{"id":30087,"date":"2019-04-08T03:00:56","date_gmt":"2019-04-07T23:00:56","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=30087"},"modified":"2019-04-08T13:46:24","modified_gmt":"2019-04-08T09:46:24","slug":"az%c9%99rbaycan-s%c9%99f%c9%99vi-dovl%c9%99tinin-banisi-hokmdar-sair-sah-ismayil-x%c9%99tai","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=30087","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tinin banisi, h\u00f6kmdar-\u015fair \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/sah-ismayil-xetai.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/sah-ismayil-xetai-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" class=\"alignnone size-medium wp-image-30098\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/sah-ismayil-xetai-300x200.jpg 300w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/sah-ismayil-xetai.jpg 600w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>\u015eah \u0130smay\u0131l ( I \u0130smay\u0131l v\u0259 ya \u015eah \u0130smay\u0131l S\u0259f\u0259vi (tam ad\u0131: \u018fb\u00fcl-M\u00fcz\u0259ff\u0259r \u0130smail ibn Heyd\u0259r \u0259s-S\u0259f\u0259vi; d. 17 iyul 1487, \u018frd\u0259bil \u2013 \u00f6. 23 may 1524, S\u0259rab) \u2014 S\u0259f\u0259viyy\u0259 t\u0259riq\u0259tinin \u015feyxi (1494\u20141524); S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin banisi v\u0259 ilk \u015fah\u0131[4][5]; \u015fair.<\/p>\n<p>Onun yaratd\u0131\u011f\u0131 S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti 1736-c\u0131 il\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00f6vcud olmu\u015fdur. \u0130smay\u0131l 1501-ci ild\u0259n C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda On iki imam \u015fi\u0259liyin\u0259 \u0259saslanan S\u0259f\u0259viliyi yayaraq 1509-cu ild\u0259 b\u00fct\u00fcn \u0130ran, Az\u0259rbaycan, \u0130raq, \u015e\u0259rqi Anadolunu v\u0259 s. \u0259razil\u0259ri vahid d\u00f6vl\u0259td\u0259 birl\u0259\u015fdirmi\u015fdir.[6]<\/p>\n<p>B\u0259dii \u0259s\u0259rl\u0259rini &#8220;X\u0259tai&#8221; t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc il\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131r. Bununla \u0259laq\u0259dar \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai olaraq da tan\u0131n\u0131r. \u018fs\u0259rl\u0259rini \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycan t\u00fcrk\u00e7\u0259sind\u0259[7], qism\u0259n d\u0259 fars[8] v\u0259 \u0259r\u0259bc\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Soyk\u00f6k\u00fc<br \/>\nI \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n alt\u0131nc\u0131 \u0259cdad\u0131, m\u0259rk\u0259zi \u018frd\u0259bild\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n S\u0259f\u0259viyy\u0259 sufi t\u0259riq\u0259tinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f \u015eeyx S\u0259fi\u0259ddin \u0130shaqd\u0131r (1252-1334). Bir s\u0131ra S\u0259f\u0259vi m\u0259nb\u0259l\u0259ri S\u0259f\u0259vi \u0259cdadlar\u0131n\u0131n tarix\u00e7\u0259sini \u015eeyx S\u0259fi\u0259ddinin yeddinci \u0259cdad\u0131 olan v\u0259 XI \u0259srd\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcman edil\u0259n[9]  Firuz\u015fah Z\u0259rrink\u00fclaha ba\u011flay\u0131rlar v\u0259 onun yeddinci \u015fi\u0259 imam\u0131 Musa \u0259l-Kaz\u0131m\u0131n n\u0259slind\u0259n g\u0259ldiyini bildirirl\u0259r. Lakin ara\u015fd\u0131rmalar n\u0259tic\u0259sind\u0259 bel\u0259 bir fikir ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr ki, Firuz\u015fah\u0131 \u0130mam Musa \u0259l-Kaz\u0131m vasit\u0259sil\u0259 pey\u011f\u0259mb\u0259r v\u0259 imamlar n\u0259slin\u0259 ba\u011flamaq c\u0259hdi S\u0259f\u0259vil\u0259r s\u00fclal\u0259sinin hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259ldiyind\u0259n sonra h\u00f6kmranl\u0131qlar\u0131n\u0131n legitimliyini \u0259sasland\u0131rmaq m\u0259qs\u0259dini g\u00fcd\u00fcrd\u00fc. [10] [11] Tarix\u015f\u00fcnasl\u0131qda S\u0259f\u0259vi \u0259cdadlar\u0131n\u0131 qeyri-t\u00fcrk entoslarla \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259n c\u0259hdl\u0259r edilmi\u015f, Firuz\u015fah\u0131n C\u0259nubi \u018fr\u0259bistandan (Y\u0259m\u0259nd\u0259n),[12] K\u00fcrd\u00fcstandan[13] [14] v\u0259 h\u0259tta Fars vilay\u0259tind\u0259n k\u00f6\u00e7\u0259r\u0259k, Az\u0259rbaycan\u0131n \u018frd\u0259bil nahiy\u0259sin\u0259 g\u0259ldiyi[15]   bar\u0259d\u0259 iddialar ortaya at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Lakin t\u0259dqiqatlar d\u0259rinl\u0259\u015fdikc\u0259 bir s\u0131ra yerli v\u0259 \u0259cn\u0259bi aliml\u0259r S\u0259f\u0259vi \u0259cdadlar\u0131n\u0131n t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259li olduqlar\u0131n\u0131 t\u0259kzibedilm\u0259z d\u0259lill\u0259rl\u0259 t\u0259sbit etmi\u015fl\u0259r. [16][17][18][19][20][21][22][23][24][25]<\/p>\n<p>S\u0259f\u0259vi s\u00fclal\u0259sinin k\u00f6k\u00fc Az\u0259rbaycan ail\u0259l\u0259rind\u0259n oldu\u011fu, \u015eeyx S\u0259finin \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 lap g\u0259ncliyind\u0259n, h\u0259tta fars vilay\u0259tl\u0259rind\u0259 d\u0259 oldu\u011fu s\u0131ralarda T\u00fcrk Piri, T\u00fcrk o\u011flu kimi tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131 orta \u00e7a\u011flar\u0131n bir \u00e7ox qaynaqlar\u0131nda t\u0259krar t\u0259krar yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.[26]  <\/p>\n<p>V.V.Bartold S\u0259f\u0259vil\u0259r s\u00fclal\u0259sinin t\u00fcrkm\u0259n\u015f\u0259li oldu\u011funu qeyd ed\u0259r\u0259k yaz\u0131rd\u0131 ki,<\/p>\n<p>\u201c\u018frd\u0259bil \u015feyxl\u0259ri, \u015f\u00fcbh\u0259siz, fars m\u0259n\u015f\u0259li deyil, T\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259li idil\u0259r\u201d. [27] \u0130.P.Petru\u015fevski d\u0259 analoji fikird\u0259 olub, S\u0259f\u0259vil\u0259r s\u00fclal\u0259sinin \u0259sl\u0259n C\u0259nubi Az\u0259rbaycandan, \u018frd\u0259bild\u0259n oldu\u011funu, S\u0259f\u0259viyy\u0259 sufi-d\u0259rvi\u015f t\u0259riq\u0259tinin irsi \u015feyxl\u0259ri oldu\u011funu yaz\u0131rd\u0131 v\u0259 \u0259lav\u0259 edirdi ki, \u201cilk S\u0259f\u0259vi \u015feyxl\u0259ri \u018frd\u0259bild\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131, onlar\u0131n do\u011fma dili Az\u0259rbaycan dili idi\u201d.[28][29] [30] Sufizmin frans\u0131z t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 Massinyon S\u0259f\u0259viyy\u0259 t\u0259riq\u0259tini \u201cSuxrav\u0259rdiyy\u0259 d\u0259rvi\u015f ordeninin Az\u0259rbaycan qolu\u201d oldu\u011funu yaz\u0131r.[31] <\/p>\n<p>H\u0259yat\u0131<\/p>\n<p>G\u0259nc\u0259d\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n ad\u0131na z\u0259rb olunmu\u015f iki \u015fah\u0131l\u0131q g\u00fcm\u00fc\u015f pul.<br \/>\n\u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai 1487-ci il iyulun 17-d\u0259 n\u00fcfuzlu az\u0259rbaycanl\u0131 ail\u0259sind\u0259 anadan olmu\u015fdur. O, ata t\u0259r\u0259fd\u0259n \u015eeyx S\u0259fi\u0259ddin n\u0259slind\u0259n idi. \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n atas\u0131 \u015eeyx Heyd\u0259r, babas\u0131 \u015eeyx C\u00fcneyd olmu\u015fdur. Onun anas\u0131 Al\u0259m\u015fah b\u0259yim A\u011fqoyunlu h\u00f6kmdar\u0131 Uzun H\u0259s\u0259nin q\u0131z\u0131, Sultan Yaqubun bac\u0131s\u0131 idi.[32] \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n iyirmi be\u015finci babas\u0131 \u018fb\u00fclqas\u0131m H\u0259mz\u0259nin, on be\u015finci babas\u0131 Q\u0131z\u0131lb\u00f6rk Firuzun q\u0259birl\u0259ri \u018frd\u0259bil yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 \u015eeyx-K\u0259hr\u0259lan k\u0259ndind\u0259 indi d\u0259 durur. Yerli \u0259hali bu q\u0259birl\u0259r\u0259 ziyar\u0259tgah kimi bax\u0131r.[33]<\/p>\n<p>9 iyul 1488-ci ild\u0259 Tabasaranda \u015eirvan\u015fah qo\u015funu il\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 q\u0131z\u0131lba\u015flar m\u0259\u011flub oldu. \u015eeyx Heyd\u0259r is\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. \u00d6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra, Sultan Yaqub t\u0259r\u0259find\u0259n \u0130smay\u0131l, anas\u0131 v\u0259 qarda\u015flar\u0131 Sultan \u018fli v\u0259 \u0130brahim il\u0259 birlikd\u0259 \u0259vv\u0259l erm\u0259ni monast\u0131r\u0131 Akdamar qalas\u0131nda, sonra \u015eiraz yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 \u0130st\u0259xr qalas\u0131nda h\u0259bs olundu v\u0259 5 il burada saxlan\u0131ld\u0131.[34] Bir m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra Uzun H\u0259s\u0259nin n\u0259v\u0259si Sultan R\u00fcst\u0259m S\u0259f\u0259vil\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 onlar\u0131 h\u0259bsd\u0259n azad etdirib m\u00fcst\u0259qil hakim kimi Sultan\u0259lini \u018frd\u0259bil\u0259 qaytard\u0131.[35] \u015eeyx Heyd\u0259rin b\u00f6y\u00fck o\u011flu Sultan \u018fli atas\u0131n\u0131n i\u015fini davam etdirir v\u0259 h\u0259lak olmazdan \u0259vv\u0259l qarda\u015f\u0131 \u0130smay\u0131l\u0131 t\u0259riq\u0259t \u015feyxi v\u0259zif\u0259sin\u0259 varis t\u0259yin edildi.[36] Sultan \u018flinin v\u0259 Sultan R\u00fcst\u0259m birl\u0259\u015fmi\u015f q\u00fcvv\u0259l\u0259ri 1493-c\u00fc ild\u0259 Baysunquru m\u0259\u011flub etdil\u0259r. Geri \u00e7\u0259kilm\u0259k ist\u0259y\u0259n Sultan Baysunqur d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Sultan R\u00fcst\u0259m \u0259sas r\u0259qibini m\u0259\u011flub etdikd\u0259n sonra S\u0259f\u0259vil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 siyas\u0259tini d\u0259yi\u015fdi. \u018frd\u0259bil yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131 \u015e\u0259m\u0259si d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u015eeyx Sultan \u018fli m\u0259\u011flub edildi v\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc.[37][38] \u015eeyxin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra sufil\u0259r \u0130smay\u0131l v\u0259 qarda\u015f\u0131 \u0130brahim\u0259 \u018frd\u0259bild\u0259 gizl\u0259nm\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 k\u00f6m\u0259k etdil\u0259r. Onlar\u0131n ard\u0131nca Heyd\u0259rin o\u011flanlar\u0131n\u0131 h\u0259r vasit\u0259 il\u0259 tutmaq v\u0259 m\u0259hv etm\u0259k tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f Eyb\u0259 Sultan\u0131n d\u0259st\u0259l\u0259ri \u015f\u0259h\u0259r\u0259 daxil oldular. \u0130smay\u0131l anas\u0131 Al\u0259m\u015fah b\u0259yimin onu ilk vaxtlar onlar\u0131 gizl\u0259tdiyi \u015eeyx S\u0259fi\u0259ddin m\u0259qb\u0259r\u0259sini t\u0259rk ed\u0259r\u0259k, Qazi \u018fhm\u0259d Kakuli adl\u0131 s\u0259f\u0259vi m\u00fcridl\u0259rind\u0259n birinin evin\u0259 k\u00f6\u00e7d\u00fc v\u0259 \u00fc\u00e7 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 orada qald\u0131. Yeddi ya\u015fl\u0131 o\u011flan Xancan adl\u0131 qad\u0131n\u0131n himay\u0259sin\u0259 verildi.[39] Q\u0131z\u0131lba\u015flar \u015feyx \u0130smay\u0131l\u0131 v\u0259 qarda\u015f\u0131 \u0130brahimi \u018frd\u0259bild\u0259 gizl\u0259tdikd\u0259n sonra R\u0259\u015ft\u0259, daha sonra is\u0259 Lahicana, Gilan\u0131n Biyepi\u015f vilay\u0259tinin hakimi G\u0259rkiy\u0259 Mirz\u0259 \u018flinin yan\u0131na g\u0259tirdil\u0259r. O, tan\u0131nm\u0131\u015f alim \u015e\u0259ms\u0259ddin Lahicini \u0259r\u0259b v\u0259 fars dill\u0259rini \u00f6yr\u0259tm\u0259k, quran\u0131 oxumaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130smay\u0131l\u0131n v\u0259 qarda\u015f\u0131n\u0131n t\u0259rbiy\u0259\u00e7isi t\u0259yin etdi.[40]<\/p>\n<p>Hakimiyy\u0259ti<br \/>\n\u018frzincana y\u00fcr\u00fc\u015f<br \/>\n1499-cu ilin avqustunda \u015eeyx Heyd\u0259rin on \u00fc\u00e7 ya\u015fl\u0131 o\u011flu Lahicandan \u018frd\u0259bil\u0259 yola d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 onu bu yolda yeddi n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t \u0259n yax\u0131n \u015f\u0259xsl\u0259r m\u00fc\u015fayi\u0259t edir: H\u00fcseyn b\u0259y L\u0259l\u0259 \u015eaml\u0131, \u018fbd\u00fcl\u0259li b\u0259y D\u0259d\u0259, Xadim b\u0259y X\u00fcl\u0259fa, R\u00fcst\u0259m b\u0259y Qaramanl\u0131, Bayram b\u0259y Qaramanl\u0131, \u0130lyas b\u0259y Xunuslu v\u0259 Qarapiri b\u0259y Qacar. Onlar Deyl\u0259md\u0259n ke\u00e7ib Taroma g\u0259lirl\u0259r. Dayanacaqlar zaman\u0131 \u0130smay\u0131l\u0131n d\u0259st\u0259sin\u0259 &#8220;Rum v\u0259 \u015eam&#8221; tayfalar\u0131ndan t\u0259r\u0259fdarlar qo\u015fulurdular. Taromda say\u0131 1500 n\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7atm\u0131\u015f q\u0131z\u0131lba\u015f q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 bax\u0131\u015f ke\u00e7irildi.[41] Oradan Q\u0131z\u0131lba\u015flar \u018frd\u0259bilin c\u0259nub-q\u0259rbind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Xalxal t\u0259r\u0259f\u0259 ir\u0259lil\u0259dikd\u0259n sonra q\u0131\u015f\u0131 ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn X\u0259z\u0259r d\u0259nizi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda, \u018fr\u00e7ivan adl\u0131 yer\u0259 g\u0259ldil\u0259r. 1500-c\u00fc ilin yaz\u0131nda \u015feyx \u0130smay\u0131l \u018fr\u00e7ivandan Araz \u00e7ay\u0131n\u0131n \u015fimal\u0131ndak\u0131 da\u011fl\u0131q rayonuna, G\u00f6y\u00e7\u0259 g\u00f6l\u00fcn\u00fcn c\u0259nub sahill\u0259rin\u0259 do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t etdi. Burada Q\u0131z\u0131lba\u015flara \u0259r\u0259\u015fli v\u0259 z\u00fclq\u0259d\u0259r tayfalar\u0131 qo\u015fuldular.[42]<\/p>\n<p>\u0130smay\u0131l \u00c7uxurs\u0259di ke\u00e7dikd\u0259n sonra Doqquz Ulam adl\u0131 yer\u0259 g\u0259ldi. Burada Ki\u00e7ik Asiya q\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131 d\u0259st\u0259sin\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259n Qaraca \u0130lyas ona qo\u015fuldu. \u0130smay\u0131l daha sonra \u00f6z d\u0259st\u0259si il\u0259 Ki\u00e7ik Asiyaya do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t etdi v\u0259 ustacl\u0131 tayfas\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Ming\u00f6l yayla\u011f\u0131na g\u0259ldi. O, T\u0259rcan \u0259razisind\u0259ki Ka\u011f\u0131zmandan v\u0259 Sar\u0131qaya yayla\u011f\u0131ndan ke\u00e7\u0259r\u0259k \u018frzincana \u00e7atd\u0131.[43] \u015eeyx \u0130smay\u0131l Az\u0259rbaycandan Ki\u00e7ik Asiyaya ke\u00e7\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r \u015faml\u0131, rumlu, ustacl\u0131, z\u00fclq\u0259d\u0259r, qacar, t\u0259k\u0259li, \u0259f\u015far, varsaq tayfalar\u0131ndan, Qarada\u011f sufil\u0259rind\u0259n ibar\u0259t 7000 qazi toplanm\u0131\u015fd\u0131.[42]<\/p>\n<p>\u018frzincanda, q\u0131z\u0131lba\u015f a\u011fsaqqalar\u0131n\u0131n m\u00fc\u015favir\u0259sind\u0259 h\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn istiqam\u0259ti m\u0259s\u0259l\u0259si m\u00fczakir\u0259 olunmu\u015fdu.[43] B\u0259zil\u0259ri q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin kifay\u0259t q\u0259d\u0259r olmamas\u0131n\u0131 \u0259sasland\u0131r\u0131b, qar\u015f\u0131dan g\u0259l\u0259n q\u0131\u015f\u0131 \u018frzincanda ke\u00e7irm\u0259yi v\u0259 \u0259lav\u0259 q\u00fcvv\u0259l\u0259r g\u0259lm\u0259sini g\u00f6zl\u0259m\u0259yi, yaz g\u0259ldikd\u0259 is\u0259 (1501-ci il) Az\u0259rbaycana, \u018flv\u0259nd\u0259 qar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fc\u015f\u0259 ba\u015flama\u011f\u0131, dig\u0259rl\u0259ri qar\u015f\u0131dan g\u0259l\u0259n q\u0131\u015fda G\u00fcrc\u00fcstanda cihad h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259yi, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcl\u0259r is\u0259, \u00c7uxurs\u0259d \u0259razisin\u0259 yola d\u00fc\u015fm\u0259yi v\u0259 orada q\u0131\u015flama\u011f\u0131 t\u0259klif edirdil\u0259r.[43] Lakin bu t\u0259klifl\u0259rd\u0259n he\u00e7 biri q\u0259bul olunmad\u0131.[43] Q\u0259rara al\u0131nd\u0131 ki, \u0130smay\u0131l \u015eirvan\u015fah F\u0259rrux Yasara qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259ldilsin.[44][45][46]<\/p>\n<p>\u015eirvan\u015fah F\u0259rrux Yasarla m\u00fcbariz\u0259<br \/>\n\u018fsas m\u0259qal\u0259: Caban\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc<\/p>\n<p>\u015eah \u0130smay\u0131l v\u0259 \u015eirvan\u015fah F\u0259rrux Yasar aras\u0131nda ba\u015f ver\u0259n Caban\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc \u0259ks etdir\u0259n 1541-ci il\u0259 aid r\u0259sm.<br \/>\n\u0130smay\u0131l \u0259mirl\u0259rinin G\u00fcrc\u00fcstana v\u0259 Erm\u0259nistana bir ne\u00e7\u0259 basq\u0131n\u0131ndan sonra 1500-c\u00fc ild\u0259 I F\u0259rrux Yasara qar\u015f\u0131 yeddi min q\u0131z\u0131lba\u015fla h\u00fccuma ke\u00e7di. Abidin b\u0259y Dava\u00e7\u0131 \u015eaml\u0131, H\u00fcseyn b\u0259y L\u0259l\u0259 \u015eaml\u0131, M\u0259h\u0259mm\u0259d b\u0259y Ustacl\u0131, \u018fhm\u0259d b\u0259y Ustacl\u0131, Bayram b\u0259y Qaramanl\u0131, Q\u0131l\u0131nc b\u0259y Qaramanl\u0131, Qaraca \u0130lyas Bayburtlu, \u0130lyas b\u0259y Xunuslu, Sultan\u015fah b\u0259y \u018ff\u015far, Dana b\u0259y \u018ff\u015far, X\u0259lil b\u0259y M\u00f6hddar, H\u00fcseyn b\u0259y S\u00fcfr\u0259\u00e7i \u018ff\u015far, Piri b\u0259y P\u0259rvan\u0259\u00e7i \u018ff\u015far, L\u0259l\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d T\u0259k\u0259li, B\u0259kir b\u0259y Cagirli, Piri b\u0259y Qacar, Salman b\u0259y H\u0259zin Z\u00fclq\u0259d\u0259rli d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259n q\u0131z\u0131lba\u015flar aras\u0131nda idi.[47] \u015eah \u0130smay\u0131la \u015eirvan \u0259hli olan bir n\u0259f\u0259rd\u0259n x\u0259b\u0259r \u00e7at\u0131r ki, F\u0259rrux Yasar \u0130smay\u0131la da atas\u0131n\u0131n aqib\u0259tinin \u00fcz tutaca\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015fdir. \u0130smay\u0131l Gilana yolland\u0131 v\u0259 \u0259halid\u0259n \u00f6yr\u0259ndi ki, \u015eirvan\u015fah onun yax\u0131nla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 e\u015fidib, m\u00fcharib\u0259y\u0259 haz\u0131rla\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u015eamax\u0131dan \u00e7\u0131xaraq yax\u015f\u0131 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilmi\u015f Q\u0259b\u0259l\u0259 qalas\u0131na getmi\u015fdir.[48] Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n, \u0130smay\u0131l \u015eamax\u0131n\u0131 tutmaq q\u0259rar\u0131na g\u0259ldi. O, \u0259halinin \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n qa\u00e7mas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq v\u0259 onlar\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini t\u0259min etm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 adamlar\u0131ndan Qulu b\u0259yi \u015eamax\u0131ya g\u00f6nd\u0259rdi. Lakin \u0130smay\u0131l \u015eamax\u0131ya daxil olanda \u00f6yr\u0259ndi ki, b\u00fct\u00fcn \u0259hali \u015f\u0259h\u0259ri t\u0259rk ed\u0259r\u0259k da\u011flarda gizl\u0259nmi\u015fdir.[49] Bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn \u015eamax\u0131da dayanan \u0130smay\u0131l \u015eirvan\u015fah\u0131n \u00f6z qo\u015funlar\u0131 il\u0259 Bu\u011furt qalas\u0131 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 me\u015f\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259 sald\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259ndi.[50] Q\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131n \u015eamax\u0131n\u0131 tutmas\u0131 x\u0259b\u0259rini alan F\u0259rrux Yasar, G\u00fcl\u00fcstan qalas\u0131na \u00e7\u0259kilm\u0259yi q\u0259rara alm\u0131\u015fd\u0131. Q\u0259b\u0259l\u0259y\u0259 h\u00fccum etm\u0259k fikrind\u0259 olan \u0130smay\u0131l, \u015eirvan\u015fah\u0131n G\u00fcl\u00fcstan qalas\u0131na \u00fcz tutdu\u011funu \u00f6yr\u0259ndi. \u015eirvan\u015fah qalaya yeti\u015f\u0259 bilm\u0259di, \u0130smay\u0131l Caban\u0131 adlanan yerd\u0259 \u015eirvan\u015fah\u0131 s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rd\u0131. 1500-c\u00fc ilin pay\u0131z\u0131nda burada \u015eirvanlar v\u0259 \u015eirvan\u015fahlar \u00fc\u00e7\u00fcn qanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f ba\u015f verdi.[46] \u0130smay\u0131l 7 minlik s\u00fcvarinin ba\u015f\u0131nda 20 min s\u00fcvarisi v\u0259 h\u0259rbi nizamla d\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f 6 min piyadas\u0131 olan \u015eirvan\u015fah\u0131 t\u0259qib etmi\u015fdir. B\u00fct\u00fcn qo\u015funlar\u0131 m\u0259\u011flub olub qa\u00e7d\u0131qda, s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259ri is\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda h\u0259lak olduqdan sonra t\u0259k qalan \u015eirvan\u015fah atla Bu\u011furt qalas\u0131na qa\u00e7ma\u011fa ba\u015flad\u0131. Onun \u015firvan\u015fah oldu\u011funu bilm\u0259y\u0259n bir d\u0259st\u0259 q\u0131z\u0131lba\u015f, atl\u0131n\u0131 t\u0259qib ed\u0259r\u0259k G\u00fcl\u00fcstan qalas\u0131ndan bir q\u0259d\u0259r aral\u0131da ona \u00e7atd\u0131lar. F\u0259rrux Yasar, H\u00fcseyn b\u0259y L\u0259l\u0259nin &#8220;cilovdar\u0131&#8221; adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015eahg\u0259ldi a\u011fa adl\u0131 q\u0131z\u0131lba\u015f t\u0259r\u0259find\u0259n vurulub atdan sal\u0131nd\u0131. O, \u015eirvan\u015fah\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259s\u0259r\u0259k \u0130smay\u0131la g\u0259tirdi.[47] \u018fsir \u015eirvanl\u0131lar F\u0259rrux Yasar\u0131n meyitini tan\u0131y\u0131b, onu d\u0259fn etdil\u0259r. M\u00fcn\u0259ccimba\u015f\u0131 F\u0259rrux Yasar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc &#8220;B\u0259zil\u0259ri deyir ki, o, \u0259sir al\u0131nm\u0131\u015f v\u0259 sonra \u0259ll\u0259ri ba\u011fl\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.&#8221; bu c\u00fcr t\u0259svir etmi\u015fdir.[51] \u0130smay\u0131l atas\u0131n\u0131n v\u0259 babas\u0131n\u0131n intiqam\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sir g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fc b\u00fct\u00fcn \u015eirvanl\u0131lar\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirdi. \u015eirvan\u0131n \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259n\u0259n \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 qalalar\u0131 \u0130smay\u0131l t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal olundu.[52]<\/p>\n<p>D\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 \u0259l\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f q\u0259nim\u0259tl\u0259r q\u0131z\u0131lba\u015flar t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259l\u0259 ke\u00e7irilib, b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fcld\u00fc. \u0130smay\u0131l \u00fc\u00e7 g\u00fcn d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda qald\u0131, sonra is\u0259 \u015eamax\u0131ya qay\u0131td\u0131 v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r \u0259yanlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n ehtiramla qar\u015f\u0131land\u0131. F\u0259rrux Yasar\u0131n o\u011flanlar\u0131ndan biri, d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n sa\u011f \u00e7\u0131xm\u0131\u015f \u015eeyx\u015fah \u0130brahim X\u0259z\u0259r sahilind\u0259ki \u015e\u0259hrinov \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 g\u0259l\u0259r\u0259k atas\u0131n\u0131n qo\u015funundan sa\u011f qalanlar\u0131 toplama\u011fa ba\u015flad\u0131. Lakin Xadim b\u0259y X\u00fcl\u0259fan\u0131n[q 1] y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n x\u0259b\u0259r tutaraq, g\u0259mil\u0259r\u0259 oturub Gilana \u00fczd\u00fc. \u015eeyx\u015fah\u0131n ard\u0131nca g\u0259lmi\u015f \u0130smay\u0131l bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259n sonra \u015e\u0259hrinovu t\u0259rk edib, 1500-1501-ci ilin[q 2] q\u0131\u015f\u0131n\u0131 ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Mu\u011fandak\u0131 Mahmudabada yola d\u00fc\u015fd\u00fc. Burada \u0130smay\u0131la bildirirl\u0259r ki, Bak\u0131 \u0259halisi S\u0259f\u0259vil\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 ita\u0259t etm\u0259kd\u0259n v\u0259 &#8220;x\u0259rac verm\u0259kd\u0259n&#8221; imtina edir. Bel\u0259 olduqda \u0130smay\u0131l, M\u0259h\u0259mm\u0259d b\u0259y Ustacl\u0131 v\u0259 \u0130lyas b\u0259y Xunuslunu Bak\u0131n\u0131 tutmaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6nd\u0259rdi.[53]<\/p>\n<p>Bak\u0131n\u0131n m\u00fchasir\u0259si v\u0259 tutulmas\u0131<br \/>\n\u018fsas m\u0259qal\u0259: Bak\u0131n\u0131n m\u00fchasir\u0259si (1501)<br \/>\nBak\u0131 o vaxtlar al\u0131nmaz qala say\u0131l\u0131rd\u0131. \u015e\u0259h\u0259r \u00fc\u00e7qat divarla, bir t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259nizl\u0259, quruda is\u0259 d\u0259rin v\u0259 geni\u015f x\u0259nd\u0259kl\u0259 \u0259hat\u0259 olunmu\u015fdu. \u015e\u0259h\u0259r\u0259 yax\u0131nla\u015fan q\u0131z\u0131lba\u015f d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri onun Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r s\u0259ddini xat\u0131rladan qala divar\u0131na heyran qal\u0131rd\u0131lar. \u0130smay\u0131la bu qalan\u0131 tutmaq \u00e7ox vacib say\u0131l\u0131rd\u0131. \u00c7\u00fcnki Bak\u0131 o vaxtlar \u015eirvan\u0131n iri \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259n biri v\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 \u0259n yax\u015f\u0131 tranzit ticar\u0259t m\u0259rk\u0259zi idi. Q\u0259dimd\u0259n \u015eirvan\u015fah xan\u0259dan\u0131na s\u0259daq\u0259tli olan m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f bak\u0131l\u0131lar istehkamlar\u0131n\u0131n al\u0131nmazl\u0131\u011f\u0131na, b\u00f6y\u00fck silah v\u0259 \u0259rzaq ehtiyatlar\u0131na g\u00fcv\u0259n\u0259r\u0259k ehtiyatla vuru\u015furdular.[52]<\/p>\n<p>A\u011fqoyunlu \u018flv\u0259ndl\u0259 m\u00fcbariz\u0259<br \/>\nSiyasi f\u0259aliyy\u0259ti<\/p>\n<p>1502-1524-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan S\u0259f\u0259vil\u0259r \u0130mperiyas\u0131n\u0131n bayra\u011f\u0131<\/p>\n<p>\u015eah \u0130smay\u0131l v\u0259 \u015eirvan\u015fah F\u0259rrux Yasar aras\u0131nda d\u00f6y\u00fc\u015f , 1541-ci il\u0259 aid r\u0259sm<br \/>\n1499-cu ilin avqust ay\u0131nda 12 ya\u015fl\u0131 \u0130smay\u0131l \u00f6z\u00fcn\u00fcn yax\u0131n t\u0259rbiy\u0259\u00e7isi v\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7isi olan bir ne\u00e7\u0259 q\u0131z\u0131lba\u015f tayfa ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 qo\u015fun toplamaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u018frd\u0259bil\u0259 yollan\u0131r, ancaq \u015f\u0259h\u0259r hakimi t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259qib olunur. O, 1500-c\u00fc ilin yaz\u0131nda \u015eaml\u0131 v\u0259 Rumlu tayfalar\u0131ndan, habel\u0259 Qarada\u011f v\u0259 Tal\u0131\u015f \u0259halisind\u0259n ona qo\u015fulmu\u015f 2 min\u0259 yax\u0131n q\u0131z\u0131lba\u015fla Qaraba\u011f, \u00c7uxurs\u0259d, \u015euragil, Ka\u011f\u0131zman, T\u0259rcan yolu il\u0259 \u018frzincana g\u0259lir.<\/p>\n<p>Frans\u0131z s\u0259yyah\u0131 v\u0259 co\u011frafiya\u015f\u00fcnas\u0131 Andre Tevenin kitab\u0131nda \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n \u015f\u0259kli , 1584-c\u00fc il<br \/>\n\u018frzincanda ke\u00e7iril\u0259n m\u00fc\u015favir\u0259sind\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259rin irsi d\u00fc\u015fm\u0259ni \u015eirvan\u015fah F\u0259rrux Yasarla m\u00fcharib\u0259y\u0259 ba\u015flamaq q\u0259rara al\u0131nd\u0131 v\u0259 \u0259mirl\u0259rinin G\u00fcrc\u00fcstana bir ne\u00e7\u0259 basq\u0131n\u0131ndan sonra \u0130smay\u0131l Anadoluda toplad\u0131\u011f\u0131 t\u0259qrib\u0259n 7 min n\u0259f\u0259rlik t\u0259r\u0259fdar\u0131 il\u0259 1500-c\u00fc ilin ax\u0131rlar\u0131nda \u015eirvana h\u00fccum edir. Caban\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 F\u0259rrux Yasar m\u0259\u011flub edildi v\u0259 \u015firvan\u015fah \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n<p>\u0130smay\u0131l \u00fc\u00e7 g\u00fcn d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sind\u0259 qald\u0131qdan sonra \u015eamax\u0131ya daxil oldu. Burada onu seyidl\u0259r, qaz\u0131lar, r\u0259isl\u0259r v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r \u0259yanlar\u0131 qar\u015f\u0131lad\u0131. \u015eamax\u0131ya gir\u0259n \u0130smay\u0131l \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 yaln\u0131z birc\u0259 g\u00fcn qald\u0131. Burada \u00f6yr\u0259ndi ki, \u015eirvan\u015fah\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131ndan qa\u00e7\u0131b can\u0131n\u0131 qurtarm\u0131\u015f o\u011flu II \u015eeyx \u0130brahim (\u015eeyx\u015fah) X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin sahilind\u0259ki \u015e\u0259hrinou qalas\u0131ndad\u0131r v\u0259 atas\u0131n\u0131n qo\u015funlar\u0131n\u0131n salamat qalm\u0131\u015f hiss\u0259l\u0259rini \u0259traf\u0131na toplam\u0131\u015fd\u0131r. \u0130smay\u0131l s\u0259rk\u0259rd\u0259si H\u00fclaf\u0259 b\u0259y\u0259 qo\u015fun hiss\u0259si il\u0259 oraya g\u00f6nd\u0259rdi, duru\u015f g\u0259tir\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yini g\u00f6r\u0259n \u015eeyx\u015fah yax\u0131n adamlar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 qa\u00e7d\u0131. M\u00fcqavim\u0259t\u0259 rast g\u0259lm\u0259y\u0259n H\u00fclaf\u0259 b\u0259y, \u015e\u0259hrinouda d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259 sald\u0131. Ert\u0259si g\u00fcn \u0130smay\u0131l \u00f6z\u00fc buraya g\u0259ldi. \u0130smay\u0131l \u015e\u0259hrinounu tutduqdan sonra Mahmudabada q\u0131\u015fla\u011fa getdi. Burada ona m\u0259lum oldu ki, Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin \u0259halisi qalalar\u0131n\u0131n m\u00f6hk\u0259mliyin\u0259 bel ba\u011flayaraq x\u0259rac verm\u0259kd\u0259n imtina edir v\u0259 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rirl\u0259r.[54] \u0130smay\u0131l uzun \u00e7\u0259km\u0259y\u0259n m\u00fchasir\u0259d\u0259n sonra 1501-ci ilin bahar\u0131nda Bak\u0131n\u0131 ald\u0131.<\/p>\n<p>\u015eirvan\u015fah qo\u015funlar\u0131n\u0131n vuru\u015fmadan sonra salamat qalm\u0131\u015f hiss\u0259l\u0259ri G\u00fcl\u00fcstan qalas\u0131na c\u0259kilmi\u015fdi. \u0130smay\u0131l Bak\u0131n\u0131 ald\u0131qdan sonra G\u00fcl\u00fcstan qalas\u0131n\u0131 tutma\u011fa getdi. Lakin tezlikl\u0259 G\u00fcl\u00fcstan\u0131n m\u00fchasir\u0259sini buraxaraq, \u0259mirl\u0259rin\u0259 bunu yuxuda imamdan tap\u015f\u0131r\u0131q almas\u0131 il\u0259 izah etmi\u015fdir[55], A\u011fqoyunlu \u018flv\u0259ndl\u0259 m\u00fcbariz\u0259y\u0259 yolland\u0131. R\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0130smay\u0131l q\u0131z\u0131lba\u015f \u0259mirl\u0259rini m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t\u0259 y\u0131\u011faraq onlardan soru\u015fur: &#8220;Siz n\u0259 ist\u0259yirsiniz, Az\u0259rbaycan taxt-tac\u0131n\u0131, yoxsa &#8220;G\u00fcl\u00fcstan&#8221; qalas\u0131n\u0131?&#8221; Onlar yekdillikl\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 \u00fcst\u00fcn tuturlar.<\/p>\n<p>Schah Ismail Khatai Aserbaidschan.jpg<\/p>\n<p>M\u0259rv d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc<\/p>\n<p>M\u0259rv d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc (1510)<\/p>\n<p>\u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 S\u0259f\u0259vil\u0259r imperiyas\u0131n\u0131n \u0259razisi<br \/>\n\u0130smay\u0131l \u00f6z qo\u015funu il\u0259 Nax\u00e7\u0131van istiqam\u0259tind\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t edir. 1501-ci ilin ortalar\u0131nda \u018flv\u0259nd Mirz\u0259 onlar\u0131 \u015e\u0259rur d\u00fcz\u00fcnd\u0259 qar\u015f\u0131lay\u0131r. \u015e\u0259rur d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u018flv\u0259nd Mirz\u0259nin 30 minlik ordusu \u0130smay\u0131l 7 minlik qo\u015funu t\u0259r\u0259find\u0259n darmada\u011f\u0131n edilir. Vahim\u0259y\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb qa\u00e7an d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rini saxlamaq v\u0259 r\u0259qibin arxadan z\u0259rb\u0259l\u0259rini d\u0259f etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 bir-birin\u0259 z\u0259ncirl\u0259nmi\u015f d\u0259v\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259k c\u0259hdi d\u0259 \u018flv\u0259nd Mirz\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k etmir.<\/p>\n<p>\u0130smay\u0131l bu d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 d\u0259 \u00f6z ya\u015f\u0131na g\u00f6r\u0259 qeyri-adi d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 s\u0259rk\u0259rd\u0259lik qabiliyy\u0259ti v\u0259 \u015f\u0259xsi igidlik n\u00fcmun\u0259si g\u00f6st\u0259rir. O \u00f6z\u00fc \u015f\u0259xs\u0259n A\u011fqoyunlu qo\u015fununun say\u0131lan \u0259mirl\u0259rind\u0259n Karqi\u00e7ay b\u0259yi q\u0131l\u0131nc d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 m\u0259\u011flub edir. Dig\u0259r m\u0259\u015fhur s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259r d\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 ba\u015flar\u0131 \u00f6zg\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259r\u0259 g\u00f6rk olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0131z\u0131lba\u015f d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rinin tutdu\u011fu y\u00fcks\u0259klikl\u0259rd\u0259 qoyulmu\u015fdur. \u018flv\u0259nd \u00f6z\u00fc is\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131ndan g\u00fccl\u0259 qa\u00e7araq, can\u0131n\u0131 qurtarm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, \u0130smay\u0131l xeyli q\u0259nim\u0259t qazanm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 \u0259n \u0259sas\u0131 is\u0259 T\u0259briz\u0259 yol a\u00e7\u0131qd\u0131r.<\/p>\n<p>1501-ci ilin pay\u0131z\u0131nda T\u0259briz\u0259 daxil olan \u0130smay\u0131l \u00f6z\u00fcn\u00fc \u015fah elan etdi. Bununla da paytaxt\u0131 T\u0259briz olan Az\u0259rbaycan S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin \u0259sas\u0131 qoyuldu.<\/p>\n<p>I \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n tabe olmaq t\u0259klifini r\u0259dd ed\u0259n A\u011fqoyunlu h\u00f6kmdar\u0131 Sultan Muradla 1503-c\u00fc il iyunun 21-d\u0259 H\u0259m\u0259dan yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda d\u00f6y\u00fc\u015f \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi v\u0259 A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259ti s\u00fcqut etdi.<\/p>\n<p>\u00c7ox q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u015fah \u0130smay\u0131l \u015eeybani xan\u0131n \u00f6zb\u0259k d\u00f6vl\u0259tind\u0259n tutmu\u015f Osmanl\u0131 imperiyas\u0131n\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r uzanan m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m bir d\u00f6vl\u0259t yarada bilir.<\/p>\n<p>\u00d6zb\u0259k \u015eeybani xan \u0130smay\u0131l \u00fc\u00e7\u00fcn strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131yan \u0130sfahan\u0131 tutark\u0259n ona g\u00f6nd\u0259rdiyi &#8220;M\u0259n \u0130ran v\u0259 Az\u0259rbaycan s\u0259rh\u0259dl\u0259rin\u0259 g\u0259l\u0259r\u0259k, oran\u0131 tutandan sonra \u0130raqi-\u018fr\u0259b\u0259 v\u0259 Hicaza ged\u0259c\u0259y\u0259m&#8221; m\u0259ktubana cavab olaraq \u015eah \u0130smay\u0131l \u00f6z qo\u015funlar\u0131n\u0131 Xorasana yeridir. \u015eeybani xan M\u0259rv qalas\u0131nda gizl\u0259nir, lakin \u0130smay\u0131l aldad\u0131c\u0131 manevr ed\u0259r\u0259k, onu qaladan bay\u0131ra \u00e7\u0131xar\u0131r v\u0259 1510-cu il 2 dekabrda Mahmudi k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda \u015fah \u0130smay\u0131lla \u015eeybani xan\u0131n qo\u015funlar\u0131 aras\u0131ndak\u0131 M\u0259rv d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc \u015fah \u0130smay\u0131l\u0131n tam q\u0259l\u0259b\u0259si il\u0259 ba\u015fa \u00e7at\u0131r. B\u00fct\u00fcn g\u00fcn \u0259rzind\u0259 davam ed\u0259n bu a\u011f\u0131r d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 m\u0259\u011flub olan \u015eeybani xan qa\u00e7maq ist\u0259dikd\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri v\u0259 \u00f6z m\u00fchafiz\u0259\u00e7il\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259tl\u0259 yetirilir. \u015eeybani xan\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 \u015faha g\u0259tirirl\u0259r. \u018fmr\u0259 \u0259sas\u0259n, onun k\u0259ll\u0259sini q\u0131z\u0131l suyuna \u00e7\u0259kib, q\u0259d\u0259h d\u00fcz\u0259ldirl\u0259r. Bu d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n sonra o, Herat, M\u0259rv v\u0259 B\u0259lx \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rini tutur. B\u00fct\u00fcn \u015eabran, Xorasan vilay\u0259ti \u015fah \u0130smay\u0131l\u0131n hakimiyy\u0259ti alt\u0131na ke\u00e7ir. Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l b\u00fct\u00fcn \u0130ran\u0131,\u0130raqi-\u018fr\u0259bi S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259tin\u0259 qatd\u0131. Onun d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti Yax\u0131n \u015e\u0259rqin q\u00fcdr\u0259tli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrldi.S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259ti \u00f6z y\u00fcks\u0259li\u015finin zirv\u0259 n\u00f6qt\u0259sin\u0259 \u00e7at\u0131r. Onun \u0259razisinin sah\u0259si 2 milyon 800 min kvadrat kilometr\u0259 \u00e7at\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>\u015eah \u0130smay\u0131l v\u0259 Osmanl\u0131 imperiyas\u0131<\/p>\n<p>\u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n d\u0259bilq\u0259si<\/p>\n<p>\u00c7ald\u0131ran d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc , 1525-ci il\u0259 aid r\u0259sm<\/p>\n<p>\u00c7ald\u0131ran d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc<br \/>\nS\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259ti kimi g\u00fccl\u00fc bir d\u00f6vl\u0259tin yaranmas\u0131 Osmanl\u0131 sultanlar\u0131n\u0131 narahat edirdi. \u015eah \u0130smay\u0131l da geni\u015f \u0259razil\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n \u015fi\u0259 d\u00f6vl\u0259ti qurmaq ist\u0259yirdi.[56] Anadoludak\u0131 t\u00fcrkl\u0259r \u0130smay\u0131la r\u0259\u011fb\u0259t b\u0259sl\u0259m\u0259kl\u0259 qalm\u0131r, b\u00f6lg\u0259ni geni\u015f xalq \u00fcsyanlar\u0131 b\u00fcr\u00fcy\u00fcr.[57] Osmanl\u0131 \u0259razisind\u0259ki naraz\u0131 \u0259hali k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 S\u0259v\u0259fi d\u00f6vl\u0259tin\u0259 k\u00f6\u00e7m\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r.[58] B\u00fct\u00fcn bunlar S\u0259v\u0259fi ideologiyas\u0131n\u0131n t\u0259kc\u0259 \u015f\u0259rqi Anadoluda deyil, m\u0259rk\u0259zi Anadoluda b\u00f6y\u00fck t\u0259sir\u0259 malik oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir.[59]<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259 siyasi s\u0259b\u0259bd\u0259n yaranan S\u0259f\u0259vi-Osmanl\u0131 qar\u015f\u0131durmas\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 uzun s\u00fcr\u0259c\u0259k v\u0259 din p\u0259rd\u0259si arxas\u0131nda apar\u0131lan m\u00fcharib\u0259l\u0259rin s\u0259b\u0259bi idi.[60] \u0130lk d\u0259f\u0259 \u00c7ald\u0131ran d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259l Q\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131n kafir kimi \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 f\u0259tva alan[61] I S\u0259limin ba\u015flatd\u0131\u011f\u0131 bu dini m\u00fcharib\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 onun o\u011flu I S\u00fcleyman\u0131n d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Osmanl\u0131 \u015feyx\u00fcl-islam\u0131 M\u00fcfti \u018fl-H\u0259mz\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n veril\u0259n f\u0259tva[62] il\u0259 q\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb mallar\u0131 il\u0259 birg\u0259 arvad v\u0259 u\u015faqlara sahib olmalar\u0131n\u0131 halal ed\u0259n d\u00f6vl\u0259t ideologiyas\u0131na \u00e7eviril\u0259c\u0259k.[63]<\/p>\n<p>\u00c7ald\u0131ran d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc zaman\u0131 Sultan S\u0259lim t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259l\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tainin \u015f\u0259xsi \u0259\u015fyalar\u0131. Topqap\u0131 muzeyi, \u0130stanbul<\/p>\n<p>\u00c7ald\u0131ran d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc (1514)<br \/>\nS\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259tin\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 \u201cdinc, yana\u015f\u0131 ya\u015fama\u201d prinsipin\u0259 sadiq qalaraq, \u0259sas\u0259n s\u00fclh siyas\u0259ti y\u00fcr\u00fcd\u0259n Sultan II Bay\u0259zidd\u0259n f\u0259rqli olaraq onun o\u011flu 1512-ci ild\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 ke\u00e7\u0259n Sultan I S\u0259lim Yavuz (1512-1520) S\u0259f\u0259vil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259 yolunu tutdu. Sultan S\u0259lim \u015eah \u0130smay\u0131l \u00fcz\u0259rin\u0259 q\u0259ti h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7m\u0259zd\u0259n \u00f6nc\u0259 S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 bir s\u0131ra siyasi, m\u0259d\u0259ni, iqtisadi v\u0259 \u0259sg\u0259ri t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rd\u00fc.[64] [65]  S\u00fcnni \u00fcl\u0259mas\u0131 q\u0131z\u0131lba\u015flara qar\u015f\u0131 h\u0259rb a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n cihaddan da m\u00fch\u00fcm v\u0259 \u0259qd\u0259m oldu\u011fu bar\u0259d\u0259 fitva vermi\u015fdi.[66]<\/p>\n<p>S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 19 mart 1514-c\u00fc ild\u0259 \u201c\u015f\u0259rq y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn\u0259\u201d ba\u015flayan Sultan<\/p>\n<p>S\u0259lim h\u0259l\u0259 yolda olark\u0259n \u015eah \u0130smay\u0131la farsca \u00fc\u00e7 t\u0259hqiramiz m\u0259ktub yazm\u0131\u015fd\u0131. Bunlardan yaln\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fcn\u0259  t\u00fcrk\u00e7\u0259 cavab ver\u0259n \u015fah m\u0259s\u0259l\u0259ni s\u00fclh yolu il\u0259 h\u0259ll etm\u0259y\u0259 c\u0259hd etmi\u015fdi, lakin u\u011fursuz.[67][68]<\/p>\n<p>23 avqust 1514-c\u00fc ild\u0259 \u00c7ald\u0131ran \u00e7\u00f6l\u00fcnd\u0259 iki ordu \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259ldi. Osmanl\u0131 ordusu S\u0259f\u0259vi ordusundan sayca \u00fcst\u00fcn idi. \u00c7ald\u0131ran d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259ki q\u00fcvv\u0259l\u0259r nisb\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dqiqatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmu\u015fdur ki, Osmanl\u0131 ordusu 100 min, S\u0259f\u0259vi qo\u015funlar\u0131 40 min n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t idi.[69][70]  <\/p>\n<p>Bundan ba\u015fqa Osmanl\u0131lar\u0131n daha bir \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc d\u0259 300-\u0259 q\u0259d\u0259r topun olmas\u0131 idi. B\u00fct\u00fcn bunlar d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn gedi\u015fin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 bilm\u0259zdi. \u015eah \u0130smay\u0131l \u015f\u0259xsi igidlik v\u0259 c\u0259surluq n\u00fcmun\u0259l\u0259ri g\u00f6st\u0259rib, \u00f6z\u00fcn\u00fcn qeyri-adi g\u00fcc\u00fc v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f bacar\u0131\u011f\u0131 il\u0259 m\u0259\u015fhur olan Tur\u0259li b\u0259y M\u0259lko\u00e7o\u011flunu t\u0259kb\u0259t\u0259k d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n m\u0259hv etmi\u015fdir. \u015eah \u0130smay\u0131l q\u0131l\u0131ncla ona el\u0259 bir z\u0259rb\u0259 endirir ki, d\u0259bilq\u0259si v\u0259 ba\u015f\u0131 iki yer\u0259 paralan\u0131r. \u0130smay\u0131l\u0131n q\u0131l\u0131nc\u0131 \u018fli b\u0259yin sin\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r i\u015fl\u0259yir. D\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn q\u0131z\u011f\u0131n \u00e7a\u011f\u0131nda \u0130smay\u0131l azsayl\u0131 d\u0259st\u0259si il\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nin artilleriyas\u0131na do\u011fru can at\u0131r, lakin bu zaman onun at\u0131 b\u00fcdr\u0259yib y\u0131x\u0131l\u0131r. \u015eah \u0130smay\u0131la \u00e7ox b\u0259nz\u0259y\u0259n Sultan\u0259li Mirz\u0259 \u018ff\u015far: &#8220;\u015eah m\u0259n\u0259m&#8221;, dey\u0259 q\u0131\u015fq\u0131rmaqla onu \u0259sir d\u00fc\u015fm\u0259kd\u0259n xilas edir v\u0259 bel\u0259likl\u0259 yaralanan \u015fah ata qalxaraq d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131ndan qa\u00e7a bilir. I Sultan S\u0259lim Xoy, M\u0259r\u0259nd v\u0259 T\u0259briz \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rini tutur. Buna baxmayaraq, o, T\u0259brizd\u0259 \u00e7ox qala bilm\u0259yib, 6 g\u00fcnd\u0259n sonra \u015eah \u0130smay\u0131l tac\u0131, \u0259lbis\u0259l\u0259ri v\u0259 b\u0259z\u0259k \u0259\u015fyalar\u0131 da i\u00e7ind\u0259 olmaqla xeyli q\u0259nim\u0259t g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k, T\u0259brizi t\u0259rk edir.<\/p>\n<p>\u00c7ingiz Mehbaliyev &#8211; \u015eah \u0130smay\u0131l h\u00fccumda (\u015f\u0259xsi kolleksiyada saxlan\u0131l\u0131r.)<br \/>\nTarixd\u0259 bel\u0259 bir hadis\u0259 olub. \u015eah \u0130smay\u0131l \u00c7ald\u0131ran d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 toplar\u0131 bir-birin\u0259 ba\u011flayan z\u0259ncirl\u0259ri k\u0259s\u0259rk\u0259n bir anda onun q\u00fcvv\u0259tli z\u0259rb\u0259si topun l\u00fcl\u0259sin\u0259 tu\u015f g\u0259lir v\u0259 top iki yer\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcr. \u00c7ald\u0131ran d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n uzun m\u00fcdd\u0259t sonra Sultan S\u0259lim \u015eah \u0130smay\u0131ldan h\u0259min q\u0131l\u0131nc\u0131 ona g\u00f6nd\u0259rm\u0259sini ist\u0259yir. \u015eah h\u0259min q\u0131l\u0131nc\u0131 Sultana g\u00f6nd\u0259rir. Sultan S\u0259lim ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rs\u0259 d\u0259 topu k\u0259s\u0259 bilmir. O \u015eaha m\u0259ktubunda deyir : &#8220;S\u0259n m\u0259ni aldad\u0131rsan , bu h\u0259min q\u0131l\u0131nc deyil.&#8221;. \u015eah \u0130smay\u0131l cavab m\u0259ktubunda ona bel\u0259 cavab verir : &#8220;Q\u0131l\u0131nc h\u0259min q\u0131l\u0131ncd\u0131, qol o qol deyil.&#8221;.<\/p>\n<p>M\u0259ktublar\u0131nda g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n savad\u0131 h\u0259r yerd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. O \u00c7ald\u0131ran d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Sultan S\u0259lim\u0259 m\u0259\u011flub olmas\u0131na baxmayaraq, m\u0259ktublar\u0131nda daima onu d\u0259rrak\u0259si il\u0259 m\u0259\u011flub edib. \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktublara Sultan aciz qal\u0131r cavab yaza bilmirdi. Sultan S\u0259lim \u015eah\u0131n he\u00e7 bir m\u0259ktubuna cavab yazmay\u0131b. Bu da \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n d\u00f6vr\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7ox savadl\u0131 v\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131 bir \u015f\u0259xsiyy\u0259t oldu\u011funu s\u00fcbut edir.<\/p>\n<p>Sultan S\u0259lim q\u0259nim\u0259tl\u0259 birlikd\u0259 \u00f6z\u00fc il\u0259 \u0130stanbula sonradan T\u00fcrkiy\u0259nin inc\u0259s\u0259n\u0259t v\u0259 s\u0259n\u0259tkarl\u0131q\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131nda m\u00fcst\u0259sna rol oynam\u0131\u015f bir \u00e7ox inc\u0259s\u0259n\u0259t xadiml\u0259rini v\u0259 s\u0259n\u0259tkarlar\u0131 da apar\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n \u0259n z\u0259ngin muzeyl\u0259rind\u0259n say\u0131lan \u0130stanbul Topqap\u0131 saray\u0131nda, \u018fsg\u0259r muzeyind\u0259 Az\u0259rbaycan t\u0259tbiqi s\u0259n\u0259tinin \u00c7ald\u0131ran d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n sonra buraya g\u0259tirilmi\u015f \u0259n nadir n\u00fcmun\u0259l\u0259ri n\u00fcmayi\u015f etdirilm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p>Tarix\u00e7il\u0259rin bildirdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00c7ald\u0131randa, d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda ki\u015fi paltar\u0131 geyib, \u00f6z \u0259rl\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 vuru\u015fan xeyli qad\u0131n meyidi tap\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>\u015eah \u0130smay\u0131l\u0131 M\u0259rv d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u015eeybani xanla d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259rk\u0259n t\u0259svir ed\u0259n miniat\u00fcr (\u00c7\u0259h\u0259l S\u00fctun Saray\u0131)<br \/>\nSonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l \u015e\u0259ki h\u00f6kmdarl\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u015eirvan\u015fahlar\u0131, g\u00fcrc\u00fc \u00e7arlar\u0131n\u0131 S\u0259f\u0259vil\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 v\u0259ziyy\u0259t\u0259 sald\u0131. Hakimiyy\u0259tinin son ill\u0259rind\u0259 \u015fah \u0130smay\u0131lla \u015eirvan\u015fah \u015eeyx\u015fah aras\u0131nda dostluq v\u0259 qohumluq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri yaran\u0131r. \u018fvv\u0259lc\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l q\u0131z\u0131 P\u0259rixan xan\u0131m\u0131 \u015eeyx\u015fah\u0131n o\u011flu Sultan X\u0259lil\u0259 \u0259r\u0259 verir, sonra is\u0259 \u00f6z\u00fc \u015eirvan\u015fah\u0131n q\u0131zlar\u0131ndan biri il\u0259 evl\u0259nir. \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n toyu 1523-c\u00fc il 5 noyabrda T\u0259briz yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda olur.<\/p>\n<p>V\u0259fat\u0131<br \/>\n1524-c\u00fc ilin bahar\u0131nda \u2013 Novruz bayram\u0131ndan az sonra, \u015eah \u0130smay\u0131l b\u00f6y\u00fck qo\u015funla Qaraba\u011f d\u00fcz\u00fcnd\u0259 c\u0259rg\u0259 \u00fcsulu il\u0259 ov ed\u0259-ed\u0259 \u015e\u0259ki h\u00f6kmdarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259razisin\u0259 daxil olur. &#8220;\u015e\u0259ki valisi H\u0259s\u0259n b\u0259y onu qar\u015f\u0131lama\u011fa \u00e7\u0131x\u0131b, (\u015faha) t\u0259zim etm\u0259k \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 nail oldu v\u0259 z\u0259man\u0259 h\u00f6kmdar\u0131na bol-firavan pe\u015fk\u0259\u015fl\u0259r t\u0259qdim etdi. \u018flah\u0259zr\u0259t \u015fah ov etm\u0259k sevdas\u0131na v\u0259 da\u011flara tama\u015fa etm\u0259k h\u0259v\u0259sin\u0259 malik oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00f6km verdi ki qazil\u0259r v\u0259 \u015e\u0259ki \u0259yanlar\u0131 G\u00fcrc\u00fcstanla \u015e\u0259ki aras\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 \u015eahda\u011f\u0131[71] (ad\u0131) il\u0259 m\u0259\u015fhur olan yerd\u0259ki c\u00fcy\u00fcrl\u0259ri v\u0259 dig\u0259r v\u0259h\u015fi ov heyvanlar\u0131n\u0131 qovub bir yer\u0259 toplas\u0131nlar. Bel\u0259 n\u0259ql edirl\u0259r ki, ke\u00e7mi\u015f sultanlar o vilay\u0259td\u0259 \u015eahda\u011f\u0131na p\u0259nah aparan ovun ard\u0131nca getm\u0259zdil\u0259r v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 o da\u011fda \u00e7oxlu c\u00fcy\u00fcr vard\u0131. He\u00e7 bir k\u0259s o c\u00fcy\u00fcrl\u0259r\u0259 d\u0259yib-dola\u015fa bilmirdi. \u00c7\u00fcnki onlar\u0131n (\u015eahda\u011f\u0131nda) ovlanmas\u0131 u\u011fursuzluq \u0259lam\u0259ti hesab olunurdu.<\/p>\n<p>Bu m\u0259s\u0259l\u0259ni (\u015faha) \u0259rz ets\u0259l\u0259r d\u0259, o h\u0259zr\u0259t buna m\u0259h\u0259l qoymad\u0131 v\u0259 ovun ba\u015flamas\u0131n\u0131 \u0259mr etdi. El\u0259 ki c\u0259rg\u0259 ovu t\u0259rtib olundu, h\u00f6kmdar \u00e7oxlu c\u00fcy\u00fcr v\u0259 says\u0131z-hesabs\u0131z v\u0259h\u015fi heyvanlar\u0131 \u015eahda\u011f\u0131nda ovlay\u0131b, \u018frd\u0259bil\u0259 t\u0259r\u0259f geri qay\u0131td\u0131&#8221;[72]. Lakin yolda a\u011f\u0131r x\u0259st\u0259l\u0259nir v\u0259 \u018frd\u0259bild\u0259n t\u0259l\u0259m-t\u0259l\u0259sik T\u0259briz\u0259 yola d\u00fc\u015f\u00fcr. S\u0259rab yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 M\u0259nqutay adl\u0131 yerd\u0259 hal\u0131 o q\u0259d\u0259r a\u011f\u0131rla\u015f\u0131r ki d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259 salmal\u0131 olurlar. H\u0259kiml\u0259rin m\u00fcalic\u0259si bir fayda vermir. \u015eah ismay\u0131l 23 may 1524-c\u00fc ild\u0259 v\u0259fat edir. N\u0259\u015fini \u018frd\u0259bil\u0259 g\u0259tirib \u015eeyx S\u0259fi m\u0259qb\u0259r\u0259sind\u0259 d\u0259fn edirl\u0259r. Abbasqulu A\u011fa Bak\u0131xanov \u201cG\u00fcl\u00fcstani \u0130r\u0259md\u0259\u201d yaz\u0131r: \u201c\u2026 Hicri 930-cu ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 (miladi 1524)\u2026 \u015eah \u0130smay\u0131l v\u0259fat etdi. O, mehribanl\u0131qda d\u00fcnyan\u0131 i\u015f\u0131qland\u0131ran v\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131qda d\u00fc\u015fm\u0259ni yaxan, od m\u0259cazl\u0131 bir sultan idi. Qurmu\u015f oldu\u011fu s\u0259lt\u0259n\u0259tin m\u00fch\u00fcm i\u015fl\u0259rin\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmas\u0131na baxmayaraq, \u015eah \u0130smay\u0131l aliml\u0259rl\u0259 m\u00fcsahib olub, \u015feir s\u00f6yl\u0259m\u0259y\u0259 d\u0259 mail idi\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015eah \u0130smay\u0131l ( I \u0130smay\u0131l v\u0259 ya \u015eah \u0130smay\u0131l S\u0259f\u0259vi (tam ad\u0131: \u018fb\u00fcl-M\u00fcz\u0259ff\u0259r \u0130smail ibn Heyd\u0259r \u0259s-S\u0259f\u0259vi; d. 17 iyul 1487, \u018frd\u0259bil \u2013 \u00f6. 23 may 1524, S\u0259rab) \u2014 S\u0259f\u0259viyy\u0259 t\u0259riq\u0259tinin \u015feyxi (1494\u20141524); S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin banisi v\u0259 ilk \u015fah\u0131[4][5]; \u015fair. Onun yaratd\u0131\u011f\u0131 S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti 1736-c\u0131 il\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00f6vcud olmu\u015fdur. \u0130smay\u0131l 1501-ci ild\u0259n C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda On [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-30087","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edeb"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30087","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30087"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30087\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30100,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30087\/revisions\/30100"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30087"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30087"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30087"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}