sani M.Mahn\u0131udb\u0259yov, S.\u018fbd\u00fcrr\u0259hmanzad\u0259, F.A\u011fazad\u0259, A.\u015eaiq, \u018f.\u018ff\u0259ndizad\u0259 il\u0259 birlikd\u0259 \u201cYeni t\u00fcrk (Az\u0259rbaycan &#8211; N.V.) \u0259lifbas\u0131\u201d d\u0259rsliyini yaz\u0131r. H\u0259min ild\u0259 o, \u201cAz\u0259rbaycan \u0259dib v\u0259 \u015fairl\u0259r ittifaq\u0131\u201dn\u0131n s\u0259drliyin\u0259 se\u00e7ilir v\u0259 \u0259d\u0259bi g\u0259ncliyin t\u0259rbiy\u0259l\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u0259m\u0259k s\u0259rf edir. 1923-c\u00fc ild\u0259n n\u0259\u015fr\u0259 ba\u015flayan \u201cMaarif v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u201d, \u201c\u015e\u0259rq qad\u0131n\u0131\u201d jurnallar\u0131nda d\u00f6vr\u00fcn t\u0259l\u0259bl\u0259ri \u0130l\u0259 s\u0259sl\u0259\u015f\u0259n bir s\u0131ra hekay\u0259l\u0259rini \u00e7ap etdirir.<br \/>\nS.S.Axundov Az\u0259rbaycan teatr\u0131n\u0131n \u0259lli illiyi m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 \u018f.Haqverdiyev, N.V\u0259zirov, T.\u015eahbazi, S.Q\u0259nizad\u0259, \u018f.C\u0259f\u0259rzad\u0259 il\u0259 birlikd\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan-t\u00fcrk teatrosunun m\u00fcxt\u0259s\u0259r tarix\u00e7\u0259si\u201dni yaz\u0131r. 1923-c\u00fc ild\u0259 Bak\u0131da Az\u0259rn\u0259\u015frin n\u0259zdind\u0259 m\u0259kt\u0259bd\u0259nk\u0259nar oxu kitablar\u0131 t\u0259rtib ed\u0259n komissiyan\u0131n i\u015find\u0259 f\u0259al \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu v\u0259 ba\u015fqa d\u0259lill\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, 20-ci ill\u0259rd\u0259 S\u00fcleyman Sani xalq\u0131n ictimai-m\u0259d\u0259ni inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u0259m\u0259k s\u0259rf etmi\u015f, ictimai xadim kimi xalq\u0131n etimad\u0131n\u0131 qazanm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nAz\u0259rbaycan M\u0259rk\u0259zi \u0130craiyy\u0259 Komit\u0259si 1932-ci ild\u0259 S\u00fcleyman Sani Axundovun pedaqoji-\u0259d\u0259bi, h\u0259m\u00e7inin ictimai-m\u0259d\u0259ni f\u0259aliyy\u0259tini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq ona \u018fm\u0259k q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131 vermi\u015fdir.<br \/>\nS\u00fcleyman Sani Axundov 1939-cu \u00fc mart ay\u0131n\u0131n 29-da Bak\u0131da v\u0259fat etmi\u015f  v\u0259 F\u0259xri Xiyabanda d\u0259fn edilmi\u015fdir.<br \/>\nS\u00fcleyman Saninin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 z\u0259ngin v\u0259 \u00e7oxc\u0259h\u0259tlidir. M.F.Axundov realist \u0259d\u0259bi m\u0259kt\u0259bi z\u0259minind\u0259 yeti\u015f\u0259n S\u00fcleyman Sani ictimai-b\u0259dii fikir tariximizd\u0259 hekay\u0259 ustas\u0131, g\u00f6rk\u0259mli dramaturq, komedioqraf, m\u0259\u015fhur xalq m\u00fc\u0259llimi, m\u0259d\u0259niyy\u0259t xadimi kimi d\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nS\u00fcleyman Sani dramaturgiyam\u0131za M.F.Axundovun m\u0259\u015fhur \u201cHac\u0131 Qara\u201d \u0259s\u0259rinin t\u0259siri il\u0259 yaxd\u0131\u011f\u0131 \u201cTamahkar\u201d (1899) komediyas\u0131 il\u0259 g\u0259lmi\u015fdir. Bu pyesind\u0259 o, d\u00f6vr\u00fcn bir s\u0131ra m\u0259nfilikl\u0259rin\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n x\u0259sisliy\u0259, tamahkarl\u0131\u011fa, qad\u0131n \u0259sar\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xm\u0131\u015f, feodal ad\u0259t, \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 nifr\u0259t ed\u0259n \u0130mran, G\u00fclzar, \u015e\u0259r\u0259f xan\u0131m kimi m\u00fcsb\u0259t sur\u0259tl\u0259r yaradaraq, yeni n\u0259sli h\u0259qiq\u0259t\u0259, f\u0259dakarl\u0131\u011fa s\u00f6vq etm\u0259y\u0259, oxucu v\u0259 tama\u015fa\u00e7\u0131larda g\u00f6z\u0259l h\u0259yat arzulan oyatma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n\u201cTamahkar\u201d sad\u0259, ayd\u0131n dild\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f realist komediyad\u0131r, Bu \u0259s\u0259rde m\u00fc\u0259llif g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif t\u0259svir vasit\u0259l\u0259rind\u0259n t\u0259bii \u015f\u0259kild\u0259 istifad\u0259 edir. Oxucu v\u0259 tama\u015fa\u00e7\u0131 burada yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n real sur\u0259tl\u0259r arxas\u0131nda onun m\u00fcsb\u0259t ideal\u0131n\u0131 ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcr.<br \/>\n\u018fs\u0259rin m\u0259nfi komik q\u0259hr\u0259man\u0131 Hac\u0131 Muradd\u0131r. Dramaturqun realizminin q\u00fcvv\u0259tli c\u0259h\u0259tl\u0259rind\u0259n biri Hac\u0131 Murad\u0131n yadda qalan s\u0259ciyy\u0259vi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini &#8211; x\u0259sisliyini, tamahkarl\u0131\u011f\u0131n\u0131, qorxaql\u0131\u011f\u0131n\u0131, iki\u00fczl\u00fcl\u00fcy\u00fcn\u00fc, hiyl\u0259g\u0259rliyini v\u0259 sair \u00e7irkin sif\u0259tl\u0259rini onun s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rinin v\u0259hd\u0259tind\u0259 \u0259ks etdirm\u0259sind\u0259dir. Yaz\u0131\u00e7\u0131, satirik obraz\u0131n\u0131n m\u0259nfi, eyb\u0259c\u0259r sif\u0259tl\u0259rini n\u00fcmayi\u015f etdirib ona g\u00fclm\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nmir, x\u0259sisin m\u0259nfiliyini, m\u0259n\u0259vi bo\u015flu\u011funu, g\u00fcl\u00fcncl\u00fcy\u00fcn\u00fc, onun m\u0259nsub oldu\u011fu z\u00fcmr\u0259y\u0259 d\u0259 \u015famil edir. Bu c\u0259h\u0259ti \u00fcmumil\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn o, Hac\u0131 Muradla ikinci x\u0259sis M\u0259h\u0259rr\u0259m b\u0259yi qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131r. Qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131rma prosesind\u0259 h\u0259r iki m\u0259nfi tipin varlanmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir-birin\u0259 hiyl\u0259 g\u0259lm\u0259l\u0259ri, x\u0259sis v\u0259 tamahkarl\u0131qdan, f\u0259rdiyy\u0259t\u00e7ilikl\u0259ri ayd\u0131n n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, Hac\u0131 Murad 18 ya\u015fl\u0131, g\u00f6z\u0259l, a\u011f\u0131ll\u0131, ism\u0259tli q\u0131z\u0131 G\u00fcl-zar\u0131 qoca M\u0259h\u0259rr\u0259m b\u0259y\u0259 satmaq niyy\u0259ti il\u0259 \u00f6z\u00fc kimi he\u00e7 bir t\u0259qdir\u0259layiq olmayan bu x\u0259sisi aslana, t\u0259rlana, g\u0259nc v\u0259 s\u0259daq\u0259tli \u0130mran\u0131 is\u0259 t\u00fclk\u00fcy\u0259, sara b\u0259nz\u0259dir. Dramaturq, bununla tamahkar Hac\u0131 Murad\u0131n nifr\u0259t\u0259layiq g\u00fcl\u00fcnc qay\u0259sini, b\u00f6htan\u00e7\u0131 sif\u0259tini onun \u00f6z s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 if\u015fa etmi\u015fdir. M\u00fc\u0259llifin x\u0259sisl\u0259r\u0259 nifr\u0259ti onlar\u0131n varlanmas\u0131na \u015f\u0259rait yaradan c\u0259miyy\u0259t\u0259 nifr\u0259t s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qalx\u0131r. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n xat\u0131rladaq ki, S\u00fcleyman Sani il\u0259 dostluq, yarad\u0131c\u0131l\u0131q \u0259laq\u0259l\u0259ri olmu\u015f N\u0259riman N\u0259rimanov \u201cH\u0259ft\u0259 f\u0259ryad\u0131\u201d adl\u0131 felyetonunda (\u201cH\u0259yat\u201d q\u0259zeti, 19 may 1906-c\u0131 il) \u201cTamahkar\u201ddak\u0131 realizmin bu c\u0259h\u0259tin\u0259 y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t vermi\u015fdir. Yaz\u0131\u00e7\u0131 realizminin q\u00fcvv\u0259tli c\u0259h\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 feodal ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 nifr\u0259tinin i\u015f\u0131ql\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259yi olan g\u0259ncl\u0259r\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259tind\u0259n do\u011fdu\u011funu \u0259ks etdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndad\u0131r. Bu da onun m\u00fct\u0259r\u0259qqi demokratizm humanizmi il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<br \/>\n1906-c\u0131 ild\u0259 S\u00fcleyman Sani burjua c\u0259miyy\u0259tini v\u0259 \u0259xlaq\u0131m if\u015fa ed\u0259n ki\u00e7ik formal\u0131 komediyalar\u0131n\u0131 \u2013 \u201cDibdat b\u0259y\u201d v\u0259 \u201cT\u00fcrk birliyi\u201dni yaz\u0131r. Bu pyesl\u0259rd\u0259 o, duma se\u00e7kil\u0259rin\u0259 mollan\u0259sr\u0259ddin\u00e7il\u0259r m\u00f6vqeyind\u0259n baxm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259r iki komediya il\u0259 S.S.Axundov dramaturgiyam\u0131za ictimai-siyasi m\u00f6vzu g\u0259tirmi\u015fdir.<br \/>\nS.Saninin b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n yeni y\u00fcks\u0259li\u015f m\u0259rh\u0259l\u0259si 1920-ci ill\u0259rd\u0259n ba\u015flay\u0131r. \u00d6, sovet d\u00f6vr\u00fc Az\u0259rbaycan dramaturgiyas\u0131nda ilk dram\u0131n \u2013 \u201cLa\u00e7\u0131n yuvas\u0131\u201d (1921) m\u00fc\u0259llifi oldu\u011fu kimi, inqilabi m\u00f6vzulu pyesl\u0259r: \u201c\u00c7\u0259rxi-f\u0259l\u0259k\u201d (1921), \u201cQaranl\u0131qdan i\u015f\u0131\u011fa\u201d (1921), realist faci\u0259 &#8211; \u201cE\u015fq v\u0259 intiqam\u201d (1922) v\u0259 komediya janr\u0131n\u0131n ilk n\u00fcmun\u0259l\u0259ri d\u0259 &#8211; \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin Bak\u0131da\u201d (1921), \u201c\u015eahs\u0259n\u0259m v\u0259 G\u00fclp\u0259ri\u201d (1921), \u201cBir e\u015fqin n\u0259tic\u0259si\u201d (1922), \u201cYeni h\u0259yat\u201d (1923) onun q\u0259l\u0259mind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nS.S.Axundovun Az\u0259rbaycan dramaturgiyas\u0131 tarixind\u0259 novatorlu\u011fu ondad\u0131r ki, o, zaman\u0131n yeni t\u0259l\u0259bl\u0259rini, yeni inqilabi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini 1921 -ci ilin aprelind\u0259 yaz\u0131b qurtard\u0131\u011f\u0131 \u201cLa\u00e7\u0131n yuvas\u0131\u201d dram\u0131nda v\u0259 bir s\u0131ra ba\u015fqa pyesl\u0259rind\u0259 g\u00f6st\u0259r\u0259 bilmi\u015fdi. Yuxar\u0131da adlarm\u0131 \u00e7\u0259kdiyimiz s\u0259hn\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 S.Saninin realizmi yeni keyfiyy\u0259t k\u0259sb edir.<br \/>\nBu keyfiyy\u0259tin sovet d\u00f6vr\u00fc Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda ilk n\u00fcmun\u0259sini &#8216;\u201dLa\u00e7\u0131n yuvas\u0131\u201dnda g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Yaz\u0131\u00e7\u0131 bu \u0259s\u0259rind\u0259 dramaturgiyam\u0131za q\u0259hr\u0259manl\u0131q pafosu, xalq m\u0259nafeyini h\u0259r \u015feyd\u0259n \u00fcst\u00fcn tutan Cahangir kimi bir sur\u0259t g\u0259tirmi\u015fdir. Akademik M.Arif \u201cLa\u00e7\u0131n yuvas\u0131\u201d haqq\u0131nda yaz\u0131r ki, bu dram, eyni zamanda, \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n b\u00f6y\u00fck bir q\u0259l\u0259b\u0259si idi.<br \/>\n\u018fs\u0259rd\u0259 inqilabi q\u00fcvv\u0259l\u0259rin \u0259ksinqilab\u00e7\u0131larla apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 bar\u0131\u015fmaz toqqu\u015fmalarla t\u0259zah\u00fcr edir.<br \/>\nYenilikl\u0259 k\u00f6hn\u0259liyin, sosialist \u015f\u00fcuru il\u0259 b\u0259y, m\u00fclk\u0259dar \u015f\u00fcurunun m\u00fcbariz\u0259si \u0259s\u0259rd\u0259 \u0259sas konflikt kimi sakitl\u0259\u015fm\u0259y\u0259n, hadis\u0259d\u0259n-hadis\u0259y\u0259 g\u0259rginl\u0259\u015f\u0259n situasiyalarda verilir. Bel\u0259 bar\u0131\u015fmaz konflikti dramaturgiyam\u0131za g\u0259tirm\u0259kl\u0259 S\u00fcleyman Sani b\u00f6y\u00fck bir s\u0259n\u0259tkarl\u0131q istedad\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdirmi\u015fdir.<br \/>\n\u201cLa\u00e7\u0131n yuvas\u0131\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 \u018fmiraslan a\u011fan\u0131n intihar\u0131, Cahangirin ail\u0259sinin ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259n faci\u0259, Cahangir \u00fc\u00e7\u00fcn bir n\u00f6v nikbin faci\u0259 xarakteri da\u015f\u0131y\u0131r ki, bu da \u0259s\u0259rin m\u00f6vzusu il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq S\u00fcleyman Saninin dramaturgiyam\u0131za g\u0259tirdiyi yeni keyfiyy\u0259t idi. Dram\u0131n amal\u0131nda yeniliyin k\u00f6hn\u0259liy\u0259 qalib g\u0259lm\u0259si \u0259s\u0259r\u0259 nikbinlik, q\u0259hr\u0259manl\u0131q ruhu a\u015f\u0131lay\u0131r. Bununla da Cahangirin ail\u0259 faci\u0259si k\u00f6lg\u0259d\u0259 qal\u0131r. Bu yeniliy\u0259 zidd olan q\u00fcvv\u0259l\u0259rin faci\u0259sin\u0259 \u00e7evrilir.<br \/>\n\u201cLa\u00e7\u0131n yuvas\u0131\u201d kamil ideya-b\u0259dii x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 se\u00e7il\u0259n sovet d\u00f6vr\u00fc ilk Az\u0259rbaycan dram\u0131d\u0131r. Sovet hakimiyy\u0259tinin qurulmas\u0131n\u0131n ild\u00f6n\u00fcm\u00fc m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 pyes yazmaq \u00fc\u00e7\u00fcn elan edil\u0259n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcsabiq\u0259sind\u0259 bu \u0259s\u0259r birinci m\u00fckafata layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<br \/>\n\u201cE\u015fq v\u0259 intiqam\u201d \u0259s\u0259ri be\u015f p\u0259rd\u0259, yeddi \u015f\u0259kild\u0259 realist faci\u0259dir. \u018fs\u0259rin m\u00f6vzusu bol\u015fevik inqilab\u0131ndan \u0259vv\u0259lki Az\u0259rbaycanda insanlar\u0131 f\u0259lak\u0259t\u0259 salan v\u0259h\u015fi ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rd\u0259n, m\u00fclk\u0259dar v\u0259 b\u0259yl\u0259rin t\u00f6r\u0259tdiyi qanl\u0131 faci\u0259l\u0259rd\u0259n, g\u0259ncliyin bu m\u00fcsib\u0259tl\u0259rd\u0259n xilas olmaq c\u0259hdl\u0259rind\u0259n, onlar\u0131n azad m\u0259h\u0259bb\u0259tind\u0259n, haqs\u0131zl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 ed\u0259nl\u0259rin h\u0259yat\u0131ndan b\u0259hs edir.<br \/>\n\u201cE\u015fq v\u0259 intiqam\u201d ilhamla yaz\u0131lm\u0131\u015f \u0259s\u0259rdir. Burada sur\u0259tl\u0259rin intellektual al\u0259mi, f\u0259rdi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri \u0259lvan realist boyalarla t\u0259svir olunmu\u015f, \u00f6z xarakteri, \u0259das\u0131, h\u0259r\u0259k\u0259t v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzi il\u0259 bir-birind\u0259n f\u0259rql\u0259n\u0259n sur\u0259tl\u0259r yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fs\u0259rd\u0259ki obrazlar canl\u0131 v\u0259 dol\u011fun verilmi\u015fl\u0259r. Faci\u0259 h\u0259m d\u0259 g\u00f6z\u0259l insani sif\u0259tl\u0259rin qabar\u0131q verilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan 20-ci ill\u0259rin dramaturgiyas\u0131nda yeni hadis\u0259 idi.<br \/>\nS.S.Axundovun \u201cT\u0259nqid v\u0259 t\u0259bli\u011f\u201d teatr\u0131nda tama\u015faya qoyulan pyesl\u0259ri d\u0259 o d\u00f6vr\u00fcn t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 cavab ver\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259r idi. \u201c\u00c7\u0259rxi-f\u0259l\u0259k\u201d (1921) pyesind\u0259 dramaturq, istismar\u00e7\u0131 sinfin inqilabi m\u00fcbariz\u0259 yolu il\u0259 devrildiyini simvolik \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ks etdirir, f\u0259hl\u0259 sinfinin bu m\u00fcbariz\u0259d\u0259 hegemonlu\u011funu Bahad\u0131r sur\u0259tind\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<br \/>\nYaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n maraql\u0131 pyesl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 \u201c\u0130ki yol\u201d (1922) \u0259s\u0259ridir. Pyesin konflikti yenilikl\u0259 k\u00f6hn\u0259liyin m\u00fcbariz\u0259si \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015fdur. \u018fs\u0259rin q\u0259hr\u0259man\u0131 g\u0259nc ziyal\u0131, aktyor M\u0259mm\u0259ddir. \u00d6, azad, saf m\u0259h\u0259bb\u0259tin t\u0259r\u0259fdar\u0131d\u0131r, eyni zamanda teatr\u0131 k\u0259s\u0259rli, \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u0259rbiy\u0259 vasit\u0259si hesab edir.<br \/>\nKe\u00e7mi\u015fd\u0259n qalma m\u0259nfi ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin t\u0259nqidi, yeni \u0259xlaq normalar\u0131n\u0131n  k\u00f6hn\u0259 m\u00fchafiz\u0259kar \u0259xlaqi normalar \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259si, komediyada m\u00fcsb\u0259t sur\u0259tl\u0259rd\u0259n c\u0259sar\u0259tl\u0259 istifad\u0259 etm\u0259k meyli S\u00fcleyman Saninin \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin Bak\u0131da\u201d, \u201c\u015eahs\u0259n\u0259m v\u0259 G\u00fclp\u0259ri\u201d, \u201cBir e\u015fqin n\u0259tic\u0259si\u201d, \u201cYeni h\u0259yat\u201d m\u0259zh\u0259k\u0259l\u0259rinin ideya-b\u0259dii x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini t\u0259\u015fkil edir.<br \/>\nSovet d\u00f6vr\u00fc Az\u0259rbaycan dramaturgiyas\u0131nda bioqrafik formada yazan ilk s\u0259n\u0259tkar S\u00fcleyman Sanidir. Onun \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin Bak\u0131da\u201d m\u0259zh\u0259k\u0259si b\u00f6y\u00fck inqilab\u00e7\u0131-demokrat C. M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259y\u0259 h\u0259sr edilmi\u015fdir. Burada o, Molla N\u0259sr\u0259ddin sur\u0259tini ilk d\u0259f\u0259 s\u0259hn\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r, onun k\u00f6hn\u0259liy\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7evril\u0259n satirik g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ictimai m\u0259zmununu a\u00e7\u0131r, C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259nin bir \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi bezi xarakterik sif\u0259tl\u0259rini g\u00f6st\u0259rir.<br \/>\n\u201c\u015eah\u015f\u0259n\u0259m v\u0259 G\u00fclp\u0259ri\u201dnin konflikti h\u00fcququnu anlayan, ictimai h\u0259yat\u0131n at\u0131lmaq ist\u0259y\u0259n qad\u0131nlar il\u0259 yeniliy\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan k\u00f6hn\u0259 fikirli \u0259rl\u0259rin m\u00fcbariz\u0259si \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015fdur.<br \/>\n\u201cBir e\u015fqin n\u0259tic\u0259si\u201d komediyas\u0131n\u0131n konfliktini d\u0259 yenilikl\u0259 k\u00f6hn\u0259liyin m\u00fcbariz\u0259si t\u0259\u015fkil edir. Dramaturq, azya\u015fl\u0131 q\u0131za evl\u0259nm\u0259k ist\u0259y\u0259n qoca K\u0259rb\u0259lay\u0131 N\u0259bi kimi t\u00fcfeylil\u0259ri g\u00fcl\u00fc\u015f h\u0259d\u0259fi edir. Dramaturqun yeniliyi ondad\u0131r ki, o, feodal \u0259xlaq\u0131n\u0131n g\u00fcl\u00fcncl\u00fcy\u00fcn\u00fc, \u00f6l\u00fcm\u0259 m\u0259hkumlu\u011funu komik v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rd\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, yeni insan\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259sini d\u0259 \u0259ks etdirir.<br \/>\nAil\u0259 v\u0259 m\u0259i\u015f\u0259td\u0259 yenilikl\u0259 k\u00f6hn\u0259liyin n\u0131\u00fcbariz\u0259sini t\u0259bii situasiyalarda, bitkin s\u00fcjet xettind\u0259 g\u00f6st\u0259r\u0259n m\u0259zh\u0259k\u0259l\u0259rind\u0259n biri d\u0259 \u201cYeni h\u0259yat\u201dd\u0131r. Bu \u0259s\u0259rd\u0259 qald\u0131r\u0131lan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r d\u0259 ictimai-siyasi \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir. Dramaturq burada usta imanlar\u0131n dindarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259nqid\u0259 tutur, yeniliyi q\u0259bul etm\u0259y\u0259nl\u0259ri ac\u0131 yumorla t\u0259nqid edir.<br \/>\nS\u00fcleyman Sani h\u0259m d\u0259 orijinal nasirdir. Biz\u0259 m\u0259lum olan ilk hekay\u0259l\u0259ri bunlard\u0131r: \u201cQonaql\u0131q\u201d (1905), \u201cK\u00f6vk\u0259bi-h\u00fcrriyy\u0259t\u201d (1905), \u201cYuxu\u201d (1905), Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda m\u0259zmun, forma, \u00fcslub etibar\u0131 il\u0259 yeni olan bu klassik \u0259s\u0259rl\u0259ri \u0259dib, 1905-ci il inqilab\u0131n t\u0259siri il\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nBu hekay\u0259l\u0259rd\u0259 inqilabi n\u0259\u011fm\u0259 qanadl\u0131 bir q\u0259lb \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131r. Burada bir xatir\u0259, bir i\u015far\u0259 v\u0259 b\u0259z\u0259n ild\u0131r\u0131m kimi yan\u0131b-s\u00f6n\u0259n bir i\u015f\u0131q verilmi\u015fdir. Lakin yeni i\u015f\u0131qda biz bir al\u0259mi, b\u00f6y\u00fck g\u0259l\u0259c\u0259yi g\u00f6r\u00fcr\u00fck. S\u00fcleyman Sani \u201cTutu qu\u015fu\u201d (1909) hekay\u0259sind\u0259 d\u0259 aktual m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 toxunmu\u015fdur. \u018fdib t\u0259xmin\u0259n bit s\u0259hif\u0259 h\u0259cmind\u0259 olan bu hekay\u0259sind\u0259 t\u0259qlid\u00e7il\u0259ri, ana dilin\u0259 xor baxanlar\u0131 Tutu qu\u015funun simas\u0131nda if\u015fa etmi\u015fdir.<br \/>\nXX \u0259sr Az\u0259rbaycan u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131nda, inki\u015faf\u0131nda S\u00fcleyman Saninin b\u00f6y\u00fck xidm\u0259ti vard\u0131r. \u018fdib, \u201cQorxulu na\u011f\u0131llar\u201d (1912-1914) ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \u201c\u018fhm\u0259d v\u0259 M\u0259leyk\u0259\u201d, \u201cAbbas v\u0259 Zeyn\u0259b\u201d, \u201cNur\u0259ddin\u201d, \u201cQaraca q\u0131z\u201d \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 Az\u0259rbaycan u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131na forma, m\u0259zmun, \u00fcslub yenilikl\u0259ri g\u0259tirmi\u015fdir.<br \/>\n\u201cQaraca q\u0131z\u201d (1913) \u0259dibin n\u0259sr yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fah \u0259s\u0259ridir. Yaz\u0131\u00e7\u0131 Qaraca q\u0131z\u0131n simas\u0131nda \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda ilk d\u0259f\u0259 olaraq z\u0259hm\u0259tke\u015f ail\u0259sind\u0259n olan u\u015fa\u011f\u0131n bitkin, \u00e7ox t\u0259sirli, parlaq, eyni zamanda unudulmaz sur\u0259tini yaratm\u0131\u015f, onda n\u0259cib arzular t\u0259c\u0259ss\u00fcm etdirmi\u015fdir.<br \/>\n\u201cQaraca q\u0131z\u201d klassik Avropa v\u0259 rus u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131 n\u00fcmun\u0259l\u0259ri aras\u0131nda bel\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus b\u0259dii, ictimai-\u0259xlaqi, estetik d\u0259y\u0259ri il\u0259 se\u00e7il\u0259n, f\u0259rql\u0259n\u0259n s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259ridir.<br \/>\n\u201cQorxulu na\u011f\u0131llar\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 hekay\u0259l\u0259rind\u0259n biri d\u0259 \u201c\u018f\u015fr\u0259f\u201ddir (1914). Bu hekay\u0259ni edib, \u018f\u015fr\u0259f adl\u0131 \u015fagirdin\u0259 ithaf etmi\u015fdir. Hekay\u0259nin s\u00fcjet x\u0259ttind\u0259 balaca \u018f\u015fr\u0259fin ata-anas\u0131ndan did\u0259rgin d\u00fc\u015fd\u00fckd\u0259n sonra Nikolay \u0130vanovi\u00e7 adl\u0131 bir rus m\u00fc\u0259lliminin himay\u0259sin\u0259 al\u0131nmas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259n canl\u0131, maraql\u0131 b\u0259dii t\u00f6vh\u0259l\u0259r, m\u00fc\u0259llifin, u\u015faq psixologiyas\u0131na d\u0259rind\u0259n vaqif olmas\u0131n\u0131 \u0259ks etdir\u0259n epizodlar oxucunun yadda\u015f\u0131nda uzun zaman qal\u0131r.<br \/>\nS\u00fcleyman Sanin\u0131n yazm\u0131\u015f oldu\u011fu \u201cQanbula\u011f\u0131\u201d (1923), \u201c\u00dcmid \u00e7\u0131ra\u011f\u0131\u201d (1923), \u201cC\u0259hal\u0259t qurban\u0131\u201d (1923), \u201cN\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn?\u201d (1925), \u201cT\u0259brik\u201d (1925), \u201cSona xala\u201d (1926), \u201cNamus\u201d (1926), \u201cMister Qreyin k\u00f6p\u0259yi\u201d (1927), \u201cSon \u00fcmid\u201d (1927), \u201c\u0130ki dost, iki d\u00fc\u015fm\u0259n\u201d (1927), \u201cG\u0259nc ma\u015finistka v\u0259 qoca yaz\u0131\u00e7\u0131\u201d (1935) hekay\u0259l\u0259ri sovet d\u00f6vr\u00fc Az\u0259rbaycan n\u0259srinin ilk n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259ndir.<br \/>\nSa\u011flam qay\u0259li, eyni zamanda ayd\u0131n, sad\u0259 \u00fcslubda \u0259lvan boyalarla yaz\u0131lan bu hekay\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259dib, g\u0259nc sovet n\u0259\u015frinin ideya-estetik t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 cavab ver\u0259n bir s\u0131ra aktual m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 toxunmu\u015f v\u0259 onlar\u0131n b\u0259dii h\u0259llini verm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Z\u0259r\u0259rli ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin if\u015fas\u0131, dini xurafat\u0131n qal\u0131qlar\u0131na qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259, az\u0259ri qad\u0131nlar\u0131n\u0131n ictimai h\u0259yata at\u0131lmas\u0131, yeniliyin k\u00f6hn\u0259lik \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259si &#8211; bu hekay\u0259l\u0259rd\u0259 qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ks etdirilmi\u015fdir.<br \/>\n\u018fdibin hekay\u0259l\u0259rini m\u00f6vzuca iki qism\u0259 ay\u0131rmaq olar: bunlardan bir hiss\u0259si ke\u00e7mi\u015f, ikinci qismi is\u0259 m\u00fcasir h\u0259yatdan al\u0131nm\u0131\u015f \u0259s\u0259rl\u0259rdir. ist\u0259r ke\u00e7mi\u015fd\u0259n, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 m\u00fcasir h\u0259yatdan ald\u0131\u011f\u0131 m\u00f6vzular\u0131 i\u015fl\u0259rk\u0259n o, h\u0259mi\u015f\u0259 x\u0259lqiliy\u0259 sadiq idi. Ke\u00e7mi\u015f d\u00f6vrd\u0259n yazd\u0131\u011f\u0131 hekay\u0259l\u0259rind\u0259 oxucunu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u0259n, m\u00fchakim\u0259 y\u00fcr\u00fctm\u0259y\u0259 s\u00f6vq ed\u0259n h\u0259zin lirika qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r.<br \/>\nS.S.Axundov n\u0259srind\u0259ki lirizm sur\u0259tin hissl\u0259rini, fikirl\u0259rini, v\u0259ziyy\u0259tini, t\u0259svir etdiyi h\u0259yat\u0131n konkret n\u00f6qt\u0259l\u0259rini, \u00e7ox y\u0131\u011fcaml\u0131qla \u0259ks etdirm\u0259y\u0259 y\u00f6n\u0259ldilmi\u015fdir. \u201cC\u0259hal\u0259t qurban\u0131\u201d, \u201c\u00dcmid \u00e7\u0131ra\u011f\u0131\u201d hekay\u0259l\u0259rind\u0259 hadis\u0259l\u0259r lirik t\u0259rzd\u0259 hissiyyatla \u0259ks etdirilir. Yaz\u0131\u00e7\u0131 lirikan\u0131n h\u0259m m\u0259h\u0259bb\u0259t, h\u0259m d\u0259 siyasi formas\u0131na m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fdir. Qan intiqam\u0131n\u0131n, n\u0259sil \u0259dav\u0259tinin if\u015fas\u0131na, saf m\u0259h\u0259bb\u0259tin t\u0259r\u0259nn\u00fcm\u00fcn\u0259 h\u0259sr edil\u0259n \u201cQan bula\u011f\u0131\u201dnda m\u0259h\u0259bb\u0259t, z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259rin d\u00f6z\u00fclm\u0259z h\u0259yatm\u0131 \u0259ks etdir\u0259n \u201cN\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn?\u201d hekay\u0259sind\u0259 siyasi lirizmin \u00fcns\u00fcrl\u0259ri qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Bu \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 \u0259dibin t\u0259svir \u00fcsulu lirika il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<br \/>\nS\u00fcleyman Saninin ke\u00e7mi\u015f h\u0259yatdan ald\u0131\u011f\u0131 m\u00f6vzular \u0259sas\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 hekay\u0259l\u0259rinin b\u0259dii metodunun m\u00fch\u00fcm bir c\u0259h\u0259ti vard\u0131r. \u018fdib \u201cQaraca q\u0131z\u201d, \u201cC\u0259hal\u0259t qurban\u0131\u201d, \u201c\u00dcmid \u00e7\u0131ra\u011f\u0131\u201d hekay\u0259l\u0259rind\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131, n\u0259cib, g\u00f6z\u0259l arzularla ya\u015fayan Qaraca q\u0131z, Tamam, m\u0259kt\u0259bli sur\u0259tl\u0259rinin faci\u0259l\u0259rind\u0259 bel\u0259 bir fikri d\u0259 a\u00e7\u0131r ki, adlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyimiz g\u00f6z\u0259l insanlar \u00f6ls\u0259l\u0259r d\u0259, \u00f6z z\u0259ngin m\u0259n\u0259viyyat\u0131, insani keyfiyy\u0259tl\u0259ri, xo\u015f niyy\u0259t v\u0259 arzulan il\u0259 onlar\u0131 m\u00fcsib\u0259tl\u0259r\u0259 d\u00fc\u00e7ar ed\u0259n \u0259dal\u0259tsiz qurulu\u015fdan, bu m\u00fchitin \u00e7irkin niyy\u0259tli adamlar\u0131ndan y\u00fcks\u0259kd\u0259 dururlar.<br \/>\nObraz v\u0259 hadis\u0259l\u0259rin t\u0259svirind\u0259ki y\u0131\u011fcaml\u0131q, bitkin xarakterl\u0259r, hadis\u0259l\u0259rin t\u0259bii inki\u015faf\u0131n\u0131 ustal\u0131qla \u0259ks etdirm\u0259k, oxucunu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcb m\u00fc\u0259yy\u0259n \u0259xlaqi-t\u0259rbiy\u0259vi n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259tirm\u0259k, xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131 n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 etm\u0259k,  onlara m\u00fc\u0259yy\u0259n yer verm\u0259k, \u0259hvalatl\u0131l\u0131qdan qa\u00e7maq, sad\u0259, ayd\u0131n dil &#8211; S.S.Axundov n\u0259srinin \u0259sas m\u0259ziyy\u0259tl\u0259rind\u0259ndir.<br \/>\n\u201c\u0130ctimai r\u0259yin klassik sayd\u0131\u011f\u0131\u201d q\u00fcdr\u0259tli s\u0259n\u0259tkarlardan olan S\u00fcleyman Saninin \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n inki\u015faf\u0131 tarixind\u0259 b\u00f6y\u00fck xidm\u0259ti vard\u0131r. Onun \u0259s\u0259rl\u0259ri b\u00fct\u00fcn oxucular t\u0259r\u0259find\u0259n sevilir v\u0259 \u0259dib ehtiramla yad edilir.<br \/>\nYaz\u0131\u00e7\u0131 \u00abK\u00f6vk\u0259bi h\u00fcrriyy\u0259t\u00bb hekay\u0259sind\u0259 S\u00fcleyman pey\u011f\u0259mb\u0259rin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ba\u015f ver\u0259n \u015eahzad\u0259nin na\u011f\u0131l\u0131n\u0131 q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. \u015eahzad\u0259 \u015fimalda ya\u015fayan bir tayfa haqq\u0131nda na\u011f\u0131l ed\u0259r\u0259k deyirdi: Tayfan\u0131n v\u0259t\u0259ni c\u0259nn\u0259ti xat\u0131rlad\u0131rm\u0131\u015f. Lakin bu torpa\u011f\u0131n adamlar\u0131 \u00e7ox pis bir m\u0259r\u0259z\u0259 tutulurlar. Bel\u0259 ki, 18 ya\u015f\u0131nda olan cavanlar\u0131n sac\u0131 saqqal\u0131 a\u011far\u0131b, beli ikiqat olurdu \u0259ll\u0259ri-ayaqlar\u0131 \u0259sir g\u00f6zl\u0259rinin nuru gedir 80 ya\u015f\u0131nda qocaya donurdu.<br \/>\nBu xalq\u0131n adamlar\u0131ndan 25 yasa \u00e7atan olmam\u0131\u015fd\u0131r. Bir g\u00fcn bu tayfa y\u0131\u011f\u0131\u015f\u0131b m\u0259r\u0259zl\u0259rin\u0259 \u00e7ar\u0259 axtar\u0131rlar. Tayfadan biri k\u00fcrs\u00fcy\u0259 qalxaraq deyir: Qarda\u015flar biz \u00f6z\u00fcm\u00fcz bu azara \u00e7ar\u0259 tapa bilm\u0259dik m\u0259nim ba\u015f\u0131ma bir fikir g\u0259lib: Asiya torpa\u011f\u0131nda alim bir \u015f\u0259xs var . O h\u0259r d\u0259rd\u0259 \u00e7ar\u0259 tap\u0131r. Bir n\u0259f\u0259ri onun yan\u0131na g\u00f6nd\u0259rin. O biz\u0259 \u0259lac ed\u0259r. H\u0259min adam alimin yan\u0131na g\u0259lib \u0259hvalat\u0131 ona dan\u0131\u015f\u0131r. Alim deyir: Bu azar\u0131n d\u0259rman k\u00f6vk\u0259bi-h\u00fcrriyy\u0259tin \u015f\u0259fa\u0259tidir. O, ulduz torpa\u011f\u0131n\u0131z\u0131n \u015e\u0259rq t\u0259r\u0259find\u0259 bir da\u011f dal\u0131nda p\u00fcnhand\u0131r. O da\u011f t\u0259bii deyil. Onu divl\u0259r h\u00f6r\u00fcb. Sizi K\u00f6vk\u0259bi- h\u00fcriyy\u0259td\u0259n m\u0259hrum edib. N\u0259 zaman onu da\u011f\u0131td\u0131n\u0131z b\u0259d\u0259nl\u0259rinizi bu b\u0259ladan xilas olacaq. El\u00e7il\u0259r alim\u0259 raz\u0131l\u0131q edib \u00f6z v\u0259t\u0259nl\u0259rin\u0259 qay\u0131td\u0131lar v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131 y\u0131\u011f\u0131b \u0259hvalat\u0131 onlara ba\u015fa sald\u0131lar. Onlar bel-k\u00fcr\u0259k g\u00f6t\u00fcr\u00fcb alimin dediyi da\u011f\u0131 tap\u0131b onu da\u011f\u0131td\u0131lar. K\u00f6vk\u0259bi-h\u00fcriyy\u0259tin \u00fcz\u00fc a\u00e7\u0131ld\u0131. Onun \u015f\u00f6l\u0259si \u00fcstl\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n kimi ham\u0131n\u0131 \u00f6z cavanl\u0131\u011f\u0131na qaytard\u0131. \u0130nsanlar\u0131 ruha g\u0259lib alt libas\u0131n\u0131 geyib bayram etdil\u0259r. Lakin \u015fadl\u0131qlar\u0131 uzun s\u00fcrm\u0259di. Bir m\u00fcdd\u0259t ke\u00e7\u0259nd\u0259n sonra qara buludlar K\u00f6vk\u0259ri-h\u00fcriy\u0259tin \u00fcz\u00fcn\u00fc tutub onu yen\u0259 p\u00fcnhan etdi. \u0130nsanlar yenid\u0259n b\u0259db\u0259xtliy\u0259 d\u00fc\u00e7ar oldu.<br \/>\nYaz\u0131\u00e7\u0131 S.Sani Axundov \u00abYuxu\u00bb hekay\u0259sind\u0259 yaz\u0131rd\u0131: g\u00f6zl\u0259rim he\u00e7 bir \u015feyi se\u00e7mirdi, lakin ayaqlar\u0131m\u0131n alt\u0131nda torpaq oldu\u011funu hiss edirdim yava\u015f-yava\u015f g\u00f6zl\u0259rim z\u00fclm\u0259t\u0259 \u00f6yr\u0259\u015fdi g\u00f6zl\u0259rimin \u00f6n\u00fcnd\u0259 qoyun s\u00fcr\u00fcs\u00fc g\u00f6rd\u00fcm s\u00fcr\u00fcy\u0259 t\u0259r\u0259f y\u00f6nl\u0259ndim. Yax\u0131nla\u015fanda bel\u0259 bir s\u0259kil g\u00f6rd\u00fcm qoyunlar baslar\u0131n\u0131 yer\u0259 \u0259yib guya otlamaq ist\u0259yirdil\u0259r, lakin h\u0259r\u0259k\u0259tsiz dayanm\u0131\u015fd\u0131 m\u0259n t\u0259\u0259cc\u00fcbd\u0259 ik\u0259n g\u00f6z\u00fcm\u0259 bir me\u015f\u0259 v\u0259 \u00e7ay sata\u015fd\u0131 me\u015f\u0259d\u0259 \u00e7oxlu heyvan v\u0259 qus var idi. Onlarda h\u0259r\u0259k\u0259tsiz durmu\u015fdular m\u0259ni heyr\u0259t g\u00f6t\u00fcrd\u00fc  bu anda sa\u011f t\u0259r\u0259fimd\u0259 q\u0259biristan v\u0259 orada insanlar g\u00f6rd\u00fcm.<br \/>\n Yax\u0131nla\u015fanda onlar\u0131n da d\u0259rin yuxuya getdikl\u0259rini g\u00f6rd\u00fcm. Bu zaman g\u00f6z\u00fcm\u0259 bir g\u00fcnb\u0259z g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Yax\u0131na getdim. Onun he\u00e7 bir qap\u0131s\u0131 yox idi. Lakin m\u0259rm\u0259r divar\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 barmaq i\u015far\u0259si qap\u0131 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rdi. Diqq\u0259tl\u0259 baxd\u0131qda bu yaz\u0131n\u0131 se\u00e7dim: Bura z\u00fclm\u0259t \u0259tam\u0259tidir\u00bb. Bir q\u0259d\u0259r getdikd\u0259n sonra bir meydana \u00e7\u0131xd\u0131m. Burdan yetmi\u015f iki yol ayr\u0131ld\u0131. Bunlardan hans\u0131 m\u0259ni i\u015f\u0131\u011fa \u00e7\u0131xarar dey\u0259 qar\u015f\u0131ma \u00e7\u0131xan qap\u0131n\u0131 a\u00e7d\u0131m. G\u00fcn\u0259\u015f \u00fcz\u00fcm\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb m\u0259ni oyatd\u0131. K\u00fc\u00e7\u0259d\u0259n \u0130r\u015fad, ir\u015fad, t\u0259z\u0259 q\u0259zet s\u0259das\u0131 g\u0259lirdi.<br \/>\nQonaql\u0131q \u2013 hekay\u0259sind\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 qonaql\u0131qda yeyib i\u00e7dikd\u0259n sonra oral\u0131\u011fa d\u00fc\u015f\u0259n b\u0259hsd\u0259n s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131r. Bel\u0259 bir sual \u00e7\u0131x\u0131r: H\u00f6kum\u0259tin s\u00fctunu kimdir. Kimi deyir b\u0259yl\u0259r, kimi deyir tacirl\u0259r, alim deyir: h\u00f6kum\u0259ti ya\u015fadan bizik. H\u00f6kum\u0259tin s\u00fctunu bizik. Bizsiz h\u0259r \u015fey da\u011f\u0131l\u0131b m\u0259hv olar. R\u0259iyy\u0259t is\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6y\u0259r\u0259k deyir: bizik h\u00f6kum\u0259tin s\u00fctunu.<br \/>\nBu zaman bir zabit dedi: s\u00f6yl\u0259dikl\u0259rini t\u0259sdiq edir\u0259m. Lakin d\u00fc\u015fm\u0259n v\u0259t\u0259nin \u00fcst\u00fcn\u0259 h\u00fccum edikd\u0259 m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n bizik. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u00f6kum\u0259tin s\u00fctunu bizik. Qonaqlar eyvana \u00e7\u0131x\u0131b q\u0259lyan, siqar, \u00e7\u0259kmy\u0259 ba\u015flad\u0131lar. B\u0259hs yen\u0259 t\u0259z\u0259l\u0259ndi. H\u0259min vaxtda qoca bir k\u0259ndli arabadan tax\u0131l kis\u0259l\u0259rini f\u0259hl\u0259l\u0259rin dal\u0131na verirdi. Onlar da anbara y\u0131\u011f\u0131rd\u0131lar. Ev sahibi b\u0259y dedi: o qoca k\u0259ndlid\u0259n soru\u015faq, n\u0259  des\u0259 ona raz\u0131 olaq. Raz\u0131 olub qocadan soru\u015fdular: Qoca k\u0259ndli dedi: Ey a\u011falar, d\u00fcz\u00fcn\u00fc axtarsan\u0131z, h\u00f6k\u00fcm\u0259tin s\u00fctunu biz k\u0259ndlil\u0259rik. Bunu deyib c\u0259ld i\u015fin\u0259 getdi:<br \/>\nTutuqu\u015fu: &#8211; Na\u011f\u0131l edildiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7\u00f6l-\u00e7\u0259p\u0259ri da\u011f\u0131lm\u0131\u015f, g\u00fcll\u0259ri solmu\u015f, a\u011faclar\u0131 ya\u015f\u0131 qurumu\u015f bir k\u00f6hn\u0259 ba\u011f varm\u0131\u015f. Ba\u011fdak\u0131 qu\u015flar burada \u00e7ox m\u0259\u015f\u0259qq\u0259tli g\u00fcn ke\u00e7irirdil\u0259r. G\u00fcnl\u0259rin bir g\u00fcn\u00fcnd\u0259 ba\u011fa bir b\u00fclb\u00fcl u\u00e7ub g\u0259lir v\u0259 bir ne\u00e7\u0259 n\u0259\u011fm\u0259 oxumaqla qu\u015flar\u0131 ba\u015f\u0131na y\u0131\u011f\u0131r. B\u00fclb\u00fcl qu\u015flara bir nitq s\u00f6yl\u0259yir. Bu nitqd\u0259n qu\u015flar bir \u015fey anlamasalar da yen\u0259 onu alq\u0131\u015flad\u0131lar. Sonra b\u00fclb\u00fcl \u00f6z\u00fcn\u00fcn g\u00f6z\u0259l m\u0259kan\u0131n\u0131 burax\u0131b bura n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259ldiyinin s\u0259b\u0259bini b\u0259yan etdi: M\u0259nim \u0259ziz qarda\u015flar\u0131m! M\u0259n ya\u015f\u0131l \u00e7\u0259m\u0259nl\u0259ri, lal\u0259zar g\u00fcl\u015f\u0259nl\u0259ri burax\u0131b bu viran\u0259y\u0259 g\u0259ldim ki, siz b\u0259db\u0259xt qarda\u015flar\u0131m\u0131 da \u00f6z\u00fcm kimi musiqi i\u015fl\u0259rin\u0259 a\u015fina edim. Bunu deyib b\u00fclb\u00fcl oxuma\u011fa ba\u015flad\u0131. Ba\u011fda olan qu\u015flar h\u0259r\u0259 \u00f6z bildiyi dild\u0259 oxuma\u011fa (qarr\u0131lda\u015fma\u011fa) ba\u015flad\u0131. Ancaq birc\u0259 tutuqu\u015fu b\u00fclb\u00fcl\u00fcn t\u0259qlidini \u00e7\u0131xartd\u0131. Ax\u0131rda b\u00fclb\u00fcl qu\u015flardan na\u00fcm\u00fcd olub onlar\u0131 tutuqu\u015funa tap\u015f\u0131r\u0131b \u00f6z vilay\u0259tin\u0259 getdi. Bulb\u00fcl ged\u0259nd\u0259n sonra tutuqu\u015fu b\u00fclb\u00fcl\u00fcn \u0259das\u0131 il\u0259 bir \u00abkonsert\u00bb m\u0259clisi d\u00fcz\u0259ltdi. D\u0259v\u0259t edilmi\u015f qonaqlar g\u0259ldil\u0259r. N\u0259hay\u0259t tutuqu\u015fu uca bir yer\u0259 \u00e7\u0131x\u0131b qu\u015flar\u0131n t\u0259qlidini \u00e7\u0131xartd\u0131. Si\u00e7an bunu e\u015fidib dedi: Ay tutu day\u0131! Qabaqlarda pis d\u0259 olsa \u00f6z ana dilind\u0259 oxuyurdun.  \u0130ndi b\u00fclb\u00fcl\u00fcn d\u0259 ad\u0131n\u0131 biab\u0131r etdin. H\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n avara qald\u0131n.<br \/>\nYaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 hekay\u0259l\u0259rd\u0259 oxucunu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u0259n, m\u00fchakim\u0259 y\u00fcr\u00fctm\u0259y\u0259 s\u00f6vq ed\u0259n h\u0259zin lirika qar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r. Bel\u0259 diqq\u0259t c\u0259lb el\u0259y\u0259n hekay\u0259l\u0259rind\u0259n biri d\u0259 iki g\u0259ncin nakam m\u0259h\u0259bb\u0259tind\u0259n b\u0259hs ed\u0259n \u00abQan bula\u011f\u0131\u00bb hekay\u0259sidir. Hekay\u0259d\u0259 bel\u0259 na\u011f\u0131l edilir ki, isti yay g\u00fcnl\u0259rinin birind\u0259 da\u011flar\u0131n aras\u0131 il\u0259 uzanan \u0259yri-\u00fcyr\u00fc yol il\u0259 iki atl\u0131 gedirdi. Bunlardan biri iyirmi ya\u015f\u0131nda g\u0259nc, dig\u0259ri is\u0259 yetmi\u015f ya\u015f\u0131nda qoca idi. Bunlar\u0131n ya\u015flar\u0131 aras\u0131nda bu q\u0259d\u0259r f\u0259rq oldu\u011fu halda zahirl\u0259rind\u0259 bir q\u0259d\u0259r f\u0259rq g\u00f6r\u00fcnm\u00fcrd\u00fc. H\u0259r ikisinin \u0259ynind\u0259 \u00e7uxa, ba\u015flar\u0131nda paraq, bell\u0259rind\u0259 q\u0131l\u0131nc var idi. Da\u011flardan enib qaya d\u00f6\u015f\u00fc il\u0259 gedirdil\u0259r. G\u00fcnorta vaxt\u0131 idi. H\u0259r iki suvari susam\u0131\u015fd\u0131. \u018fl\u0259lx\u00fcsus g\u0259nc daha \u00e7ox susam\u0131\u015fd\u0131. Birg\u0259n g\u0259ncin qulaqlar\u0131na su s\u0259si g\u0259ldi. Baba, ir\u0259lid\u0259n su s\u0259si g\u0259lir, dey\u0259 cavan at\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fc. Qoca t\u0259b\u0259ss\u00fcm il\u0259 ona n\u0259z\u0259r sald\u0131. G\u0259nc bula\u011fa \u00e7atanda suyun r\u0259nginin q\u0131rm\u0131z\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr, \u00e7ox susad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn sudan i\u00e7m\u0259k ist\u0259yir. Bu n\u0259 c\u00fcr sudur deyib aya\u011fa qax\u0131r. Qoca deyir: O\u011flum bu \u00abqan bula\u011f\u0131\u00bbd\u0131r. Onun suyu yerin al\u011f\u0131ndan yerin alt\u0131nda d\u0259mir il\u0259 qar\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131d\u0131r. Cavan qocaya sual verir: Bu ad\u0131 n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn bula\u011fa vermi\u015fl\u0259r? O\u011flum, bula\u011f\u0131n hekaysini s\u0259n\u0259 s\u00f6yl\u0259y\u0259rm. \u018fvv\u0259lc\u0259 at\u0131n\u0131 buraya s\u00fcr, orda i\u00e7m\u0259li suyu olan bulaq var. \u018fvv\u0259l nahar ed\u0259k, sonra hekay\u0259ni s\u0259n\u0259 dan\u0131\u015faram. Nahardan sonra qoca yap\u0131ncas\u0131n\u0131 yer\u0259 s\u0259rib uzand\u0131. Bir azdan sonra qoca g\u00f6zl\u0259rini a\u00e7\u0131b d\u0259rind\u0259n bir ah \u00e7\u0259kib dedi: O\u011flum, bu d\u0259r\u0259 bu torpaq iki yer\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcrm\u00fc\u015f. Bel\u0259 r\u0259vay\u0259t edirl\u0259r ki, q\u0259dim zamanlarda d\u0259r\u0259nin o t\u0259r\u0259find\u0259 b\u00f6y\u00fck bir q\u0259bil\u0259 v\u0259 onun ba\u015f\u0131nda Misirxan ad\u0131nda b\u00f6y\u00fck bir ba\u015f\u00e7\u0131, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259 is\u0259 Surxay xan\u0131n ba\u015f\u00e7l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 tayfalar ya\u015fay\u0131rm\u0131\u015f. \u0130ki tayfa aras\u0131ndak\u0131 qan davas\u0131 davam edirmi\u015f. V\u0259 bu davada \u00e7ox cavanlar m\u0259hv olurlar. N\u0259hay\u0259t bir g\u00fcn Surxay xan\u0131n bir o\u011flu Misir xan\u0131n is\u0259 bir q\u0131z\u0131 olur. Misir xan q\u0131z\u0131 oldu\u011funu gizl\u0259d\u0259r\u0259k onu o\u011flan kimi b\u00f6y\u00fcd\u00fcr. Misir xan o\u011fluna Teymur xan\u0131n ad\u0131n\u0131 verir. Sirrini p\u00fcnhan etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn qayan\u0131n d\u00f6\u015f\u00fcnd\u0259 bir k\u00f6\u015fk bina tikib, orada ya\u015fay\u0131r. Bu t\u0259r\u0259fd\u0259 d\u0259 Surxay xan\u0131n o\u011flu Pa\u015fa xan igidlikd\u0259 v\u0259 g\u00f6z\u0259llikd\u0259 m\u015fhur olur. Bu iki u\u015faq b\u00f6y\u00fcy\u00fcr on s\u0259kkiz ya\u015f\u0131na \u00e7at\u0131r. Bunlar\u0131n igidliyi \u0259trafa yay\u0131l\u0131r. Bir g\u00fcn d\u00fc\u015fm\u0259n olan h\u0259r iki tayfan\u0131n u\u015faqlar\u0131 qar\u015f\u0131la\u015f\u0131r v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 q\u0259rar verirl\u0259r. Pa\u015fa xan Teymur xan\u0131 yaralay\u0131r. Teymur xan y\u0131x\u0131l\u0131r. Qan \u00e7e\u015fm\u0259 kimi sin\u0259sind\u0259n ax\u0131b bahar\u0131n t\u0259r otlar\u0131n\u0131 v\u0259 \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259rini boyay\u0131r. Pa\u015fa q\u0131l\u0131nc\u0131n\u0131 at\u0131b Teymur xan\u0131n yaras\u0131n\u0131 baglamaq ucun sin\u0259sini ac\u0131r v\u0259 q\u0131\u015fq\u0131r\u0131r; bu ki qad\u0131nd\u0131r deyir Pa\u015fa xan Teymur xan\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 dizl\u0259ri \u00fcst\u00fcna al\u0131b deyir: toxta g\u00f6z\u0259lim, toxta. Pa\u015fa da s\u0259ninl\u0259 gedir. Bunu deyib Pa\u015fa xan x\u0259nc\u0259rini \u00e7\u0131xar\u0131b \u00f6z sin\u0259sin\u0259 vurur v\u0259 Teymur xan\u0131 sin\u0259sin\u0259 al\u0131b deyir: \u0130ndi qoy m\u0259nim d\u0259 qn\u0131m s\u0259ninkin\u0259 qar\u0131\u015fs\u0131n.<br \/>\nQoca s\u00f6hb\u0259tin yekun verib deyir: O\u011flum, o vaxt bu da\u011flarda z\u0259lz\u0259l\u0259 z\u00fchur edir v\u0259 h\u0259min yerd\u0259n da\u011f alralan\u0131b bu iki n\u00f6vcavan\u0131 a\u011fu\u015funa al\u0131r. Bir m\u00fcdd\u0259t ke\u00e7dikd\u0259n sonra g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn bu qan bula\u011f\u0131 qaya arasndan s\u0131zma\u011fa ba\u015flay\u0131r. R\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r h\u0259min bula\u011f\u0131n suyu Pa\u015fa xan il\u0259 Teymur xan\u0131n qan\u0131ndan \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lmi\u015fdir. Yaz\u0131\u00e7\u0131 \u00abQan bula\u011f\u0131\u00bb hekay\u0259sind\u0259 k\u00f6hn\u0259liy\u0259 iki tayfa aras\u0131ndak\u0131 qan d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7iliyini q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nS.Sani Axundov \u00ab\u00dcmid \u00e7\u0131ra\u011f\u0131\u00bb hekaysind\u0259 ilk bahar\u0131n son gec\u0259sind\u0259 ki\u00e7ik bir otaqda z\u0259if \u00e7\u0131ra\u011f\u0131n \u015f\u00f6l\u0259sind\u0259 oturmu\u015f, m\u00fctali\u0259sin\u0259 ara verib p\u0259nc\u0259r\u0259d\u0259n ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6l\u0259 \u00e7\u0131ar\u0131b t\u0259miz havan\u0131 ciy\u0259rl\u0259rin\u0259 \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k d\u0259rind\u0259n n\u0259f\u0259s al\u0131r. Gec\u0259nin d\u0259rin s\u00fckutu v\u0259 z\u00fclm\u0259ti g\u0259ncin q\u0259lbin\u0259 xof sal\u0131r, onu diksindirir. Bu n\u0259 u\u015faqd\u0131r dey\u0259 p\u0259ncr\u0259ni qapayb \u0259vv\u0259lki yerin\u0259 qay\u0131td\u0131. Bu zaman n\u0259z\u0259rl\u0259ri masan\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259ki cib saat\u0131na sata\u015fd\u0131. Gec\u0259 yar\u0131dan ke\u00e7mi\u015fdi. Lakin m\u0259n haz\u0131r deyil\u0259m. Sabah son imtahan\u0131m\u0131 ver\u0259c\u0259y\u0259m. Kims\u0259 yoxdur ki, m\u0259n\u0259 yard\u0131m etsin. M\u0259n\u0259 ancaq s\u0259y v\u0259 qeyr\u0259t laz\u0131md\u0131r. Oxuyub h\u0259kim olaca\u011fam. Zavall\u0131 anam\u0131 m\u0259i\u015f\u0259tin bu a\u011f\u0131r z\u0259hm\u0259tind\u0259n xilas ed\u0259cy\u0259m. \u018fli il\u0259 o biri ot\u011fa i\u015far ed\u0259r\u0259k: yat anac\u0131\u011f\u0131m dedi. Lakin anas\u0131 yamam\u0131\u015fd\u0131. G\u00f6zl\u0259rini o\u011flunun qap\u0131s\u0131na zill\u0259y\u0259r\u0259k d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. B\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131m\u0131 s\u0259nin s\u0259daq\u0259tin\u0259 h\u0259sr ed\u0259c\u0259y\u0259m dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Bir il qabaq b\u0259db\u0259xt bir hadis\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 qon\u015fusuna z\u0259r\u0259r toxundurmu\u015f,  ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 ana daima qorxu i\u00e7\u0259risind\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131. Ana n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn durdun?- Dey\u0259 g\u0259nc soru\u015fur. B\u0259s s\u0259n niy\u0259 yatm\u0131rsan dey\u0259 ana soru\u015fdu. Ana, get yat, m\u0259n\u0259 mane olma dey\u0259 g\u0259nc anas\u0131na deyir. Sonra is\u0259 kitab oxuma\u011fa ba\u015flay\u0131r. Bir saat bel\u0259 ke\u00e7ir. Q\u0259fl\u0259t\u0259n bir t\u00fcf\u0259ng a\u00e7\u0131l\u0131r da\u011flar s\u0259da sal\u0131r. D\u0259rin s\u00fckutu pozur. Qad\u0131n \u00e7\u0131\u011f\u0131rt\u0131s\u0131 yatm\u0131\u015f qon\u015fular\u0131 oyad\u0131r. Bir saat bundan \u0259vv\u0259l b\u00f6y\u00fck \u00fcmidl\u0259rl\u0131 ya\u015fayan g\u0259nc yer\u0259 s\u0259rilir. Q\u0259ddar bir d\u00fc\u015fm\u0259nin g\u00fcll\u0259sin\u0259 tu\u015f g\u0259lir. Sahibsiz anan\u0131n \u00fcmid \u00e7\u0131ra\u011f\u0131 s\u00f6n\u00fcr. \u00dcmid \u00e7\u0131ra\u011f\u0131n\u0131n z\u0259if \u015f\u00f6l\u0259sind\u0259 \u00fcmidsiz anan\u0131n h\u0259zin q\u0259lbl\u0259ri ox\u015fayan nal\u0259si e\u015fid\u0259nl\u0259ri sars\u0131d\u0131rd\u0131. \u00dcmidl\u0259ri s\u00f6nm\u00fc\u015f anan\u0131n \u00fcmid \u00e7\u0131ra\u011f\u0131 s\u00f6nm\u00fc\u015fd\u00fc.<br \/>\nYaz\u0131\u00e7\u0131 \u00abC\u0259hal\u0259t qurban\u0131\u00bb hekay\u0259sini u\u015faql\u0131q xatir\u0259sind\u0259n q\u0259lbin\u0259 silinm\u0259z iz buraxm\u0131\u015f sanki uzun m\u00fcdd\u0259t yox, d\u00fcn\u0259n ba\u015f vermi\u015f kimi xa\u0131rlayaraq q\u0259m\u0259l\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nBir g\u00fcn \u0259mim o\u011flunun alt\u0131 ya\u015fl\u0131 o\u011flu il\u0259 oynayark\u0259n qap\u0131m\u0131z\u0131n a\u011fz\u0131nda palanl\u0131 bir ata minmi\u015f qoca bir ki\u015fi g\u00f6rd\u00fcm. Baba, kimi ist\u0259yirsiniz dey\u0259 soru\u015fdum. Qoca \u0259mim o\u011flu il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259k ist\u0259diyini dedi. M\u0259n onu i\u00e7\u0259ri d\u0259v\u0259t etdim. O, \u0259mim o\u011flu il g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcb bir q\u0259d\u0259r s\u00f6hb\u0259td\u0259n sonra salamatla\u015f\u0131b \u00abAllah sizd\u0259n raz\u0131 olsun m\u0259n qocan\u0131 \u00fcmidsiz qaytarmad\u0131n\u0131z\u00bb dey\u0259 at\u0131n\u0131 minib getdi. Bundan bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn sonra h\u0259min qoca \u00fcst\u00fcn\u0259 14 ya\u015f\u0131nda bir q\u0131z minmi\u015f y\u00fckl\u00fc at\u0131n cilovunu, yan\u0131nda da 17 ya\u015f\u0131nda dig\u0259r bir q\u0131z il\u0259 h\u0259y\u0259t\u0259 girdi. \u018fmim o\u011flu onlara xo\u015f g\u0259ldin dedi. Qoca ki\u00e7ik q\u0131z\u0131 atdan d\u00fc\u015f\u00fcrtd\u00fc, sonra ata cat\u0131lm\u0131\u015f marfa\u015f\u0131 a\u00e7\u0131b yer\u0259 sald\u0131. Bu marfa\u015fda bir q\u0259d\u0259r qab-qacaq v\u0259 qeyri ev \u015feyl\u0259ri vard\u0131. \u018fmim oglu h\u0259y\u0259td\u0259ki   \u0259ski koman\u0131 g\u00f6st\u0259rib dedi: &#8211; Budaq baba bizd\u0259 yem\u0259k yeyin bir q\u0259d\u0259r dinc\u0259lin, sonra m\u0259nzilinizi s\u0259liq\u0259y\u0259 salars\u0131n\u0131z. \u00c7ox raz\u0131yam dey\u0259 qoca cavab verdi indi q\u0131zlar m\u0259nzili t\u0259mizl\u0259yib palaz salarlar dedi: -Anam qaba\u011fa g\u0259lib q\u0131zlar\u0131  ota\u011fa apard\u0131. Budaq baba da at\u0131 rahat edib \u0259mim o\u011fluna qonaq oldu Anam q\u0131zlara yer g\u00f6st\u0259rib oturtdu, sonra bac\u0131m\u0131 v\u0259 m\u0259ni g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k m\u0259ni tan\u0131\u015f etdi. Anam q\u0131zlar il\u0259 mehribanl\u0131q il\u0259 dan\u0131\u015faraq yem\u0259k haz\u0131rlad\u0131. S\u00fcfr\u0259y\u0259 qoyub q\u0131zlar yem\u0259k t\u0259klif etdi. Lakin onlar utan\u0131b yem\u0259dil\u0259r. Bac\u0131m qalx\u0131b q\u0131zlar\u0131n \u0259lind\u0259n tutub s\u00fcfr\u0259 ba\u015f\u0131na apard\u0131. Bac\u0131lar\u0131n bir-birin\u0259 b\u0259nz\u0259m\u0259dikl\u0259rin\u0259 diqq\u0259t etdi. Q\u0131zlar\u0131n g\u00f6z\u0259lliyi o q\u0259d\u0259r m\u0259ni c\u0259lb etmi\u015fdi ki, qeyri-iradi ki\u00e7ik q\u0131zdan s\u0259nin ad\u0131n G\u00f6y\u0259r\u00e7inmidir dey\u0259 soru\u015fdu. Q\u0259fl\u0259t\u0259n verdiyim bu sual qad\u0131nlar\u0131 g\u00fcld\u00fcrd\u00fc. Q\u0131z, xeyr m\u0259nim ad\u0131m G\u00fclb\u0259nd, bac\u0131m\u0131n ad\u0131 is\u0259 Tamamd\u0131r dedi. Q\u0131zlar yem\u0259kl\u0259rini bitirib aya\u011fa qalxd\u0131lar. Sa\u011folun dey\u0259 gem\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn anamdan icaz\u0259 is\u0259dil\u0259r.<br \/>\nYaz\u0131n q\u0131z\u011f\u0131n g\u00fcnl\u0259ri idi. Biz u\u015faqlar vaxt\u0131m\u0131z\u0131n oxunu meyv\u0259 ba\u011f\u0131nda ke\u00e7irirdik. He\u00e7 unutmaram, bir g\u00fcn bibim evin\u0259 getmi\u015fdim. Onlar\u0131n ba\u011f\u0131nda g\u00f6z\u00fcn\u0259 a\u011facda qayr\u0131lm\u0131\u015f bir ala\u00e7\u0259hr\u0259 yuvas\u0131na sata\u015fd\u0131. C\u0259ld a\u011faca d\u0131rma\u015f\u0131b, \u0259limi yuvaya soxdum. T\u00fcks\u00fcz \u0259tc\u0259 balalar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259n ana ala\u00e7\u0259hr\u0259ni tutub sevinc\u0259k halda a\u011facdan endim. Bibim\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259d\u0259n evimiz\u0259 qa\u00e7d\u0131m. H\u0259y\u0259timizd\u0259 Tamama rast g\u0259ldim. Bibim s\u0259n\u0259 n\u0259 verdi-dey\u0259 o soru\u015fdu. He\u00e7 zad verm\u0259di dey\u0259 cavab verdim. Tamam m\u0259ni utand\u0131rd\u0131. O, anas\u0131z balalar\u0131n hal\u0131n\u0131 t\u0259s\u0259vv\u00fcr edirs\u0259nmi dedi. M\u0259n ala\u00e7\u0259hr\u0259ni cibimd\u0259n \u00e7\u0131xartd\u0131m. Havaya buraxd\u0131m. O sevinc\u0259k u\u00e7ub getdi. Tamam bir \u00e7ox ad\u0259tl\u0259rd\u0259n m\u0259ni \u00e7\u0259kindirdi. Day\u0131m anam\u0131 yola g\u0259tirib m\u0259ni oxuma\u011fa g\u00f6nd\u0259rm\u0259k ist\u0259yirdi. Anam v\u0259 bac\u0131m a\u011flay\u0131b m\u0259ni buraxmaq ist\u0259mirdil\u0259r. Burda da Tamam m\u0259n\u0259 k\u00f6m\u0259k etdi. O m\u0259n\u0259 yana\u015f\u0131b dedi:<br \/>\n&#8211; He\u00e7 q\u00fcss\u0259l\u0259nm\u0259, doqquz aydan sona yen\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259ks\u0259n. Ax\u0131r g\u00f6z\u00fc ya\u015fl\u0131 anam, bac\u0131m v\u0259 sair &#8211; \u0259qr\u0259bam il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcb yola d\u00fc\u015fd\u00fcm\u2026<br \/>\nN\u0259hay\u0259t yay t\u0259tili g\u0259lib yeti\u015fdi. \u00dc\u00e7 g\u00fcnd\u0259n sonra g\u0259lib evimiz \u00e7atd\u0131m. Anam, bac\u0131m v\u0259 \u015fair qohumlarla g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fcm. H\u0259sr\u0259tini \u00e7\u0259kdiyim Tamam v\u0259 G\u00fclb\u0259nd onlar\u0131n aras\u0131nda yox idi. M\u0259n anamdan soru\u015fdum: Tamam v\u0259 G\u00fclb\u0259nd hardad\u0131lar? N\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259niml\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259dil\u0259r. Anam \u00e7a\u015fq\u0131n bir hal il\u0259 dedi: Bilmir\u0259m  n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn e\u015fidib g\u0259l\u0259rl\u0259r. M\u0259n anamdan soru\u015fdum: N\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn do\u011frusunu demirs\u0259n? N\u0259 olub? Bir \u015fey yoxdur. Onlar burdan k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fl\u0259r. Ba\u011f\u0131m\u0131z\u0131 seyr etdikd\u0259 M\u0259mm\u0259drzadan soru\u015fdum: L\u0259l\u0259, Bulud, Baba v\u0259 q\u0131zlar hara getmi\u015fl\u0259r? Bu sual\u0131mdan M\u0259mm\u0259drzan\u0131n \u00fcz\u00fc qara bulud kimi tutuldu. Bir az fikird\u0259n sonra bu g\u00f6y otun \u00fcst\u00fcnd\u0259 oturaq, m\u0259n d\u0259 onlar\u0131n faci\u0259sini s\u0259n\u0259 s\u00f6yl\u0259yim \u2013dedi. Oturduq. M\u0259mm\u0259drza k\u00fcrd  q\u0131zlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259n faci\u0259ni na\u011f\u0131l etdi. \u018fmim o\u011flu il\u0259 G\u00fclb\u0259ndin sevi\u015fdiyini bilirdim. Onu zorla ay\u0131r\u0131b bir k\u00fcrd o\u011flana verirl\u0259r. O da \u00f6z\u00fcn\u0259 q\u0259sd edir. Budaq baba b\u00f6y\u00fck q\u0131z\u0131n\u0131n yan\u0131na k\u00f6\u00e7m\u0259y\u0259 m\u0259cbur olur. Tamam is\u0259 \u0259mio\u011fullar\u0131n\u0131n aras\u0131na nifaq d\u00fc\u015fm\u0259sin dey\u0259 o da \u00e7\u0131x\u0131b getm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olur. Hans\u0131sa varl\u0131n\u0131n d\u0259li o\u011fluna baxmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259sum bir q\u0131z axtar\u0131rlar. Budaq babaya \u00e7oxlu pul verib onu raz\u0131 sal\u0131rlar. Tamam\u0131n faci\u0259sini e\u015fid\u0259nd\u0259 g\u00f6z ya\u015f\u0131lar\u0131m\u0131 saxlaya bilm\u0259dim. Tamam d\u0259linin yan\u0131ndan qa\u00e7\u0131b k\u00f6hn\u0259 bir q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131n k\u00fcmb\u0259zind\u0259 gizl\u0259nir. \u00d6z\u00fcn\u00fc Qarqar\u0131n sular\u0131na vurur. S\u0259h\u0259r olcaq Tamam\u0131 arama\u011fa ba\u015flay\u0131rlar. Xeyli arad\u0131qdan sonra meyidini Qarqar\u0131n o biri sahilind\u0259 tap\u0131rlar.<br \/>\nU\u015faql\u0131qdan yad\u0131mda qalan bu hekay\u0259 m\u0259ni \u00e7ox m\u00fct\u0259\u0259ssir etmi\u015fdi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131m.<br \/>\nYaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u00abQatil u\u015faq\u00bb hekay\u0259sind\u0259 yay\u0131n isti g\u00fcnl\u0259rind\u0259 min bir z\u0259hm\u0259tl\u0259 bec\u0259rdikl\u0259ri tax\u0131l\u0131 bi\u00e7ib qurtarma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan k\u0259ndlil\u0259rin yan\u0131nda ba\u015f\u0131 \u0259mmam\u0259li seyidl\u0259r g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Onlar x\u0131rmanlar g\u0259zib \u00abseyid vergisi\u00bb t\u0259l\u0259b edirdil\u0259r. M\u00f6vhumata inanan k\u0259ndlil\u0259r onlar\u0131 r\u0259dd ed\u0259 bilmir. G\u0259tirdikl\u0259ri arabalar\u0131 doldurub verirdil\u0259r\u2026 Z\u0259mili k\u0259ndi da\u011f\u0131n \u0259t\u0259yind\u0259 me\u015f\u0259nin k\u0259nar\u0131nda yerl\u0259\u015firdi. Tarlalar\u0131 y\u00fcks\u0259k yerd\u0259 oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn su \u00e7\u0131xar bilm\u0259zdil\u0259r. Suvara bilm\u0259dikl\u0259ri tarlalar\u0131n \u00e7oxu m\u0259hv olub gedirdi. Bu k\u0259ndin qurtaraca\u011f\u0131nda me\u015f\u0259nin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda \u0259ski bir daxmada Q\u0131zxan\u0131m adl\u0131 qad\u0131n o\u011flu il\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131. O\u011flunun 11-12 ya\u015f\u0131 olard\u0131. 4-5 il olard\u0131 ki, o dul qalm\u0131\u015fd\u0131. \u018fri Mehdi Qulunu \u00e7ox sevdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6l\u0259nd\u0259n sonra da ona sadiq qalm\u0131\u015fd\u0131. K\u0259nd \u0259hli d\u0259 Mehdiqulunu sakit t\u0259bi\u0259tli, qanacaql\u0131 bir adm kimi tan\u0131m\u0131\u015fd\u0131. Odur ki, \u0259kin\u00e7il\u0259r Q\u0131zxan\u0131ma v\u0259 onun o\u011flu M\u0259rdana  k\u00f6m\u0259k edirdil\u0259r. Q\u0131zxan\u0131m da bu qeyr\u0259tli k\u0259ndlil\u0259rin say\u0259sind\u0259 o\u011flu il xo\u015f g\u00fcz\u0259ran s\u00fcr\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Bir \u00e7ox yerd\u0259n Q\u0131zxan\u0131ma el\u00e7i d\u00fc\u015fs\u0259l\u0259r d\u0259 o sevimli \u0259rini unutmayaca\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 o\u011flundan ayr\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 deyirdi. M\u0259rdan c\u0259sur bir u\u015faq idi. Anas\u0131n\u0131 da \u00e7ox sevirdi. Atas\u0131 \u00f6l\u0259nd\u0259n sonra M\u0259rdan ondan qalan t\u00fcf\u0259ngi \u00f6z\u00fc il g\u00f6t\u00fcr\u0259rdi. Anas\u0131 mane olmaq ist\u0259dikd\u0259 dey\u0259rdi: &#8211; Anacan, qorxma t\u00fcf\u0259ngd\u0259n m\u0259n\u0259 x\u0259ta g\u0259lm\u0259z. Atmaqda da ustayam.<br \/>\nG\u00fcn\u0259\u015f da\u011f ba\u015f\u0131na enirdi. Bir azdan g\u00fcn\u0259\u015f g\u00f6zd\u0259n itib, da\u011f\u0131n arxas\u0131nda gizl\u0259ndi. Aradan bir ne\u00e7\u0259 d\u0259qiq\u0259 ke\u00e7dikd\u0259n sonra da\u011f\u0131n arxas\u0131ndan qara buludlar g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Yaz\u0131q qad\u0131n\u0131n \u00fcr\u0259yi iztirabla d\u00f6y\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. M\u0259rdan h\u0259r g\u00fcn g\u00fcn\u0259\u015f batd\u0131qda heyvanlar\u0131 k\u0259nd\u0259 g\u0259tir\u0259rdi.  Q\u0259fl\u0259t\u0259n \u015fim\u015f\u0259k \u00e7axd\u0131. Da\u011flardan d\u0259h\u015f\u0259tli bir s\u0259da g\u0259ldi. Bu s\u0259sd\u0259n diksin\u0259n Q\u0131zxan\u0131m \u00fcr\u0259yind\u0259 dua etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Gurultu getdikc\u0259 art\u0131rd\u0131. Bir azdan sonra \u015fidd\u0259tli ya\u011fmur ya\u011fma\u011fa ba\u015flad\u0131.<br \/>\nQ\u0131zxan\u0131m daxmaya girib k\u00f6hn\u0259 yamaql\u0131 \u015fal\u0131na b\u00fcr\u00fcnd\u00fc v\u0259 yen\u0259 qap\u0131ya \u00e7\u0131xd\u0131. Bu vaxt q\u0131saboylu p\u0131rtlaq g\u00f6z bir cavan seyid \u0259bas\u0131n\u0131 ba\u015f\u0131na \u00e7\u0259kib Q\u0131zxan\u0131ma t\u0259r\u0259f y\u00f6n\u0259l\u0259r\u0259k dedi: Bac\u0131, m\u0259ni q\u0259rib seyidi Allah qona\u011f\u0131 saxlama\u011f\u0131 xahi\u015f edir\u0259m. Q\u0131zxan\u0131m dedi: M\u0259n bir dul qad\u0131nam. S\u0259ni ev\u0259 nec\u0259 burax\u0131m. Bunu e\u015fid\u0259n seyidin g\u00f6zl\u0259rind\u0259n od parlad\u0131. Dedi: Bac\u0131 seyid\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 ets\u0259n s\u0259ni b\u0259la tutar. A\u011fayi, i\u00e7\u0259ri buyurun ya\u011f\u0131\u015f sizi islad\u0131r, dey\u0259 onu i\u00e7\u0259ri d\u0259v\u0259t etdi. Seyid islanm\u0131\u015f \u0259bas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib \u0259yl\u0259\u015fdi. Bac\u0131, b\u0259s o\u011flun hardad\u0131 &#8211; dey\u0259 soru\u015fdu. Ana o\u011flunun heyvan otarma\u011fa getdiyini v\u0259 ondan nigaran qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 dedi. Seyid dedi: Bu saat o\u011flun sa\u011f-salamat g\u0259l\u0259r, nigaran qalma. Q\u0131zxan\u0131m: -Allah a\u011fz\u0131ndan e\u015fitsin dedi. \u018flb\u0259tt\u0259, biz seyidl\u0259rin a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131xan allah, pey\u011fmb\u0259r k\u0259lamlar\u0131d\u0131r- dedi. Ancaq, bac\u0131, s\u0259nd\u0259n bir s\u00f6z soru\u015faca\u011fam. S\u0259n bel\u0259 cavan v\u0259 g\u00f6z\u0259lk\u0259n n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn ikinci \u0259r\u0259 getmirs\u0259n? A\u011fa, m\u0259n \u0259rimi \u00e7ox ist\u0259yirdim. O \u00f6l\u0259nd\u0259n sonra onun t\u0259k varisini b\u00f6y\u00fctmy\u0259 s\u00f6z vermi\u015f\u0259m. Ya\u011f\u0131\u015f k\u0259smi\u015fdi. Lakin yollardan h\u0259l\u0259 sel ax\u0131rd\u0131. Uzaqdan Q\u0131zxan\u0131m\u0131n g\u00f6zl\u0259rin\u0259 bir qaralt\u0131 g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. G\u00f6zl\u0259di ki, g\u00f6rs\u00fcn kimdir. Bir azdan sonra M\u0259rdan v\u0259 arxas\u0131nca Bozdar g\u0259lib \u00e7\u0131xd\u0131. O\u011flum, s\u0259n ke\u00e7 i\u00e7\u0259ri, qona\u011f\u0131m\u0131z var, dedi. M\u0259n in\u0259yi sa\u011f\u0131b g\u0259lir\u0259m. O in\u0259yi sa\u011f\u0131b \u0259lind\u0259 bir badya s\u00fcd gtirib dedi: &#8211; A\u011fa ba\u015fqa yem\u0259yimiz yoxdur, g\u0259r\u0259k ba\u011f\u0131\u015flayas\u0131n\u0131z. Q\u0131zxan\u0131m sonra o\u011flu v\u0259 seyid \u00fc\u00e7\u00fcn i\u00e7\u0259rid\u0259, \u00f6z\u00fcn\u0259 is\u0259 d\u0259hlizd\u0259 yer haz\u0131rlad\u0131. Gec\u0259nin bir yar\u0131s\u0131 Seyid yer\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259k ist\u0259diyini dedi. O, itd\u0259n qorxuram, siz d\u0259 g\u0259lin \u2013 dedi. Q\u0131zxan\u0131m \u015fal\u0131na b\u00fcr\u00fcn\u00fcb yer\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. Seyid Q\u0131zxanm\u0131n \u0259lind\u0259n yap\u0131\u015fd\u0131. Qan h\u0259yal\u0131 qad\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na s\u0131\u00e7rad\u0131. \u018flini \u00e7kib \u015fala b\u00fcr\u00fcnd\u00fc. Seyid qad\u0131n\u0131n \u015fal\u0131n\u0131 ba\u015f\u0131ndan \u00e7\u0259kib yer\u0259 atd\u0131 v\u0259 onu qucaqlayaraq dedi: G\u00f6r\u00fcr\u0259m s\u0259n \u00f6z xo\u015funla xahi\u015fim\u0259 \u0259m\u0259l etm\u0259y\u0259cks\u0259n. Qad\u0131n \u00f6z g\u00fcc\u00fc il\u0259 seyidin \u0259lind\u0259n xilas olmaq ist\u0259di. \u00c7\u00f6ld\u0259n g\u0259l\u0259n i\u015f\u0131\u011fa M\u0259rdan tez bay\u0131ra s\u0131\u00e7rad\u0131. Tez i\u00e7\u0259ri gedib t\u00fcf\u0259ngi qapd\u0131 v\u0259 h\u0259y\u0259t\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131. N\u0259 edirs\u0259n, binamus ki\u015fi? Bunu e\u015fitc\u0259k seyid Q\u0131zxan\u0131m\u0131 buraxd\u0131. M\u0259rdan onu qarovula g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. T\u00fcf\u0259ngin \u00e7axma\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdi. Seyid qocaman a\u011fac kimi yer\u0259 s\u0259rildi. Bunu g\u00f6rc\u0259k Q\u0131zxan\u0131m q\u0131\u015fq\u0131rd\u0131: N\u0259 etdin o\u011flum, seyid qatili oldun. B\u0259s s\u0259n ist\u0259rdin ki, m\u0259nim anam\u0131n namusuna toxunan\u0131 sa\u011f qoyum? M\u0259y\u0259r m\u0259n Mehdiqulunun o\u011flu deyil\u0259m? S\u0259n qorxma, ana. Ham\u0131ya cavab\u0131 m\u0259n ver\u0259c\u0259y\u0259m &#8211; dey\u0259 M\u0259rdan anas\u0131na t\u0259s\u0259lli verdi. T\u00fcf\u0259ngin s\u0259sin\u0259 v\u0259 Q\u0131zxan\u0131m\u0131n q\u0131\u015fq\u0131rt\u0131s\u0131na yax\u0131n qon\u015fular t\u00f6k\u00fcl\u00fcb g\u0259ldil\u0259r. \u018fhvalat\u0131 bil\u0259nd\u0259n sonra dedil\u0259r: \u018fhs\u0259n s\u0259n\u0259 igid v\u0259 namuslu o\u011flan. L\u0259n\u0259t olsun bel\u0259 binamus seyid\u0259.<br \/>\nS.S.Axundovun q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 hekay\u0259l\u0259r h\u0259yatda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rd\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox diqq\u0259ti c\u0259lb edir v\u0259 sevilir.<br \/>\nYaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u00abMolla Qas\u0131m\u00bb hekay\u0259sind\u0259 \u0130randan Az\u0259rbaycana ha\u00e7an g\u0259ldiyini bilm\u0259y\u0259n Molla Qas\u0131m v\u0259 arvad\u0131 Zeyn\u0259bin \u0259hvalat\u0131ndan b\u0259hs edilir. Molla Qas\u0131m G\u00fcll\u00fcc\u0259 k\u0259ndini b\u0259y\u0259nib se\u00e7mi\u015fdi. M\u0259rk\u0259zd\u0259n uzaqda yerl\u0259\u015f\u0259n G\u00fcll\u00fcc\u0259 k\u0259ndi s\u0259fal\u0131 bir yerd\u0259 idi.<br \/>\nYaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u00abMolla Qas\u0131m\u00bb hekay\u0259sind\u0259 \u0130randan Az\u0259rbaycana ha\u00e7an g\u0259ldiyini bilm\u0259y\u0259n Molla Qas\u0131m v\u0259 arvad\u0131 Zeyn\u0259bin \u0259hvalat\u0131ndan b\u0259hs edilir. Molla Qas\u0131m G\u00fcll\u00fcc\u0259 k\u0259ndini b\u0259y\u0259nib se\u00e7mi\u015fdir. M\u0259rk\u0259zd\u0259n uzaqda yerl\u0259\u015f\u0259n G\u00fcll\u00fcc\u0259 k\u0259ndi s\u0259fal\u0131 bir yerd\u0259 idi. K\u0259ndin dem\u0259k olar ki, ham\u0131s\u0131n\u0131n Molla Qas\u0131m\u0131n d\u00fckan\u0131na borcu var idi. Onun d\u00fckan\u0131nda dem\u0259k olar ki, h\u0259r \u015fey var idi. Molla Qas\u0131m k\u0259ndlil\u0259rin avaml\u0131\u011f\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k onlarda olan \u0259ntiq xal\u00e7a v\u0259 dig\u0259r \u015feyl\u0259ri g\u00fcnd\u0259lik t\u0259l\u0259bat mallar\u0131na ucuz qiym\u0259t\u0259 d\u0259yi\u015firdi. H\u0259tta k\u0259ndlil\u0259r bir m\u0259kt\u0259b a\u00e7maq ist\u0259dikd\u0259 Molla Qas\u0131m mane olub demi\u015fdi: Can\u0131m, siz k\u0259ndlil\u0259r\u0259 m\u0259kt\u0259b n\u0259 laz\u0131m. U\u015faqlar\u0131n\u0131z\u0131 oxutsan\u0131z onlar sizi qoyub qa\u00e7arlar. \u00d6z\u00fcn\u00fcz\u00fc b\u0259laya salmay\u0131n. Molla Qas\u0131m\u0131n h\u0259kimliyin\u0259 g\u0259ldikd\u0259 ordan-burdan \u00f6yr\u0259ndiyi d\u0259rman adlar\u0131n\u0131 x\u0259st\u0259l\u0259r\u0259 deyirdi. X\u0259st\u0259 \u00f6l\u0259nd\u0259 is\u0259 xudan\u0131n \u0259lind\u0259dir. \u0130st\u0259r \u00f6ld\u00fcr\u0259r, ist\u0259r sa\u011faldar deyirdi. Aciz b\u0259nd\u0259 bir \u015fey ed\u0259 bilm\u0259z dey\u0259 k\u0259ndlil\u0259ri sakitl\u0259\u015fdirirdi. Molla Qas\u0131m\u0131n arvad\u0131 Zeyn\u0259b is\u0259 y\u0131rt\u0131c\u0131 qu\u015fa b\u0259nz\u0259r bir qar\u0131 idi. O, z\u0259li qoymaq, qan almaq v bu kimi ba\u015fqa i\u015fl\u0259rl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olurdu.<br \/>\nHekay\u0259mizin q\u0259hr\u0259manlar\u0131 bel\u0259 \u00f6m\u00fcr s\u00fcrm\u0259kd\u0259 ik\u0259n Az\u0259rbaycanda \u015eura  h\u00f6kum\u0259ti quruldu. H\u00f6kum\u0259t adamlar\u0131 k\u0259ndl\u0259ri g\u0259zib y\u0131\u011f\u0131ncaqlar ke\u00e7irdil\u0259r. Bel\u0259 y\u0131\u011f\u0131ncaqlar\u0131n birind\u0259 Molla Qas\u0131m da i\u015ftirak edirdi. Nitqi e\u015fitdikd\u0259 molla Qas\u0131m\u0131n b\u0259d\u0259nin\u0259 tir\u0259m\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. Qorxudan daha m\u0259clisd\u0259 qala bilm\u0259yib evin\u0259 getdi. Na\u011f\u0131l etdiyimiz zamandan \u00fc\u00e7 il ke\u00e7di.<br \/>\nBel\u0259 g\u00fcnl\u0259rin birind\u0259 Molla Qas\u0131m\u0131n qap\u0131s\u0131 d\u00f6y\u00fcld\u00fc. Zeyn\u0259b qar\u0131 qap\u0131n\u0131 a\u00e7d\u0131. Yed\u0259yind\u0259 iki at olan bir cavan qap\u0131ya durmu\u015fdu. Zeyn\u0259b qar\u0131 soru\u015fdu: N\u0259 ist\u0259yirs\u0259n? O dedi: Zeyn\u0259b n\u0259n\u0259, molla \u0259mi evd\u0259dir? B\u0259li, evd\u0259dir. \u0130\u00e7\u0259ri g\u0259l. G\u0259nc atlar\u0131 qap\u0131da ba\u011flay\u0131b i\u00e7\u0259ri girdi. Molla soru\u015fdu: Xeyir ola, yoxsa hac\u0131 C\u0259f\u0259r naxo\u015flay\u0131b. &#8211;  Xeyir molla \u0259mi u\u015faql\u0131qdan bizim evd\u0259 t\u0259rbiy\u0259 alm\u0131\u015f bir k\u00fcrd q\u0259fl\u0259t\u0259n naxo\u015flay\u0131b \u00f6ld\u00fc. \u0130ndi onu d\u0259fn etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn sizi aparma\u011fa g\u0259lmi\u015f\u0259m. Yoldan k\u0259nar q\u0259bir d\u0259 haz\u0131r etmi\u015fik. Molla Qas\u0131m istehza il\u0259 dedi: Siz bol\u015fevikl\u0259rin molla n\u0259yin\u0259 laz\u0131md\u0131r &#8211; dey\u0259 istehza il\u0259 cavab verdi. Heyvan kimi \u00fcst\u00fcn\u00fc torpaqlay\u0131n \u00e7\u0131xs\u0131n getsin. G\u0259nc deyir: molla \u0259mi, m\u0259n\u0259 qalsa o c\u00fcr ed\u0259rdim. Amma atam sizin g\u0259lm\u0259yinizi ist\u0259yir. Zeyn\u0259bl\u0259 qar\u0131 bu s\u00f6zl\u0259ri g\u0259ncin dilind\u0259n e\u015fitc\u0259k q\u0259z\u0259bl\u0259nib deyir: Allah k\u00f6k\u00fcn\u00fcz\u00fc k\u0259ssin. Dinsizl\u0259r. Molla Qas\u0131m aya\u011fa qalx\u0131b atan Hac\u0131 S\u0259f\u0259rin xatir\u0259sin\u0259 ged\u0259k-dedi. Yolda Molla Qas\u0131m Q\u0259mb\u0259r\u0259 n\u0259sih\u0259t edirdi. N\u0259hay\u0259t kolluq v\u0259 qaranl\u0131q bir yer\u0259 \u00e7atd\u0131lar. R\u0259him v\u0259 K\u0259rim q\u0259brin yan\u0131nda oturub bunlar g\u00f6zl\u0259yirdil\u0259r. K\u0259rim mollan\u0131n at\u0131n\u0131 tutdu. Molla Qas\u0131m \u00f6l\u00fcn\u00fcn meyit namaz\u0131n\u0131 q\u0131l\u0131b qurtard\u0131. Onu q\u0259bir\u0259 qoydular. Q\u0259mb\u0259r yolda\u015flar\u0131na dedi: Molla duas\u0131n\u0131 oxuyunca biz d\u0259 ba\u015f da\u015f\u0131n\u0131 g\u0259tir\u0259k. K\u0259ndlil\u0259r getdil\u0259r. Molla Qas\u0131m q\u0259bird\u0259n \u00e7\u0131xan torpa\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 oturdu. Q\u0259fl\u0259t\u0259n ayaqlar\u0131n\u0131n alt\u0131ndan torpaq qa\u00e7d\u0131. O q\u0259bir\u0259 y\u0131x\u0131ld\u0131. Molla Qas\u0131m g\u00f6rd\u00fc ki, \u00f6l\u00fcn\u00fcn ayaqlar yuxar\u0131 qalxd\u0131. Onun ayaqlar\u0131n\u0131 \u0259li il\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 basd\u0131. \u0130ndi d\u0259 ba\u015f\u0131 qalxd\u0131. Bunu g\u00f6r\u0259nd\u0259 Molla Qas\u0131m q\u0131\u015fq\u0131r\u0131b \u00f6z\u00fcnd\u0259n getdi. Aradan on d\u0259qiq\u0259 ke\u00e7mi\u015f k\u0259ndlil\u0259r ba\u015f da\u015f\u0131n\u0131 g\u0259tirdil\u0259r. K\u0259ndlil\u0259r q\u0259bir\u0259 baxd\u0131qda molla Qas\u0131m\u0131n meyidi qucaqlay\u0131b \u00f6z\u00fcnd\u0259n getdiyini g\u00f6rd\u00fcl\u0259r. R\u0259him q\u0259bir\u0259 enib mollan\u0131 bay\u0131ra \u00e7\u0131xartd\u0131. Xeyli s\u0259yd\u0259n sonra molla \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u0259ldi. Q\u0259nb\u0259r soru\u015fdu: Molla \u0259mi, s\u0259n\u0259 n\u0259 oldu? O dedi: &#8211; \u00d6l\u00fc xotdam\u0131\u015fd\u0131. M\u0259ni bo\u011fmaq ist\u0259yindi-dedi. Sonra is\u0259 z\u0259if s\u0259sl\u0259 m\u0259ni Zeyn\u0259b\u0259 yetirin dedi. Q\u0259nb\u0259r \u0259lini meyidin ba\u015f t\u0259r\u0259find\u0259 saxlayaraq, R\u0259him v\u0259 K\u0259rim\u0259 t\u0259r\u0259f d\u00f6n\u0259r\u0259k ikiniz\u0259 d\u0259 l\u0259n\u0259t olsun-dedi. Q\u0259brin ba\u015f v\u0259 ayaq t\u0259r\u0259fini d\u0259rin qazm\u0131s\u0131n\u0131z. Orta t\u0259r\u0259f is\u0259 dik qal\u0131b. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bel\u0259 v\u0259ziyy\u0259t yaran\u0131b dedi. Q\u0259mb\u0259r v\u0259 K\u0259rim Molla Qas\u0131m\u0131 evl\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Zeyn\u0259b qar\u0131 \u0259rini bel\u0259 g\u00f6rd\u00fckd\u0259 q\u0131\u015fq\u0131r\u0131q sald\u0131. Q\u0259mb\u0259r Zeyn\u0259bi sakitl\u0259\u015fdirib dedi: Qorxma, z\u0259iflikd\u0259n atda otura bilm\u0259di. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 quca\u011f\u0131m\u0131zda g\u0259tirmi\u015fik.<br \/>\nBu hadis\u0259d\u0259n sonra Molla Qas\u0131m sar\u0131l\u0131q tutub x\u0259st\u0259 yatd\u0131. O zamandan mollan\u0131n evinin yan\u0131ndan ke\u00e7\u0259n u\u015faqlar ona sata\u015f\u0131b: Molla qa\u00e7, xortdan g\u0259lir dey\u0259 sata\u015f\u0131rd\u0131lar. N\u0259hay\u0259t bir g\u00fcn G\u00fcll\u00fcc\u0259 k\u0259ndinin sabiq mollas\u0131, h\u0259kimi, Tahiri v\u0259 a\u011fsaqqal\u0131 Molla Qas\u0131m v\u0259fat etdi.<br \/>\nYaz\u0131\u00e7\u0131 \u00abN\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn?\u00bb hekay\u0259sind\u0259 1905-ci ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f bir hadis\u0259ni na\u011f\u0131l edirdi. M\u0259yusluq i\u00e7\u0259risind\u0259 evin\u0259 ged\u0259n qad\u0131n evd\u0259 g\u00f6zl\u0259y\u0259n ki\u00e7ik q\u0131z\u0131na bir tik\u0259 d olsun \u00e7\u00f6r\u0259k tapmam\u0131\u015fd\u0131. Q\u0131zc\u0131\u011faz anas\u0131ndan yem\u0259k g\u0259tirmis\u0259nmi dey\u0259 soru\u015fdu. B\u00fct\u00fcn b\u0259d\u0259ni titr\u0259y\u0259n Vera  n\u0259 cavab ver\u0259c\u0259yini bilmirdi. K\u00fcrk\u00fcn\u0259 b\u00fcr\u00fcn\u00fcb bucaqda m\u00fcrg\u00fcl\u0259y\u0259n 80 ya\u015fl\u0131 baba n\u0259v\u0259sind\u0259n n\u0259 q\u0259rara g\u0259ldikl\u0259rini soru\u015fdu\u2026 Q\u0131z\u0131m, qorxuram, sabah \u00e7ar baban\u0131z \u00e7\u00f6r\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 sizl\u0259ri qur\u011fu\u015funa qurban etsin. Mixail baba dodaqlar\u0131n\u0131 aras\u0131nda m\u0131r\u0131ldanaraq k\u00fcrk\u00fcn\u0259 b\u00fcr\u00fcn\u0259r\u0259k yuxuya getdi. Vera Lenaya layla \u00e7alaraq onu da ovudub yuxuya verdi.<br \/>\nDoqquz yanvarda Peterburq k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259ri insanlarla dolu idi. Bir xeyli ke\u00e7dikd\u0259n sonra kazaklar g\u0259ldi. \u00dcmidl\u0259 dolu insanlar\u0131 q\u0131l\u0131ncdan ke\u00e7irdil\u0259r. Bu zaman ki\u00e7ik Lena da anas\u0131n\u0131 itirdi. Zavall\u0131 u\u015faq el\u0259 qorxmu\u015fdu ki, ayaq \u00fcst\u0259 dura bilm\u0259yib yer\u0259 s\u0259rildi. Bu halda onun qula\u011f\u0131na bel\u0259 bir s\u0259da g\u0259ldi. Lena q\u0131z\u0131m a\u00e7 g\u00f6zl\u0259rini. Bu vaxt o anas\u0131n\u0131n n\u0259r\u0259sini quraqlar\u0131n\u0131n yan\u0131nda hiss etdi. G\u00f6zl\u0259rini a\u00e7anda anas\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc. \u00d6z\u00fcn\u00fc onun quca\u011f\u0131na atd\u0131. Vera a\u011f\u0131r yaralanm\u0131\u015fd\u0131. Q\u0259ddar kazaklar q\u0259fil d\u0259 g\u0259lib anas\u0131n\u0131n quca\u011f\u0131na s\u0131\u011f\u0131nan q\u0131zc\u0131\u011faz\u0131 x\u0259nc\u0259rl\u0259 vurdu. A\u011f qar\u0131n \u00fcst\u00fc onun qan\u0131na boyand\u0131 . zavall\u0131 anan\u0131n son nal\u0259si e\u015fidildi. Onun g\u00fcnah\u0131 n\u0259 idi. O, \u00f6vlad\u0131n\u0131 qucaqlay\u0131b \u00f6p\u0259r\u0259k g\u00f6zl\u0259rini yumdu. Lenan\u0131n sol\u011fun dodaqlar\u0131 \u00abN\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn, n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn\u00bb dey\u0259r\u0259k h\u0259mi\u015f\u0259lik qapand\u0131.<br \/>\nS\u00fcleyman Sani Axundovun \u0259d\u0259bi irsini sadalamaqla qurtarmaq m\u00fcmk\u00fcn deyildi. Onun qorxulu na\u011f\u0131llar silsil\u0259sind\u0259n ona \u00abNur\u0259ddin\u00bb, \u00ab\u018fhm\u0259d v\u0259 M\u0259leyk\u0259\u00bb, \u00abAbbas v\u0259 Zeyn\u0259b\u00bb, \u00ab\u018f\u015fr\u0259f\u00bb, \u00abU\u015faql\u0131q h\u0259yat\u0131ndan xatir\u0259l\u0259r\u00bb v\u0259 ham\u0131m\u0131z\u0131n b\u00f6y\u00fck maraqla oxudu\u011fumuz \u00abQaraca q\u0131z\u00bb \u0259s\u0259ri x\u00fcsusil\u0259 diqq\u0259t c\u0259lb ed\u0259n v\u0259 t\u0259qdir\u0259layiqdir. Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n m\u0259kt\u0259b\u0259, elm\u0259 v\u0259 t\u0259hsil\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lan \u0259sg\u0259rl\u0259rin \u0259sas n\u00fcmun\u0259vi q\u0259hr\u0259manlar \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015fdur. H\u0259yatdak\u0131 f\u0259nal\u0131q v\u0259 eyb\u0259c\u0259rliy\u0259 qar\u015f\u0131 xeyirxah hadis\u0259l\u0259rin ziyas\u0131n\u0131 t\u0259sirli m\u0259n\u0259vi vasit\u0259 hesab ed\u0259n yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n n\u0259sr \u0259s\u0259rl\u0259rinin \u00e7oxusunda bir-birili il\u0259 daim m\u00fcbariz\u0259 ed\u0259n v\u0259 r\u0259mzi \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259naland\u0131ran iki q\u00fcvv\u0259: qaranl\u0131q v\u0259 i\u015f\u0131q m\u00f6vcuddur. Bu bax\u0131mdan m\u00fc\u0259llifin ideyalar\u0131n\u0131n t\u0259sdiqi hekay\u0259l\u0259rind\u0259 daha qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Onun \u0259srl\u0259ri m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 d\u0259 \u00f6z aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131, c\u0259lbediciliyini itirm\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 Nizami ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 Az\u0259rbaycan realist n\u0259srinin b\u00f6y\u00fck n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n olan maarifp\u0259rv\u0259r yaz\u0131\u00e7\u0131 S\u00fcleyman Sani Axundov 40 illik yarad\u0131c\u0131l\u0131q yolu ke\u00e7mi\u015fdir. M.F.Axundovla ba\u015flanan n\u0259\u015fr v\u0259 dramaturgiya yolunu davam etdir\u0259n N.Voz\u0130rov, \u018f.Haqverdiyev, C.M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259 kim\u0130 b\u00f6y\u00fck yaz\u0131\u00e7\u0131lar s\u0131ras\u0131nda S\u00fcleyman Sani orijinal bir yer tutur. H\u0259m ictimai, h\u0259m d\u0259 \u0259d\u0259bi f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 o, b\u00f6y\u00fck [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-26368","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26368","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26368"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26368\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26370,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26368\/revisions\/26370"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26368"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26368"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26368"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}