{"id":3018,"date":"2013-06-23T09:14:58","date_gmt":"2013-06-23T09:14:58","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=3018"},"modified":"2013-06-23T09:16:12","modified_gmt":"2013-06-23T09:16:12","slug":"sah-ismayil-x%c9%99tayi-h%c9%99yati-v%c9%99-yaradiciligi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=3018","title":{"rendered":"\u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tayi.H\u0259yat\u0131 v\u0259 Yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/010418651.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-3023\" title=\"01041865\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/010418651-253x300.jpg\" alt=\"\" width=\"253\" height=\"300\" \/><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u015eah \u0130smay\u0131l \u018fb\u00fclm\u00fcz\u0259ff\u0259r o\u011flu \u015eeyx Heyd\u0259r o\u011flu \u015eeyx C\u00fcneyd S\u0259f\u0259vi (d. 23 iyun 1487, \u018frd\u0259bil &#8211; \u00f6. 23 may 1524, \u018frd\u0259bil) v\u0259 ya I \u0130smay\u0131l S\u0259f\u0259vi (ingilisc\u0259: Shah Ismail I) &#8211; Az\u0259rbaycan\u0131n v\u0259 \u0130ran\u0131n g\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadimi, S\u0259f\u0259vil\u0259r D\u00f6vl\u0259tinin banisi v\u0259 X\u0259tai l\u0259\u011f\u0259bi alt\u0131nda yazan tan\u0131nm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan \u015fairi. M\u00fcasir Az\u0259rbaycan\u0131n milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri m\u0259hz Az\u0259rbaycan dilini tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 yegan\u0259 r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t dili s\u0259viyy\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259ld\u0259n \u015eah \u0130smay\u0131ldan ba\u015flan\u0131r.<\/p>\n<p>H\u0259yat\u0131<\/p>\n<p>\u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai 1487-ci il iyun 23-d\u0259 \u018frd\u0259bil \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 k\u00f6k\u00fc tarixin \u00e7ox-\u00e7ox uzaq \u00e7a\u011flar\u0131na gedib \u00e7\u0131xan n\u00fcfuzlu Az\u0259rbaycanl\u0131 zad\u0259gan (b\u0259zi \u0259d\u0259biyyatlarda s\u0259hv\u0259n k\u00fcrd m\u0259n\u015f\u0259li kimid\u0259 g\u00f6st\u0259rilir)t\u00fcrk[1][2] ail\u0259sind\u0259 anadan olmu\u015fdur. O, ata t\u0259r\u0259fd\u0259n \u015eeyx S\u0259fi\u0259ddinin n\u0259slind\u0259n idi. \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n atas\u0131 \u015eeyx Heyd\u0259r, babas\u0131 \u015eeyx C\u00fcneyd olmu\u015fdu. \u015eah \u0130smay\u0131l ana t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn hakim v\u0259 k\u00f6kl\u00fc bir ail\u0259sin\u0259 m\u0259nsub idi. Onun anas\u0131 Al\u0259m\u015fah b\u0259yim A\u011fqoyunlu h\u00f6kmdar\u0131 Uzun H\u0259s\u0259nin q\u0131z\u0131, Sultan Y\u0259qubun bac\u0131s\u0131 idi.<\/p>\n<p>\u015eeyx Heyd\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin birind\u0259 x\u0259yan\u0259tl\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fckd\u0259n sonra (1488), \u0130smay\u0131l anas\u0131 v\u0259 qarda\u015flar\u0131 &#8211; Sultan\u0259li v\u0259 \u0130brahim il\u0259 birlikd\u0259 \u0130st\u0259xrd\u0259 (\u015eiraz) h\u0259bsd\u0259 saxlan\u0131l\u0131r. Onda \u0130smay\u0131l\u0131n h\u0259l\u0259 iki ya\u015f\u0131 tamam olmam\u0131\u015fd\u0131. Bir m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra R\u00fcst\u0259m Mirz\u0259 qarda\u015flardan istifad\u0259 etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 onlar\u0131 h\u0259bsd\u0259n azad edir. Lakin d\u00f6y\u00fc\u015f zaman\u0131 \u0130smay\u0131l\u0131n b\u00f6y\u00fck qarda\u015f\u0131 Sultan \u018flinin v\u0259 \u00abq\u0131z\u0131lba\u015flar\u00bb\u0131n nec\u0259 \u015f\u00fcca\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyini g\u00f6r\u00fcb qorxuya d\u00fc\u015f\u00fcr, \u00f6z\u00fcn\u00fc v\u0259 s\u00fclal\u0259sini g\u0259l\u0259c\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259rd\u0259n qurtarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u015eeyx C\u00fcneyd n\u0259slin\u0259 son qoymaq q\u0259rar\u0131na g\u0259lir. O, \u015eeyx Sultan\u0259linin \u00fcz\u0259rin\u0259 qo\u015fun g\u00f6nd\u0259rib onu \u00f6ld\u00fcrtd\u00fcr\u00fcr. \u00d6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n \u00f6nc\u0259 \u015eeyx Sultan\u0259li \u0130smay\u0131l\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn v\u0259r\u0259s\u0259si t\u0259yin ed\u0259r\u0259k \u018frd\u0259bil\u0259 g\u00f6nd\u0259rdi. \u00abQ\u0131z\u0131lba\u015flar\u00bb \u0130smay\u0131l\u0131n axtar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb onu bir m\u00fcdd\u0259t \u018frd\u0259bild\u0259 daha sonra R\u0259\u015ftd\u0259 gizl\u0259dirl\u0259r.<\/p>\n<p>Sonra onu Lahicana, Gilan hakimi Mirz\u0259 \u018flinin saray\u0131na g\u0259tirirl\u0259r. Gilana g\u0259l\u0259nd\u0259 \u0130smay\u0131l yeddi ya\u015f\u0131nda olur. Burada o, H\u0259s\u0259n xan\u0131n himay\u0259si alt\u0131nda L\u0259l\u0259 H\u00fcseyn t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259rbiy\u0259 olunur. \u0130smay\u0131l t\u0259qrib\u0259n 6 il burada qalaraq, tan\u0131nm\u0131\u015f \u0259mir v\u0259 aliml\u0259rin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fcn dini, d\u00fcny\u0259vi v\u0259 h\u0259rbi t\u0259liml\u0259rini davam etdirir.<\/p>\n<p>13 ya\u015f\u0131nda \u0130smay\u0131l art\u0131q m\u00fcst\u0259qil \u015f\u0259kild\u0259 siyasi v\u0259 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131r. 1499-cu ilin avqust ay\u0131nda \u0130smay\u0131l \u00f6z\u00fcn\u00fcn yax\u0131n t\u0259rbiy\u0259\u00e7isi v\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7isi olan bir ne\u00e7\u0259 q\u0131z\u0131lba\u015f tayfa ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 qo\u015fun toplamaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u018frd\u0259bil\u0259 yolland\u0131. O, 1500-c\u00fc ilin yaz\u0131nda \u015eaml\u0131 v\u0259 Rumlu tayfalar\u0131ndan, habel\u0259 Qarada\u011f v\u0259 Tal\u0131\u015f \u0259halisind\u0259n ona qo\u015fulmu\u015f 2 min\u0259 yax\u0131n q\u0131z\u0131lba\u015fla Qaraba\u011f, \u00c7uxurs\u0259d, \u015euragil, Ka\u011f\u0131zman, Tircan yolu il\u0259 \u018frzincana g\u0259ldi. Burada q\u0131z\u0131lba\u015f tayfalar\u0131ndan, habel\u0259 Qarada\u011f sufil\u0259rind\u0259n t\u0259qrib\u0259n 7 min t\u0259r\u0259fdar toplayaraq 1500-c\u00fc ilin ax\u0131rlar\u0131nda \u015eirvana h\u00fccum etdi v\u0259 \u015eirvan\u015fah qo\u015funlar\u0131n\u0131 m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011fratd\u0131. D\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 \u015eirvan\u015fah F\u0259rrux Yasar \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. 1501-ci ilin pay\u0131z\u0131nda T\u0259briz\u0259 daxil olan Ismay\u0131l \u00f6z\u00fcn\u00fc \u015fah elan etdi. Bununla da paytaxt\u0131 T\u0259briz olan Az\u0259rbaycan S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin \u0259sas\u0131 qoyuldu.<\/p>\n<p>I \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n tabe olmaq t\u0259klifini r\u0259dd ed\u0259n A\u011fqoyunlu h\u00f6kmdar\u0131 Muradla 1503-c\u00fc il iyunun 21-d\u0259 H\u0259m\u0259dan yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda d\u00f6y\u00fc\u015f d\u0259 q\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l b\u00fct\u00fcn \u0130ran\u0131, Xorasan\u0131, \u0130raqi-\u0259r\u0259bi S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259tin\u0259 qatd\u0131.Onun d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti Yax\u0131n \u015e\u0259rqin q\u00fcdr\u0259tli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrldi. 1514-c\u00fc ild\u0259 sultan I S\u0259limin (1512-20) ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi Osmanl\u0131 ordusu il\u0259 \u00c7ald\u0131ran d\u00fcz\u00fcnd\u0259 ba\u015f vermi\u015f d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 q\u0131z\u0131lba\u015flar m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011frad\u0131lar.<\/p>\n<p>Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l \u015e\u0259ki hakimliyini, \u015eirvan\u015fahlar\u0131, g\u00fcrc\u00fc \u00e7arlar\u0131n\u0131 S\u0259f\u0259vil\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 v\u0259ziyy\u0259t\u0259 sald\u0131. O, \u015e\u0259kiy\u0259 n\u00f6vb\u0259ti s\u0259f\u0259rd\u0259n \u018frd\u0259bil\u0259 qay\u0131dark\u0259n v\u0259fat etdi. Yerin\u0259 o\u011flu I T\u0259hmasib ke\u00e7di.<\/p>\n<p>Onun \u00f6l\u00fcm\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 qaynaqlarda bel\u0259 bir qeyd vard\u0131r ki, \u015eah \u0130smay\u0131l \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n bir q\u0259d\u0259r \u0259vv\u0259l ova \u00e7\u0131x\u0131r. \u015eahda\u011fda \u00f6z adamlar\u0131 il\u0259 c\u0259rg\u0259 ovu t\u0259\u015fkil edir. Ov \u015f\u0259nliyi qurtarar-qurtarmaz o, a\u011f\u0131r \u015f\u0259kild\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259nir v\u0259 d\u0259rhal \u018frd\u0259bil\u0259 qay\u0131d\u0131r. Burada da onun hal\u0131 yax\u015f\u0131la\u015fm\u0131r. T\u0259l\u0259sik T\u0259briz\u0259 yola d\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r. Yolda S\u0259rab yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 M\u0259nqutay adl\u0131 yerd\u0259 hal\u0131 o q\u0259d\u0259r a\u011f\u0131rla\u015f\u0131r ki, d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259 salmal\u0131 olurlar. H\u0259kiml\u0259rin m\u00fcalic\u0259si bir fayda vermir. H\u00f6kmdar \u015fair 1524-c\u00fc ild\u0259 may\u0131n 23-d\u0259 v\u0259fat edir. C\u0259s\u0259dini \u018frd\u0259bil\u0259 g\u0259tirib \u015eeyx S\u0259fi t\u00fcrb\u0259sinin yan\u0131nda d\u0259fn edirl\u0259r.<\/p>\n<p>\u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai 38 ya\u015f\u0131nda, h\u0259yat\u0131n\u0131n, yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n, arzular\u0131n\u0131n \u0259n qaynar bir \u00e7a\u011f\u0131nda d\u00fcnyadan k\u00f6\u00e7\u00fcr, lakin q\u0131sa \u00f6mr\u00fc m\u00fcdd\u0259tind\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fc i\u015fl\u0259r ona \u00f6lm\u0259zlik qazand\u0131rm\u0131\u015f, onu Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n siyasi v\u0259 m\u0259d\u0259ni tarixinin \u0259n parlaq s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n birinin yarad\u0131c\u0131s\u0131 kimi tan\u0131td\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n y\u00fcks\u0259k h\u0259rbi istedad\u0131 haqq\u0131nda K. Marks yazm\u0131\u015fd\u0131r: \u00abS\u0259f\u0259vil\u0259r xan\u0259dan\u0131n\u0131n banisi \u015eah \u0130smay\u0131l fateh idi. O, on d\u00f6rd illik hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 on d\u00f6rd \u0259yal\u0259t f\u0259th etmi<\/p>\n<p>\u015eah \u0130smay\u0131l \u015f\u0259xsiyy\u0259ti, tarixd\u0259ki yeri<\/p>\n<p>\u015eah \u0130smay\u0131l \u00e7ox nadir d\u00fchaya malik bir \u015f\u0259xsiyy\u0259t olub. O, h\u0259l\u0259 u\u015faq ya\u015flar\u0131ndan idman oyunlar\u0131na, c\u0131d\u0131r yar\u0131\u015flar\u0131na b\u00f6y\u00fck h\u0259v\u0259s g\u00f6st\u0259rir, tez-tez ova gedirdi. S\u0259rk\u0259rd\u0259liyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 o bir ne\u00e7\u0259 zorxana a\u00e7d\u0131rm\u0131\u015fd\u0131 ki, burada bayram \u015f\u0259nlikl\u0259ri d\u00fcz\u0259nl\u0259n\u0259r v\u0259 p\u0259hl\u0259vanlar \u00f6z g\u00fccl\u0259rini s\u0131nayard\u0131lar. \u015eah \u0130smay\u0131l h\u0259m d\u0259 r\u0259ssaml\u0131q v\u0259 x\u0259ttatl\u0131q bacar\u0131\u011f\u0131 il\u0259 d\u0259 se\u00e7ilir, kitab oxuma\u011f\u0131 \u00e7ox sevirdi. Uzun H\u0259s\u0259nin T\u0259brizd\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131 m\u0259\u015fhur kitabxanan\u0131n n\u0259zdind\u0259 o, yeni tipli geni\u015f bir kitabxana a\u00e7d\u0131rm\u0131\u015fd\u0131 ki, buradan n\u0259inki \u00f6z \u00f6lk\u0259sinin \u0259halisi v\u0259 aliml\u0259ri, h\u0259tta qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rin aliml\u0259ri d\u0259 istifad\u0259 edirdil\u0259r. B\u00fct\u00fcn m\u00fcsb\u0259t keyfiyy\u0259tl\u0259r bu b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259td\u0259 toplanm\u0131\u015fd\u0131. \u015eah \u0130smay\u0131l b\u00fct\u00fcn bunlarla yana\u015f\u0131 g\u00f6z\u0259l s\u0259s\u0259 d\u0259 malik idi. B\u0259rb\u0259d adlanan al\u0259td\u0259 g\u00f6z\u0259l \u00e7al\u0131r v\u0259 oxuyurdu. O, u\u015faq ya\u015flar\u0131ndan \u015fer yazma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. \u015eerl\u0259rini el\u0259 ayd\u0131n v\u0259 n\u0259sih\u0259tamiz t\u0259rzd\u0259 yaz\u0131rd\u0131 ki, onu oxuyan h\u0259r bir k\u0259s, h\u0259tta \u0259halinin \u0259n savads\u0131z t\u0259b\u0259q\u0259si bel\u0259 bu \u015ferl\u0259ri oxuduqda n\u0259s\u0259 \u00f6yr\u0259nir, \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>\u015eah \u0130smay\u0131l din\u0259 ba\u011fl\u0131 bir insan idi. Lakin bu x\u00fcsusiyy\u0259t ona reall\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu kimi q\u0259bul etm\u0259y\u0259 mane olmurdu. \u015eah \u0130smay\u0131l he\u00e7 vaxt tamahkar olmam\u0131\u015f, n\u0259fsi ucundan s\u0259hvl\u0259r\u0259 yol verm\u0259mi\u015fdi v\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tini, l\u0259yaq\u0259tini h\u0259r \u015feyd\u0259n uca tutmu\u015fdu. O, insanl\u0131\u011fa, g\u00f6z\u0259lliy\u0259 b\u00f6y\u00fck qiym\u0259t verir v\u0259 h\u0259r \u015feyd\u0259 g\u00f6z\u0259llik axtarma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. \u015eah \u0130smay\u0131l az h\u0259yat s\u00fcrm\u0259sin\u0259 baxmayaraq yaln\u0131z xeyirxah i\u015fl\u0259r g\u00f6rm\u0259y\u0259 can atm\u0131\u015f, \u015f\u0259rd\u0259n, pis \u0259m\u0259ll\u0259rd\u0259n uzaq bir insan olmu\u015fdu.<\/p>\n<p>\u015eah \u0130smay\u0131l h\u0259m d\u0259 m\u0259\u011frur, azad fikirli, \u00f6z q\u00fcdr\u0259tin\u0259 inanan bir s\u0259rk\u0259rd\u0259, h\u0259qiq\u0259t yolundan z\u0259rr\u0259 q\u0259d\u0259r k\u0259nara \u00e7\u0131xmayan n\u0259cib insan idi.<\/p>\n<p>\u015eah \u0130smay\u0131l h\u0259mi\u015f\u0259 xalq\u0131n\u0131n rifah\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015f\u0131b, qurdu\u011fu q\u00fcdr\u0259tli d\u00f6vl\u0259tin daim \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259ni \u0259sirg\u0259m\u0259yib. Daima xalq\u0131n aras\u0131nda olub v\u0259 xalq\u0131n\u0131n d\u0259rd-s\u0259rin\u0259 \u015f\u0259rik olub. H\u0259tta r\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, \u015eah \u0130smay\u0131l d\u0259rvi\u015f paltar\u0131 geyinib m\u0259ml\u0259k\u0259ti g\u0259zib dola\u015far v\u0259 xalq\u0131n d\u0259rd-s\u0259ri il\u0259 maraqlanarm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>O, u\u015faq ya\u015flar\u0131ndan s\u0259rk\u0259rd\u0259lik etm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, d\u0259rin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 qabiliyy\u0259tin\u0259, s\u0259rk\u0259rd\u0259lik bacar\u0131\u011f\u0131na malik idi. T\u0259r\u0259fdarlar\u0131na qar\u015f\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 s\u0259daq\u0259tli olmu\u015fdu v\u0259 d\u00f6n\u00fckl\u00fcy\u0259 nifr\u0259t edirdi. Bu x\u00fcsusiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u0259 t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 ona d\u0259rin h\u00f6rm\u0259t b\u0259sl\u0259yir v\u0259 inan\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p>H\u0259r bir add\u0131m\u0131nda diqq\u0259tli, ehtiyatl\u0131 olan \u015eah \u0130smay\u0131l a\u011f\u0131ll\u0131 m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r\u0259 d\u0259 qulaq as\u0131r, \u0259qid\u0259, m\u0259sl\u0259k yolunda s\u0259daq\u0259tl\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t edirdi. D\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 nikbin \u0259hval-ruhiyy\u0259 il\u0259 ged\u0259rdi. O, b\u00f6y\u00fckl\u0259-b\u00f6y\u00fck, ki\u00e7ikl\u0259-ki\u00e7ik olma\u011f\u0131 bacar\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>\u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r onun vahid Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq arzu v\u0259 ist\u0259yind\u0259n ir\u0259li g\u0259lirdi. O, Az\u0259rbaycan dilini d\u00f6vl\u0259t v\u0259 \u015fer dilin\u0259 \u00e7evirmi\u015f, \u00f6lk\u0259nin siyasi, ictimai, iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6l\u00e7\u00fcy\u0259g\u0259lm\u0259z d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 b\u00f6l\u00fck i\u015fl\u0259r g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>H\u0259yat\u0131n\u0131n ilk anlar\u0131ndan daima t\u0259hl\u00fck\u0259 d\u0259 olmu\u015fdur. H\u0259l\u0259 alt\u0131 ya\u015f\u0131 olanda m\u00fcridl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n qa\u00e7\u0131r\u0131lmasayd\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259c\u0259kdi. Lahicanda oldu\u011fu m\u00fcdd\u0259td\u0259 d\u0259 daim onu t\u0259hl\u00fck\u0259 g\u00f6zl\u0259yirdi, alt\u0131 il gizlin ya\u015fad\u0131. On iki ya\u015f\u0131nda Tal\u0131\u015f M\u0259h\u0259mm\u0259d b\u0259yin \u0259lind\u0259n \u00e7\u0259tinlikl\u0259 d\u0259 olsa qa\u00e7a bildi.<\/p>\n<p>\u018fl\u0259 ke\u00e7m\u0259m\u0259kl\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 yanda\u015f toplayabilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn minl\u0259rc\u0259 kilometr yol q\u0259t etmi\u015fdir, ayr\u0131-ayr\u0131 iqliml\u0259r\u0259, huyunu-suyunu bilm\u0259diyi tayfalar aras\u0131na girir, qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 h\u0259r k\u0259si inand\u0131r\u0131b yan\u0131na la bilirdi. Anadoludan da minl\u0259rc\u0259, on minl\u0259rc\u0259 insan ayaqyal\u0131n bu g\u0259nc adam \u00fc\u00e7\u00fcn yollara d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Bu yollara d\u00fc\u015fm\u0259kd\u0259 t\u00fcrk inanc\u0131ndan \u0259lav\u0259 u\u015faq \u015eah\u0131n kimliyi b\u00f6y\u00fck rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. Osmanl\u0131da axtard\u0131\u011f\u0131n\u0131 tapmayan Anadolu xalq\u0131, x\u00fcsusil\u0259 \u018frzican, Sivas (Ustacl\u0131 eli), Karaman T\u00fcrkm\u0259nl\u0259ri \u015faha do\u011fru yola \u00e7\u0131xd\u0131lar. Bu gedi\u015f ill\u0259rc\u0259 davam etdikc\u0259 Sultan Yavuza verilen bir dilek\u00e7ed\u0259 &#8220;Budur bir zaman g\u0259ldi ki, Rum \u00f6lk\u0259sinin xalq\u0131n\u0131n \u00e7oxu \u018frd\u0259billi olub kafir\u0259 d\u00f6nd\u00fc.&#8221; deyil\u0259c\u0259kdi.<\/p>\n<p>Xoca Sadeddin, bu k\u00f6\u00e7\u00fc Ol taifenin kalan\u0131 dahi terk-i diyar etmek istediler. \u00d6l\u00fcs\u00fc, dirisine y\u00fcklenip c\u00fcmlesi \u00e7\u0131kup gitmek istediler. dey\u0259 izzah edir.<\/p>\n<p>\u015e\u00fcbh\u0259siz bu gedi\u015fi, Anadoluda kims\u0259siz qalan t\u00fcrk\u00fcn orada \u00f6n\u0259m v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik qazanma ist\u0259yin\u0259 ba\u011flayanlar da vard\u0131r. \u00d6mr\u00fcnde ve diyar\u0131nda kend\u00fcye adem dinmeyen bikarlar tuman (t\u00fcmen) beyleri olup hadden ziyade itibar buldular. \u0130\u015fiten \u00e7\u0131kt\u0131 gitti. Yerinden ayr\u0131lup yurdunu terk id\u00fcp \u00e7iftin \u00e7ubu\u011fun da\u011f\u0131tt\u0131.<\/p>\n<p>Osmanl\u0131 v\u0259 Dulkadrl\u0131 manel\u0259ri bu y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc dayand\u0131ra bilmirdi. H\u0259cc yerin\u0259 \u018frd\u0259bili ziyar\u0259t ed\u0259nl\u0259r, Biz diriye var\u0131r\u0131z, \u00f6l\u00fcye de\u011fil.&#8221; deyirl\u0259rdi. Bu fikri A\u015f\u0131q Pa\u015fazad\u0259, bir s\u00f6yl\u0259nti kimi axtar\u0131r.<\/p>\n<p>S\u00f6zss\u00fcz ki, bu hiss\u0259-hiss\u0259 ax\u0131n\u0131n sonunda duran \u015f\u0259xs el\u0259-bel\u0259, s\u0131ravi bir \u015f\u0259xs deyildi. \u00d6z d\u00f6vr\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l t\u0259hsil g\u00f6rm\u00fc\u015f birisi idi. Bu ya\u015fda \u0259n qanl\u0131 bo\u011fu\u015fmalar\u0131n i\u00e7in\u0259 girib \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. \u00c7ox g\u00f6z\u0259l bir d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc v\u0259 ov\u00e7\u00fcdur. 1500-ci ild\u0259 Tercan-Sar\u0131qayas\u0131nda bir ma\u011farada ya\u015fayan ve insanlara h\u00fccum ed\u0259n ay\u0131n\u0131 oxla vurub \u00f6ld\u00fcr\u0259 bil\u0259c\u0259k q\u0259d\u0259r q\u00fcvv\u0259tli v\u0259 c\u0259sar\u0259tlidir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda X\u0259tai irsinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si sovet hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259n ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan\u0131n tarix\u00e7i v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas aliml\u0259rind\u0259n S. M\u00fcmtaz, H. Arasl\u0131, M. Quluzad\u0259, \u018f. M\u0259mm\u0259dov, O. \u018ff\u0259ndiyev, M. Abbasl\u0131 kimi m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin bu y\u00f6nd\u0259 apard\u0131qlar\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar v\u0259 y\u00fcr\u00fctd\u00fckl\u0259ri m\u00fclahiz\u0259l\u0259r x\u00fcsusil\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb edir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; \u015eah \u0130smay\u0131l \u018fb\u00fclm\u00fcz\u0259ff\u0259r o\u011flu \u015eeyx Heyd\u0259r o\u011flu \u015eeyx C\u00fcneyd S\u0259f\u0259vi (d. 23 iyun 1487, \u018frd\u0259bil &#8211; \u00f6. 23 may 1524, \u018frd\u0259bil) v\u0259 ya I \u0130smay\u0131l S\u0259f\u0259vi (ingilisc\u0259: Shah Ismail I) &#8211; Az\u0259rbaycan\u0131n v\u0259 \u0130ran\u0131n g\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadimi, S\u0259f\u0259vil\u0259r D\u00f6vl\u0259tinin banisi v\u0259 X\u0259tai l\u0259\u011f\u0259bi alt\u0131nda yazan tan\u0131nm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan \u015fairi. M\u00fcasir Az\u0259rbaycan\u0131n milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri m\u0259hz [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-3018","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edeb"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3018","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3018"}],"version-history":[{"count":4,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3018\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3021,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3018\/revisions\/3021"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3018"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3018"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3018"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}