{"id":28222,"date":"2018-08-28T01:00:44","date_gmt":"2018-08-27T21:00:44","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=28222"},"modified":"2018-08-28T09:03:40","modified_gmt":"2018-08-28T05:03:40","slug":"kamran-murquzov-az%c9%99rbaycan-%c9%99d%c9%99biyyatinda-ilkl%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=28222","title":{"rendered":"Kamran MURQUZOV.&#8221;Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda \u201cilk\u201dl\u0259r&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/10730926_708473925888118_1815156677351752954_n.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/10730926_708473925888118_1815156677351752954_n-300x300.jpg\" alt=\"10730926_708473925888118_1815156677351752954_n\" width=\"300\" height=\"300\" class=\"alignnone size-medium wp-image-15557\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/10730926_708473925888118_1815156677351752954_n-300x300.jpg 300w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/10730926_708473925888118_1815156677351752954_n-150x150.jpg 150w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/10730926_708473925888118_1815156677351752954_n.jpg 473w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>M\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcn t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun olaraq, daim inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan D\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n bir qolunu t\u0259\u015fkil ed\u0259n Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u00f6z spesifik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri, b\u0259dii-estetik keyfiyy\u0259tl\u0259ri, forma-m\u0259zmun, ideya-m\u00f6vzu, forma-s\u0259n\u0259tkarl\u0131q bax\u0131m\u0131ndan ictimaiyy\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas aliml\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259dqiqat obyekti olaraq qalmaqdad\u0131r.<br \/>\n   \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, q\u0259dim d\u00f6vrd\u0259n \u0259n yeni d\u00f6vr\u0259-\u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6n\u0259m\u0259 q\u0259d\u0259r inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sini ke\u00e7\u0259n Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda \u201cilk\u201dl\u0259r s\u00f6z s\u0259n\u0259tkarlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131za g\u0259tiril\u0259n yenilikl\u0259r kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir. Bu bax\u0131mdan, saray \u0259d\u0259biyyat\u0131 kimi xarakteriz\u0259 olunan XI-XII \u0259srl\u0259r \u0259d\u0259biyyat\u0131 x\u00fcsusil\u0259 se\u00e7ilir. \u0130lkl\u0259rin ilki is\u0259 XI \u0259srd\u0259 ya\u015fay\u0131b, \u0259s\u0259rl\u0259rini fars dilind\u0259 yazmas\u0131na baxmayaraq, humanist ideyalar t\u0259bli\u011f etm\u0259kl\u0259 saraylarda ya\u015famayan, r\u00fcbail\u0259r ustad\u0131 Q\u0259tran T\u0259brizidir. Q.T\u0259brizi \u0259d\u0259biyyt\u0131m\u0131z\u0131n z\u0259nginl\u0259\u015fm\u0259si y\u00f6n\u00fcm\u00fcnd\u0259 misilsiz xidm\u0259tl\u0259ri ad\u0131 daha \u00e7ox \u00e7\u0259kil\u0259n m\u00fc\u0259llifl\u0259rind\u0259n biri olaraq xat\u0131rlanmaqdad\u0131r. Bel\u0259 ki, Q\u0259tran T\u0259brizi ilk d\u0259f\u0259 olaraq \u0259d\u0259biyyat tariximizd\u0259 fars dilind\u0259 r\u00fcbai yazma\u011fa m\u00fc\u0259ss\u0259r olub. XI \u0259sr \u00fc\u00e7\u00fcn bu \u00e7ox m\u00fch\u00fcm v\u0259 \u0259lam\u0259tdar hadis\u0259 idi.<br \/>\n   Dahi Az\u0259rbaycan \u015fairi v\u0259 m\u00fct\u0259f\u0259kkiri Nizami G\u0259nc\u0259vinin \u0259s\u0259rl\u0259rinin t\u0259siri il\u0259 \u0259s\u0259r yazmaq, bir n\u00f6v, d\u0259b hal\u0131n\u0131 al\u0131r. Nizami G\u0259nc\u0259vinin \u201cX\u0259ms\u0259\u201dsind\u0259<br \/>\nKlassik \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda XIII-XVI \u0259srin d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259mxsus yeri v\u0259 \u00e7\u0259kisi var. \u00c7\u00fcnki m\u0259hz h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Anadilli f\u0259ls\u0259fi q\u0259z\u0259lin (Seyid \u018fli \u0130mad\u0259ddin N\u0259simi) v\u0259 tuyuq (Qazi B\u00fcrhan\u0259ddin) janr\u0131n\u0131n b\u00fcn\u00f6vr\u0259si qoyulur. Ana dilind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq, divan \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259lir. H\u00f6kmdar-\u015fairl\u0259r \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tayi, Qazi B\u00fcrhan\u0259ddin \u018fhm\u0259d, Mirz\u0259 Cahan\u015fah H\u0259qiqi kimi g\u00f6rk\u0259mli s\u00f6z s\u0259n\u0259tkarlar\u0131 h\u0259m d\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f meydanlar\u0131nda igidlik g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259, m\u0259nsub olduqlar\u0131 soyk\u00f6k\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131qlar\u0131n\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdirirl\u0259r.<br \/>\n   \u018fn yeni d\u00f6vr\u00fcn I v\u0259 II m\u0259rh\u0259l\u0259si d\u0259 dig\u0259rl\u0259r d\u00f6vrl\u0259r il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 he\u00e7 d\u0259 geri qalm\u0131r. \u018fksin\u0259, \u00f6z yeniliyi, novatorlu\u011fu il\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n \u0259d\u0259bi-b\u0259dii ideya istiqam\u0259tinin d\u00fczg\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r.<br \/>\n  Stalin xofunun v\u0259 qorxusunun getm\u0259diyi bir d\u00f6vrd\u0259-XX \u0259srin 50-ci ill\u0259rind\u0259 \u015fair-dramaturq S\u0259m\u0259d Vur\u011fun \u0259d\u0259biyyat tariximizd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq, \u201cXalq \u015fairi\u201d f\u0259xri ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u0259kl\u0259, yeni bir \u0259n\u0259n\u0259nin b\u00fcn\u00f6vr\u0259sinin  \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f olur. Bu hadis\u0259 Bu g\u00f6rk\u0259mli s\u00f6z s\u0259n\u0259tkar\u0131 S\u0259m\u0259d Vur\u011funun anadan olmas\u0131n\u0131n \u0259lli illik yubileyin\u0259 v\u0259 z\u0259ngin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyi t\u0259r\u0259find\u0259n veril\u0259n \u0259n b\u00f6y\u00fck qiym\u0259t olur. Sonrak\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 d\u0259 R\u0259sul Rza, M\u0259mm\u0259d Rahim, S\u00fcleyman R\u00fcst\u0259m kimi q\u00fcdr\u0259tli s\u0259n\u0259tkarlar\u0131 da \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n inki\u015faf\u0131ndak\u0131 m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259rin\u0259, \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131za g\u0259tirdikl\u0259ri yenilikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u201cXalq \u015fairi\u201d f\u0259xri ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fcrl\u0259r.<br \/>\n   \u00c7a\u011fda\u015f Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyayt\u0131n\u0131n inki\u015faf etm\u0259sind\u0259 Xalq \u015fairl\u0259rimizin d\u0259 \u0259v\u0259zsiz xidm\u0259tl\u0259ri var. Bu bax\u0131mdan, \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda \u201cilk\u201dl\u0259r\u0259 imza atan s\u00f6z s\u0259n\u0259tkarlar\u0131m\u0131z aras\u0131nda Z\u0259limxan Yaqub, Vaqif S\u0259m\u0259do\u011flu, N\u0259riman H\u0259s\u0259nzad\u0259nin d\u0259 ad\u0131n\u0131 unutmaq olmaz. Bel\u0259 ki, ad\u0131\u00e7\u0259kil\u0259n \u015fairl\u0259rimizin h\u0259r biri \u0259d\u0259biyyat tariximizd\u0259 ilkl\u0259ri il\u0259 tarix\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb. M\u0259s\u0259l\u0259n, uzun m\u00fcdd\u0259t Az\u0259rbaycan A\u015f\u0131qlar Birliyin\u0259 (2008-2016-c\u0131 ill\u0259r) r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n Xalq \u015fairi Z\u0259limxan Yaqubun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm hiss\u0259sini T\u00fcrk-M\u00fcs\u0259lman \u0259xlaq\u0131, T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck-Turan\u00e7\u0131l\u0131q ideologiyas\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkil etdiyini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, b\u00f6y\u00fck m\u0259mnunluq hissi il\u0259 dey\u0259 bil\u0259rik ki,  Ankaradak\u0131 T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 Beyn\u0259lxalq Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Beyn\u0259lxalq \u00d6d\u00fcl Komit\u0259sinin 7 fevral 2014-c\u00fc il tarixli q\u0259rar\u0131yla Z\u0259limxan Yaqubun T\u00fcrk \u0259d\u0259biyyat\u0131na y\u00fcks\u0259k xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 Beyn\u0259lxalq Nazim Hikm\u0259t \u015eeir M\u00fckafat\u0131 il\u0259 t\u0259ltif olunmas\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n n\u00f6vb\u0259ti u\u011furlar\u0131 kimi xarakteriz\u0259 olunmal\u0131d\u0131r.<br \/>\n  T\u0259nhal\u0131q poeziyas\u0131n\u0131n \u0259n g\u00f6z\u0259l n\u00fcmun\u0259l\u0259rini \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tir\u0259n, geni\u015f oxucu auditoriyas\u0131n\u0131 \u00f6z ideyalar\u0131 \u0259traf\u0131nda x\u0131s birl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 s\u0259sl\u0259y\u0259n sevimli Xalq \u015fairimiz Vaqif S\u0259m\u0259do\u011flunun \u0259d\u0259biyyat sah\u0259sind\u0259ki xidm\u0259tl\u0259ri d\u00f6vl\u0259timiz t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilib. 2014-c\u00fc ild\u0259 is\u0259 \u201cN\u0259simi\u201d m\u00fckafat\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u0259kl\u0259, \u0259d\u0259biyyat tariximizd\u0259 Xalq \u015fairl\u0259ri, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, s\u00f6z s\u0259n\u0259tkarlar\u0131 aras\u0131nda ilk\u0259 imza atan \u015fair-dramaturq kimi ad\u0131n\u0131 tarix\u0259 yazma\u011fa m\u00fc\u0259ss\u0259r oldu.<br \/>\n  Z\u0259ngin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 milyonlar\u0131n q\u0259lbini f\u0259th etmi\u015f lirik \u015feirl\u0259r, m\u0259nzum dramlar m\u00fc\u0259llifi, \u015fair-dramaturq N\u0259riman H\u0259s\u0259nzad\u0259 2016-c\u0131 ild\u0259 Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131ndak\u0131 xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131 m\u00fckafat\u0131na layiq g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti Zati-alil\u0259ri c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin 10 may 2017-ci il tarixli s\u0259r\u0259ncan\u0131m\u0131na \u0259sas\u0259n, Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin inki\u015faf\u0131ndak\u0131 x\u00fcsusi xidm\u0259tl\u0259riniz\u0259 g\u00f6r\u0259 \u201cHeyd\u0259r \u018fliyev M\u00fckafat\u0131\u201dna layiq g\u00f6r\u00fclm\u0259kl\u0259 \u201cilk\u201d\u0259 imza atd\u0131. Bel\u0259likl\u0259, eyni zamanda h\u0259m C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131 m\u00fckafat\u0131na, h\u0259m d\u0259 \u201cHeyd\u0259r \u018fliyev M\u00fckafat\u0131\u201dna layiq g\u00f6r\u00fcl\u0259n ilk Xalq \u015fairi kimi \u018fd\u0259biyyat tariximizd\u0259 yeni bir s\u0259hif\u0259 yazm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n<p>[b]D\u0259rin h\u00f6rm\u0259t v\u0259 ehtiramla,<\/p>\n<p>Kamran MURQUZOV,<br \/>\nAz\u0259rbaycan\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 \u018fd\u0259biyyat Portal\u0131n\u0131n<br \/>\nM\u0259tbuat xidm\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri,<br \/>\nAz\u0259rbaycan Jurnalistl\u0259r Birliyinin \u00fczv\u00fc.<br \/>\nBak\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri. 27 avqust 2018-ci il.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcn t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun olaraq, daim inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan D\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n bir qolunu t\u0259\u015fkil ed\u0259n Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u00f6z spesifik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri, b\u0259dii-estetik keyfiyy\u0259tl\u0259ri, forma-m\u0259zmun, ideya-m\u00f6vzu, forma-s\u0259n\u0259tkarl\u0131q bax\u0131m\u0131ndan ictimaiyy\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas aliml\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259dqiqat obyekti olaraq qalmaqdad\u0131r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, q\u0259dim d\u00f6vrd\u0259n \u0259n yeni d\u00f6vr\u0259-\u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6n\u0259m\u0259 q\u0259d\u0259r inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sini ke\u00e7\u0259n Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda \u201cilk\u201dl\u0259r s\u00f6z s\u0259n\u0259tkarlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131za g\u0259tiril\u0259n yenilikl\u0259r [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-28222","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28222","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28222"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28222\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28235,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28222\/revisions\/28235"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28222"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28222"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28222"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}