{"id":28994,"date":"2018-11-12T14:00:20","date_gmt":"2018-11-12T10:00:20","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=28994"},"modified":"2018-11-12T14:52:25","modified_gmt":"2018-11-12T10:52:25","slug":"huseyn-cavid","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=28994","title":{"rendered":"H\u00fcseyn CAV\u0130D"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/Huseyn-Cavid.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/Huseyn-Cavid-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" class=\"alignnone size-medium wp-image-28999\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/Huseyn-Cavid-300x200.jpg 300w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/Huseyn-Cavid.jpg 600w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>H\u0259yat\u0131<\/p>\n<p>H\u00fcseyn Cavidin 130 illik yubileyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259 burax\u0131lm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan po\u00e7t markas\u0131 (2012)<br \/>\nH\u00fcseyn Cavid 1882-ci ild\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n indiki K\u0259ng\u0259rli Rayonunun \u015eahtaxt\u0131 k\u0259ndind\u0259 ruhani ail\u0259s\u0131nd\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7\u0131b. \u0130btidai t\u0259hsilini Nax\u00e7\u0131vanda molla m\u0259kt\u0259bind\u0259, orta t\u0259hsilini M.T.Sidqinin &#8220;M\u0259kt\u0259bi-t\u0259rbiy\u0259&#8221; adl\u0131 yeni \u00fcsullu m\u0259kt\u0259bind\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r (1894-1898). 1899-1903-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda olmu\u015f, T\u0259brizin &#8220;Talibiyy\u0259&#8221; m\u0259dr\u0259s\u0259sind\u0259 t\u0259hsilini davam etdirmi\u015fdir. \u0130stanbul Universitetinin \u0259d\u0259biyyat \u015f\u00f6b\u0259sini bitirmi\u015f (1909), Nax\u00e7\u0131vanda, sonra is\u0259 G\u0259nc\u0259 v\u0259 Tiflisd\u0259, 1915-ci ild\u0259n is\u0259 Bak\u0131da m\u00fc\u0259llimlik etmi\u015fdir. H\u00fcseyn Cavid klassik Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini inki\u015faf etdir\u0259n s\u0259n\u0259tkarlardand\u0131r. O, XX \u0259sr Az\u0259rbaycan m\u00fct\u0259r\u0259qqi romantizminin banil\u0259rind\u0259n biri olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>H\u00fcseyn Cavid s\u0259n\u0259ti janr v\u0259 forma c\u0259h\u0259td\u0259n z\u0259ngindir. O, lirik \u015feirl\u0259rin, lirik-epik, epik poemalar\u0131n, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda ilk m\u0259nzum faci\u0259 v\u0259 dramlar\u0131n m\u00fc\u0259llifidir. &#8220;Ke\u00e7mi\u015f g\u00fcnl\u0259r&#8221; adl\u0131 ilk \u015feir kitab\u0131 1913-c\u00fc ild\u0259 \u00e7ap olunmu\u015fdur. H\u00fcseyn Cavid daha \u00e7ox dramaturq kimi tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Onun f\u0259ls\u0259fi v\u0259 tarixi faci\u0259l\u0259ri, ail\u0259-m\u0259i\u015f\u0259t dramlar\u0131 \u00fcslub, yaz\u0131 \u0259das\u0131 forma yeniliyi bax\u0131m\u0131ndan Az\u0259rbaycan dramaturgiyas\u0131nda yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131 kimi, milli teatr m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin inki\u015faf\u0131na da q\u00fcvv\u0259tli t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015f, &#8220;Cavid teatr\u0131&#8221; kimi s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndirilmi\u015fdir. Dramaturgiyas\u0131nda d\u00f6vr\u00fcn \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri, b\u00f6y\u00fck ictimai-siyasi v\u0259 m\u0259d\u0259ni \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik probleml\u0259ri \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda ilk m\u0259nzum faci\u0259 olan &#8220;\u015eeyx S\u0259nan&#8221; (1914) \u0259s\u0259rind\u0259 xalqlar\u0131 bir-birin\u0259 qovu\u015fdurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri din ideyas\u0131n\u0131 ortaya atm\u0131\u015fd\u0131r. H\u00fcseyn Cavid bu d\u00f6vrd\u0259 t\u0259dricl\u0259 &#8220;haq verilmir, al\u0131n\u0131r&#8221; ideyas\u0131na g\u0259lib \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda m\u00fch\u00fcm yer tutan &#8220;\u0130blis&#8221; (1918) m\u0259nzum faci\u0259sind\u0259 d\u00f6vr\u00fcn b\u00fct\u00fcn m\u00fcrt\u0259ce q\u00fcvv\u0259l\u0259ri &#8211; &#8220;Insan insana qurddur&#8221; f\u0259ls\u0259f\u0259sinin t\u0259r\u0259fdarlar\u0131, &#8220;\u0130yirminci \u0259srin m\u0259d\u0259ni v\u0259h\u015fil\u0259ri&#8221; olan dair\u0259l\u0259ri \u0130blis sur\u0259tind\u0259 \u00fcmumil\u0259\u015fdirilmi\u015f, i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r\u0259 l\u0259n\u0259t ya\u011fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>1926-c\u0131 ild\u0259 m\u00fcalic\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn Almaniyaya ged\u0259n v\u0259 7 ay Berlind\u0259 ya\u015fayan H\u00fcseyn Cavid oradan ziyal\u0131lar\u0131n m\u0259n\u0259vi iztirablar\u0131n\u0131 \u0259ks etdir\u0259n bir s\u0131ra siyasi-lirik v\u0259 lirik-epik \u015ferl\u0259rl\u0259 qay\u0131td\u0131.<\/p>\n<p>H\u00fcseyn Cavid ail\u0259si il\u0259 birlikd\u0259 (1936)<br \/>\n20-30-cu ill\u0259rd\u0259 H\u00fcseyn Cavid bir s\u0131ra tarixi dramlar yazm\u0131\u015fd\u0131r. &#8220;Pey\u011f\u0259mb\u0259r&#8221; (1922) v\u0259 &#8220;Topal Teymur&#8221; (1925) \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n sonra yazd\u0131\u011f\u0131 &#8220;S\u0259yavu\u015f&#8221; (1933), &#8220;X\u0259yyam&#8221; (1935) tarixi dramlar\u0131 H\u00fcseyn Cavidin tarix\u0259, tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r\u0259 bax\u0131\u015f\u0131nda ciddi d\u00f6n\u00fc\u015f oldu.<\/p>\n<p>C\u0259nubi Az\u0259rbaycandak\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n &#8220;\u015fah\u0259n\u015fahl\u0131q&#8221; \u00fcsuli-idar\u0259si \u0259sar\u0259ti alt\u0131nda \u0259zab \u00e7\u0259km\u0259si, \u0259n adi insan h\u00fcquqlar\u0131ndan m\u0259hrum edilm\u0259si d\u0259 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r \u015fair kimi H\u00fcseyn Cavidi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcrd\u00fc (&#8220;Telli saz&#8221; dram\u0131, 1930; &#8220;Kor Neyz\u0259n&#8221; poemas\u0131, 1930).<\/p>\n<p>Sovetl\u0259r Birliyind\u0259 totalitarizmin d\u0259h\u015f\u0259tli d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 H\u00fcseyn Cavid sosializmin &#8220;nailiyy\u0259tl\u0259r&#8221;ind\u0259n yazma\u011f\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 r\u0259va bilm\u0259mi\u015f, Stalini, Az\u0259rbaycan a\u011falar\u0131n\u0131 m\u0259dh etm\u0259kd\u0259n q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 boyun qa\u00e7\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu m\u0259tin \u015f\u0259xsiyy\u0259t Sibir buzlaqlar\u0131na, Maqadana s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015f v\u0259 5 dekabr 1941-ci ild\u0259 \u0130rkutsk vilay\u0259tinin Tay\u015fet rayonunun \u015eev\u00e7enko k\u0259ndind\u0259 v\u0259fat etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n s\u00f6z v\u0259 fikir zad\u0259gan\u0131d\u0131r. Daxili l\u0259yaq\u0259ti s\u0259n\u0259t ideal\u0131na son d\u0259r\u0259c\u0259 uy\u011funla\u015fm\u0131\u015fd\u0131. B\u0259lk\u0259 d\u0259 bu s\u0259n\u0259t ideal\u0131 onun daxili l\u0259yaq\u0259tini ill\u0259r, on ill\u0259r boyu formala\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. &#8220;G\u00f6z\u0259llik nam\u0131na, sevqi nam\u0131na&#8221; yazan b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkar neft buruqlar\u0131ndan v\u0259 d\u0259niz q\u0259hr\u0259manlar\u0131ndan, tarlada s\u0259h\u0259rd\u0259n gec\u0259y\u0259d\u0259k \u00e7al\u0131\u015fan \u0259m\u0259k qabaqc\u0131llar\u0131ndan t\u0259r\u0259nn\u00fcm dolu s\u00fcni misralar\u0131n say\u0131n\u0131 \u00e7oxaltmad\u0131. Az\u0259rbaycan yarad\u0131c\u0131 fikri bu s\u00fcni misralar t\u0259lat\u00fcm\u00fcnd\u0259 bo\u011fuldu\u011fu bir zamanda h\u0259yat\u0131 bahas\u0131na olsa da, Cavid \u00f6z s\u0259n\u0259t ideal\u0131na xain \u00e7\u0131xmad\u0131, onu satmad\u0131. G\u00f6z\u0259llik v\u0259 sevgi \u015fairi idi v\u0259 el\u0259c\u0259 d\u0259 qald\u0131.<\/p>\n<p>V\u0259fat\u0131ndan sonra<br \/>\nSovet ideologiyas\u0131 v\u0259 rejiminin hakim oldu\u011fu bir d\u00f6vrd\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda q\u0259bul olunmu\u015f q\u0259rar h\u0259l\u0259 he\u00e7 d\u0259 h\u0259r \u015fey dem\u0259k deyildi. Onun icras\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Kremld\u0259 Brejnevin, Lubyankada DTK s\u0259dri Andropovun raz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 almaq m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259rtl\u0259rd\u0259n biri idi.<\/p>\n<p>H\u00fcseyn Cavidl\u0259 ba\u011fl\u0131 Moskva m\u00fczakir\u0259l\u0259rind\u0259n v\u0259 raz\u0131la\u015fmalar\u0131ndan sonra tarixi q\u0259rar\u0131n icras\u0131 Nax\u00e7\u0131van Vilay\u0259t Partiya Komit\u0259sinin katibi H\u0259mid C\u0259f\u0259rova h\u0259val\u0259 olunur. 35 ild\u0259n sonra H\u0259mid C\u0259f\u0259rov h\u0259min g\u00fcnl\u0259ri bel\u0259 xat\u0131rlay\u0131r:<\/p>\n<p>\u201cM\u0259hz Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 uzaq Sibirin \u0259l\u00e7atmaz yerl\u0259rind\u0259n H. Cavidin c\u0259naz\u0259sinin qal\u0131qlar\u0131n\u0131n do\u011fma yurdu Nax\u00e7\u0131vana g\u0259tirilm\u0259si onun tarixi xidm\u0259tl\u0259rind\u0259ndir.<\/p>\n<p>1982-ci il oktyabr\u0131n 3-d\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev Nax\u00e7\u0131vanda s\u0259f\u0259rd\u0259 olark\u0259n Cavidin n\u0259\u015finin Nax\u00e7\u0131vana g\u0259tirilm\u0259sinin \u0259h\u0259miyy\u0259tli oldu\u011funu vur\u011fulad\u0131. 1956-c\u0131 il mart\u0131n 6-da Az\u0259rbaycan SSR Ali M\u0259hk\u0259m\u0259sinin h\u00f6km\u00fc il\u0259 H\u00fcseyn Cavid b\u0259ra\u0259t ald\u0131qdan sonra onun c\u0259naz\u0259sinin qal\u0131qlar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycana g\u0259tirilm\u0259sin\u0259 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rils\u0259 d\u0259, sovet ideologiyas\u0131n\u0131n h\u00f6km s\u00fcrd\u00fcy\u00fc SSR\u0130 m\u0259kan\u0131nda bel\u0259 bir m\u0259s\u0259l\u0259nin realla\u015fmas\u0131 \u00e7\u0259tin oldu\u011fundan, Sibird\u0259ki d\u0259mir seyfl\u0259rin a\u00e7\u0131lmas\u0131, \u201csovsekretno\u201d s\u0259n\u0259dl\u0259rin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si, Cavidin m\u0259zar\u0131n\u0131n Sibird\u0259 axtar\u0131l\u0131b-tap\u0131lmas\u0131 v\u0259 n\u0259hay\u0259t onun Az\u0259rbaycana g\u0259tirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcvafiq icaz\u0259l\u0259rin al\u0131nmas\u0131 o d\u00f6vrd\u0259 h\u0259llini tapmam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 1982-ci il oktyabr\u0131n 12-d\u0259 Nax\u00e7\u0131van Vilay\u0259t Partiya Komit\u0259si H\u00fcseyn Cavidin m\u0259zar\u0131n\u0131n tap\u0131lmas\u0131, c\u0259naz\u0259sinin qal\u0131qlar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycana g\u0259tirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 q\u0259rar q\u0259bul etdi v\u0259 bu i\u015fin icras\u0131 Nax\u00e7\u0131van Vilay\u0259t Partiya Komit\u0259sinin katibi kimi m\u0259n\u0259 h\u0259val\u0259 olundu. Nax\u00e7\u0131van Vilay\u0259t Partiya Komit\u0259sinin q\u0259rar\u0131ndan sonra hey\u0259t muxtar respublikan\u0131n daxili i\u015fl\u0259r nazirinin m\u00fcavini, polkovnik Telman \u018fliyev v\u0259 SSR\u0130 deputat\u0131 Zakir N\u0259sirovla Sibir\u0259 yolland\u0131.[3]<\/p>\n<p>H\u00fcseyn Cavidin q\u0259brinin qaz\u0131lmas\u0131, 1982-ci il<br \/>\n1982-ci ild\u0259 Nax\u00e7\u0131van Vilay\u0259t Partiya Komit\u0259sinin katibi olmu\u015f H\u0259mid C\u0259f\u0259rov h\u0259min g\u00fcnl\u0259ri bel\u0259 xat\u0131rlay\u0131r: \u201cQ\u0259rar\u0131n icras\u0131 m\u0259suliyy\u0259tli v\u0259 \u00e7\u0259tin olsa da, m\u0259hz onun arxas\u0131nda Heyd\u0259r \u018fliyevin ad\u0131 durdu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 bir m\u00fc\u015fk\u00fcll\u00fckd\u0259n s\u00f6hb\u0259t ged\u0259 bilm\u0259zdi. Bu q\u0259rar\u0131n icra olunmas\u0131na bilavasit\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin \u00f6z\u00fc r\u0259hb\u0259rlik edirdi. Heyd\u0259r \u018fliyev \u201cBakinski rabo\u00e7i\u201d q\u0259zetin\u0259 verdiyi m\u00fcsahib\u0259l\u0259rin birind\u0259 qeyd edirdi ki, o, Cavidin c\u0259naz\u0259sinin qal\u0131qlar\u0131n\u0131n uzaq Sibird\u0259n Az\u0259rbaycana g\u0259tirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn SSR\u0130 kimi n\u0259h\u0259ng bir d\u00f6vl\u0259tin \u201cbirinci \u015f\u0259xsin\u0259\u201d &#8211; Sov.\u0130KP MK-n\u0131n Ba\u015f katibi Leonid Brejnev\u0259, h\u0259m\u00e7inin SSR\u0130 D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Komit\u0259sinin s\u0259dri Yuri Andropova m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fdi. Bu m\u0259s\u0259l\u0259ni h\u0259ll etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn SSR\u0130 kimi b\u00f6y\u00fck bir d\u00f6vl\u0259tin r\u0259hb\u0259rliyi yan\u0131nda y\u00fcks\u0259k n\u00fcfuza sahib olmaq v\u0259 onun icaz\u0259sini almaq vacib idi.<\/p>\n<p>Sibir\u0259 s\u0259f\u0259r\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n hey\u0259t ilk g\u00fcn\u00fcnd\u0259n ba\u015flayaraq Cavidl\u0259 ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259ri \u00f6yr\u0259ndi. M\u00fc\u0259yy\u0259n edildi ki, H\u00fcseyn Cavid 1941-ci il dekabr\u0131n 5-d\u0259 \u0130rkutsk vilay\u0259ti Tay\u015fet rayonunun \u0259lill\u0259r x\u0259st\u0259xanas\u0131nda v\u0259fat edib, \u015eev\u00e7enko k\u0259ndind\u0259ki q\u0259biristanl\u0131qda 59 sayl\u0131 q\u0259bird\u0259 d\u0259fn olunub. \u00dc\u00e7 g\u00fcn sonra is\u0259 Sov.\u0130KP \u0130rkutsk Vilay\u0259t Partiya Komit\u0259sind\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f zaman\u0131 Cavidin m\u0259zar\u0131n\u0131n yerinin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259sin\u0259, bununla \u0259laq\u0259dar \u0130rkutsk vilay\u0259tinin Tay\u015fet rayonunun \u015eev\u00e7enko k\u0259ndini, 1940-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 burada yerl\u0259\u015f\u0259n 21 sayl\u0131 kaloniyan\u0131 v\u0259 \u0259lill\u0259r x\u0259st\u0259xanas\u0131n\u0131 tan\u0131yan adamlar\u0131n tap\u0131lmas\u0131na s\u0259rancam verildi.<\/p>\n<p>Sibird\u0259 olark\u0259n Cavidin sakini oldu\u011fu \u0259lill\u0259r evinin 1956-c\u0131 ild\u0259 da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131, Sibirin s\u0131x me\u015f\u0259l\u0259rind\u0259ki \u015eev\u00e7enko k\u0259ndinin itib-batmas\u0131, orada indi he\u00e7 kimin ya\u015famamas\u0131 haqda m\u0259lumatlar m\u00f6vcud idi. Eyni zamanda bildirilirdi ki, 30 d\u0259r\u0259c\u0259 \u015faxtada h\u0259min yerl\u0259r\u0259 getm\u0259k h\u0259m m\u00fcmk\u00fcns\u00fcz, h\u0259m d\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259lidir. M\u00fc\u0259yy\u0259n \u00e7\u0259tinlikl\u0259rd\u0259n sonra zirehli ma\u015f\u0131nlar 1982-ci il oktyabr\u0131n 21-d\u0259 Tay\u015fet \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n 75 kilometr m\u0259saf\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u015eev\u00e7enko k\u0259ndin\u0259 istiqam\u0259t ald\u0131. Bu s\u0259f\u0259r\u0259 r\u0259smi olaraq partiya, h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259, \u0259dliyy\u0259, s\u0259hiyy\u0259 orqanlar\u0131n\u0131n m\u0259sul i\u015f\u00e7il\u0259ri qat\u0131lm\u0131\u015fd\u0131lar. 1941-ci ild\u0259 Cavidin sakini oldu\u011fu islah-\u0259m\u0259k d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sind\u0259 ke\u015fik\u00e7i d\u0259st\u0259sinin r\u0259isi i\u015fl\u0259mi\u015f 72 ya\u015fl\u0131 Darafiy Tradyakola q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 bildiridi ki, \u015eev\u00e7enkoda 40 min insan\u0131n d\u0259fn olundu\u011fu q\u0259biristanl\u0131q da\u011f\u0131lmay\u0131b. Hey\u0259t oktyabr\u0131n 21-d\u0259 \u015eev\u00e7enko k\u0259ndin\u0259 \u00e7atd\u0131. K\u0259nd 100 hektarlarla \u0259razisi olan s\u0259rt Sibir me\u015f\u0259si idi. M\u0259zarl\u0131q tap\u0131ld\u0131qdan sonra iki saat davam ed\u0259n axtar\u0131\u015f n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u015eev\u00e7enko rayon prokuroru Yelena Xaritinova 59 sayl\u0131 q\u0259biri taparaq onun a\u00e7\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn sanksiya imzaland\u0131 v\u0259 Cavidin q\u0259bri qaz\u0131ld\u0131.[4]<\/p>\n<p>Planla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 kimi H\u00fcseyn Cavid \u015eev\u00e7enko-Tay\u015fet-\u0130rkutsk-Moskva-Yerevan-Nax\u00e7\u0131van mar\u015frutu il\u0259 Nax\u00e7\u0131vana qay\u0131tmal\u0131 idi. \u0130rkutskdan Moskvaya u\u00e7ark\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyevin g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 oktyabr\u0131n 26-da 861-ci reysl\u0259 Moskvadan birba\u015fa Bak\u0131ya u\u00e7mal\u0131s\u0131n\u0131z. Heyd\u0259r \u018fliyevin bu tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 il\u0259 mar\u015frut d\u0259yi\u015fildi. Buna s\u0259b\u0259b Cavidin n\u0259\u015finin \u0130r\u0259vandan ke\u00e7m\u0259m\u0259li olmas\u0131 idi.<\/p>\n<p>1982-ci il oktyabr\u0131n 26-da H\u00fcseyn Cavidin n\u0259\u015fi Moskvadan Bak\u0131ya, sonra is\u0259 Nax\u00e7\u0131vana g\u0259tirilir. Nax\u00e7\u0131vanda &#8211; evinin qar\u015f\u0131s\u0131nda d\u0259fn olunur.[5]<\/p>\n<p>Yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131<br \/>\n\u015eeirl\u0259ri<\/p>\n<p>H\u00fcseyn Cavidin &#8220;Az\u0259r&#8221; poemas\u0131 (1937)<br \/>\nH\u00fcseyn Cavidin poeziyas\u0131 onun romantik \u015feirl\u0259rind\u0259n v\u0259 poemalar\u0131ndan ibar\u0259tdir.<\/p>\n<p>\u0130dealla varl\u0131q aras\u0131ndak\u0131 ziddiyy\u0259t, ideal h\u0259qiq\u0259t axtar\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na istiqam\u0259tl\u0259n\u0259n x\u0259yallardan yaranan lirik-f\u0259ls\u0259fi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r Cavid \u015feirinin ba\u015fl\u0131ca m\u0259zmununu t\u0259yin edir. \u015eairin lirik \u201cm\u0259n\u201di qay\u011f\u0131l\u0131, narahat d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r v\u0259 z\u0259ngin x\u0259yallarla ya\u015fayan filosof xarakterli a\u015fiqdir:<\/p>\n<p>X\u0259yal!.. \u018fv\u0259t, ya\u015fadan yaln\u0131z \u0259hli-hal\u0131 odur,<\/p>\n<p>Ya\u015farsa bir k\u00f6n\u00fcl, az-\u00e7ox x\u0259yal i\u00e7ind\u0259 ya\u015far.<\/p>\n<p>H.Cavid b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fa klassik lirika \u00fcslubunda yaz\u0131lm\u0131\u015f q\u0259z\u0259ll\u0259rl\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259d\u0259bi f\u0259aliyy\u0259tinin birinci d\u00f6vr\u00fcnd\u0259ki \u015feirl\u0259rinin dilind\u0259 \u0259r\u0259b-fars t\u0259rkibl\u0259rin\u0259 rast g\u0259linir. Lakin bel\u0259 ifad\u0259l\u0259r \u0259sas\u0259n lirikada \u0259srl\u0259rd\u0259n b\u0259ri qanunil\u0259\u015f\u0259n \u201cq\u0259mi-hicran\u201d, \u201cz\u00fclf\u00fc-yar\u201d, \u201c\u0259hli-d\u0259rd\u201d, \u201cz\u0259nciri-z\u00fclf\u201d, kimi anla\u015f\u0131ql\u0131 t\u0259svir vasit\u0259l\u0259rind\u0259n ibar\u0259tdir:<\/p>\n<p>M\u0259nd\u0259n f\u0259l\u0259k ay\u0131rd\u0131 v\u0259fapi\u015f\u0259 yar\u0131m\u0131,<\/p>\n<p>Tar etdi z\u00fclfi-yar kimi ruzigar\u0131m\u0131.<\/p>\n<p>S\u0259brim t\u00fck\u0259ndi, yox q\u0259mi-hicran\u0259 taq\u0259tim,<\/p>\n<p>Hicri-nigar \u0259limd\u0259n al\u0131b ixtiyar\u0131m\u0131.<\/p>\n<p>Bir \u0259hli-d\u0259rd yoxdu bu viran\u0259 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259,<\/p>\n<p>Tainki \u015f\u0259rh ed\u0259m ona m\u0259n q\u0259lbi-zar\u0131m\u0131.<\/p>\n<p>&#8230;H\u0259r k\u0259s ki, Salika, \u00e7\u0259kib e\u015fqin b\u0259las\u0131n\u0131 \u2013<\/p>\n<p>M\u0259n eyl\u0259m\u0259z g\u00f6r\u0259nd\u0259 m\u0259nim ah-zar\u0131m\u0131.<\/p>\n<p>Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 \u0130stanbulda t\u0259hsil almas\u0131, t\u00fcrk poeziyas\u0131n\u0131 d\u0259rind\u0259n \u00f6yr\u0259nm\u0259si onun \u015feir dilind\u0259 Anadolu \u015fiv\u0259sin\u0259 m\u0259xsus ifad\u0259l\u0259rin f\u0259all\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir q\u0259d\u0259r art\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. \u015eairin t\u0259hsil ill\u0259ri zaman\u0131 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 \u201cR\u0259qs\u201d, \u201cP\u0259mb\u0259 \u00e7ar\u015fav\u201d, \u201cUyuyur\u201d, \u201cAh yaln\u0131z s\u0259n\u201d v\u0259 s. \u015feirl\u0259ri d\u0259 v\u0259 1913-c\u00fc ild\u0259 Tiflisd\u0259 n\u0259\u015fr olunan \u201cKe\u00e7mi\u015f g\u00fcnl\u0259r\u201d \u015feir Kitab\u0131nda toplanan dig\u0259r n\u00fcmun\u0259l\u0259rd\u0259 Anadolu \u015fiv\u0259sinin m\u00fc\u0259yy\u0259n \u0259lam\u0259tl\u0259ri n\u0259z\u0259r \u00e7arp\u0131r. Lakin \u0130stanbul m\u00fchitind\u0259 ayr\u0131ld\u0131qdan sonra \u015fairin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 Anadolu \u015fiv\u0259sin\u0259 m\u0259xsus \u0259lam\u0259tl\u0259r get-ged\u0259 azalm\u0131\u015f, n\u0259hay\u0259t, davaml\u0131 bir prosesd\u0259n sonra t\u0259xmin\u0259n aradan qalxm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>H.Cavidin \u015feir yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ilk m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 janr bax\u0131m\u0131ndan \u0259n\u0259n\u0259vi iki \u00fcslubluluq \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. \u015eair h\u0259min ill\u0259rd\u0259 h\u0259m klassik lirika \u00fcslubunda q\u0259z\u0259ll\u0259r, h\u0259m d\u0259 xalq-a\u015f\u0131q \u015feiri ruhunda qo\u015fma v\u0259 g\u0259rayl\u0131lar yazm\u0131\u015fd\u0131r. Bu d\u00f6vr\u00fcn m\u0259hsulu olan \u201cGet\u201d, \u201cK\u00f6nl\u00fcm\u00fc\u201d r\u0259difli \u015feirl\u0259r, habel\u0259 \u201cH\u0259r yer s\u0259fal\u0131, n\u0259\u015f\u0259li\u201d \u015feiri q\u0259z\u0259l formas\u0131nda, \u201cXuraman-xuraman\u201d \u015feiri is\u0259 qo\u015fma formas\u0131ndad\u0131r. \u201cR\u0259qs\u201d, \u201cUyuyur\u201d v\u0259 s. \u015feirl\u0259rd\u0259 m\u00fcx\u0259mm\u0259s v\u0259 m\u00fcs\u0259dd\u0259sl\u0259rin m\u00fc\u0259yy\u0259n \u0259lam\u0259tl\u0259ri m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. B\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 xas olan h\u0259min c\u0259h\u0259t s\u0259n\u0259tkar\u0131n f\u0259rdi \u00fcslub axtar\u0131\u015flar\u0131 d\u00f6vr\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259ciyy\u0259vi hal hesab oluna bil\u0259r. \u00c7\u00fcnki el\u0259 ilk yarad\u0131c\u0131l\u0131q m\u0259rh\u0259l\u0259sinin \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 Cavidin yeni formal\u0131 \u015feirl\u0259r yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 asanl\u0131qla m\u00fc\u015fahid\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 t\u0259hsil ill\u0259rind\u0259 yaz\u0131lan \u201cYadi mazi\u201d, \u201cBir ahi-m\u0259zluman\u0259\u201d \u015feirl\u0259rinin qurulu\u015funda m\u00fc\u0259yy\u0259n orijinall\u0131q vard\u0131r. Bu \u015feirl\u0259r h\u0259r iki \u00fcslubun &#8211; klassik lirika v\u0259 xalq-a\u015f\u0131q lirikas\u0131 \u00fcslublar\u0131n\u0131n qovu\u015fu\u011fundan yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Xalq-a\u015f\u0131q poeziyas\u0131nda oldu\u011fu kimi, \u015feirl\u0259r b\u0259ndl\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdir. Lakin b\u0259ndl\u0259rin aras\u0131nda klassik lirikadak\u0131 beytl\u0259r\u0259 b\u0259nz\u0259r c\u00fct misralar verilmi\u015fdir. D\u00f6rdl\u00fckl\u0259r \u00e7ox vaxt \u00e7arpaz qafiy\u0259 \u00fcsulu il\u0259, beytl\u0259r is\u0259 m\u0259sn\u0259vi formasmda qafiy\u0259l\u0259ndirilmi\u015fdir:<\/p>\n<p>Ey V\u0259t\u0259n! Ey k\u00f6n\u00fcl p\u0259r\u0259star\u0131!<\/p>\n<p>Yar \u00fcmidim, q\u00fcsura bakmayasan.<\/p>\n<p>Biz\u0259 t\u0259rcih edib d\u0259 \u0259\u011fyar\u0131,<\/p>\n<p>Burak\u0131b nari-hicr\u0259 y\u0131kmayasan.<\/p>\n<p>S\u0259ni bu hala sald\u0131 q\u0259fl\u0259timiz,<\/p>\n<p>Daha \u0259hv et! Yet\u0259r n\u0259dam\u0259timiz.<\/p>\n<p>Sonrak\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 Cavidin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bel\u0259 orijinal qurulu\u015flu \u015feirl\u0259rin say\u0131 getdikc\u0259 \u00e7oxalm\u0131\u015fd\u0131r. \u201cOtuz ya\u015fmda\u201d, \u201cBir r\u0259sm qar\u015f\u0131s\u0131nda\u201d, \u201cD\u0259niz tama\u015fas\u0131\u201d \u015feirl\u0259rind\u0259 d\u00f6rdl\u00fck b\u0259ndl\u0259r m\u0259nan\u0131 q\u00fcvv\u0259tl\u0259ndir\u0259n v\u0259 tamamlayan beytl\u0259rl\u0259 n\u00f6vb\u0259l\u0259\u015fmi\u015fdir. Bel\u0259likl\u0259, poetik forma axtar\u0131\u015flar\u0131 H.Cavidin janr sah\u0259sind\u0259 orijinal \u00fcslubunun k\u0259\u015ffi il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nmi\u015fdir. H\u0259tta bir s\u0131ra janrlar\u0131, x\u00fcsus\u0259n sonet, t\u00fcrk\u00fc v\u0259 mar\u015flar\u0131 Az\u0259rbaycan \u015feirin\u0259 ilk d\u0259f\u0259 H\u00fcseyn Cavid g\u0259tirmi\u015fdir. \u015eairin \u201cM\u0259n ist\u0259rim ki\u201d, \u201c\u00c7\u0259kinm\u0259, g\u00fcl\u201d \u015feirl\u0259ri Avropada geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f italyan soneti formas\u0131nda q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>H.Cavid \u015feirl\u0259rini h\u0259m \u0259ruz, h\u0259m d\u0259 heca v\u0259znl\u0259rind\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259r iki v\u0259zn\u0259 yarad\u0131c\u0131 m\u00fcnasib\u0259t b\u0259sl\u0259y\u0259n \u015fair onlara \u0259sasl\u0131 keyfiyy\u0259t d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri g\u0259tirmi\u015fdir. O, \u0259ruzun klassik lirikadan m\u0259lum olan x\u0259fif, h\u0259z\u0259c, r\u0259m\u0259l, m\u00fcct\u0259s, m\u00fczare, m\u00fct\u0259qarib b\u0259hrl\u0259rind\u0259 \u015feirl\u0259r yazmaqla b\u0259rab\u0259r, h\u0259m d\u0259 h\u0259z\u0259c b\u0259hrinin yeni bir n\u00f6v\u00fcn\u00fc yaratma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmu\u015fdur. \u018fruz\u015f\u00fcnaslar h\u0259min n\u00f6v\u00fc \u201cCavid h\u0259z\u0259ci\u201d adland\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n<p>\u018fsrin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u0259ruzdan hecaya ke\u00e7m\u0259k d\u0259 \u015feird\u0259 yeni \u00fcslub axtar\u0131\u015f\u0131ndan ir\u0259li g\u0259lirdi. Heca v\u0259znli \u015feir\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verm\u0259kl\u0259, H\u00fcseyn Cavid bu v\u0259znin Az\u0259rbaycan yaz\u0131l\u0131 poeziyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn daha da do\u011fmala\u015fmas\u0131na xidm\u0259t etmi\u015fdir. O, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 heca v\u0259zninin m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259kill\u0259rind\u0259 qiym\u0259tli \u015feirl\u0259r yazma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Orijinal t\u0259\u015fbeh v\u0259 metaforalar, epitet v\u0259 t\u0259krirl\u0259r, monoloq v\u0259 dialoqlar Cavidin \u015feirl\u0259rind\u0259 fikrin, m\u0259nan\u0131n q\u00fcvv\u0259tli v\u0259 emosional vasit\u0259l\u0259rl\u0259 ifad\u0259sin\u0259 xidm\u0259t edir. Cavidin \u015feirl\u0259rind\u0259 t\u0259\u015fbeh yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259bi\u0259t hadis\u0259l\u0259ril\u0259 insan h\u0259yat\u0131 m\u00fcqayis\u0259 olunur. \u015eair Qara d\u0259niz sahill\u0259rind\u0259 t\u0259svir etdiyi s\u0259ks\u0259n ya\u015fl\u0131 qocan\u0131n m\u0259\u011frurlu\u011funu canland\u0131rmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 onu \u201culu bir da\u011f\u201da b\u0259nz\u0259dir, b\u0259dii obraz\u0131n dol\u011fun poetik r\u0259smini \u00e7\u0259kir:<\/p>\n<p>Bu ke\u015fake\u015fd\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m, m\u0259\u011frur,<\/p>\n<p>Qoca, s\u0259ks\u0259n ya\u015f\u0131nda bir sima;<\/p>\n<p>Uca bir da\u011f m\u00f6hn\u0259til\u0259 v\u00fcqur,<\/p>\n<p>Qoca bir t\u00fcrk edib namaz\u0131 \u0259da.<\/p>\n<p>Vird oxur, H\u0259qqa eyl\u0259r \u0259rzi-niyaz,<\/p>\n<p>B\u0259lk\u0259 da\u011f sars\u0131lar, o sars\u0131lmaz.<\/p>\n<p>Monoloq v\u0259 dialoqlar<\/p>\n<p>H\u00fcseyn Cavidin Bak\u0131da heyk\u0259li. Heyk\u0259lt\u0259ra\u015f \u2014 \u00d6m\u0259r Eldarov, 1996<br \/>\nMonoloqlar Cavidin romantik-f\u0259ls\u0259fi \u00fcslubunu s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndir\u0259n q\u00fcvv\u0259tli poetik \u0259lam\u0259tl\u0259rd\u0259ndir. Monoloqlara m\u00fcraci\u0259t \u015fairin \u015feirl\u0259rin\u0259 romantik \u00fcslubun t\u0259bi\u0259tind\u0259n do\u011fan t\u0259nt\u0259n\u0259, f\u0259ls\u0259fi v\u00fcs\u0259t g\u0259tirmi\u015f, lirik q\u0259hr\u0259manm z\u0259ngin duy\u011fu v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r al\u0259minin a\u00e7\u0131lmas\u0131na imkan yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Cavidin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 ba\u015fdan-ba\u015fa monoloqlardan t\u0259\u015fkil olunmu\u015f \u201cSevinm\u0259, g\u00fclm\u0259, quzum\u201d, \u201cM\u0259yus bir q\u0259lbin f\u0259ryad\u0131\u201d, \u201cUyuyur\u201d, \u201cM\u0259zlumlar \u00fc\u00e7\u00fcn\u201d, \u201cNe\u00e7in\u201d \u015feirl\u0259rind\u0259 h\u0259r b\u0259ndd\u0259ki monoloq konkret fikrin, m\u0259nal\u0131 bir hikm\u0259tin poetik ifad\u0259sin\u0259 xidm\u0259t edir. \u201cUyuyur\u201d \u015feirinin birinci b\u0259ndi bahar n\u0259simin\u0259, sonrak\u0131 b\u0259ndl\u0259rind\u0259n h\u0259r biri \u00f6tu\u015fk\u0259n qu\u015flara, g\u00fcn\u0259\u015f\u0259, \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259r\u0259, m\u0259l\u0259y\u0259 h\u0259sr olunmu\u015fdur. Bahar n\u0259simin\u0259 m\u00fcraci\u0259tl\u0259 yaz\u0131lan monoloqda sevgili m\u0259\u015fuq\u0259, \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259r\u0259 poetik m\u00fcnasib\u0259td\u0259n yo\u011frulan monoloqda d\u00fcnyan\u0131 d\u0259rk etm\u0259k yolundak\u0131 \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259r, g\u00fcn\u0259\u015f\u0259 xitab\u0259n deyil\u0259n monoloqda \u201cbuludlu d\u00fcnyadak\u0131\u201d q\u00fcvv\u0259tli i\u015f\u0131q, s\u0259ad\u0259t x\u0259yal\u0131 t\u0259r\u0259nn\u00fcm olunmu\u015fdur. Sonuncu monoloqda is\u0259 lirik q\u0259hr\u0259man\u0131 m\u0259\u015f\u011ful ed\u0259n b\u00fct\u00fcn m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r onun \u201cqayeyi-amal\u201d \u0131ndan do\u011fan x\u0259yallar kimi m\u0259naland\u0131r\u0131l\u0131r:<\/p>\n<p>Uyuyur&#8230; Of! Ey b\u0259lal\u0131 k\u00f6n\u00fcl,<\/p>\n<p>\u00c7\u0131rp\u0131n\u0131b durma! S\u0259n d\u0259 sus art\u0131q,<\/p>\n<p>Vurma, sus! \u0130\u015ft\u0259 susdu h\u0259m b\u00fclb\u00fcl;<\/p>\n<p>Dur, h\u0259yat\u0131m da gets\u0259 dur azac\u0131q,<\/p>\n<p>Uyuyur \u00e7\u00fcnki a\u015finayi-x\u0259yal,<\/p>\n<p>Uyuyur \u00e7\u00fcnki qayeyi-amal&#8230;<\/p>\n<p>\u015eeirl\u0259rind\u0259ki dialoqlar Cavidin lirikas\u0131na m\u00fc\u0259yy\u0259n s\u00fcjet \u0259lam\u0259tl\u0259ri daxil etmi\u015fdir. H\u0259tta onun b\u0259zi \u015feirl\u0259ri ki\u00e7ik s\u0259hn\u0259ciyi xat\u0131rlad\u0131r. \u201c\u00d6ks\u00fcz \u018fnv\u0259r\u201d, \u201c\u00c7i\u00e7\u0259k sevgisi\u201d \u015feirl\u0259rind\u0259 lirik v\u0259ziyy\u0259tl\u0259r \u015feirin m\u00fc\u0259yy\u0259n hiss\u0259sind\u0259ki y\u0131\u011fcam dialoqlarla ifad\u0259 olunmu\u015fdur. Dialoqlar \u0259sas\u0131nda yarad\u0131lm\u0131\u015f \u201cQ\u0131z m\u0259kt\u0259bind\u0259\u201d \u015feirind\u0259ki poetik m\u00fckalim\u0259 G\u00fclbahar\u0131n n\u0259ciblik v\u0259 \u00fclviliyini m\u0259naland\u0131rma\u011fa xidm\u0259t edir. \u018fsl zin\u0259ti t\u0259mizlik v\u0259 bilgi olan, altun bil\u0259rzikl\u0259ri il\u0259 deyil, sad\u0259 geyimi, ayd\u0131n, z\u0259ngin m\u0259n\u0259viyyat\u0131 il\u0259 f\u0259rdil\u0259\u015f\u0259n G\u00fclbahar Cavidin \u015feir yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 \u00f6ks\u00fcz \u0259nv\u0259rl\u0259rin, ki\u00e7ik s\u0259rs\u0259ril\u0259rin bir n\u00f6v davam\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Dialoqlar \u201cQ\u0131z m\u0259kt\u0259bind\u0259\u201d \u015feirind\u0259 dramatik m\u00fckalim\u0259d\u0259n \u00e7ox t\u0259bii \u015feir misralar\u0131 kimi s\u0259sl\u0259nir, poetik etiraf\u0131 ifad\u0259 edir:<\/p>\n<p>-Quzum, yavrum! Ad\u0131nn\u0259dir?<\/p>\n<p>G\u00fclbahar.<\/p>\n<p>P\u0259ki, s\u0259nin anan, baban varm\u0131?<\/p>\n<p>Var.<\/p>\n<p>Nas\u0131l, z\u0259nginmidir baban?<\/p>\n<p>\u018fv\u0259t, z\u0259ngin, b\u0259yzad\u0259&#8230;<\/p>\n<p>\u00d6yl\u0259 is\u0259 geydiyin geyim ne\u00e7in b\u00f6yl\u0259 sad\u0259?..<\/p>\n<p>\u201cQ\u0131z m\u0259kt\u0259bind\u0259\u201d \u015feiri \u00fcmum\u0259n Az\u0259rbaycan \u015feirind\u0259 s\u00fcjetli lirikan\u0131n \u0259n m\u00fck\u0259mm\u0259l n\u00fcmun\u0259si say\u0131lma\u011fa layiqdir.<\/p>\n<p>\u015eairin lirikas\u0131ndak\u0131 poetik v\u0259 f\u0259ls\u0259fi \u00fcmumil\u0259\u015fm\u0259l\u0259r fikrin hikm\u0259t tutumunu art\u0131rm\u0131\u015f, aforizm s\u0259viyy\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259lmi\u015fdir. Cavidin lirikasmda h\u0259tta el\u0259 \u015feirl\u0259r d\u0259 vard\u0131r ki, orada bir-birinin ard\u0131nca g\u0259l\u0259n misralar\u0131n dem\u0259k olar ki, ham\u0131s\u0131 aforizml\u0259rd\u0259n yo\u011frulmu\u015fdur:<\/p>\n<p>Ya\u015fadan kainat\u0131 q\u00fcvv\u0259tdir,<\/p>\n<p>G\u00fccs\u00fcz\u00fcn h\u0259p n\u0259sibi zill\u0259tdir.<\/p>\n<p>&#8230;kim ki, bigan\u0259dir h\u00fcquq\u0259, \u0259v\u0259t,<\/p>\n<p>Xain ell\u0259rd\u0259 m\u0259hv olur \u0259lb\u0259t.<\/p>\n<p>&#8230;Ya\u015famaq ist\u0259rs\u0259n \u00e7al\u0131\u015f, \u00e7abala,<\/p>\n<p>R\u0259d olub gurla, b\u0259rq olub parla!<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlar Cavid lirikas\u0131n\u0131n novatorlu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n edir.<\/p>\n<p>Poemalar\u0131<br \/>\nH\u00fcseyn Cavidin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda poema janr\u0131n\u0131n da \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus yeri vard\u0131r. \u015eair ilk poemalar\u0131n\u0131 h\u0259l\u0259 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. Cavidin ilk poemalar\u0131 \u0259sas\u0259n lirik-romantik, yaxud romantik-f\u0259ls\u0259fi \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdir. Bu poemalar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 s\u00fcjet \u0259lam\u0259tl\u0259ri v\u0259 obrazlar yox d\u0259r\u0259c\u0259sind\u0259dir. H\u0259min q\u0259bild\u0259n olan poemalar sanki H\u00fcseyn Cavidin lirik-romantik monoloqlar\u0131ndan yo\u011frulmu\u015fdur. H\u0259yata v\u0259 insanlara romantik m\u00fcnasib\u0259t, b\u0259dii v\u0259 f\u0259ls\u0259fi \u00fcmumil\u0259\u015fdirm\u0259l\u0259r bu poemalar\u0131n \u0259sas qay\u0259sini m\u00fc\u0259yy\u0259n edir. \u201cBir ahi-m\u0259zluman\u0259\u201d (1907), \u201c\u0130\u015ft\u0259 bir divan\u0259d\u0259n bir xatir\u0259\u201d (1912), \u201cH\u00fcbuti-Ad\u0259m\u201d (1913), poemalar\u0131nda epik t\u0259svirl\u0259rd\u0259n qat-qat \u00e7ox lirik-romantik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Yaln\u0131z \u201cH\u00fcbuti-Ad\u0259m\u201d poemas\u0131nda Ad\u0259m pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259 H\u0259vvan\u0131n m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259n al\u0131nm\u0131\u015f bir m\u0259qam\u0131n t\u0259sviri \u015fair\u0259 n\u0259fsin f\u0259lak\u0259tl\u0259ri \u0259traf\u0131nda poetik m\u00fclahiz\u0259l\u0259r ir\u0259li s\u00fcrm\u0259y\u0259 imkan vermi\u015fdir. \u201cBir ahi-m\u0259zluman\u0259\u201d poemas\u0131 \u201ck\u00fcnc\u00fc-m\u00f6hn\u0259td\u0259\u201d b\u0259laya d\u00fc\u00e7ar edilmi\u015f, \u201cayaq alt\u0131nda paymal olmu\u015f\u201d V\u0259t\u0259nin ac\u0131 hal\u0131na d\u0259rin t\u0259\u0259ss\u00fcf hissl\u0259ri m\u0259naland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, qeyr\u0259t etm\u0259y\u0259, himm\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f motivl\u0259ri ifad\u0259 olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>H\u00fcseyn Cavidin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ideya-s\u0259n\u0259tkarl\u0131q bax\u0131m\u0131ndan \u0259n kamil poema \u201cAz\u0259r\u201d \u0259s\u0259ridir. Poeman\u0131 \u015fair h\u0259l\u0259 1926-c\u0131 ild\u0259 Almaniyada m\u00fcalic\u0259 olunark\u0259n yazma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015f, n\u0259hay\u0259t, 1928-ci ild\u0259 tamamlam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cAz\u0259r\u201d poemas\u0131 H\u00fcseyn Cavidin Q\u0259rb\u0259 v\u0259 \u015e\u0259rq\u0259, eyni zamanda \u015e\u0259rq-Q\u0259rb m\u00fcst\u0259visind\u0259 Az\u0259rbaycana bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131 geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 ed\u0259n m\u00fck\u0259mm\u0259l s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259ridir. Az\u0259rin Q\u0259rb v\u0259 \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 s\u0259yah\u0259tl\u0259ri yeni tarixi m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 d\u00fcnya gedi\u015fat\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259k, inki\u015faf\u0131n \u0259n m\u0259qbul yolunu se\u00e7m\u0259k m\u0259qs\u0259dini izl\u0259yir. Poemada h\u0259min \u00f6lk\u0259l\u0259rin f\u0259rqli x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri haqq\u0131ndak\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r Az\u0259rin simasmda d\u00fcnyan\u0131, sivilizasiyalar\u0131 sintez etm\u0259k meylinin ifad\u0259sind\u0259n ibar\u0259tdir:<\/p>\n<p>\u015e\u0259rq ell\u0259ri iri\u015film\u0259z \u201cx\u0259yal\u201d i\u00e7in ya\u015fark\u0259n,<\/p>\n<p>Q\u0259rb al\u0259mi az da olsa h\u0259qiq\u0259td\u0259n xo\u015flanar.<\/p>\n<p>\u015e\u0259rqin s\u00f6n\u00fck duy\u011fusunu afyon ruhu qo\u015fark\u0259n,<\/p>\n<p>Onlar yeni bir silah k\u0259\u015ffini s\u0259ad\u0259t san\u0131r.<\/p>\n<p>\u015e\u0259rq u\u011fra\u015f\u0131r yaln\u0131z \u201c\u00f6lm\u0259yim\u201d dey\u0259,<\/p>\n<p>Q\u0259rb ell\u0259ri maildir \u00f6ld\u00fcrm\u0259y\u0259.<\/p>\n<p>Ya o, ya bu qo\u015far durar h\u0259r bir dil\u0259k pe\u015find\u0259,<\/p>\n<p>M\u0259qs\u0259d ancaq yar\u0131\u015f\u0131 yok, bir h\u0259yat\u0131 xo\u015f bulmaq.<\/p>\n<p>\u015e\u0259rq\u0259 g\u00f6r\u0259 o diyarda azad ik\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259,<\/p>\n<p>Yaz\u0131q!.. Yen\u0259 m\u00fcmk\u00fcn deyil didi\u015fm\u0259d\u0259n qurtarmaq.<\/p>\n<p>\u018fs\u0259rin \u0259sas q\u0259hr\u0259man\u0131 Az\u0259r Cavidin \u0259ks\u0259r dramatik q\u0259hr\u0259manlar\u0131ndan f\u0259rqli olaraq tarixd\u0259n deyil, real h\u0259yatdan al\u0131nm\u0131\u015f bir b\u0259dii obrazd\u0131r. Az\u0259r \u015fairin m\u00fcasiri, daha \u00e7ox is\u0259 onun \u00f6z\u00fcn\u00fcn proobraz\u0131d\u0131r. Az\u0259rin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 m\u00fchit\u0259, \u00fczv\u00fc oldu\u011fu c\u0259miyy\u0259t\u0259, Q\u0259rb\u0259 v\u0259 \u015e\u0259rq\u0259 bax\u0131\u015flar\u0131 m\u00fc\u0259llifin \u015f\u0259xsi q\u0259na\u0259tl\u0259rinin v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rinin ifad\u0259sidir. Poeman\u0131n b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259sind\u0259 Az\u0259rin Almaniyaya s\u0259f\u0259rind\u0259n s\u00f6z a\u00e7\u0131lmas\u0131, \u0259s\u0259rin bir \u00e7ox b\u00f6lm\u0259l\u0259rinin Berlind\u0259 yaz\u0131lmas\u0131 il\u0259 H\u00fcseyn Cavidin Almaniyaya gedib orada m\u00fcalic\u0259 olunmas\u0131n\u0131n s\u0259sl\u0259\u015fm\u0259si d\u0259 obrazla m\u00fc\u0259llifin bax\u0131\u015flar\u0131 aras\u0131nda m\u00f6hk\u0259m ba\u011fl\u0131l\u0131q oldu\u011funu ayd\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131r. B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Az\u0259r h\u0259yata v\u0259 c\u0259miyy\u0259t\u0259 yeni n\u0259z\u0259rl\u0259rl\u0259 baxan, d\u00fcnyada ged\u0259n prosesl\u0259ri obyektiv d\u0259rk v\u0259 t\u0259hlil etm\u0259k qabiliyy\u0259tin\u0259 malik olan yeni tipli b\u0259dii obrazd\u0131r. M\u0259nsub oldu\u011fu xalq\u0131 v\u0259 \u00f6lk\u0259ni m\u0259d\u0259ni mill\u0259tl\u0259rin c\u0259rg\u0259sind\u0259 g\u00f6rm\u0259k arzusu onun s\u0259ciyy\u0259vi c\u0259h\u0259tidir. Az\u0259rin Q\u0259rb\u0259 v\u0259 \u015e\u0259rq\u0259 s\u0259f\u0259rl\u0259ri sad\u0259c\u0259 s\u0259yah\u0259t, g\u0259zinti, \u0259yl\u0259nc\u0259 olmay\u0131b, d\u00fcnyan\u0131 \u00f6yr\u0259nib m\u0259ml\u0259k\u0259tini v\u0259 mill\u0259tini ir\u0259li aparmaq niyy\u0259tl\u0259rinin ifad\u0259sidir.<\/p>\n<p>Poemada H\u00fcseyn Cavid Az\u0259rbaycanda qurulmu\u015f yeni c\u0259miyy\u0259t\u0259 m\u00fcnasib\u0259tini d\u0259 ifad\u0259 etmi\u015fdir. \u018fs\u0259rin \u201cS\u0259lman\u0131n s\u0259si\u201d, \u201cInqilab x\u0131rs\u0131z\u0131\u201d, \u201c\u0130syan\u201d b\u00f6lm\u0259l\u0259rind\u0259 yeni c\u0259miyy\u0259tin b\u0259dii d\u0259rki m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00f6n m\u00f6vqed\u0259 dayan\u0131r. Hiss olunur ki, Cavid imkan olduqca yeni c\u0259miyy\u0259t\u0259 yax\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fd\u0259n baxmaq meylind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir. S\u0259lmanm dilind\u0259n deyil\u0259n \u201ch\u0259r g\u00fcl\u015f\u0259n\u0259 vard\u0131m, \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259r g\u00fcld\u00fc, Sevdal\u0131 b\u00fclb\u00fcll\u0259r salama g\u0259ldi\u201d, yaxud \u201cSusmu\u015f kaman\u00e7alar ilhama g\u0259ldi\u201d kimi nikbin misralar \u015fairin h\u0259min meylinin \u0259ks-s\u0259das\u0131d\u0131r. Bununla bel\u0259, Cavid bu c\u0259miyy\u0259tin m\u00f6vcud ziddiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n xilas olmas\u0131n\u0131n z\u0259ruriliyini d\u0259 qabanq \u015f\u0259kild\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arpd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Poemanm \u201c\u0130nqilab x\u0131rs\u0131z\u0131\u201d b\u00f6lm\u0259sind\u0259 \u201cinqilab k\u00fcrk\u00fcn\u0259 girmi\u015f\u201d \u015eura s\u0259drinin t\u00f6r\u0259tdiyi \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131qlar\u0131n t\u0259sviri il\u0259 \u015fair yeni qurulmu\u015f c\u0259miyy\u0259td\u0259ki eyb\u0259c\u0259rlikl\u0259ri diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7\u0259kmi\u015fdir. Cavid \u015eura s\u0259drinin alova b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f evini g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259 geni\u015f m\u0259nada yeni qurulu\u015fun ya\u015famas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcns\u00fcz hala d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcn\u00fc ifad\u0259 etm\u0259k ist\u0259mi\u015fdir. Poemadak\u0131 k\u0259nd \u015eura s\u0259drin\u0259 aid edil\u0259n \u201cbal\u0131q ba\u015fdan qoxarm\u0131\u015f\u201d q\u0259na\u0259ti d\u0259, he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 o c\u0259miyy\u0259tin \u0259n yuxan t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rinin \u00e7\u00fcr\u00fckl\u00fcy\u00fcn\u0259, m\u0259n\u0259vi-siyasi iflasa m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131na a\u00e7\u0131q i\u015far\u0259dir. H\u0259tta poeman\u0131n epiloqu kimi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f \u201c\u0130syan\u201d b\u00f6lm\u0259sind\u0259 ifad\u0259 olunan a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 misralar da sad\u0259c\u0259 yeni qurulu\u015fun t\u0259sdiqi m\u0259nas\u0131nda deyil, daha \u00e7ox \u00e7a\u011fda\u015f g\u0259ncliyin quraca\u011f\u0131 b\u00f6y\u00fck g\u0259l\u0259c\u0259yin, m\u00fcst\u0259qil \u00f6lk\u0259nin d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si kimi ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k, m\u0259naland\u0131rmaq laz\u0131m g\u0259lir:<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn g\u0259ncliy\u0259 baksan,<\/p>\n<p>Bir sel kimi h\u0259r an<\/p>\n<p>Sa\u011flam, yeni m\u0259fkur\u0259l\u0259r izl\u0259r.<\/p>\n<p>Bizl\u0259r?<\/p>\n<p>&#8230;Bizl\u0259r yenil\u0259\u015fs\u0259k bel\u0259, daim,<\/p>\n<p>Bir \u0259skilik az-\u00e7ox biz\u0259 hakim&#8230;<\/p>\n<p>&#8230;Onlar qo\u015facaq, \u00e7\u0131rp\u0131\u015facaqlar,<\/p>\n<p>Bir \u00e7ox \u00fc\u00e7\u00fcr\u00fcmlar a\u015facaqlar.<\/p>\n<p>Laz\u0131msa c\u0259hal\u0259tl\u0259 g\u00fcl\u0259\u015fm\u0259k,<\/p>\n<p>Bir \u00e7ar\u0259 var: ancaq yenil\u0259\u015fm\u0259k!<\/p>\n<p>Onlardak\u0131 himm\u0259t v\u0259 m\u0259tan\u0259t<\/p>\n<p>Q\u0131rmaclayacaq \u015e\u0259rqi nihay\u0259t.<\/p>\n<p>Onlardak\u0131 q\u00fcdr\u0259t v\u0259 m\u0259har\u0259t,<\/p>\n<p>Er-gec verc\u0259k xalqa s\u0259ad\u0259t.<\/p>\n<p>&#8230;Onlar g\u00fcl\u0259c\u0259k g\u00fcld\u00fcr\u0259c\u0259kl\u0259r,<\/p>\n<p>Bizd\u0259n daha xo\u015f g\u00fcn g\u00f6r\u0259c\u0259kl\u0259r!<\/p>\n<p>Janr etibaril\u0259 \u201cAz\u0259r\u201d lirik-epik poemad\u0131r. \u018fs\u0259rd\u0259 dramatik \u00fcns\u00fcrl\u0259rd\u0259n d\u0259 istifad\u0259 olunmu\u015fdur. Poetik v\u00fcs\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u201cAz\u0259r\u201d poemas\u0131 dastan t\u0259siri d\u0259 ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r.<\/p>\n<p>H\u00fcseyn Cavidin poemalar\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259l\u0259biyyat\u0131nda romantik-f\u0259ls\u0259fi poeman\u0131n inki\u015faf\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Dramaturgiyas\u0131<br \/>\nH\u00fcseyn Cavidi \u0259d\u0259biyyat tarixind\u0259 \u0259n \u00e7ox m\u0259\u015fhurla\u015fd\u0131ran v\u0259 ona b\u00f6y\u00fck \u015f\u00f6hr\u0259t qazand\u0131ran dram \u0259s\u0259rl\u0259ridir. O, Az\u0259rbaycan romantik m\u0259nzum dramaturgiyas\u0131n\u0131n g\u00f6rk\u0259mli yarad\u0131c\u0131s\u0131 v\u0259 banisidir[6].<\/p>\n<p>&#8220;Ana&#8221; faci\u0259si<br \/>\n\u018fdibin ilk dram \u0259s\u0259ri olan \u201cAna\u201d m\u0259nzum faci\u0259sinin (1910) m\u00f6vzusu Da\u011f\u0131stan h\u0259yat\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fs\u0259rin \u0259sas q\u0259hr\u0259man\u0131 olan qonaqp\u0259rv\u0259r v\u0259 m\u0259\u011frur S\u0259lma Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yeni tipli Ana obraz\u0131d\u0131r. Onun \u0130sm\u0259t adl\u0131 bir \u00e7\u0259rk\u0259z q\u0131z\u0131na ni\u015fanl\u0131 olan o\u011flu Qanpoladla bu q\u0131za k\u00f6n\u00fcl salan Orxan aras\u0131nda r\u0259qab\u0259t vard\u0131r. \u0130sm\u0259t is\u0259 kas\u0131b ail\u0259ni t\u0259msil ed\u0259n Qanpolada sadiq qal\u0131r v\u0259 Orxan\u0131n cah-c\u0259lal\u0131n\u0131 r\u0259dd edir. Orxan dostu Murad\u0131n vasit\u0259sil\u0259 Qanpolad\u0131 \u00f6ld\u00fcrtd\u00fcr\u00fcr. Murad t\u0259hl\u00fck\u0259d\u0259n xilas olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn kimliyini bilm\u0259d\u0259n S\u0259lma xan\u0131m\u0131n &#8211; Anan\u0131n evind\u0259 s\u0131\u011f\u0131nmaq ist\u0259yir. Ana o\u011flunun qatilini tan\u0131sa da, d\u0259rin daxili sars\u0131nt\u0131lar\u0131na, m\u0259n\u0259vi iztirablar\u0131na, q\u0259z\u0259bin\u0259 qalib g\u0259lm\u0259yi bacar\u0131r. \u201cnam\u0259rd qona\u011f\u0131\u201d evind\u0259n uzaqla\u015fd\u0131maqla c\u0259zaland\u0131ran Ana bu ac\u0131, qanl\u0131 taleyin s\u0259b\u0259bini Allah\u0131n qism\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirir:<\/p>\n<p>Get, nam\u0259rd qonaq, get! Al\u00e7aq m\u00fclt\u0259ci!<\/p>\n<p>Get, miskin h\u0259rif, get! C\u0259llad, y\u0131rt\u0131c\u0131!<\/p>\n<p>Get, vicdans\u0131z k\u0259ndini qurtar, ya\u015fa!<\/p>\n<p>Ancaq vicdans\u0131zlar\u0131 b\u0259sl\u0259r d\u00fcnya!<\/p>\n<p>Get, g\u00f6z\u00fcm g\u00f6rm\u0259sin! Uzaqla\u015f, d\u0259f ol!<\/p>\n<p>N\u0259 haqs\u0131zl\u0131q etdins\u0259 Allahdan bul!<\/p>\n<p>Get, \u00e7\u0259kil get! Dinsiz, Allahs\u0131z xain!<\/p>\n<p>Murdar izin bu torpaqdan silinsin!<\/p>\n<p>\u00d6vlad\u0131n\u0131n qatilini ba\u011f\u0131\u015flama\u011f\u0131 bacaran S\u0259lma sur\u0259ti d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 t\u0259krars\u0131z b\u0259dii obrazd\u0131r.<\/p>\n<p>Cavidin \u201cMaral\u201d v\u0259 \u201c\u015eeyda\u201d pyesl\u0259ri n\u0259srl\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259r iki \u0259s\u0259rd\u0259 \u015feir par\u00e7alar\u0131ndan, lirik elementl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>&#8220;Maral&#8221; pyesi<br \/>\nAil\u0259-m\u0259i\u015f\u0259t plan\u0131nda q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f \u201cMaral\u201d pyesi (1912) pulun, s\u0259rv\u0259tin c\u0259miyy\u0259td\u0259 t\u00f6r\u0259d\u0259 bil\u0259c\u0259yi faci\u0259l\u0259ri \u0259ks etdirir. Ya\u015fea \u00e7ox ki\u00e7ik olan Maral\u0131 altun g\u00fcc\u00fcn\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 arvad etmi\u015f Turxanb\u0259y \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fcnyanm b\u00fct\u00fcn s\u0259ad\u0259ti yaln\u0131z para il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Muasiri Nadirb\u0259yin m\u0259n\u0259viyyat, t\u0259rbiy\u0259, sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 haqq\u0131ndak\u0131 fikirl\u0259rini o, yad bax\u0131\u015flar kimi q\u0259bul edir. \u018fs\u0259rd\u0259ki Nadirb\u0259y &#8211; Turxanb\u0259y x\u0259tti c\u0259miyy\u0259td\u0259 yenilik v\u0259 k\u00f6hn\u0259lik aras\u0131nda ged\u0259n prosesl\u0259rin \u00e7\u0259tinlikl\u0259rini b\u00fct\u00fcn t\u0259biiliyi il\u0259 t\u0259qdim edir. Atas\u0131 Turxanb\u0259y\u0259 \u0259ks m\u00f6vqed\u0259 dayanan, m\u0259h\u0259bb\u0259ti, s\u0259daq\u0259ti h\u0259r \u015feyd\u0259n uca tutan o\u011flu C\u0259milin saf romantik d\u00fc\u015f\u00fcn-c\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 d\u0259 s\u0259rv\u0259t \u0259siri olan Turxanb\u0259y miskin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u018fr evind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc dustaq sayan, s\u0259rv\u0259t i\u00e7ind\u0259 nisgilli tale ya\u015fayan Maral\u0131n \u0259rinin g\u0259nc qohumu Arslanb\u0259y\u0259 olan t\u0259miz sevgisi d\u0259 ona s\u0259ad\u0259t deyil, f\u0259lak\u0259t g\u0259tirir. Arslanb\u0259y\u0259 olan m\u00fcnasib\u0259tind\u0259n x\u0259b\u0259r tutan Turxanb\u0259yin Maral\u0131 v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 \u00f6ld\u00fcrm\u0259si h\u0259min c\u0259miyy\u0259td\u0259 azad sevgiy\u0259, saf m\u0259n\u0259viyyata yer olmad\u0131\u011f\u0131 fikrini \u0259saslandxrma\u011fa xidm\u0259t edir. Lakin Cavid C\u0259mill\u0259 Humay arasmdak\u0131 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 m\u0259h\u0259bb\u0259t\u0259 r\u0259\u011fb\u0259tini ifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 yeniliyin k\u00f6hn\u0259lik \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7alaca\u011f\u0131na \u00fcmid v\u0259 inam duy\u011fular\u0131 a\u015f\u0131laya bilir.<\/p>\n<p>&#8220;\u015eeyda&#8221; pyesi<br \/>\nBak\u0131 m\u0259tb\u0259\u0259 i\u015f\u00e7il\u0259rinin h\u0259yat\u0131ndan b\u0259hs ed\u0259n \u201c\u015eeyda\u201d (1916) pyesind\u0259 \u00e7\u0259tin, a\u011f\u0131r h\u0259yat t\u0259rzinin v\u0259 azadl\u0131q d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sinin t\u0259qdimi \u00f6n m\u00f6vqey\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015fdir. Dig\u0259r dram \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n f\u0259rqli olaraq Cavid bu \u0259s\u0259rd\u0259 realist, h\u0259yati m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 geni\u015f yer ay\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Pyesin ilk s\u0259hn\u0259l\u0259rind\u0259 m\u0259tb\u0259\u0259 i\u015f\u00e7isi \u015eeydanm azadl\u0131q arzusu il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259si, f\u0259hl\u0259l\u0259r\u0259 \u00f6z h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 ba\u015fa salmas\u0131 dramaturqun ictimai m\u00fcbariz\u0259sinin v\u0259ziyy\u0259ti v\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259ri haqq\u0131ndak\u0131 q\u0259na\u0259tl\u0259rini ifad\u0259 etm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yarad\u0131r. \u0130nqilab ruhlu mar\u015flar\u0131 f\u0259hl\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n oxundu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015fd\u0259n qovulan, h\u0259bs edil\u0259n \u015eeydan\u0131n ruh d\u00fc\u015fg\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u0259 qap\u0131lmas\u0131, d\u0259rvi\u015fvari h\u0259yat ke\u00e7irm\u0259si m\u00fcbariz\u0259nin ax\u0131ra \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131na imkan ver-m\u0259y\u0259n faktor kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilir. Ba\u015fma min bir m\u00fcsib\u0259tl\u0259r g\u0259tiril\u0259n, qarda\u015f\u0131 v\u0259r\u0259m x\u0259st\u0259liyind\u0259n \u00f6l\u0259n, a\u011f\u0131r i\u015f \u015f\u0259raitind\u0259 qolunun birini itir\u0259n, \u0259slind\u0259 meydanda t\u0259k qalan Qara Musanm intiqam hisl\u0259ri d\u0259 c\u0259-miyy\u0259ti ir\u0259liy\u0259 apara bilmir. B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 \u201c\u015eeyda\u201d pyesi \u00fcsyankar \u00e7\u0131x\u0131\u015f-lar etm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, real m\u00fcbariz\u0259 yollarm\u0131 tapa bilm\u0259y\u0259n insanlar\u0131n faci\u0259sini \u00fcmumil\u0259\u015fdirir.<\/p>\n<p>&#8220;\u015eeyx S\u0259nan&#8221; faci\u0259si<br \/>\nH\u00fcseyn Cavidin \u201c\u015eeyx S\u0259nan\u201d m\u0259nzum faci\u0259si geni\u015f m\u0259nada Az\u0259rbaycan dramaturgiyasmm \u015fah \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n biridir. Bu \u0259s\u0259r Cavidin romantik dramlar\u0131n\u0131n zirv\u0259sind\u0259 dayan\u0131r. \u201c\u015eeyx S\u0259nan\u201d m\u0259nzum faci\u0259si (1914) dini-\u0259fsan\u0259vi \u015f\u0259xsiyy\u0259t olan S\u0259nanm m\u0259h\u0259bb\u0259t mac\u0259ras\u0131 \u0259sas\u0131nda insanm m\u0259n\u0259vi ucal\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f dramatik \u00fcvertura t\u0259siri ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r. Cavid bu \u0259s\u0259rind\u0259 \u0259sl e\u015fqin dini etiqad \u00fcz\u0259rind\u0259ki t\u0259nt\u0259n\u0259sini, b\u00fct\u00fcn buxovlar\u0131 da\u011f\u0131tmaq q\u00fcdr\u0259tini n\u00fcmayi\u015f etdirmi\u015fdir. Pyesd\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar, m\u00fcridl\u0259r, m\u00f6minl\u0259r m\u00fchitind\u0259 ham\u0131dan ucada dayanan S\u0259nanm bax\u0131\u015flarmda g\u00fcrc\u00fc q\u0131z\u0131 Xumara olan sevgisind\u0259n sonra yaranan d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin timsal\u0131nda b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 insan\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259si prosesi dol\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 canland\u0131r\u0131l\u0131r. Bu vaxtad\u0259k m\u00fcq\u0259dd\u0259s m\u0259b\u0259dgahlara v\u0259 ziyar\u0259tgahlara s\u0259cd\u0259 ed\u0259n \u015eeyx S\u0259nan bundan sonra \u00fclvi, uca e\u015fqin b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcn\u0259 inam b\u0259sl\u0259yir. \u015eeyxin timsalmda Cavid e\u015fq, yoxsa etiqad, m\u00f6minlik v\u0259 ya ger\u00e7\u0259klik suallar\u0131 \u0259sasmda qurdu\u011fu s\u00fcjet, yaratd\u0131\u011f\u0131 dramatik m\u00fcnaqi\u015f\u0259 vasit\u0259sil\u0259 insan\u0131n h\u0259qiq\u0259t axtar\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, m\u0259h\u0259bb\u0259ti etiqad s\u0259viyy\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259ltm\u0259k s\u0259yl\u0259ri il\u0259 ucala bil\u0259c\u0259yinin m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc isbat etmi\u015fdir. \u018fs\u0259rd\u0259 S\u0259nan\u0131n dilind\u0259n deyilmi\u015f a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 misralar da bunu bir daha t\u0259sdiq edir:<\/p>\n<p>Kim ki, e\u015fq at\u0259\u015fil\u0259 oldu h\u0259d\u0259r,<\/p>\n<p>Onu yand\u0131rmaz \u00f6yl\u0259 at\u0259\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>B\u0259ni \u00f6ld\u00fcrs\u0259l\u0259r d\u0259 b\u0259n ya\u015far\u0131m,<\/p>\n<p>T\u0259rk edib x\u0259lqi xaliq\u0259 qo\u015far\u0131m.<\/p>\n<p>\u018fb\u0259diyy\u0259t b\u0259nim m\u0259zar\u0131md\u0131r,<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcnki sultani-e\u015fq yar\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p>E\u015fq \u00fc\u00e7\u00fcn can nisan ed\u0259n \u0259rl\u0259r,<\/p>\n<p>\u018fb\u0259di bir h\u0259yat i\u00e7ind\u0259 g\u00fcl\u0259r.<\/p>\n<p>&#8220;U\u00e7urum&#8221; faci\u0259si<br \/>\n    \u201cU\u00e7urum\u201d faci\u0259si (1919) il\u0259 H\u00fcseyn Cavid yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n birinci m\u0259rh\u0259l\u0259si ba\u015fa \u00e7at\u0131r. M\u00f6vzusu T\u00fcrkiy\u0259 h\u0259yat\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015f bu \u0259s\u0259rd\u0259 \u0259dib s\u00fcni avropala\u015fman\u0131n, yad t\u0259sirl\u0259rin milli m\u0259n\u0259viyyatla uzla\u015fmayan eyb\u0259c\u0259rlikl\u0259rini \u0259ks etdirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&#8220;Af\u0259t&#8221; faci\u0259si<br \/>\n     Sovet hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f \u201cAf\u0259t\u201d (1922) faci\u0259sind\u0259 k\u00fcbar c\u0259miyy\u0259tinin me\u015f\u015fan \u0259xlaq\u0131n\u0131n m\u0259n\u0259vi pu\u00e7lu\u011fu a\u00e7\u0131l\u0131b g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir. Af\u0259tin doktor Qaratay\u0131n yalan v\u0259dl\u0259rin\u0259 aldanaraq, kobud, qaba m\u0259n\u0259viyyatca kas\u0131b olan \u0259ri \u00d6zd\u0259miri \u00f6ld\u00fcrm\u0259si, daha sonra is\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u0259hv etm\u0259si h\u0259min dair\u0259nin faci\u0259si kimi \u00fcmumil\u0259\u015fdirilir.<\/p>\n<p>&#8220;Pey\u011f\u0259mb\u0259r&#8221; v\u0259 &#8220;Topal Teymur&#8221; leze dramlar\u0131<br \/>\n     H\u00fcseyn Cavidin t\u0259kc\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda yox, h\u0259m d\u0259 \u015f\u0259xsi taleyind\u0259 \u201cPey\u011f\u0259mb\u0259r\u201d v\u0259 \u201cTopal Teymur\u201d leze dramlar\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus yeri vard\u0131r. \u018fvv\u0259la, h\u0259r iki \u0259s\u0259rd\u0259 Cavid ilk d\u0259f\u0259 idi ki, tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259t\u0259 v\u0259 tarixd\u0259n al\u0131nm\u0131\u015f hadis\u0259l\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fdi. Ikincisi is\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259dib tarixi m\u00f6vzuya m\u00fcasir m\u00f6vqed\u0259n yana\u015fm\u0131\u015fd\u0131 ki, bu da d\u00f6vr\u00fcn \u0259d\u0259bi t\u0259nqidi t\u0259r\u0259find\u0259n bir \u00e7ox hallarda m\u00f6vcud c\u0259miyy\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 yozuldu\u011fun-dan H\u00fcseyn Cavid \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259n \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu. Cavid \u0259f\u0259ndi h\u0259m d\u0259 Teymurl\u0259ng kimi bir fatehi v\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d pey\u011f\u0259mb\u0259ri idealla\u015fd\u0131rmaqda g\u00fcnahland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. \u018fslind\u0259 is\u0259 dramaturqun m\u0259qs\u0259di \u201cTopal Teymur\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 tiranl\u0131\u011f\u0131 t\u0259nqid etm\u0259kd\u0259n, \u201cPey\u011f\u0259mb\u0259r\u201dd\u0259 is\u0259 insan\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259slik m\u0259rt\u0259b\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259l\u0259 bilm\u0259sind\u0259n b\u0259hs edirdi. H\u0259r iki \u0259s\u0259rd\u0259 dramatik vasit\u0259l\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, t\u0259svir\u0259, t\u0259hkiy\u0259y\u0259 d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n yer verilmi\u015fdir ki, bu da h\u0259min b\u0259dii n\u00fcmun\u0259l\u0259rin s\u0259hn\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirir. \u201cPey\u011f\u0259mb\u0259r\u201d dram\u0131 is\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 s\u0259hn\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>&#8220;Knyaz&#8221; dram\u0131<br \/>\n    \u201cKnyaz\u201d dram\u0131nda (1929) Cavid m\u00fcasirliy\u0259 daha yax\u0131n idi: Bu bax\u0131mdan \u201cKnyaz\u201d faci\u0259si Cavidin yaradxc\u0131l\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 yeni \u0259hvali-ruhiyy\u0259ni \u0259ks etdir\u0259n \u0259s\u0259r kimi ciddi maraq do\u011furur. Xo\u015f g\u00fcz\u0259ran ke\u00e7ir\u0259n Knyaz\u0131n zorla \u00f6z\u00fcn\u0259 arvad etdiyi k\u0259ndli q\u0131z\u0131 Casmenin onlar\u0131n qap\u0131s\u0131nda qulluq\u00e7uluq ed\u0259n Marqonun o\u011flu bol\u015fevik Antonu se\u00e7m\u0259si v\u0259 ke\u015fm\u0259ke\u015fli hadis\u0259l\u0259rd\u0259n sonra ona qovu\u015fmas\u0131 Cavidin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda m\u00f6hk\u0259m yer tutan azad sevginin v\u0259 pak m\u0259n\u0259viyyatm t\u0259nt\u0259n\u0259si motivinin yeni \u015f\u0259raitd\u0259 canland\u0131r\u0131lmasma xidm\u0259t etmi\u015fdir. Dramaturq gurlayan inqilab dal\u011falarmdan xoflan\u0131b Avropaya qa\u00e7an knyaz\u0131n v\u0259 onun ail\u0259sinin faci\u0259sini d\u0259 m\u0259har\u0259tl\u0259 \u00fcmumil\u0259\u015fdirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>    G\u00f6rk\u0259mli Iran \u015fairi \u018fb\u00fclqas\u0131m Firdovsinin anadan olmas\u0131n\u0131n min illik yubileyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259 ke\u00e7iril\u0259n m\u00fcsabiq\u0259d\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n H\u00fcseyn Cavid 1932-ci ild\u0259 \u201cS\u0259yavu\u015f\u201d faci\u0259sini yazib tamamlam\u0131\u015fd\u0131r. \u018fs\u0259r Firdovsinin \u201c\u015eahnam\u0259\u201d dastan\u0131nin motivl\u0259ri \u0259sas\u0131nda q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Lakin Cavid b\u00f6y\u00fck Firdovsini t\u0259krar etm\u0259mi\u015f, \u0130ran-Turan qar\u015f\u0131durmas\u0131n\u0131n t\u0259svirind\u0259n yaranm\u0131\u015f \u201c\u015eahnam\u0259\u201dd\u0259n f\u0259rqli olaraq insanlar\u0131n, m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin yax\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 yollar\u0131ndak\u0131 mane\u0259l\u0259rin aradan qald\u0131rlmas\u0131ndan s\u00f6z a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>&#8220;X\u0259yyam&#8221; dram\u0131<br \/>\n   \u201cX\u0259yyam\u201d dram\u0131nda Cavid b\u00f6y\u00fck \u015fair v\u0259 m\u00fct\u0259f\u0259kkir \u00d6m\u0259r X\u0259yyam\u0131n simas\u0131nda d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn f\u00f6vq\u00fcn\u0259 y\u00fcks\u0259l\u0259 bil\u0259n bir romantik q\u0259hr\u0259man\u0131 canland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. X\u0259yyam ay\u0131q \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259ri v\u0259 h\u0259yat e\u015fqi Cavid\u0259 s\u0259n\u0259tkar v\u0259 c\u0259miyy\u0259t problemin\u0259 m\u00fcnasib\u0259tini ifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcnasib \u015f\u0259rait yaratm\u0131\u015fd\u0131r. B\u00f6y\u00fck t\u00fcrk h\u00f6kmdar\u0131 Alp Arslanm v\u0259 onun o\u011flu M\u0259lik\u015fahm elmi-\u0259d\u0259bi f\u0259aliyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn yaratd\u0131\u011f\u0131 m\u00fcnbit m\u00fchitin X\u0259yyam kimi s\u0259n\u0259tkarlan yeti\u015fdir\u0259 bil\u0259c\u0259yini vur\u011fulayan m\u00fc\u0259llif sanki m\u0259ntiqi m\u0259nada yeni qurulmu\u015f sovet d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 tapa bilm\u0259diyini vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131. Qanl\u0131-qadal\u0131 repressiya rejiminin ba\u015flanmas\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n bu ideya xeyirl\u0259 \u015f\u0259rin \u0259z\u0259li-\u0259b\u0259di m\u00fcbariz\u0259sinin yeni \u015f\u0259raitd\u0259ki \u0259ks-s\u0259das\u0131 kimi s\u0259sl\u0259nirdi.<\/p>\n<p>    Az\u0259rbaycan teatrlar\u0131nda H\u00fcseyn Cavidin dram \u0259s\u0259rl\u0259ri b\u00f6y\u00fck m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 tama\u015faya qoyulmu\u015fdur. Respublikam\u0131zda \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus prinsipl\u0259r\u0259 malik Cavid teatr\u0131 m\u00f6vcuddur. Cavidin romantik m\u0259nzum dramaturgiyas\u0131 milli m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin inki\u015fafma b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259 vermi\u015fdir. Rejissorlar\u0131n, aktyorlar\u0131n b\u00fct\u00f6v bir n\u0259sli Cavid teatr\u0131 \u0259sas\u0131nda yeti\u015fib formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Xatir\u0259si<\/p>\n<p>H\u00fcseyn Cavidin ev-muzeyi (Nax\u00e7\u0131van)<br \/>\n\u015eairin anadan olmas\u0131n\u0131n 100 illik yubileyi geni\u015f qeyd olunmu\u015fdur. Nax\u00e7\u0131vanda ev-muzeyi yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r (1981).<\/p>\n<p>Yubiley \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 c\u0259naz\u0259sinin qal\u0131qlar\u0131 \u0130rkutsk vilay\u0259tind\u0259n Nax\u00e7\u0131vana g\u0259tirilib, ev-muzeyinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda d\u0259fn edilmi\u015fdir. Nax\u00e7\u0131vanda onun q\u0259bri \u00fcst\u00fcnd\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m m\u0259qb\u0259r\u0259 ucald\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin Yasamal rayonundak\u0131 H\u00fcseyn Cavid prospekti onun ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p>24 oktyabr 2017-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyev H\u00fcseyn Cavidin 135 illik yubileyinin ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda s\u0259r\u0259ncam imzalam\u0131\u015fd\u0131r[7].<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin bu s\u0259r\u0259ncam\u0131ndan sonra Sumqay\u0131t D\u00f6vl\u0259t Dram Teatr\u0131 Nizami Murado\u011flunun dahi Az\u0259rbaycan \u015fairi H\u00fcseyn Cavid\u0259 h\u0259sr etdiyi &#8220;Z\u00fclm\u0259td\u0259 nur&#8221; m\u0259nzum dram\u0131n\u0131 tama\u015faya qoymu\u015fdur. \u018fs\u0259r ilk d\u0259f\u0259 27 martda teatr\u0131n s\u0259hn\u0259sind\u0259 g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir. Sumqay\u0131t D\u00f6vl\u0259t Dram Teatr\u0131 25 sentyabr tarixind\u0259 50 &#8211; ci m\u00f6vs\u00fcm\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda da &#8220;Z\u00fclm\u0259td\u0259 nur&#8221; \u0259s\u0259rin\u0259 m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Ail\u0259si<br \/>\nMi\u015fkinaz Cavidin h\u0259yat yolda\u015f\u0131d\u0131r.<br \/>\nTuran Cavidin atas\u0131d\u0131r.<br \/>\n\u018frto\u011frol Cavidin atas\u0131d\u0131r.<br \/>\n\u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d Rasizad\u0259nin qarda\u015f\u0131d\u0131r.<br \/>\n\u018flirza Rasizad\u0259nin qarda\u015f\u0131d\u0131r.<br \/>\n\u018fs\u0259rl\u0259ri<br \/>\nH\u00fcseyn Cavid. Ana. (dram)<br \/>\nH\u00fcseyn Cavid. Maral (faci\u0259)<br \/>\nH\u00fcseyn Cavid. S\u0259yavu\u015f (faci\u0259)<br \/>\nH\u00fcseyn Cavid. \u015eeyx S\u0259nan (faci\u0259)<br \/>\nH\u00fcseyn Cavid. \u0130blis (faci\u0259)<br \/>\nH\u00fcseyn Cavid. Az\u0259r (poema)<br \/>\nN\u0259\u015fr<br \/>\nH\u00fcs\u0435yn Cavid. \u018fs\u0259rl\u0259ri. B\u0435\u015f cildd\u0259. I cild \u2013 \u015eeirl\u0259ri, \u201cAz\u0259r\u201d poemas\u0131;<br \/>\nH\u00fcseyn Cavid. \u018fs\u0259rl\u0259ri. Be\u015f cildd\u0259. II cild \u2013 Dram \u0259s\u0259rl\u0259ri (\u201cAna\u201d, \u201cMaral\u201d, \u201c\u015eeyx S\u0259nan\u201d, \u201c\u015eeyda\u201d, \u201cU\u00e7urum\u201d);<br \/>\nH\u00fcseyn Cavid. \u018fs\u0259rl\u0259ri. Be\u015f cildd\u0259. III cild \u2013 Dram \u0259s\u0259rl\u0259ri (\u201c\u0130blis\u201d, \u201cAf\u0259t\u201d, \u201cPey\u011f\u0259mb\u0259r\u201d, \u201cTopal Teymur\u201d);<br \/>\nH\u00fcseyn Cavid. \u018fs\u0259rl\u0259ri. Be\u015f cildd\u0259. IV cild \u2013 Dram \u0259s\u0259rl\u0259ri (\u201cKnyaz\u201d, \u201cS\u0259yavu\u015f\u201d);<br \/>\nH\u00fcseyn Cavid. \u018fs\u0259rl\u0259ri. Be\u015f cildd\u0259. V cild \u2013 Dram \u0259s\u0259rl\u0259ri (\u201cX\u0259yyam\u201d, \u201c\u0130blisin intiqam\u0131\u201d), m\u0259qal\u0259l\u0259ri v\u0259 m\u0259ktublar\u0131.<br \/>\nFilmoqrafiya<br \/>\nCavidi xat\u0131rlark\u0259n (film, 1982)<br \/>\nTopal Teymur (film, 1983)<br \/>\nH\u00fcseyn Cavid (film, 1988)<br \/>\nQay\u0131d\u0131\u015f (film, 1992)<br \/>\nS\u0259ma \u015fairi (film, 2003)<br \/>\nCavid \u00f6mr\u00fc (film, 2007)<br \/>\n\u015eeirl\u0259ri \u0259sas\u0131nda v\u0259 \u015fair\u0259 ithaf musiqil\u0259r<br \/>\nM\u0259mm\u0259d\u0259li \u018fliyev &#8211; Kor \u0259r\u0259bin mahn\u0131s\u0131, musiqisi Fikr\u0259t \u018fmirovundur<br \/>\nElxan \u018fh\u0259dzad\u0259 &#8211; &#8220;Niy\u0259 getdin&#8221; romans\u0131, musiqisi Eldar Mansurovundur<br \/>\nAz\u0259r Zeynalov &#8211; \u015e\u00fckriyy\u0259, musiqisi Emin Sabito\u011flunundur<br \/>\nT\u00fcnzal\u0259 A\u011fayeva &#8211; G\u00fclbahar (Q\u0131zlar m\u0259kt\u0259bind\u0259)<br \/>\n&#8220;Bizim da\u011flar&#8221; oratoriya &#8211; solist, xor v\u0259 b\u00f6y\u00fck simfonik orkestr \u00fc\u00e7\u00fcn, musiqisi M\u0259mm\u0259d Quliyev<br \/>\n\u018fs\u0259rl\u0259rin\u0259 tama\u015falar<br \/>\nAkademik Milli Dram Teatr\u0131 &#8211; &#8220;Af\u0259t&#8221; (iki hiss\u0259li faci\u0259, 2004), Mehriban \u018fl\u0259kb\u0259rzad\u0259nin qurulu\u015funda<br \/>\nAz\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t G\u0259nc Tama\u015fa\u00e7\u0131lar Teatr\u0131 &#8211; \u015eeyx S\u0259nan (2009), C\u0259nn\u0259t S\u0259limovan\u0131n qurulu\u015funda<br \/>\nAkademik Milli Dram Teatr\u0131 &#8211; &#8220;\u015eeyda&#8221; (iki hiss\u0259li faci\u0259, 2009), M\u0259rahim F\u0259rz\u0259lib\u0259yovun qurulu\u015funda<br \/>\nCavid\u015funas aliml\u0259r v\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259ri<br \/>\nM\u0259mm\u0259d C\u0259f\u0259r &#8211; \u201cH\u00fcseyn Cavid\u201d<br \/>\n\u018fjd\u0259r \u0130smay\u0131lov &#8211; &#8220;D\u00fcnya romantizm \u0259n\u0259n\u0259s\u0131 v\u0259 H\u00fcseyn Cavid&#8221;. Bak\u0131: Yaz\u0131\u00e7\u0131, 1982-ci il, 220 s\u0259h.<br \/>\n\u018fjd\u0259r \u0130smay\u0131lov &#8211; &#8220;H\u00fcseyn Cavid yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131nda demonizm \u0259n\u0259n\u0259si&#8221;. Bak\u0131: Elm, 1991, 224 s\u0259h.<br \/>\nG\u00fclb\u0259niz Babaxanl\u0131 &#8211; \u201cAz\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi fikri v\u0259 H\u00fcseyn Cavid\u201d (2010); &#8220;Heyd\u0259r \u018fliyev v\u0259 H\u00fcseyn Cavid&#8221; (2013)<br \/>\nH\u00fcseyn H\u0259\u015fimli \u2013 H\u00fcseyn Cavidin lirikas\u0131 v\u0259 Avropa poetik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri. Bak\u0131: Elm v\u0259 t\u0259hsil, 2012<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u0259yat\u0131 H\u00fcseyn Cavidin 130 illik yubileyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259 burax\u0131lm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan po\u00e7t markas\u0131 (2012) H\u00fcseyn Cavid 1882-ci ild\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n indiki K\u0259ng\u0259rli Rayonunun \u015eahtaxt\u0131 k\u0259ndind\u0259 ruhani ail\u0259s\u0131nd\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7\u0131b. \u0130btidai t\u0259hsilini Nax\u00e7\u0131vanda molla m\u0259kt\u0259bind\u0259, orta t\u0259hsilini M.T.Sidqinin &#8220;M\u0259kt\u0259bi-t\u0259rbiy\u0259&#8221; adl\u0131 yeni \u00fcsullu m\u0259kt\u0259bind\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r (1894-1898). 1899-1903-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda olmu\u015f, T\u0259brizin &#8220;Talibiyy\u0259&#8221; m\u0259dr\u0259s\u0259sind\u0259 t\u0259hsilini davam etdirmi\u015fdir. \u0130stanbul Universitetinin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-28994","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edeb"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28994","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28994"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28994\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29006,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28994\/revisions\/29006"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28994"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28994"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28994"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}