{"id":26386,"date":"2018-01-25T09:00:32","date_gmt":"2018-01-25T05:00:32","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=26386"},"modified":"2018-01-25T09:48:26","modified_gmt":"2018-01-25T05:48:26","slug":"%c9%99dal%c9%99t-r%c9%99sulova-%c9%99ziz%c9%99-c%c9%99f%c9%99rzad%c9%99nin-tarixi-romanlarinda-tarixilik-v%c9%99-muasir-gerc%c9%99klik","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=26386","title":{"rendered":"\u018fdal\u0259t R\u018fSULOVA.&#8221;\u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259nin tarixi romanlar\u0131nda tarixilik v\u0259 m\u00fcasir ger\u00e7\u0259klik&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/edebiyyat-az.com_.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/edebiyyat-az.com_-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-26126\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/edebiyyat-az.com_-300x200.jpg 300w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/edebiyyat-az.com_.jpg 600w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 Nizami ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun \u0259m\u0259kda\u015f\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n istedadl\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n biri olan Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsus bir yarad\u0131c\u0131l\u0131q yolu ke\u00e7mi\u015fdir.Daha \u00e7ox tarixi roman ustas\u0131 kimi tan\u0131nan yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u0259d\u0259bi-b\u0259dii irsi \u00f6z\u00fcn\u00fcn z\u0259nginliyi,\u0259hat\u0259liliyi il\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb edir.<br \/>\nT\u0259dqiqat\u00e7\u0131 aliml\u0259r \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259nin yarad\u0131c\u0131l\u0131q yolunu \u015f\u0259rti olaraq \u00fc\u00e7 m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 b\u00f6l\u00fcrl\u0259r. Bel\u0259 ki,1937-1970-ci ill\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n birinci m\u0259rh\u0259l\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n ilk yarad\u0131c\u0131l\u0131q axtar\u0131\u015flar\u0131 kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilmi\u015fdir.Yaz\u0131\u00e7\u0131 bu d\u00f6v\u00fcrd\u0259 tarixi v\u0259 m\u00fcasir m\u00f6vzularda hekay\u0259l\u0259r yazmaqla b\u0259rab\u0259r, eyni zamanda, g\u0259l\u0259c\u0259k tarixi romanlar\u0131n\u0131n axtar\u0131\u015f\u0131 il\u0259 d\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015fdur.<br \/>\n1970-1990-c\u0131 ill\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n ikinci yarad\u0131c\u0131l\u0131q m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 \u0259d\u0259bi v\u0259 siyasi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin h\u0259yat\u0131ndan b\u0259hs ed\u0259n bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm tarixi romanlar\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015f,bir nasir kimi c\u0259miyy\u0259td\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc tam t\u0259sdiq etmi\u015fdir.N\u0259hay\u0259t, 1991-2003-c\u00fc ill\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n sonuncu m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 m\u0259hiyy\u0259tc\u0259 yeni m\u0259zmun k\u0259sb etmi\u015f yaz\u0131\u00e7\u0131 diqq\u0259ti Az\u0259rbaycan siyasi tarixinin \u0259n aktual probleml\u0259rin\u0259 y\u00f6n\u0259ld\u0259 bilmi\u015fdir.O, h\u0259m\u00e7inin milli m\u0259n\u0259viyyat\u0131m\u0131z\u0131n a\u011fr\u0131l\u0131 m\u0259qamlar\u0131n\u0131 i\u015f\u0131qland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n\u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259 b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fa &#8220;\u018fzray\u0131l&#8221;adl\u0131 hekay\u0259si il\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.1937-ci ild\u0259 \u0259d\u0259biyyat q\u0259zetind\u0259 d\u0259rc olunmu\u015f bu hekay\u0259d\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 d\u00f6vr\u00fcn sosial h\u0259yat\u0131n\u0131n canl\u0131 b\u0259dii m\u0259nz\u0259r\u0259sini yaratm\u0131\u015fd\u0131r.M\u0259hs bu d\u00f6vrd\u0259n etibar\u0259n hekay\u0259l\u0259ri,povestl\u0259ri,elmi v\u0259 publisistik yaz\u0131lar\u0131 il\u0259 vaxta\u015f\u0131r\u0131 olaraq m\u0259tbuatda \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmi\u015f, axtar\u0131\u015flar\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259si olaraq bir s\u0131ra maraql\u0131 s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259rl\u0259ri q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n1948-ci ild\u0259 Az\u0259rn\u0259\u015fr t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259dibin &#8220;Hekay\u0259l\u0259r&#8221;adl\u0131 ilk kitab\u0131 \u00e7apdan burax\u0131lsa da,kitab sat\u0131\u015fa \u00e7\u0131xar\u0131lmadan yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.Kitab\u0131n yand\u0131-<br \/>\nr\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b kimi Mixail Zo\u015f\u015fenko v\u0259 Anna Axmatova fonunda yaranan mubahis\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur.<br \/>\n14 avqust 1946-c\u0131 ild\u0259 ilk kitab\u0131 yand\u0131r\u0131ld\u0131qdan sonra \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259nin 1963-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r he\u00e7 bir kitab\u0131 \u00e7ap edilm\u0259mi\u015fdir.Lakin yaz\u0131\u00e7\u0131 bu il l\u0259r \u0259rzind\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131q axtar\u0131\u015flar\u0131ndan ayr\u0131lmam\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n1963-c\u00fc ild\u0259 n\u0259hay\u0259t yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n &#8220;Natavan haqq\u0131nda hekay\u0259l\u0259r&#8221;adl\u0131 ilk kitab\u0131 \u00e7ap olunmu\u015fdur.Bundan sonra onun 1964-c\u00fc ild\u0259 &#8220;Q\u0131z\u0131m\u0131n hekay\u0259l\u0259ri&#8221;, 1966-c\u0131 ild\u0259 &#8220;Sahibsiz ev&#8221;, 1969-cu ild\u0259 &#8220;\u018fll\u0259rini m\u0259n\u0259 ver&#8221; v\u0259 bu kimi ba\u015fqa hekay\u0259 v\u0259 povestl\u0259rini q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nXalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259nin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda tarixi m\u00f6vzulu \u0259s\u0259rl\u0259r apar\u0131c\u0131 yer tutur.O,b\u00fct\u00fcn \u0259d\u0259bi f\u0259aliyy\u0259ti boyunca tarixi m\u00f6vzulara \u00fcst\u00fcnl\u00fck vermi\u015fdir.M\u00fc\u0259llifin 1972-ci ild\u0259 &#8220;Al\u0259md\u0259 s\u0259sim var m\u0259nim&#8221;, 1977-ci ild\u0259 &#8220;V\u0259t\u0259n\u0259 qay\u0131t&#8221;, 1980-ci ild\u0259 &#8220;Yad et m\u0259ni&#8221;,1981-ci ild\u0259 &#8220;Bak\u0131-1501&#8221;,1983-c\u00fc ild\u0259 &#8220;C\u0259laliyy\u0259&#8221;, n\u0259hay\u0259t 1989-cu ild\u0259 &#8220;A\u011flayan-g\u00fcl\u0259y\u0259n Sabir&#8221; kimi roman v\u0259 povestl\u0259ri yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u0259sasyer tutmu\u015fdur.<br \/>\nAz\u0259rbaycan\u0131n istiqlaliyy\u0259t \u0259ld\u0259 etm\u0259si \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259nin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n daha da z\u0259nginl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur.Tarixi m\u00f6vzuda yeni-yeni \u0259s\u0259rl\u0259r yaratm\u0131\u015fd\u0131r.Bu bax\u0131mdan 1992-ci ild\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 &#8220;Eld\u0259n-el\u0259&#8221;,1966-c\u0131 ild\u0259 &#8220;G\u00fcl\u00fcstandan \u00f6nc\u0259&#8221;,1996-c\u0131 ild\u0259 &#8220;Z\u0259rintac-Tahir\u0259&#8221;,1997-ci ild\u0259 &#8220;Bir s\u0259sin faci\u0259si&#8221;,1998-ci ild\u0259 &#8220;\u0130\u015f\u0131\u011fa do\u011fru&#8221;,1999-cu ild\u0259 &#8220;B\u0259la&#8221;, 2000-ci ild\u0259 &#8220;R\u00fcbab\u0259-Sultan\u0131m&#8221; v\u0259 s. romanlar\u0131 buna misal ola bil\u0259r.Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n tarixi romanlar\u0131nda \u0259d\u0259bi v\u0259 siyasi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin canl\u0131 v\u0259 b\u0259dii obrazlar\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nAlimin Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131nda xalq \u015feiri \u00fcslubuna dair monoqrafik ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 milli \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131q v\u0259 folklor\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tli n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259ndir.<br \/>\n\u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259nin t\u0259rc\u00fcm\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 sah\u0259sind\u0259ki f\u0259aliyy\u0259ti d\u0259 maraq do\u011furur.O,m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n olan Sevinc \u00c7okumun &#8220;Bizim diyar&#8221;, \u018fhm\u0259d Kabakl\u0131n\u0131n &#8220;\u018fjdaha da\u015f\u0131&#8221;, rus yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 S.Simirnovun &#8220;Brest qalas\u0131&#8221; \u0259s\u0259rl\u0259rini dilimiz\u0259 \u00e7evir\u0259r\u0259k n\u0259\u015fr etdirmi\u015fdir.<br \/>\n\u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259rini m\u00fcxt\u0259lif janrlarda yazmas\u0131na baxmayaraq, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda daha \u00e7ox tarixi romanlar m\u00fc\u0259llifi kimi yadda qalm\u0131\u015fd\u0131r.Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n tutmu\u015f XX y\u00fczil\u0259 q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycan tarixinin m\u00fcr\u0259kk\u0259b ke\u00e7m\u0259ke\u00e7li hadis\u0259l\u0259ri \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.\u018fdibin tarixi romanlar\u0131n\u0131 s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndir\u0259n c\u0259h\u0259tl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 m\u00fcraci\u0259t olunan tarixi d\u00f6vr\u00fc b\u00fct\u00fcn t\u0259f\u0259rr\u00fcat\u0131 il\u0259 canland\u0131ra bilm\u0259sidir.\u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259 tarixi t\u0259kc\u0259 faktlarla deyi\u0131, \u00f6z\u00fcn\u00fcn qeyri-adi fantaziyas\u0131, t\u0259svir etdiyi d\u00f6vr\u00fcn b\u0259dii m\u0259nz\u0259r\u0259sini yaratma\u011fa nail olmas\u0131ndad\u0131r.<br \/>\nOnu da qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, yaz\u0131\u00e7\u0131 tarixi romanlar\u0131 qeyri-adi sevgi v\u0259 vur\u011funluqla q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r.Bu romanlarda ba\u015f q\u0259hr\u0259manlar\u0131n v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q amal\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fc canl\u0131 v\u0259 qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 tarixi romanlar yaln\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sinin n\u0259tic\u0259si olaraq qalmay\u0131b, xalq\u0131m\u0131z\u0131n yadda\u015f\u0131n\u0131 \u0259ks etdir\u0259n qiym\u0259tli s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259rl\u0259ridir.S\u0259n\u0259tkar\u0131n tarixi romanlar\u0131n\u0131 daha da oxunaql\u0131 ed\u0259n \u0259n m\u00fch\u00fcm c\u0259h\u0259tl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 onlar\u0131n ideyaca m\u00fcasirliyi, bu g\u00fcn\u00fcn probleml\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 olmas\u0131d\u0131r.Bu romanlar t\u0259svir olunan faktlara v\u0259 hadis\u0259l\u0259r\u0259 yana\u015fma t\u0259rzi il\u0259 d\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb edir.<br \/>\nSovet imperiyas\u0131n\u0131n \u0259n \u00e7\u0259tin v\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b d\u00f6n\u0259mind\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 tarixi m\u00f6vzulara m\u00fcraci\u0259t etm\u0259kl\u0259 sovet imperiyas\u0131na etiraz\u0131n\u0131 ifad\u0259 etmi\u015fdir.<br \/>\nYaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131q axtar\u0131\u015flar\u0131n\u0131n u\u011furlar\u0131ndan say\u0131lan \u015eirvan triologiyas\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi yadda\u015f\u0131nda \u0259h\u0259miyy\u0259tli yer tutan \u015eirvan\u0131n yeti\u015fdirdiyi \u0259d\u0259bi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rinin b\u0259dii sur\u0259tl\u0259ri yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.Bel\u0259 ki, triologiyan\u0131n ilk \u0259s\u0259ri olan &#8220;V\u0259t\u0259n\u0259 qay\u0131t&#8221; roman\u0131nda XVII y\u00fcz ilin istedadl\u0131 s\u00f6z ustas\u0131 Ni\u015fat \u015eirvaninin (N\u0259c\u0259fin) u\u015faql\u0131\u011f\u0131ndan ta \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna kimi q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nH\u0259l\u0259 ki\u00e7ik ya\u015flar\u0131ndan atas\u0131 Abdul\u0259li \u015eirvan\u0131n q\u0259hr\u0259man o\u011fullar\u0131na ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259r\u0259k da\u011flara \u00e7\u0259kilmi\u015f S\u00fcleyman Pa\u015fan\u0131n adamlar\u0131n\u0131 pusquya salaraq m\u0259hv etmi\u015f v\u0259 \u00f6z\u00fc d\u0259 \u015eamax\u0131n\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda h\u0259lak olmu\u015fdur. Ki\u00e7ik N\u0259c\u0259f n\u0259n\u0259si \u015e\u0259r\u0259fnis\u0259nin himay\u0259sind\u0259 b\u011fy\u00fcm\u00fc\u015f, erk\u0259n ya\u015flar\u0131ndan misg\u0259r M\u0259\u015f\u0259di Ha\u015fimin yan\u0131nda m\u00fck\u0259mm\u0259l n\u0259qqa\u015fl\u0131q s\u0259n\u0259tin\u0259 yiy\u0259l\u0259nmi\u015fdir. Bundan \u0259lav\u0259 o,m\u00fck\u0259mm\u0259l mollaxana t\u0259hsili d\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. Lakin \u015fer\u0259 olan h\u0259v\u0259si onun \u015ferl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmas\u0131na \u015f\u0259rait yaratm\u0131\u015fd\u0131r.19 ya\u015fl\u0131 N\u0259c\u0259f \u00f6z\u00fcn\u0259 Ni\u015fat t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc se\u00e7\u0259r\u0259k q\u0259z\u0259ll\u0259r yazma\u011fa ba\u015flay\u0131r. N\u0259hay\u0259t g\u0259nc Ni\u015fat n\u0259n\u0259sinin t\u0259hriki il\u0259 K\u0259but\u0259r adl\u0131 bir q\u0131zla evl\u0259nir. Lakin bu uzun s\u00fcrm\u00fcr.K\u0259but\u0259r o\u011flunu d\u00fcnyaya g\u0259tir\u0259rk\u0259n v\u0259fat edir.Bir m\u00fcdd\u0259t \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u0259l\u0259 bilm\u0259y\u0259n Ni\u015fat eld\u0259n-el\u0259 g\u0259zir. N\u0259hay o, anas\u0131n\u0131n himay\u0259sind\u0259 qoydu\u011fu atas\u0131n\u0131n ad\u0131 verilmi\u015f ki\u00e7ik Abdul\u0259lini g\u00f6rm\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259rk\u0259n qon\u015fuluqda ya\u015fayan erm\u0259ni q\u0131z\u0131 Maroya a\u015fiq olur. Lakin bu izdi vac ba\u015f tutmur&#8230;<br \/>\nTez-tez basq\u0131na m\u0259ruz qalm\u0131\u015f var-yoxu \u018fsg\u0259r b\u0259y t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259ll\u0259rind\u0259n al\u0131nm\u0131\u015f \u018fsg\u0259r b\u0259y t\u0259r\u0259find\u0259n S\u0259lyana s\u00fcrg\u00fcn edilir. Uzun m\u00fcdd\u0259t s\u00fcrg\u00fcn h\u0259yat\u0131 ya\u015fayan Ni\u015fat anas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm x\u0259b\u0259rini e\u015fidib gizli yolnan \u015eirvana g\u0259lir, lakin o\u011flu Abdul\u0259lini he\u00e7 yerd\u0259 tapa bilmir. Lakin onu \u00f6yr\u0259n\u0259 bilir ki, hans\u0131sa bir d\u0259rvi\u015f Abdul\u0259lini g\u00f6t\u00fcr\u00fcb nam\u0259lum istiqam\u0259t\u0259 getmi\u015fdir. Ni\u015fat uzun axtar\u0131\u015fdan he\u00e7 bir n\u0259tic\u0259 \u0259ld\u0259 ed\u0259 bilm\u0259y\u0259r\u0259k yenid\u0259n S\u0259lyana qay\u0131d\u0131r v\u0259 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn ax\u0131r\u0131na kimi orada ya\u015fay\u0131r.<br \/>\nTriologiyan\u0131n ikinci hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil ed\u0259n &#8220;Al\u0259md\u0259 s\u0259sim var m\u0259nim&#8221; roman\u0131nda XIX y\u00fczilin g\u00f6rk\u0259mli \u015fairi Seyid \u018fzim \u015eirvaninin, sonuncu hiss\u0259si olan &#8220;Yad et m\u0259ni&#8221; roman\u0131nda is\u0259 XX y\u00fczild\u0259 ya\u015fay\u0131b yaratm\u0131\u015f Abbas S\u0259hh\u0259tin h\u0259yat v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti t\u0259svir olunmu\u015fdur.<br \/>\nYaz\u0131\u00e7\u0131 tariximizin iki \u0259srd\u0259n art\u0131q bir d\u00f6vrd\u0259 \u015eirvanda c\u0259r\u0259yan ed\u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b, ziddiy\u0259tli hadis\u0259l\u0259ri izl\u0259mi\u015f v\u0259 bu hadis\u0259l\u0259ri q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r.\u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259 Az\u0259rbaycan tarixin\u0259 faktlar v\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259rl\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirmi\u015f bir \u00e7ox m\u0259qamlarda ke\u00e7mi\u015fin qaranl\u0131q \u00f6yr\u0259nilm\u0259mi\u015f s\u0259hif\u0259l\u0259rini canland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Bu bax\u0131mdan yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n 1971-ci ild\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 Az\u0259rbaycan tarixi n\u0259srind\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli yerl\u0259rd\u0259n birini tutan &#8220;Al\u0259md\u0259 s\u0259sim var m\u0259nim&#8221; roman\u0131d\u0131r. M\u00fc\u0259llifin ilk roman\u0131 olan v\u0259 \u0259d\u0259bi m\u00fchit<br \/>\nt\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259ssasl\u0131qla qar\u015f\u0131lanan bu \u0259s\u0259rin ad\u0131 Seyid \u018fzim \u015eirvaninin \u015ferind\u0259n g\u00f6tr\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.Yaz\u0131\u00e7\u0131 \u0259vv\u0259lc\u0259 roman\u0131n ad\u0131n\u0131 &#8220;M\u0259h\u0259bb\u0259t g\u00fcnahd\u0131rm\u0131?&#8221;adland\u0131rma\u011f\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutsa da, \u0259s\u0259r n\u0259\u015fr\u0259 ged\u0259n zaman onun ad\u0131-n\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259 q\u0259rar vermi\u015fdir.Yaz\u0131\u00e7\u0131 roman\u0131n m\u0259zmunu aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rqin\u0259z\u0259r\u0259 alaraq bu fikir\u0259 g\u0259lmi\u015fdir.(\u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259nin \u015f\u0259xsi arxivind\u0259n<br \/>\ng\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f faktlara \u0259sas\u0259n).<br \/>\n&#8220;Al\u0259md\u0259 s\u0259sim var m\u0259nim&#8221; roman\u0131nda yaz\u0131\u00e7\u0131 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na v\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tin\u0259 b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259t b\u0259sl\u0259diyi Seyid \u018fzim \u015eirvaninin obraz\u0131n\u0131 yaratma\u011f\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131na m\u0259qs\u0259d qoymu\u015f v\u0259 bununla kifay\u0259tl\u0259nm\u0259mi\u015f b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 XIX y\u00fczilin \u015eirvan tarixinin, daha do\u011frusu, \u015eamax\u0131 m\u00fchitini ictimai-siyasi v\u0259 \u0259d\u0259bi hadis\u0259l\u0259rin canl\u0131 m\u0259nz\u0259r\u0259sini izl\u0259mi\u015f v\u0259 yuxar\u0131da qeyd etdiyi miz &#8220;Al\u0259md\u0259 s\u0259sim var m\u0259nim&#8221; roman\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n&#8220;G\u00f6rk\u0259mli xalq \u015fairi R\u0259sul Rzan\u0131n fikrinc\u0259 \u0259s\u0259rin b\u0259y\u0259nilm\u0259sinin \u0259sas c\u0259h\u0259tl\u0259rind\u0259n biri, b\u0259lk\u0259 d\u0259 \u0259n d\u0259y\u0259rlisi, yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u0259, onun insanlar\u0131na, xalq\u0131n ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 yax\u0131ndan b\u0259l\u0259d olmas\u0131d\u0131r.Biz bu \u0259s\u0259rd\u0259n xalq\u0131n ke\u00e7mi\u015fin\u0259 aid ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259r, k\u00f6hn\u0259likl\u0259 yeniliyin m\u00fcbariz\u0259sind\u0259n, h\u0259m d\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 m\u00fchit haqq\u0131nda maraql\u0131 m\u0259lumatlar al\u0131r\u0131q.Kitab\u0131 v\u0259r\u0259ql\u0259dikc\u0259 bir zamanlar g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz m\u0259i\u015f\u0259t ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri, insan xarakterl\u0259ri, faktlar d\u00fcz\u00fcm\u00fc yava\u015f-yava\u015f g\u00f6zl\u0259rimiz<br \/>\n\u00f6n\u00fcnd\u0259 canlan\u0131r&#8221;.<br \/>\nYaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n 1973-c\u00fc ild\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 &#8220;V\u0259t\u0259n\u0259 qay\u0131t&#8221; roman\u0131n\u0131n s\u00fcjetind\u0259 V\u0259t\u0259n v\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t m\u00f6vzusu \u0259sas yer tutmu\u015fdur.Yaz\u0131\u00e7\u0131 roman boyu bu s\u00fcjet x\u0259tl\u0259rinin paralel t\u0259svirini ver\u0259 bilmi\u015fdir.Roman Sovet senzuras\u0131na m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nYaz\u0131\u00e7\u0131 1980-ci ild\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 &#8220;Yad et m\u0259ni&#8221; roman\u0131nda XX y\u00fczilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 c\u0259r\u0259yan ed\u0259n hadis\u0259l\u0259rd\u0259n s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131l\u0131r. Romanda \u00fc\u00e7 dostun:-Abbas S\u0259hh\u0259tin, Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Sabirin, A\u011fali Nasihin ya\u015fad\u0131qlar\u0131 h\u0259yat h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri fonunda q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 ki, yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n t\u0259birinc\u0259 des\u0259k, Abbas S\u0259hh\u0259tin simas\u0131nda v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q v\u0259 xeyirxahl\u0131q, Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Sabirin timsal\u0131nda f\u0259dakarl\u0131q v\u0259 c\u0259surluq, A\u011f\u0259li Nasihin \u015f\u0259xsind\u0259 t\u0259vazukarl\u0131q v\u0259 s\u0259mimilik kimi m\u0259n\u0259vi-\u0259xlaqi keyfiyy\u0259tl\u0259r inand\u0131r\u0131c\u0131<br \/>\nb\u0259dii detallarla q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Lakin yaz\u0131\u00e7\u0131 romanda diqq\u0259ti Abbas S\u0259hh\u0259t\u0259 y\u00f6n\u0259ltm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, hadis\u0259 v\u0259 \u0259hv\u0259latlar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r onun-<br \/>\nla ba\u011flam\u0131\u015fd\u0131r. Bununla da yaz\u0131\u00e7\u0131 triologiyaya daxil olan \u00fc\u00e7 tarixi roma-n\u0131na son qoymu\u015fdur. (Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n arxiv materiallar\u0131ndan m\u0259lum olur ki, romanda ad\u0131 ke\u00e7\u0259n<br \/>\nA\u011fali Nasih Ni\u015fat \u015eirvaninin uzun m\u00fcdd\u0259t axtard\u0131\u011f\u0131 o\u011flu olmu\u015fdur.)<br \/>\nYaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n 1981-ci ild\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tayinin h\u0259yat v\u0259 m\u00fcbariz\u0259 yollar\u0131ndan b\u0259hs ed\u0259n &#8220;Bak\u0131-1501&#8221; ci ild\u0259 \u0259s\u0259ri d\u0259 oxucular t\u0259r\u0259find\u0259n r\u0259\u011fb\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lanm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259lum oldu\u011fu kimi Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tayi haqq\u0131nda bir s\u0131ra \u0259s\u0259rl\u0259r yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.Bunlar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 \u018flisa Nicat\u0131n &#8220;Q\u0131z\u0131lba\u015flar&#8221;, F\u0259rman K\u0259rimzad\u0259nin &#8220;X\u00fcdaf\u0259rin k\u00f6rp\u00fcs\u00fc&#8221; v\u0259 &#8220;\u00c7ald\u0131ran d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc&#8221; x\u00fcsusi yer tutur.\u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tayinin \u015f\u0259xsiyy\u0259tind\u0259n b\u0259hs ed\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259rin yaz\u0131lmas\u0131na z\u0259rur\u0259t &#8211; Sovet imperiyas\u0131nda siyasi iqlimin bir q\u0259d\u0259r m\u00fclayiml\u0259\u015fm\u0259si v\u0259 bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n milli azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131, eyni zamanda, tarix\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 b\u00f6y\u00fck v\u0259zif\u0259 qoymu\u015fdur. Bu bax\u0131mdan, \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259 yeni bir bax\u0131\u015fla \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tayinin yenid\u0259n ara\u015fd\u0131r\u0131laraq q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nmas\u0131n\u0131 z\u0259ruri hesab etmi\u015fdir. \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tayinin \u015f\u0259xsiyy\u0259tind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n itirilmi\u015f d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin b\u0259rpas\u0131,par\u00e7alanm\u0131\u015f m\u0259ml\u0259k\u0259tin birl\u0259\u015fdirilm\u0259si, b\u00fct\u00f6vl\u0259\u015fdirilm\u0259si amal\u0131 dayan\u0131r.&#8221;Q\u0131z\u0131lba\u015flar&#8221; roman\u0131nda \u00c7ald\u0131ran d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n &#8211; Sultan S\u0259liml\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tayinin aras\u0131nda ged\u0259n m\u00fcharib\u0259 T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 faciy\u0259l\u0259rin a\u011fr\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan x\u0259b\u0259r verir.<br \/>\nF\u0259rman K\u0259rimzad\u0259nin q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 &#8220;X\u00fcdaf\u0259rin k\u00f6rp\u00fcs\u00fc&#8221; v\u0259 &#8220;\u00c7ald\u0131ran&#8221; d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc romanlar\u0131nda daha \u00e7ox \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tayinin h\u0259yat\u0131 v\u0259 m\u00fcbariz\u0259 yolu canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Lakin bu m\u00f6vzuda yaz\u0131lan romanlar i\u015f\u0259risind\u0259 yaz\u0131lma tarixin\u0259 g\u00f6r\u0259 ilk s\u0131rada dayanan \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n biri \u018fziz\u0259C\u0259f\u0259rzad\u0259nin &#8220;Bak\u0131-1501&#8243;ci ild\u0259 roman\u0131 olmu\u015fdur. Romanda Bak\u0131n\u0131n \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si s\u0259hn\u0259si qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ks olunmu\u015fdur. Lakin \u0259s\u0259rd\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tayinin Bak\u0131ya y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc \u0259sas yer tutsa da m\u00fc\u0259llif tarixi<br \/>\nhadis\u0259l\u0259ri yaln\u0131z bu faktla m\u0259hdudla\u015fd\u0131rmam\u0131\u015fd\u0131r. O, X\u0259tayinin hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259li\u015find\u0259n tutmu\u015f \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna q\u0259d\u0259r onun bir h\u00f6k\u00fcmdar, s\u0259rk\u0259rd\u0259 v\u0259 \u015fair kimi f\u0259aliyy\u0259tinin \u0259sas m\u0259qamlar\u0131n\u0131 canland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nT\u0259dqiqat\u00e7\u0131-\u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas Akif H\u00fcseynov roman\u0131 t\u0259hlil ed\u0259rk\u0259n ba\u015f q\u0259hr\u0259man\u0131 yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n u\u011furu kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirmi\u015fdir. Onun fikrinc\u0259 m\u00fc\u0259llif \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tayinin m\u00fcr\u0259kk\u0259b xarakterini, obraz\u0131n f\u0259aliyy\u0259tinin q\u00fcsurlar\u0131n\u0131 da g\u00f6st\u0259r\u0259 bilmi\u015fdir. Romanda X\u0259tayini Az\u0259rbaycan h\u00f6k\u00fcmdar\u0131 v\u0259 onun yarad\u0131c\u0131s\u0131 kimi g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<br \/>\nRoman\u0131n epiloqunda \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tayinin \u015f\u0259xsiyy\u0259tinin v\u0259 m\u00fcbariz\u0259sini simvolu kimi dil, qeyr\u0259t v\u0259 v\u0259t\u0259n sevgisi diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015fdir.<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n &#8220;Xo\u015f g\u00f6rd\u00fck s\u0259yyah&#8221;adl\u0131 povestinin yenid\u0259n i\u015fl\u0259nmi\u015f v\u0259 geni\u015fl\u0259ndirilmi\u015f variant\u0131 tamamil\u0259 ba\u015fqa bir adla -&#8220;Eld\u0259n-el\u0259&#8221; ad\u0131 alt\u0131nda oxuculara t\u0259qdim edilmi\u015fdir. \u018fs\u0259rd\u0259 XIX y\u00fczild\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f Az\u0259rbaycan alimi v\u0259 s\u0259yyah\u0131 Zeynalabdin \u015eirvaninin h\u0259yat\u0131ndan b\u0259hs olunur. Yaz\u0131\u00e7\u0131 h\u0259yat\u0131n\u0131n otuz yeddi ilini s\u0259yah\u0259td\u0259 ke\u00e7irmi\u015f bu g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tin \u00f6m\u00fcr yolunu diqq\u0259tl\u0259 izl\u0259mi\u015f oxuculara qaranl\u0131q qalan bir \u00e7ox m\u0259qamlar\u0131 q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. Romanda \u0130ran, T\u00fcrkiy\u0259, Hindistan,<br \/>\nPakistan, Orta Asiya, \u018fr\u0259b \u00f6lk\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda verilmi\u015f m\u0259lumatlar \u0259s\u0259ri daha da maraql\u0131 v\u0259 oxunaql\u0131 etmi\u015fdir. Romanda Zeynalabdin \u015eirvaninin h\u0259yat\u0131n\u0131n u\u015faql\u0131q \u00e7a\u011flar\u0131ndan tutmu\u015f \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonlar\u0131nad\u0259k olan d\u00f6vr\u00fc \u0259hat\u0259 olunmu\u015fdur. \u018fs\u0259rd\u0259 ba\u015f q\u0259hr\u0259man Zeynalabdinin h\u0259yat yolda\u015f\u0131 v\u0259 dostuna v\u0259siyy\u0259ti \u00f6mr\u00fc yollarda ke\u00e7mi\u015f bir insan\u0131 h\u0259yat\u0131 fonunda c\u0259r\u0259yan etmi\u015fdir. O,demi\u015fdir:- &#8220;V\u0259siyy\u0259t y\u00fcng\u00fcnl\u00fckd\u00fcr, islamiyy\u0259tin qaydalar\u0131ndand\u0131r, qulaq as\u0131n. \u018fvv\u0259linci v\u0259 ax\u0131r\u0131nc\u0131 iki yadigar\u0131m\u0131 h\u0259r ikiniz\u0259; &#8211; kitablar\u0131m, yaz\u0131lar\u0131m, bir d\u0259 balalar\u0131m\u0131 siz\u0259 \u0259man\u0259t edir\u0259m.Yaz\u0131lar\u0131m\u0131 \u0259min yerd\u0259 saxlay\u0131n, yad \u0259ll\u0259r\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259sin. \u018fmin\u0259m ki, g\u00fcn g\u0259l\u0259c\u0259k on-lar insanlara laz\u0131m olacaqd\u0131r.Yoxsa he\u00e7 \u00f6mr\u00fcm\u00fc s\u0259rf etm\u0259y\u0259, d\u00fcnyan\u0131 dola\u015fma\u011fa d\u0259ym\u0259zdi. \u0130kincisi balalar\u0131m\u0131 oxudun, qoy alnas\u0131nlar ki, elm y\u00fck deyil, el\u0259 bir x\u0259zin\u0259dir ki, insan\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 d\u00fcz yola d\u0259v\u0259t ed\u0259r.&#8221; :-Dey\u0259 v\u0259siyy\u0259t etmi\u015fdir. \u018fs\u0259rin sonunda yaz\u0131\u00e7\u0131 Zeynalabdin \u015eirvaninin s\u0259yah\u0259td\u0259 olark\u0259n S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131nda \u00f6ld\u00fcy\u00fc deyilir.Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n ara\u015fd\u0131rmalar\u0131ndan bel\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki. Zeynalabdin \u015eirvani g\u0259mid\u0259 s\u0259yah\u0259td\u0259 olark\u0259n g\u0259mid\u0259 \u00f6ld\u00fcy\u00fc, v\u0259 c\u0259s\u0259di d\u0259niz\u0259 at\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan onun m\u0259zar\u0131 olmam\u0131\u015f-<br \/>\nd\u0131r.<br \/>\nYaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n bir q\u0259d\u0259r \u0259vv\u0259l y\u0259ni 2003-c\u00fc ild\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczulinin h\u0259yat\u0131ndan b\u0259hs ed\u0259n &#8220;E\u015fq Sultan\u0131&#8221;adl\u0131 roman\u0131-d\u0131r. M\u0259lum oldu\u011fu kimi, F\u00fczulinin h\u0259yat\u0131 v\u0259 qeyri-adi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 be\u015f y\u00fcz ild\u0259n art\u0131qd\u0131r ki, s\u00f6z d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6z sehrind\u0259, cazib\u0259sind\u0259 saxlam\u0131\u015fd\u0131r. Tarixin s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 \u015feir d\u00fchas\u0131n\u0131n bu g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259sinin sehrin\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259k \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259nin d\u0259rin istedad sahibi oldu\u011fundan x\u0259b\u0259r verir. &#8220;E\u015fq Sultan\u0131&#8221;yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n son n\u00f6qt\u0259si kimi ma-<br \/>\nraq do\u011furur.<br \/>\nYaz\u0131\u00e7\u0131 b\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fc boyu g\u0259rgin i\u015fl\u0259s\u0259 d\u0259 onun h\u0259yat\u0131n\u0131n son ill\u0259ri daha s\u0259m\u0259r\u0259li olmu\u015fdur. Bel\u0259 ki, yaz\u0131\u00e7\u0131 il\u0259 yax\u0131n \u00fcnsiyy\u0259td\u0259 olanlar onundaim vaxt azl\u0131\u011f\u0131ndan \u015fikay\u0259tl\u0259ndiyini xat\u0131rlay\u0131rlar&#8230;<br \/>\nF\u00fczuli m\u00f6vzusu \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259nin uzun ill\u0259r boyu axtar\u0131\u015flar\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sidir. Onun F\u00fczuliy\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f elmi t\u0259dqiqat \u0259s\u0259rl\u0259ri d\u0259 diqq\u0259t\u0259 layiq qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015fdir. &#8220;E\u015fq Sultan\u0131&#8221; roman\u0131nda yaz\u0131\u00e7\u0131 F\u00fczulinin \u015eirvandan k\u00f6\u00e7\u00fcb getm\u0259sini, \u0259sl\u0259n \u015eamax\u0131n\u0131n q\u0259dim Bayat k\u0259ndind\u0259n olmas\u0131n\u0131 t\u0259svir etmi\u015fdir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 roman boyu F\u00fczulinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 v\u0259t\u0259n h\u0259sr\u0259ti, q\u00fcrb\u0259t duy\u011fular\u0131 \u0259s\u0259rd\u0259 qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.\u018fs\u0259rin yaranmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259svir olunan epizodlar \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsuslu\u011fu il yadda qal\u0131r. \u018fdib \u0259s\u0259rd\u0259 yaratm\u0131\u015f oldu\u011fu tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin b\u0259nz\u0259rsizliyi il\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb edir. Roman\u0131n \u00fcslubuna d\u0259rin ax\u0131c\u0131 bir lirizm ha-<br \/>\nkimdir. Bu da \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259nin \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsus \u00fcslubunu diqq\u0259td\u0259 saxlam\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nOnu da qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, \u015eamax\u0131 rayonunun Bayat k\u0259ndind\u0259 F\u00fczulinin heyk\u0259linin qoyulmas\u0131 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc \u018fziz\u0259 xan\u0131m\u0131n ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<br \/>\nM\u00fc\u0259llifin yaln\u0131z \u00f6z d\u00f6vr\u00fcn\u0259 deyil, g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 \u00fcnvanlanm\u0131\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri d\u0259 geni\u015f oxucu k\u00fctl\u0259sini diqq\u0259t v\u0259 mara\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur.<br \/>\n(Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259nin m\u0259zar da\u015f\u0131na &#8220;Bak\u0131-1501&#8243;roman\u0131ndan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n dilind\u0259n deyilmi\u015f:-&#8220;Siz\u0259 v\u0259siyy\u0259tim-dili-<br \/>\nmizi, qeyr\u0259timizi, v\u0259t\u0259nimizi qoruyun&#8221;-s\u00f6zl\u0259ri h\u0259kk olunmu\u015fdur).<br \/>\nYaz\u0131da g\u00f6st\u0259rilmi\u015f b\u0259zi m\u0259qamlar \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259nin \u015f\u0259xsi arxivind\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 Nizami ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n istedadl\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n biri olan Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsus bir yarad\u0131c\u0131l\u0131q yolu ke\u00e7mi\u015fdir.Daha \u00e7ox tarixi roman ustas\u0131 kimi tan\u0131nan yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u0259d\u0259bi-b\u0259dii irsi \u00f6z\u00fcn\u00fcn z\u0259nginliyi,\u0259hat\u0259liliyi il\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb edir. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 aliml\u0259r \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259nin yarad\u0131c\u0131l\u0131q yolunu \u015f\u0259rti olaraq \u00fc\u00e7 m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 b\u00f6l\u00fcrl\u0259r. Bel\u0259 ki,1937-1970-ci ill\u0259ri \u0259hat\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-26386","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26386","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26386"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26386\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26390,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26386\/revisions\/26390"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26386"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26386"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26386"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}