{"id":31922,"date":"2019-08-09T12:00:45","date_gmt":"2019-08-09T08:00:45","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=31922"},"modified":"2019-08-09T14:54:09","modified_gmt":"2019-08-09T10:54:09","slug":"gork%c9%99mli-az%c9%99rbaycan-b%c9%99st%c9%99kari-uzeyir-hacib%c9%99yov","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=31922","title":{"rendered":"G\u00f6rk\u0259mli Az\u0259rbaycan b\u0259st\u0259kar\u0131 \u00dczeyir HACIB\u018fYOV"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/uzeyir-hacibeyov.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/uzeyir-hacibeyov-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" class=\"alignnone size-medium wp-image-31926\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/uzeyir-hacibeyov-300x200.jpg 300w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/uzeyir-hacibeyov.jpg 600w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov v\u0259 ya \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yli (tam ad\u0131: \u00dczeyir b\u0259y \u018fbd\u00fclh\u00fcseyn o\u011flu Hac\u0131b\u0259yov; 18 sentyabr 1885, A\u011fcab\u0259di \u0432\u0402\u201c 23 noyabr 1948, Bak\u0131, Az\u0259rbaycan SSR, SSR\u0130) \u0432\u0402\u201d az\u0259rbaycanl\u0131 b\u0259st\u0259kar, musiqi\u015f\u00fcnas-alim, publisist, dramaturq, pedaqoq v\u0259 ictimai xadim, m\u00fcasir Az\u0259rbaycan pe\u015f\u0259kar musiqi s\u0259n\u0259tinin v\u0259 milli operas\u0131n\u0131n banisi.[1][2] \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovun \u0259s\u0259rl\u0259ri d\u00fcnya musiqi incil\u0259rind\u0259n say\u0131l\u0131r.[3]<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259m\u0259kdar inc\u0259s\u0259n\u0259t xadimi (1935), SSR\u0130 xalq artisti (1938), Stalin m\u00fckafat\u0131 laureat\u0131 (1941), &#8220;Lenin ordeni&#8221; v\u0259 &#8220;Q\u0131rm\u0131z\u0131 \u0259m\u0259k bayra\u011f\u0131&#8221; ordeni laureat\u0131, Az\u0259rbaycan Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n akademiki (1945), professor (1940), Az\u0259rbaycan B\u0259st\u0259karlar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n s\u0259dri (1938-1948), Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Konservatoriyas\u0131n\u0131n rektoru (1928-1929, 1939-1948), Az\u0259rbaycan EA \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t \u0130nstitutunun direktoru (1945-1948).[4] Az\u0259rbaycan SSR v\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 himnl\u0259rinin b\u0259st\u0259kar\u0131,[5] m\u00fcs\u0259lman \u015f\u0259rqind\u0259 ilk operan\u0131n m\u00fc\u0259llifi. [6][7]<\/p>\n<p>\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov 18 sentyabr 1885-ci ild\u0259 \u018fbd\u00fclh\u00fcseyn b\u0259y v\u0259 \u0415\u045birinb\u0259yim xan\u0131m Hac\u0131b\u0259yovlar\u0131n ail\u0259sind\u0259 do\u011fulmu\u015fdur.[8] \u00dczeyirin atas\u0131 \u018fbd\u00fclh\u00fcseyin Molla M\u0259h\u0259mm\u0259d o\u011flu Hac\u0131b\u0259yov \u00f6z d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn savadl\u0131, ziyal\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259rind\u0259n biri idi. O, XIX \u0259srin tan\u0131nm\u0131\u015f d\u00f6vl\u0259t xadimi v\u0259 \u015fairi, Qaraba\u011f xanlar\u0131n\u0131n varisi Xur\u015fidbanu Nat\u0259van\u0131n mirz\u0259si olmu\u015f v\u0259 onun A\u011fcab\u0259did\u0259ki t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etmi\u015fdir. \u00dczeyirin anas\u0131 \u0415\u045birinb\u0259yim xan\u0131m Qaraba\u011fda m\u0259\u015fhur \u018fliverdib\u0259yovlar n\u0259slind\u0259n idi. \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovgil ail\u0259d\u0259 \u00fc\u00e7 qarda\u015f, iki bac\u0131 olublar. O\u011flanlar\u0131 Z\u00fclf\u00fcqar, \u00dczeyir v\u0259 Ceyhunun g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 \u0259d\u0259bi v\u0259 musiqi istedad\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131nda ail\u0259nin b\u00f6y\u00fck rolu olmu\u015fdur.Onun h\u0259yat\u0131nda Abbasovlar ail\u0259si b\u00f6yuk rol oynay\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>\u00dczeyird\u0259n ba\u015fqa ail\u0259nin b\u00fct\u00fcn u\u015faqlar\u0131 \u0415\u045bu\u015fada anadan olub. Evin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc u\u015fa\u011f\u0131 olan \u00dczeyirin \u0415\u045bu\u015fada yox, A\u011fcab\u0259did\u0259 anadan olmas\u0131n\u0131n da \u00f6z tarix\u00e7\u0259si var. \u00dczeyir b\u0259yin atas\u0131 \u018fbd\u00fclh\u00fcseyin Xur\u015fidbanu Nat\u0259van\u0131n \u015f\u0259xsi mirz\u0259si olmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 xan q\u0131z\u0131n\u0131n A\u011fcab\u0259did\u0259 olan t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na r\u0259hb\u0259rlik edirdi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 ilin \u00e7ox hiss\u0259sini orda ke\u00e7irirdi. \u0415\u045birin xan\u0131m da \u00dczeyir\u0259 hamil\u0259 olark\u0259n A\u011fcab\u0259diy\u0259 gedib yolda\u015f\u0131na ba\u015f \u00e7\u0259km\u0259k, sonra yenid\u0259n \u0415\u045bu\u015faya qay\u0131tmaq q\u0259rar\u0131na g\u0259lir. Bac\u0131lar\u0131na ba\u015f c\u0259km\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yolunu \u0259vv\u0259lc\u0259 A\u011fdamdan sal\u0131r. Ancaq bac\u0131lar\u0131 onu tez buraxmaq ist\u0259mir. \u0415\u045birin xan\u0131m\u0131 8 bac\u0131n\u0131n h\u0259r\u0259si bir az \u00f6z evind\u0259 qonaq saxlay\u0131r. A\u011fcab\u0259diy\u0259 ged\u0259nd\u0259 is\u0259 art\u0131q gec olur, \u0415\u045bu\u015faya qay\u0131da bilmir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yin dahisi olacaq bu o\u011flan\u0131 el\u0259 A\u011fcab\u0259did\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259tirir. 1 aydan sonra is\u0259 d\u0259v\u0259nin \u00fcst\u00fcnd\u0259 k\u0259cav\u0259 d\u00fcz\u0259ldib, \u0415\u045birin xan\u0131m\u0131 \u00dczeyirl\u0259 birg\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin be\u015fiyi olan \u0415\u045bu\u015faya g\u0259tirirl\u0259r.[9]<\/p>\n<p>Valideynl\u0259ri A\u011fcab\u0259did\u0259n \u0415\u045bu\u015faya k\u00f6\u00e7d\u00fckd\u0259n sonra \u00dczeyir ilk t\u0259hsilini buradak\u0131 ikisinifli rus-t\u00fcrk m\u0259kt\u0259bind\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. \u0415\u045bu\u015fan\u0131n z\u0259ngin musiqi-ifa\u00e7\u0131l\u0131q \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri Hac\u0131b\u0259yovun musiqi t\u0259rbiy\u0259sin\u0259 m\u00fcst\u0259sna t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Onun ilk m\u00fc\u0259llimi Az\u0259rbaycan musiqisinin g\u00f6z\u0259l bilicisi, day\u0131s\u0131 A\u011falar b\u0259y \u018fliverdib\u0259yov olmu\u015fdur. \u00dczeyir b\u0259yin day\u0131s\u0131 A\u011falar b\u0259y \u018fliverdib\u0259yov h\u0259m d\u0259 \u0415\u045b\u00f6vk\u0259t \u018fl\u0259kb\u0259rovan\u0131n ilk musiqi m\u00fc\u0259llimi olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>K\u00f6m\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fc bildiririk : Co\u015fqun Qurbanl\u0131<\/p>\n<p>Qori seminariyas\u0131nda t\u0259hsili<\/p>\n<p>\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov Qori seminariyas\u0131n\u0131n t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri aras\u0131nda (birinci c\u0259rg\u0259d\u0259, solda), 1904, arxada M\u00fcsl\u00fcm Maqomayev oturubdur<br \/>\n\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov 1899-1904-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Qori M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131nda t\u0259hsil alm\u0131\u015fd\u0131r.[8] Onun d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn formala\u015fmas\u0131nda seminariya b\u00f6y\u00fck rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. Hac\u0131b\u0259yov seminariya ill\u0259rind\u0259 qabaqc\u0131l d\u00fcnya m\u0259d\u0259niyy\u0259ti il\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131\u015f olmu\u015fdur. O, burada Avropa musiqi klassikl\u0259rinin \u0259s\u0259rl\u0259rini m\u0259nims\u0259mi\u015f, skripka v\u0259 baritonda \u00e7alma\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259nmi\u015f, xalq mahn\u0131 n\u00fcmun\u0259l\u0259rini nota k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. Qori seminariyas\u0131nda \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 Az\u0259rbaycan opera musiqisind\u0259 \u00f6z s\u00f6z\u00fcn\u00fc dey\u0259c\u0259k M\u00fcsl\u00fcm Maqomayev il\u0259 tan\u0131\u015f olmu\u015fdur. Seminariya ill\u0259rind\u0259n ba\u015flanan dostluq sonralar h\u0259m d\u0259 qohumlu\u011fa \u00e7evrildi. \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov v\u0259 M\u00fcsl\u00fcm Maqomayev Terequlovlar ail\u0259si il\u0259 qohum oldular. Bel\u0259 ki, \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov M\u0259leyk\u0259 xan\u0131mla, M\u00fcsl\u00fcm Maqomayev Badig\u00fclcamal xan\u0131m Terequlova il\u0259 evl\u0259ndi.[10]<\/p>\n<p>Seminariyan\u0131 bitirdikd\u0259n sonra Hac\u0131b\u0259yov 1904-c\u00fc ild\u0259 C\u0259bray\u0131l q\u0259zas\u0131n\u0131n Hadrut k\u0259ndin\u0259 m\u00fc\u0259llim t\u0259yin edilmi\u015fdir. Hadrut k\u0259nd m\u0259kt\u0259bind\u0259 rus dili, hesab, tarix v\u0259 musiqid\u0259n d\u0259rs demi\u015fdir<\/p>\n<p>\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovun Bak\u0131ya g\u0259li\u015fi<br \/>\nHac\u0131b\u0259yov Rusiyada 1905-1907-ci ill\u0259r inqilab\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 Bak\u0131ya g\u0259lmi\u015f, Bibiheyb\u0259td\u0259, sonralar is\u0259 &#8220;S\u0259ad\u0259t&#8221; m\u0259kt\u0259bind\u0259 d\u0259rs demi\u015fdir. \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov Bak\u0131da \u0259d\u0259bi-publisistik f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flayaraq \u0412\u00abH\u0259yat\u0412\u00bb q\u0259zetind\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i i\u015fl\u0259mi\u015fdir. H\u0259min g\u00fcnd\u0259n n\u0259\u015fr edilm\u0259y\u0259 ba\u015flayan \u0412\u00ab\u0130r\u015fad\u0412\u00bb q\u0259zetinin \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 olmu\u015fdur. 1907-ci ild\u0259 Bak\u0131da Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 &#8220;Hesab M\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri&#8221; v\u0259 &#8220;M\u0259tbuatda \u0130stifad\u0259 olunan Siyasi, H\u00fcquqi, \u0130qtisadi v\u0259 \u018fsg\u0259ri S\u00f6zl\u0259rin T\u00fcrki-Rusi v\u0259 Rusi-T\u00fcrki L\u00fc\u011f\u0259ti&#8221;ni n\u0259\u015fr etdirir.[11] Rus yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Nikolay Qoqolun \u0412\u00ab\u0415\u045binel\u0412\u00bb povestini Az\u0259rbaycan dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edir.<\/p>\n<p>1911-ci ild\u0259 \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov musiqi t\u0259hsili almaq \u00fc\u00e7\u00fcn Moskvaya getmi\u015f, Moskva filarmonik c\u0259miyy\u0259ti n\u0259zdind\u0259 \u0130lyinskinin x\u00fcsusi musiqi kursunda t\u0259hsil alm\u0131\u015fd\u0131r. Moskvadan g\u00f6nd\u0259rdiyi satirik hekay\u0259 v\u0259 felyetonlar \u0412\u00ab\u0130qbal\u0412\u00bb q\u0259zetind\u0259 d\u0259rc olunmu\u015fdur. Maddi ehtiyac \u00fczund\u0259n Hac\u0131b\u0259yov Moskvada musiqi t\u0259hsilini yar\u0131m\u00e7\u0131q qoyub, Bak\u0131ya qay\u0131tma\u011fa m\u0259cbur olmu\u015fdur. B\u0259st\u0259kar Bak\u0131ya qay\u0131d\u0131r v\u0259 burada yarad\u0131c\u0131l\u0131q f\u0259aliyy\u0259tini davam etdir\u0259r\u0259k, yazd\u0131\u011f\u0131 operalar\u0131 s\u0259hn\u0259y\u0259 qoymaqla m\u0259\u015f\u011ful olur.[12]<\/p>\n<p>\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovla M\u0259leyk\u0259 xan\u0131m Hac\u0131b\u0259yova 1910-cu ild\u0259 ail\u0259 h\u0259yat\u0131 qurublar. \u0130xtisasca rus dili m\u00fc\u0259llim\u0259si olan M\u0259leyk\u0259 xan\u0131m h\u0259yat yolda\u015f\u0131n\u0131n s\u0259n\u0259tin\u0259 yax\u0131n olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn konservatoriyan\u0131n musiqi n\u0259z\u0259riyy\u0259si \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 daxil olub. Ad\u0259t\u0259n gec\u0259l\u0259r i\u015fl\u0259y\u0259n \u00dczeyir b\u0259yi M\u0259leyk\u0259 xan\u0131m he\u00e7 vaxt t\u0259k qoymay\u0131b. Bu insanlar 38 il qo\u015fa \u00f6m\u00fcr s\u00fcr\u00fcbl\u0259r.<\/p>\n<p>\u00d6l\u00fcm\u00fcn bir add\u0131ml\u0131\u011f\u0131nda<br \/>\n1918-ci ild\u0259 erm\u0259nil\u0259rin Az\u0259rbaycanda t\u00f6r\u0259tdiyi mart q\u0131r\u011f\u0131n\u0131 zaman\u0131 erm\u0259ni da\u015fnaklar\u0131 \u00dczeyir b\u0259yin evini g\u00fcll\u0259baran edibl\u0259r. \u0415\u045b\u0259rqin ilk operas\u0131n\u0131 yazan b\u0259st\u0259kara q\u0131sqancl\u0131qla yana\u015fan da\u015fnaklar evin divarlar\u0131n\u0131, dam\u0131n\u0131 g\u00fcll\u0259 ya\u011f\u0131\u015f\u0131na tuturlar. Bu q\u0259lp\u0259l\u0259r 1975-ci ild\u0259 b\u0259st\u0259kar\u0131n ev-muzeyinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 t\u0259mizl\u0259nib.<\/p>\n<p>Sovet hakimiyy\u0259tinin ilk ill\u0259rind\u0259 \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovun ad\u0131 tez-tez xalq d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri s\u0131ras\u0131nda s\u0259sl\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. 1920-ci ild\u0259 b\u0259st\u0259kar\u0131 g\u00fcll\u0259l\u0259m\u0259k ist\u0259yirl\u0259r. Bu t\u0259hl\u00fck\u0259 s\u0131rf t\u0259sad\u00fcf n\u0259tic\u0259sind\u0259 sovu\u015fur. \u00dczeyir Hac\u0131byovun qayn\u0131 H\u0259n\u0259fi Terequlov \u0259qid\u0259c\u0259 qat\u0131 kommunist idi. O, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik idar\u0259si \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdirl\u0259rinin birinin masas\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 t\u0259sad\u00fcf\u0259n haqq\u0131nda g\u00fcll\u0259l\u0259nm\u0259 h\u00f6km\u00fc \u00e7\u0131xar\u0131lan 59 n\u0259f\u0259rin siyah\u0131s\u0131nda \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovun da ad\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr. Ba\u015f\u0131lovlu N\u0259riman N\u0259rimanovun yan\u0131na ged\u0259r\u0259k, v\u0259ziyy\u0259ti dan\u0131\u015f\u0131r. N\u0259riman N\u0259rimanov m\u00fcvafiq orqanlardan h\u0259min siyah\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edir. Onlar\u0131 t\u0259l\u0259m-t\u0259l\u0259sik q\u0259rar \u00e7\u0131xarmaqda g\u00fcnahland\u0131ran N\u0259rimanov bu siyah\u0131n\u0131 c\u0131r\u0131b at\u0131r. N\u0259riman N\u0259rimanov b\u0259st\u0259kara bir m\u00fcdd\u0259t Bak\u0131dan uzaqla\u015fma\u011f\u0131 m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n<p>1939-cu ild\u0259 \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov \u015f\u0259k\u0259r x\u0259st\u0259liyin\u0259 tutulur. Uzun ill\u0259r \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovun \u015f\u0259xsi katibi i\u015fl\u0259y\u0259n yax\u0131n qohumu Ramazan X\u0259lilovun dedyin\u0259 g\u00f6r\u0259, b\u0259st\u0259kar bu x\u0259st\u0259liyi b\u0259dnam qon\u015fular\u0131m\u0131z\u0131n ucbat\u0131ndan tap\u0131b. Bel\u0259 ki, 1939-cu ild\u0259 Moskvada ittifaq miqyas\u0131nda milli musiqi al\u0259tl\u0259ri ifa\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n m\u00fcsabiq\u0259si ke\u00e7irilir. Stalinin g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 m\u00fcnsifl\u0259r hey\u0259tin\u0259 \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirdi. M\u00fcsabiq\u0259 zaman\u0131 b\u0259st\u0259kar b\u0259rk \u0259s\u0259bil\u0259\u015fir, t\u0259bi\u0259tc\u0259 sakit insan olan \u00dczeyir b\u0259y uzun m\u00fcdd\u0259t sakitl\u0259\u015f\u0259 bilmir: Az\u0259rbaycan\u0131 t\u0259msil ed\u0259n ifa\u00e7\u0131lar aras\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin olmas\u0131na baxmayaraq, Bak\u0131 erm\u0259nil\u0259ri Moskvaya m\u0259ktub yaz\u0131rlar v\u0259 bildirirl\u0259r ki,\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov mill\u0259t\u00e7ilik ed\u0259r\u0259k qeyri-mill\u0259tl\u0259rin m\u00fcsabiq\u0259d\u0259 i\u015ftirak\u0131na \u0259ng\u0259ll\u0259r t\u00f6r\u0259dir. 30-cu ill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn bu ittiham \u0259n a\u011f\u0131r ittiham idi. Molotov ona \u00fcnvanlanan \u0259riz\u0259y\u0259 d\u0259rk\u0259nar qoyaraq, b\u0259st\u0259kara g\u00f6nd\u0259rir: &#8220;\u00d6z\u00fcn\u00fcz h\u0259ll edin&#8221;. Ba\u015fdan-aya\u011fa b\u00f6htan olan bu \u0259riz\u0259 b\u0259st\u0259kar\u0131n \u0259s\u0259bl\u0259rin\u0259 ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir v\u0259 o, \u015f\u0259k\u0259r x\u0259st\u0259liyin\u0259 tutulur.[13]<\/p>\n<p>\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov 1948-ci il 22 noyabrda v\u0259fat etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131<br \/>\nPublisistika<br \/>\n\u00dczeyir b\u0259y Hac\u0131b\u0259yov b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fa publisistika il\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. O, &#8220;Kaspi&#8221;, &#8220;H\u0259yat&#8221;, &#8220;\u0130r\u015fad&#8221;, &#8220;T\u0259r\u0259qqi&#8221;, &#8220;H\u0259qiq\u0259t&#8221;, &#8220;\u0130qbal&#8221;, &#8220;Yeni iqbal&#8221; q\u0259zetl\u0259rind\u0259 v\u0259 &#8220;Molla N\u0259sr\u0259ddin&#8221; jurnal\u0131nda &#8220;Ordan-burdan&#8221;, &#8220;O yan-bu yan&#8221; v\u0259 s. ba\u015fl\u0131qlar alt\u0131nda &#8220;\u00dc&#8221;, &#8220;Filank\u0259s&#8221;, &#8220;Behmank\u0259s&#8221; v\u0259 s. gizli imzalarla d\u00f6vr\u00fcn m\u00fch\u00fcm ictimai-siyasi, maarif\u00e7ilik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 dair \u00e7oxlu m\u0259qal\u0259, felyeton v\u0259 satirik miniat\u00fcrl\u0259r d\u0259rc etdirmi\u015fdir.[14] &#8220;Molla N\u0259sr\u0259ddin&#8221; jurnal\u0131nda \u00dczeyir b\u0259y Hac\u0131b\u0259yov m\u0259z\u0259li imzalardan \u00e7ox istifad\u0259 etmi\u015fdir: &#8220;Ad\u0131 b\u0259y, \u00f6z\u00fc Filank\u0259s&#8221;, &#8220;Ana\u015f Qurba\u011fa&#8221;, &#8220;T\u0131sba\u011fa&#8221;, &#8220;Qatilov&#8221;, &#8220;Behmank\u0259s&#8221;, &#8220;Cin&#8221;, &#8220;Xoca L\u0259l\u0259&#8221;, &#8220;B\u0131zb\u0131za&#8221;, &#8220;\u00c7oban&#8221;, &#8220;\u018fqr\u0259b&#8221; (ehtimal olunur), &#8220;Qaf&#8221;, &#8220;Be\u015f&#8221;, &#8220;\u0130dar\u0259d\u0259n&#8221;, &#8220;Lal u\u015faq&#8221;, &#8220;Bala u\u015faq&#8221;, &#8220;Gend\u0259n baxan&#8221;, &#8220;Gend\u0259n qulaq asan&#8221;, &#8220;Yalan\u00e7\u0131&#8221; v\u0259 s. G\u00fcl\u00fc\u015f, yumor onun h\u0259m insan kimi t\u0259bi\u0259tinin, h\u0259m d\u0259 \u0259d\u0259bi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n publisistikas\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca keyfiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n idi. XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131n\u0131n apar\u0131c\u0131 janrlar\u0131ndan olan felyeton \u00dc.Hac\u0131b\u0259yovun da publisistik f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli yer tuturdu. B\u0259dii v\u0259 publisist tarazl\u0131\u011f\u0131 saxlamaq etibaril\u0259 \u00dc.Hac\u0131b\u0259yovun felyetonlar\u0131, o\u00e7erk v\u0259 parodiyalar\u0131 b\u00f6y\u00fck d\u0259y\u0259ri olan \u0259sl s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259rl\u0259ridir.[15]<\/p>\n<p>\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovun z\u0259ngin yumoristik s\u00f6z yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 vaxt\u0131 il\u0259 d\u00f6vri m\u0259tbuat s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 \u0412\u00abOrdan-burdan\u0412\u00bb \u00fcmumi ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda d\u0259rc etdirdiyi yaz\u0131lar x\u00fcsusi yer tutur. \u00dc. Hac\u0131b\u0259yovun \u0412\u00abBazar s\u00f6hb\u0259ti\u0412\u00bb, \u0412\u00abM\u0259zh\u0259k\u0259\u0412\u00bb, \u0412\u00abT\u0259hsil\u0412\u00bb kimi \u0259s\u0259rl\u0259ri a\u015fkar se\u00e7il\u0259n komponentl\u0259ri il\u0259 satirik hekay\u0259; \u0412\u00abR\u0259fiqimd\u0259n m\u0259ktub\u0412\u00bb, \u0412\u00ab\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u0259ll\u0259k\u0412\u00bb, \u0412\u00abM\u0259clisimizin duzu\u0412\u00bb \u0412\u00abO, he\u00e7!\u0412\u00bb, \u0412\u00abT\u0259r\u0259qqi v\u0259 gerilik\u0412\u00bb, \u0412\u00abHa fikir edir\u0259m ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fcr\u0259m!\u0412\u00bb kimi yaz\u0131lar\u0131 \u00f6z publisistik \u0259lam\u0259tl\u0259ri, ictimai-siyasi m\u0259zmunu v\u0259 b\u0259dii d\u0259y\u0259ri il\u0259 felyetondur. M\u00fc\u0259llif \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 \u0259sas\u0259n Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259r Dumas\u0131n\u0131n f\u0259rsiz deputatlar\u0131n\u0131 r\u00fcsvay edir, tutduqlar\u0131 siyasi m\u00f6vqey\u0259 layiq olmad\u0131qlar\u0131n\u0131 n\u00fcmayi\u015fkaran\u0259 a\u00e7\u0131ql\u0131qla onlar\u0131n uzl\u0259rin\u0259 vurur, f\u0259aliyy\u0259tsiz \u0412\u00abqlasn\u0131lar\u0131\u0412\u00bb bars\u0131z a\u011faclara b\u0259nz\u0259dir. \u00dc. Hac\u0131b\u0259yovun qarav\u0259lli v\u0259 satirik miniat\u00fcrl\u0259rini (m\u0259s\u0259l\u0259n \u0412\u00abD\u00f6vl\u0259t Dumas\u0131\u0412\u00bb, \u0412\u00abAta v\u0259 o\u011ful\u0412\u00bb, \u0412\u00abMoiz\u0259\u0412\u00bb v\u0259 s.) b\u00f6y\u00fck komedioqraf\u0131n sonrak\u0131 s\u0259hn\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li m\u00fcq\u0259ddim\u0259 hesab etm\u0259k olar.[16]<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fc boyu \u00dczeyir b\u0259y Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259, musiqisin\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n bu unudulmaz \u015f\u0259xsiyy\u0259t 300-d\u0259n \u00e7ox xalq mahn\u0131s\u0131n\u0131 nota salm\u0131\u015f, mar\u015f, kontata, fantaziya, mahn\u0131 v\u0259 romanslar, kamera v\u0259 xor \u0259s\u0259rl\u0259rini yazm\u0131\u015fd\u0131r. \u00dczeyir b\u0259y Hac\u0131b\u0259yov h\u0259m Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin, h\u0259m d\u0259 sovet Az\u0259rbaycan\u0131n\u0131n himnl\u0259rini m\u00fc\u0259llifi olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Operalar<\/p>\n<p>\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov, 1913-c\u00fc il<br \/>\n\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov xalqda musiqili s\u0259hn\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 maraq oyatmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 milli opera yaratmaq q\u0259rar\u0131na g\u0259lir. Bu i\u015fd\u0259 qarda\u015flar\u0131 Z\u00fclf\u00fcqar Hac\u0131b\u0259yov v\u0259 Ceyhun Hac\u0131b\u0259yli, seminariya dostlar\u0131, d\u00f6vr\u00fcn, maarif\u00e7i ziyal\u0131lar\u0131, az\u0259rbaycanl\u0131 artistl\u0259r H\u00fcseyn \u018fr\u0259blinski, H\u00fcseynqulu Sarabski, \u018fbd\u00fcrr\u0259himb\u0259y Haqverdiyev, H\u0259n\u0259fi Terequlov v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 ona yax\u0131ndan k\u00f6m\u0259k edirl\u0259r.<\/p>\n<p>Leyli v\u0259 M\u0259cnun<br \/>\n\u018fsas m\u0259qal\u0259: Leyli v\u0259 M\u0259cnun (opera)<\/p>\n<p>&#8220;Leyli v\u0259 M\u0259cnun&#8221; operas\u0131n\u0131n afi\u015fas\u0131, 1908-ci il<br \/>\nHac\u0131b\u0259yovun 1908-ci il yanvar\u0131n 12-d\u0259 (yeni t\u0259qviml\u0259 25-d\u0259) Bak\u0131da Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yevin teatr\u0131nda g\u00f6st\u0259ril\u0259n &#8220;Leyli v\u0259 M\u0259cnun&#8221; operas\u0131 il\u0259 t\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycanda deyil, b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lman \u0415\u045b\u0259rqind\u0259 opera s\u0259n\u0259tinin \u0259sas\u0131 qoyulmu\u015fdur. Hac\u0131b\u0259yov operan\u0131n librettosunu F\u00fczulinin eyni adl\u0131 poemas\u0131 \u0259sas\u0131nda yazm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130lk tama\u015faya istedadl\u0131 aktyor v\u0259 rejissor H\u00fcseyn \u018fr\u0259blinski qurulu\u015f vermi\u015fdi. Dirijor is\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131-dramaturq \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyev idi. M\u0259cnun rolunda H\u00fcseynqulu Sarabski, Leyli rolunda is\u0259 a\u015fpaz \u015fagirdi \u018fbd\u00fcrr\u0259him F\u0259r\u0259cov \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmi\u015fl\u0259r. Sonrak\u0131 tama\u015falarda is\u0259 Hac\u0131b\u0259yov \u00f6z\u00fc v\u0259 onun yax\u0131n dostu v\u0259 m\u0259sl\u0259kda\u015f\u0131 b\u0259st\u0259kar M\u00fcsl\u00fcm Maqomayev dirijorluq etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>B\u0259st\u0259kar\u0131n fikrinc\u0259, F\u00fczuli poemas\u0131n\u0131n ruhu, lirikas\u0131, &#8220;Leyli v\u0259 M\u0259cnun&#8221; poemas\u0131n\u0131n romantizmi m\u0259hz mu\u011fam kimi m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m bir musiqi il\u0259 t\u0259c\u0259ss\u00fcm oluna bil\u0259r. Operan\u0131n musiqisi \u0259sas\u0259n mu\u011fam v\u0259 t\u0259snifl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015fdur. &#8220;Leyli v\u0259 M\u0259cnun&#8221; il\u0259 musiqi tarixind\u0259 operan\u0131n yeni n\u00f6v\u00fc \u0432\u0402\u201c mu\u011fam operas\u0131 meydana g\u0259ldi. \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovun m\u0259hz F\u00fczulinin yaratd\u0131\u011f\u0131 \u0412\u00abLeyli v\u0259 M\u0259cnun\u0412\u00bb poemas\u0131na m\u00fcraci\u0259tinin s\u0259b\u0259bi ondan ibar\u0259t idi ki, bu \u0259s\u0259r Az\u0259rbaycan dilind\u0259 yaz\u0131laraq, \u0415\u045b\u0259rq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na b\u00f6y\u00fck t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi. Bu \u0259s\u0259rd\u0259n par\u00e7alar pe\u015f\u0259kar xan\u0259nd\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n mu\u011famlarda \u00e7ox ifa olunaraq, xalq aras\u0131nda geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Az\u0259rbaycanda ilk opera olan \u0412\u00abLeyli v\u0259 M\u0259cnun\u0412\u00bb xalq t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7ox sevildi v\u0259 bu g\u00fcn\u0259 kimi d\u0259 Az\u0259rbaycan opera v\u0259 balet teatr\u0131n\u0131n s\u0259hn\u0259sind\u0259 oynanilir.[17] Az\u0259rbaycan operas\u0131n\u0131n m\u0259hz F\u00fczulinin \u0412\u00abLeyli v\u0259 M\u0259cnun\u0412\u00bb poemas\u0131 \u0259sas\u0131nda yaz\u0131lmas\u0131 t\u0259sad\u00fcfi deyil. \u00dczeyir yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda F\u00fczuli poeziyas\u0131na \u00e7ox d\u0259rin bir m\u0259h\u0259bb\u0259t h\u00f6km s\u00fcr\u00fcrd\u00fc. S\u0259m\u0259d Vur\u011fun \u00e7ox do\u011fru olaraq \u00dczeyir\u0259 &#8220;Ey F\u00fczuli \u015ferinin bir b\u0259st\u0259kar qarda\u015f\u0131!&#8221;\u0432\u0402\u201ddey\u0259 m\u00fcraci\u0259t edirdi.[18]<\/p>\n<p>M\u0259cnun rolunun ilk ifa\u00e7\u0131s\u0131 H\u00fcseyinqulu Sarabski olmu\u015fdur. Daha sonra Sidqi Ruhulla, Xanlar Haqverdiyev, \u018fli\u00f6vs\u0259t Sad\u0131qov, \u0415\u045birzad H\u00fcseynov, G\u00fcla\u011fa M\u0259mm\u0259dov, Mais Salmanov, Qulu \u018fsg\u0259rov, Bakir Ha\u015fimov, \u018fli Mehdiyev, Arif Babayev, Baba Mirz\u0259yev, Can\u0259li \u018fkb\u0259rov, S\u0259fa Q\u0259hr\u0259manov, Alim Qas\u0131mov v\u0259 M\u0259nsum \u0130brahimov bu rolu ifa etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>Yarand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259n sevil\u0259n, musiqisi v\u0259 s\u00f6zl\u0259ri dill\u0259r \u0259zb\u0259rin\u0259 d\u00f6n\u0259n &#8220;Leyli v\u0259 M\u0259cnun&#8221; operas\u0131 milli m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin \u015fanl\u0131 salnam\u0259sin\u0259\u00e7evrildi. Operan\u0131n s\u0259hn\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259 \u0259sas problem Leyli rolunun ifa\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 se\u00e7m\u0259k idi. XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycanda qad\u0131n aktyorlar\u0131 s\u0259hn\u0259d\u0259 problem oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn bu rolun ilk ifa\u00e7\u0131s\u0131 \u00e7ay\u00e7\u0131 \u018fbd\u00fcrr\u0259hman F\u0259r\u0259cov se\u00e7ilib. Bir d\u0259f\u0259 \u00dczeyir b\u0259y \u00e7ay\u00e7\u0131da olark\u0259n \u00e7ay\u00e7\u0131 i\u015fl\u0259y\u0259n birinin xo\u015f z\u00fcmz\u00fcm\u0259sini e\u015fidir v\u0259 onu Operaya g\u0259tir\u0259r\u0259k Leyli rolunu ona t\u0259klif edir. \u0130kinci tama\u015fada F\u0259r\u0259cov Leyli rolunu oynamaqdan imtina edir. Yen\u0259 d\u0259 t\u0259sad\u00fcf n\u0259tic\u0259sind\u0259 Miri adl\u0131 bir \u015f\u0259xs\u0259 Leylini oynamaq h\u0259val\u0259 edilir.<\/p>\n<p>Sonralar \u018fhm\u0259d A\u011fdamski, H\u00fcseyna\u011fa Hac\u0131babab\u0259yov v\u0259 n\u0259hay\u0259t qad\u0131n ifa\u00e7\u0131lardan s\u0259hn\u0259y\u0259 Sona Hac\u0131yeva, M\u0259hbub\u0259 Pa\u015fayeva,Yav\u0259r K\u0259l\u0259nt\u0259rli, G\u00fclxar H\u0259s\u0259nova, Cahan Tal\u0131\u015finskaya, Sima xan\u0131m, Simuz\u0259r H\u0259t\u0259mova, R\u00fcbab\u0259 Muradova, Sara Q\u0259dimova, Zeyn\u0259b Xanlarova, R\u0259smiyy\u0259 Sad\u0131qova, Flora K\u0259rimova, N\u0259zak\u0259t M\u0259mm\u0259dova, S\u0259kin\u0259 \u0130smay\u0131lova, Q\u0259ndab Quliyeva, Yaqut Abdullayeva, G\u00fclyaz M\u0259mm\u0259dova, N\u0259zak\u0259t Teymurova, G\u00fcl\u00fcstan \u018fliyeva v\u0259 Ayg\u00fcn Bayramova olmu\u015fdur.[19]<\/p>\n<p>Hac\u0131b\u0259yov 1909-1915-ci ill\u0259rd\u0259 bir-birinin ard\u0131nca &#8220;\u0415\u045beyx S\u0259nan&#8221; (1909), &#8220;R\u00fcst\u0259m v\u0259 S\u00f6hrab&#8221; (1910), &#8220;\u0415\u045bah Abbas v\u0259 Xur\u015fud banu&#8221; (1912), &#8220;\u018fsli v\u0259 K\u0259r\u0259m&#8221; (1912), &#8220;Harun v\u0259 Leyla&#8221; (1915) mu\u011fam operalar\u0131n librettosunu xalq dastanlar\u0131 v\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259r, Firdovsinin &#8220;\u0415\u045bahnam\u0259&#8221; \u0259s\u0259rinin motivl\u0259ri \u0259sas\u0131nda yazm\u0131\u015fd\u0131r. O, &#8220;Leyli v\u0259 M\u0259cnun&#8221;dak\u0131 \u00fcslub x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini v\u0259 estetik s\u0259n\u0259t prinsipl\u0259rini sonrak\u0131 operalar\u0131nda da davam etdirmi\u015fdir.[20]<\/p>\n<p>Xalq dastan\u0131 \u0259sas\u0131nda b\u0259st\u0259l\u0259diyi &#8220;\u018fsli v\u0259 K\u0259r\u0259m&#8221; operas\u0131nda Hac\u0131b\u0259yov mu\u011famatla b\u0259rab\u0259r a\u015f\u0131q musiqisind\u0259n d\u0259 istifad\u0259 etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov, 1946-c\u0131 il<br \/>\n1937-ci il aprelin 30-da Az\u0259rbaycan Opera v\u0259 Balet Teatr\u0131nda &#8220;Koro\u011flu&#8221; operas\u0131 ilk d\u0259f\u0259 tama\u015faya qoyuldu. Xalq q\u0259hr\u0259manl\u0131q dastan\u0131n\u0131n motivl\u0259rin\u0259 \u0259saslanan &#8220;Koro\u011flu&#8221; operas\u0131 Az\u0259rbaycanda ilk klassik opera hesab olunur. Bu \u0259s\u0259r \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n zirv\u0259sini t\u0259\u015fkil edir.[21] El\u0259 h\u0259min il \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov &#8220;Az\u0259rbaycan SSR xalq artisti&#8221; f\u0259xri ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>Koro\u011flu operas\u0131<br \/>\n\u018fsas m\u0259qal\u0259: Koro\u011flu (opera)<br \/>\n1937-ci il aprelin 30-da Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Akademik Opera v\u0259 Balet Teatr\u0131nda ilk d\u0259f\u0259 tama\u015faya qoyulan &#8220;Koro\u011flu&#8221; operas\u0131 (librettosu H.\u0130smay\u0131lov v\u0259 M\u0259mm\u0259d S\u0259id Ordubadinindir) Hac\u0131b\u0259yov yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n zirv\u0259sini t\u0259\u015fkil edir. Az\u0259rbacan opera s\u0259n\u0259tinin incil\u0259rind\u0259n say\u0131lan bu operada \u00dczeyir b\u0259y ilk d\u0259f\u0259 olaraq klassik opera formas\u0131na riay\u0259t ed\u0259r\u0259k bitkin ariyalar, k\u00fctl\u0259vi xor s\u0259hn\u0259l\u0259ri, m\u00fcxt\u0259lif ansambllar, balet n\u00f6mr\u0259l\u0259ri, re\u00e7itativl\u0259r yaratm\u0131\u015fd\u0131r.[22]<\/p>\n<p>O, &#8220;Koro\u011flu&#8221; operas\u0131nda simfonik orkestrin t\u0259rkibin\u0259 Az\u0259rbaycan xalq musiqi al\u0259tl\u0259rini daxil ed\u0259r\u0259k orkestrin r\u0259ngar\u0259ng s\u0259sl\u0259nm\u0259sin\u0259 nail olmu\u015fdur. \u00dczeyir b\u0259y Az\u0259rbaycan musiqisind\u0259 k\u00f6kl\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015f yaratm\u0131\u015f dahi b\u0259st\u0259kard\u0131r. O, XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259d\u0259k \u015fifahi xalq musiqi s\u0259n\u0259ti \u015f\u0259klind\u0259 m\u00f6vcud olan Az\u0259rbaycan milli musiqisini Q\u0259rbi Avropa b\u0259st\u0259karl\u0131q m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin nailiyy\u0259tl\u0259ri, forma v\u0259 janrlar\u0131 il\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015f, Az\u0259rbaycan v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 \u0415\u045b\u0259rq musiqisinin g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf perspektivl\u0259rini, estetik prinsipl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1938-ci ild\u0259 Moskvada ke\u00e7iril\u0259n Az\u0259rbaycan inc\u0259s\u0259n\u0259ti dekadas\u0131nda &#8220;Ar\u015f\u0131n mal alan&#8221;, &#8220;Koro\u011flu&#8221; operalar\u0131 b\u00f6y\u00fck maraqla qar\u015f\u0131lan\u0131r. H\u0259r iki operaya baxan Stalin b\u0259st\u0259kar\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t verir. &#8220;Koro\u011flu&#8221;nu zaman\u0131da yarad\u0131lan opera hesab ed\u0259n Stalin \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yova m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcr ki, &#8220;Bir yox, iki bel\u0259 opera yaratmaq laz\u0131md\u0131r&#8221;.<\/p>\n<p>Stalinin g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 Az\u0259rbaycandan g\u0259l\u0259n n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 ziyaf\u0259t t\u0259\u015fkil edilir. Deyil\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259, h\u0259min m\u0259clisd\u0259 \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yova yuxar\u0131 ba\u015fda Stalinl\u0259 Mirc\u0259f\u0259r Ba\u011f\u0131rovun yan\u0131nda yer g\u00f6st\u0259rilir. Stalin \u00dczeyir b\u0259yl\u0259 xeyli s\u00f6hb\u0259t edir v\u0259 s\u00f6hb\u0259t \u0259snas\u0131nda &#8220;Ar\u015f\u0131n mal alan&#8221; operas\u0131na h\u0259l\u0259 G\u00fcrc\u00fcstanda olark\u0259n baxd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirir, &#8220;Ar\u015f\u0131n mal alan&#8221;dan par\u00e7alar da oxuyur.<\/p>\n<p>Hac\u0131b\u0259yov h\u0259yat\u0131n\u0131n son ill\u0259rind\u0259 &#8220;Firuz\u0259&#8221; operas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015fdir. Bu bitm\u0259mi\u015f operadan t\u0259kc\u0259 Firuz\u0259nin ariyas\u0131 qalm\u0131\u015fd\u0131r.[23]<\/p>\n<p>Musiqili komediyalar<br \/>\n\u00dczeyir b\u0259y Az\u0259rbaycan musiqisind\u0259 k\u00f6kl\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015f yaratm\u0131\u015f dahi b\u0259st\u0259kard\u0131r. O, 19-cu \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259d\u0259k \u015fifahi xalq musiqi s\u0259n\u0259ti \u015f\u0259klind\u0259 m\u00f6vcud olan Az\u0259rbaycan milli musiqisini Q\u0259rbi Avropa b\u0259st\u0259karl\u0131q m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin nailiyy\u0259tl\u0259ri, forma v\u0259 janrlar\u0131 il\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015f, Az\u0259rbaycan v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 \u0415\u045b\u0259rq musiqisinin g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf perspektivl\u0259rini, estetik prinsipl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirmi\u015fdir. Hac\u0131b\u0259yov h\u0259m d\u0259 b\u00f6y\u00fck musiqi\u015funas alim idi. O, m\u00fcasir Az\u0259rbaycan elmi musiqi\u015funasl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f, musiqiy\u0259 dair \u00e7oxlu m\u0259qal\u0259l\u0259r yazm\u0131\u015f, t\u0259dqiqatlar aparm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovun q\u0259bir\u00fcst\u00fc abid\u0259si<br \/>\n\u018fr v\u0259 arvad<br \/>\n\u018fsas m\u0259qal\u0259: \u018fr v\u0259 arvad (musiqili komediya)<br \/>\nM\u00fcs\u0259lman \u015f\u0259rqind\u0259 ilk operetta da \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovun ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. B\u0259st\u0259kar\u0131n ilk musiqili komediyas\u0131 \u00fc\u00e7 p\u0259rd\u0259d\u0259n ibar\u0259t &#8220;\u018fr v\u0259 arvad&#8221;d\u0131r. Bu \u0259s\u0259r Az\u0259rbaycanda musiqili komediyan\u0131n ilk n\u00fcmun\u0259sidir. \u018fs\u0259rin ilk tama\u015fas\u0131 1910-cu ild\u0259 olmu\u015fdur. Rollarda H.Sarabski (M\u0259rcan b\u0259y), \u018f.A\u011fdamski (Minn\u0259t xan\u0131m) v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmi\u015fl\u0259r. Komediyalar\u0131n\u0131n m\u0259tnini d\u0259 \u00dczeyir b\u0259y \u00f6z\u00fc yazm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>O olmas\u0131n, bu olsun<br \/>\n\u018fsas m\u0259qal\u0259: O olmas\u0131n, bu olsun (operetta)<br \/>\n1910-cu ild\u0259 \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov &#8220;\u018fr v\u0259 arvad&#8221;dan sonra ikinci operettas\u0131n\u0131 yaz\u0131r. \u0130lk tama\u015fa 1911-ci il aprelin 25-d\u0259 (may\u0131n 8-d\u0259) Bak\u0131da, May\u0131lov qarda\u015flar\u0131n\u0131n teatr\u0131nda olmu\u015fdur. \u018fs\u0259rin musiqi partiyas\u0131 \u0259n\u0259n\u0259vi xalq mahn\u0131-r\u0259qs havalar\u0131na \u0259saslanan orijinal parodiya uz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015fdur. &#8220;Uzund\u0259r\u0259&#8221; lirik xalq r\u0259qsinin bir q\u0259d\u0259r d\u0259yi\u015fdiril\u0259n melodiyas\u0131ndan istifad\u0259 olunmu\u015f v\u0259 M\u0259\u015f\u0259di \u0130bad\u0131n ilkin xarakteristikas\u0131n\u0131 ver\u0259n &#8220;M\u0259n n\u0259 q\u0259d\u0259r, n\u0259 q\u0259d\u0259r qoca olsam da&#8221; mahn\u0131s\u0131 bu y\u00f6nd\u0259msiz, \u00e7irkin tacirin ifas\u0131nda ifrat mubali\u011f\u0259li s\u0259sl\u0259nir. \u018fs\u0259rin sonuncu p\u0259rd\u0259sind\u0259 t\u0259krarlanan bu mahn\u0131 M\u0259\u015f\u0259di \u0130bad\u0131n m\u0259n\u0259vi m\u0259\u011flubiyy\u0259tini g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Sonralar &#8220;O olmas\u0131n, bu olsun&#8221; musiqili komediya m\u00fcxt\u0259lif dill\u0259r\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunaraq Qafqazyan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259, Bolqar\u0131standa, Y\u0259m\u0259nd\u0259 v\u0259 dig\u0259r m\u0259ml\u0259k\u0259tl\u0259rd\u0259 tama\u015faya qoyulmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Ar\u015f\u0131n mal alan<br \/>\n\u018fsas m\u0259qal\u0259: Ar\u015f\u0131n mal alan (operetta)<br \/>\n\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovun \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc v\u0259 sonuncu musiqili komediyas\u0131 &#8220;Ar\u015f\u0131n mal alan&#8221;d\u0131r. &#8220;Ar\u015f\u0131n mal alan&#8221; musiqili komediyas\u0131nda inqilabdan \u0259vv\u0259lki Az\u0259rbaycan m\u0259i\u015f\u0259ti, xalq ad\u0259t v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Hac\u0131b\u0259yov 1911-ci ild\u0259 musiqi t\u0259hsilini art\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Moskvaya getmi\u015f, h\u0259min il burada filarmonik c\u0259miyy\u0259tin musiqi kurslar\u0131nda, 1913-c\u00fc ild\u0259 is\u0259 Peterburq konservatoriyas\u0131nda oxumu\u015fdur. Peterburq d\u00f6vr\u00fc Hac\u0131b\u0259yovun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015f, o, &#8220;Ar\u015f\u0131n mal alan&#8221; musiqili komediyas\u0131n\u0131 m\u0259hz burada yaratm\u0131\u015fd\u0131r. \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovun yazd\u0131\u011f\u0131 bu operetta 70-\u0259 yax\u0131n xarici dil\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilmi\u015f, 100-d\u0259n \u00e7ox teatr\u0131n s\u0259hn\u0259sind\u0259 oynan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. &#8220;Ar\u015f\u0131n mal alan&#8221; be\u015f d\u0259f\u0259 ekranla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 qrammafon val\u0131na yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>&#8220;Ar\u015f\u0131n mal alan&#8221; musiqili komediya \u0259sas\u0131nda ilk b\u0259dii film 1916-c\u0131 ild\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015fdi. Bu, s\u0259ssiz film olub.<br \/>\n\u0130kinci d\u0259f\u0259 1917-ci ild\u0259 Sankt-Peterburqdan g\u0259lmi\u015f Q.Beyyatov &#8220;Ar\u015f\u0131n mal alan&#8221;\u0131 yenid\u0259n ekranla\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Lakin o bu i\u015fi g\u00f6r\u0259rk\u0259n n\u0259 m\u00fc\u0259llifd\u0259n icaz\u0259 alm\u0131\u015f, n\u0259 d\u0259 onunla m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259\u015fmi\u015fdi. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 c\u0259mi iki g\u00fcn n\u00fcmayi\u015f etdiril\u0259n film ekrana burax\u0131lmam\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u0259f\u0259 is\u0259 1937-ci ild\u0259 AB\u0415\u045b-da ya\u015fayan rejissor R.Mamulyan adl\u0131 bir erm\u0259ni rejisor &#8220;Ar\u015f\u0131n mal alan&#8221;\u0131 \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovdan icaz\u0259 almadan, ekranla\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Filmd\u0259 Az\u0259rbaycan b\u0259st\u0259kar\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259mi\u015fdir.<br \/>\nD\u00f6rd\u00fcnc\u00fc d\u0259f\u0259 &#8220;Ar\u015f\u0131n mal alan&#8221; 1945-ci ild\u0259 Bak\u0131 kinostudiyas\u0131nda ekranla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 bu musiqili film d\u0259 d\u00fcnyada geni\u015f \u015f\u00f6hr\u0259t qazanm\u0131\u015fd\u0131r. Ba\u015f rolda R\u0259\u015fid Behbudov \u00e7\u0259kilib. Lakin \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 kiml\u0259rins\u0259 d\u00fcz\u0259li\u015f etm\u0259l\u0259ri il he\u00e7 c\u00fcr bar\u0131\u015fmayan \u00dczeyir b\u0259y &#8220;Ar\u015f\u0131n mal alan&#8221; b\u0259dii filmind\u0259n naraz\u0131 qalm\u0131\u015fd\u0131. Film\u0259 bax\u0131\u015f sona yet\u0259nd\u0259n sonra \u00dczeyir b\u0259y s\u00f6z alaraq deyib: &#8220;M\u0259nim \u00f6vlad\u0131m yoxdur. \u018fs\u0259rl\u0259rim m\u0259nim \u00f6vladlar\u0131md\u0131r. He\u00e7 kimin onlara toxunma\u011fa haqq\u0131 yoxdur&#8221;.[13]<br \/>\n1965-ci ild\u0259 is\u0259 &#8220;Ar\u015f\u0131n mal alan&#8221; musiqili komediyas\u0131 Bak\u0131da yenid\u0259n ekranla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. Bu r\u0259ngli, musiqili filmin rejissoru Tofiq Ta\u011f\u0131zad\u0259, musiqi redaktoru Fikr\u0259t \u018fmirov idi. Bu film u\u011furlu al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. Ba\u015f rolun ifa\u00e7\u0131lar\u0131 H\u0259s\u0259n M\u0259mm\u0259dov, Murad Yegizarov, N\u0259cib\u0259 M\u0259likova, Leyla \u0415\u045b\u0131xlinskaya, [ \u00e7\u0131lar\u0131 valeh etm\u0259kd\u0259dir. Hac\u0131b\u0259yovun &#8220;Ar\u015f\u0131n mal alan&#8221; musiqili komediyas\u0131 ingilis, alman, \u00e7in, \u0259r\u0259b, fars, polyak, ukrayna, belorus, g\u00fcrc\u00fc v\u0259 s. dill\u0259r\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilmi\u015fdir.[24].<br \/>\nMusiqili komediyalar\u0131n siyah\u0131s\u0131:<\/p>\n<p>1909 \u0432\u0402\u201c &#8220;\u018fr v\u0259 arvad&#8221;. 3 p\u0259rd\u0259d\u0259. Librettosu \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovundur. \u0130lk tama\u015fa 1910-cu il may\u0131n 24-d\u0259 (iyunun 6-da) Bak\u0131da, Nikitin qarda\u015flar\u0131n\u0131n teatr-sirkind\u0259 olmu\u015fdur.<br \/>\n1910 \u0432\u0402\u201c &#8220;O olmas\u0131n, bu olsun&#8221;. 4 p\u0259rd\u0259d\u0259, \u0259vv\u0259lc\u0259 3 p\u0259rd\u0259d\u0259 idi (hamam s\u0259hn\u0259si 1915-ci ild\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r). Librettosu \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovundur. \u0130lk tama\u015fa 1911-ci il aprelin 25-d\u0259 (may\u0131n 8-d\u0259) Bak\u0131da, May\u0131lov qarda\u015flar\u0131n\u0131n teatr\u0131nda olmu\u015fdur.<br \/>\n1913 \u0432\u0402\u201c &#8220;Ar\u015f\u0131n mal alan&#8221;. 4 p\u0259rd\u0259d\u0259. Librettosu \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovundur. \u0130lk tama\u015fa 1913-c\u00fc il oktyabr\u0131n 25-d\u0259 (noyabr\u0131n 7-d\u0259) Bak\u0131da, Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yevin teatr\u0131nda olmu\u015fdur.<br \/>\n\u0130nstrumental m\u00fc\u015fayi\u0259tli xor \u0259s\u0259rl\u0259ri<br \/>\n1919 \u0432\u0402\u201c &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221;. Xor v\u0259 orkestr \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri \u018fhm\u0259d Cavad\u0131nd\u0131r.<br \/>\n&#8220;Milli mar\u015f&#8221;. Xor v\u0259 orkestr \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovundur.<br \/>\n1930 \u0432\u0402\u201c &#8220;Himn&#8221;. Xor v\u0259 simfonik orkestr \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovundur.<br \/>\n1934 \u0432\u0402\u201c &#8220;Kantata&#8221;. M. Firdovsinin 1000 illiyin\u0259 h\u0259sr olunub. Xor v\u0259 simfonik orkestr \u00fc\u00e7\u00fcn.<br \/>\n&#8220;Q\u0131z\u0131l \u0259sg\u0259r mar\u015f\u0131&#8221;. Solist, xor v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri M\u0259mm\u0259d S\u0259id Ordubadinindir.<br \/>\n1936 \u0432\u0402\u201c &#8220;Az\u0259rbaycan xalq mahn\u0131lar\u0131n\u0131n xor \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015fl\u0259m\u0259l\u0259ri&#8221;. Xalq \u00e7al\u011f\u0131 al\u0259tl\u0259ri ansambl\u0131 v\u0259 ya fortepianonun m\u00fc\u015fayi\u0259ti il\u0259 xor \u00fc\u00e7\u00fcn (&#8220;Ay b\u0259ri bax&#8221;, &#8220;Ged\u0259k g\u0259z\u0259k ba\u011f\u00e7ada&#8221;, &#8220;Aman n\u0259n\u0259&#8221;, &#8220;N\u0259 g\u00f6z\u0259ldir&#8221;, &#8220;Lolo&#8221;, &#8220;S\u0259n g\u00f6z\u0259l&#8221;, &#8220;L\u0259lli&#8221;).<br \/>\n&#8220;S\u00fcvari mar\u015f\u0131&#8221;. Xor v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn.<br \/>\n&#8220;Piyadalar mar\u015f\u0131&#8221;. Xor v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn.<br \/>\n1938 \u0432\u0402\u201c &#8220;Kantata&#8221;. Solist, xor, simfonok orkestr v\u0259 r\u0259qs qrupu \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri S\u00fcleyman R\u00fcst\u0259mindir.<br \/>\n&#8220;\u00d6lm\u0259z s\u0259n\u0259tkar Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundovun anadan olmas\u0131n\u0131n 125 illiyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259&#8221;. Xor v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri H. Natiqindir.<br \/>\n1939 \u0432\u0402\u201c &#8220;Kantata&#8221;. Solist, xor, simfonik orkestr v\u0259 r\u0259qs qrupu \u00fc\u00e7\u00fcn.<br \/>\n1942 \u0432\u0402\u201c &#8220;V\u0259t\u0259n v\u0259 c\u0259bh\u0259&#8221; kantatas\u0131. Solist, xor, simfonik orkestr v\u0259 r\u0259qs qrupu \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovundur.<br \/>\n&#8220;Ey V\u0259t\u0259n&#8221;. Xor v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri S\u0259m\u0259d Vur\u011funundur.<br \/>\n1945 \u0432\u0402\u201c &#8220;Az\u0259rbaycan SSR D\u00f6vl\u0259t himni&#8221;. Xor v\u0259 simfonik orkestr \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri S\u0259m\u0259d Vur\u011fun v\u0259 S\u00fcleyman R\u00fcst\u0259mindir.<br \/>\n&#8220;Q\u0259l\u0259b\u0259 himni&#8221; (&#8220;Z\u0259f\u0259r himni&#8221;). Xor v\u0259 simfonik orkestr \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri S\u0259m\u0259d Vur\u011funundur.<br \/>\n&#8220;Stalin\u0259 salam&#8221;. Xor v\u0259 simfonik orkestr \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri S\u00fcleyman R\u00fcst\u0259mindir.<br \/>\n1947 \u0432\u0402\u201c &#8220;Kantata&#8221;. Nizami G\u0259nc\u0259vinin 800 illiyin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015fdur. Xor v\u0259 simfonik orkestr \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri S\u00fcleyman R\u00fcst\u0259mindir.<br \/>\nOrkestr \u0259s\u0259rl\u0259ri 1928\u0432\u0402\u201d1933<br \/>\n&#8220;Kolxoz \u00e7\u00f6ll\u0259rind\u0259&#8221;. Xalq \u00e7al\u011f\u0131 al\u0259tl\u0259ri orkestri \u00fc\u00e7\u00fcn.<br \/>\n&#8220;Arazbar\u0131&#8221;. Simfonik orkestr \u00fc\u00e7\u00fcn.<br \/>\n&#8220;T\u0259nt\u0259n\u0259li mar\u015f&#8221;. Az\u0259rbaycan T\u00fcrk Teatr\u0131n\u0131n 10 illiyin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015fdur. Simfonik orkestr \u00fc\u00e7\u00fcn.<br \/>\n&#8220;Fantaziya \u0432\u201e\u20131&#8221;. Xalq \u00e7al\u011f\u0131 al\u0259tl\u0259ri orkestri \u00fc\u00e7\u00fcn.<br \/>\n&#8220;Fantaziya \u0432\u201e\u20132&#8221;. Xalq \u00e7al\u011f\u0131 al\u0259tl\u0259ri orkestri \u00fc\u00e7\u00fcn.<br \/>\n&#8220;C\u0259ngi&#8221;. Xalq \u00e7al\u011f\u0131 al\u0259tl\u0259ri orkestri \u00fc\u00e7\u00fcn (1941).<br \/>\nKamera-instrumental \u0259s\u0259rl\u0259ri 1925\u0432\u0402\u201d1945<br \/>\n&#8220;A\u015f\u0131qsaya\u011f\u0131&#8221;. Skripka, violon\u00e7el v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn.<br \/>\n&#8220;U\u015faq albomu&#8221;. Fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn.<br \/>\n&#8220;Sonatina&#8221;. Fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn.<br \/>\n&#8220;U\u015faq pyesl\u0259ri&#8221;. Fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn.<br \/>\nXoreoqrafik miniat\u00fcrl\u0259r (1919)<br \/>\nAz\u0259rbaycan. &#8220;Qayta\u011f\u0131&#8221; (Da\u011f\u0131stan).<br \/>\nRomans-q\u0259z\u0259ll\u0259r<br \/>\nNizaminin q\u0259z\u0259l d\u00fchas\u0131 \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov \u00fc\u00e7\u00fcn yeni bir ilham m\u0259nb\u0259yi olmu\u015fdu. Nizami q\u0259z\u0259ll\u0259rinin d\u0259rin m\u0259nas\u0131 bu q\u0259z\u0259ll\u0259r\u0259 layiq musiqi \u0259s\u0259rl\u0259ri yaratma\u011f\u0131 t\u0259l\u0259b edirdi. &#8220;S\u0259nsiz&#8221;, &#8220;Sevgili canan&#8221; kimi q\u0259z\u0259l incil\u0259rin\u0259 layiq musiqi \u0259s\u0259rl\u0259ri yaradan b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkar\u0131m\u0131z, \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov olmu\u015fdur. Nizami d\u00fchas\u0131na \u00dczeyir musiqisinin \u0259lav\u0259 olunmas\u0131 t\u0259krarolunmaz romanslar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu.[25]<\/p>\n<p>&#8220;S\u0259nsiz&#8221;. S\u0259s v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri Nizami G\u0259nc\u0259vinindir (Az\u0259rbaycan dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259si C\u0259f\u0259r X\u0259ndan\u0131nd\u0131r) (1941). \u0415\u045bik\u0259steyi-fars \u00fcst\u00fcnd\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. &#8220;S\u0259nsiz&#8221; q\u0259z\u0259li bir t\u0259nhal\u0131\u011f\u0131n, s\u0259nsizliyin \u00fcr\u0259k \u00e7\u0131rp\u0131nt\u0131s\u0131d\u0131r.[26]<br \/>\n&#8220;Sevgili canan&#8221;. S\u0259s v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri Nizami G\u0259nc\u0259vinindir (Az\u0259rbaycan dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259si Mirvarid Dilbazinindir) (1943). &#8220;Bayat\u0131 \u0415\u045biraz&#8221; mu\u011fam\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015fdur. &#8220;Sevgili canan&#8221; q\u0259z\u0259li bir g\u00f6z\u0259lin t\u0259&#8217;rifini verir.[27]<br \/>\nMahn\u0131lar<br \/>\n&#8220;\u00c7\u0131rp\u0131n\u0131rd\u0131 Qara d\u0259niz&#8221;. S\u0259s v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri \u018fhm\u0259d Cavad\u0131nd\u0131r (1918).<br \/>\n&#8220;Yetim quzu&#8221;. S\u0259s v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259rinin m\u00fc\u0259llifi m\u0259lum deyil (1927).<br \/>\n&#8220;Bir qu\u015f d\u00fc\u015fd\u00fc havadan&#8221;. S\u0259s v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259rinin m\u00fc\u0259llifi m\u0259lum deyil (1927).<br \/>\n&#8220;Qarag\u00f6z&#8221;. S\u0259s v\u0259 xalq \u00e7al\u011f\u0131 al\u0259tl\u0259ri ansambl\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri H. Natiqindir (1930).<br \/>\n&#8220;Komsomol\u00e7u q\u0131z&#8221;. S\u0259s v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri M\u0259mm\u0259dh\u00fcseyn T\u0259hmasibindir (1932).<br \/>\n1933\u0432\u0402\u201d1934<br \/>\n&#8220;S\u00fcvari mahn\u0131s\u0131&#8221;. S\u0259s v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri H. Natiqindir.<br \/>\n&#8220;Pilotlar&#8221;. S\u0259s v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri M. Seyidzad\u0259nindir.<br \/>\n&#8220;Bayram g\u00fcn\u00fc&#8221;. S\u0259s v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri M. Seyidzad\u0259nindir.<br \/>\n&#8220;\u00c7a\u011f\u0131r\u0131\u015f&#8221;. S\u0259s v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri S. \u018fliyevan\u0131nd\u0131r (\u0130lk variant\u0131 &#8220;Mazut&#8221; ad\u0131 il\u0259 30-cu ill\u0259rd\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r) (1941).<br \/>\n&#8220;\u0415\u045b\u0259fq\u0259t bac\u0131s\u0131&#8221;. S\u0259s v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri S\u0259m\u0259d Vur\u011funundur. \u0130fa ed\u0259n: \u0415\u045b\u00f6vk\u0259t \u018fl\u0259kb\u0259rova (1941)<br \/>\n1942<br \/>\n&#8220;V\u0259t\u0259n ordusu&#8221;. S\u0259s v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri S\u0259m\u0259d Vur\u011funundur.<br \/>\n&#8220;Yax\u015f\u0131 yol&#8221;. S\u0259s v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri S\u00fcleyman R\u00fcst\u0259mindir. \u0130fa ed\u0259n: \u0415\u045b\u00f6vk\u0259t \u018fl\u0259kb\u0259rova<br \/>\n&#8220;Anan\u0131n o\u011fluna n\u0259sih\u0259ti&#8221; S\u0259s v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri a\u015f\u0131q M. Bayramovundur.<br \/>\n&#8220;D\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r mar\u015f\u0131&#8221;. S\u0259s v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn. S\u00f6zl\u0259ri S\u0259m\u0259d Vur\u011funundur.<br \/>\nFilmoqrafiya<br \/>\nAr\u015f\u0131n mal alan (film, 1917)<br \/>\nAr\u015f\u0131n mal alan (film, 1945)<br \/>\nO olmas\u0131n, bu olsun (film, 1956)<br \/>\nAr\u015f\u0131n mal alan (film, 1965)<br \/>\nHaqq\u0131nda \u00e7\u0259kil\u0259n filml\u0259r<br \/>\n\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov (film, 1965)<br \/>\n\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov (film, 1976)<br \/>\n\u00dczeyir \u00f6mr\u00fc (film, 1981)<br \/>\n\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov (film, 1986)<br \/>\nElml\u0259r Akademiyas\u0131nda f\u0259aliyy\u0259ti<br \/>\nSSR\u0130 Xalq Komissarlar\u0131 Sovetinin 1945 il 23 yanvar tarixli q\u0259rar\u0131 il\u0259 SSR\u0130 EA Az\u0259rbaycan Filial\u0131 Az\u0259rbaycan SSR EA-ya \u00e7evrildi. H\u0259min il Az\u0259rbaycan SSR EA-ya 15 h\u0259qiqi \u00fczv se\u00e7ildi. Onun ilk hey\u0259tind\u0259 \u00dc.Hac\u0131b\u0259yov, S.Vur\u011fun, M.\u0130brahimov, Y.M\u0259mm\u0259d\u0259liyev, M.Qa\u015fqay, A.A.Qrossheym, S.Dada\u015fov, \u0130.Q.Yesman, M.Mirqas\u0131mov, \u0415\u045b.\u018fzizb\u0259yov, \u018f. \u018flizad\u0259, M.Top\u00e7uba\u015fov, M.H\u00fcseynov, H.H\u00fcseynov v\u0259 \u0130.\u0130.\u0415\u045birokoqorov daxil oldu. Az\u0259rbaycan EA \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t \u0130nstitutu 1945-ci ild\u0259 b\u00f6y\u00fck Az\u0259rbaycan b\u0259st\u0259kar\u0131, akademik \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131l\u0131b v\u0259 ilk d\u00f6vrl\u0259r Az\u0259rbaycan \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t Tarixi \u0130nstitutu adlan\u0131rd\u0131. 1945-1948-ci ill\u0259rd\u0259 bu institutun direktoru \u00dczeyir b\u0259y olmu\u015fdur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov v\u0259 ya \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yli (tam ad\u0131: \u00dczeyir b\u0259y \u018fbd\u00fclh\u00fcseyn o\u011flu Hac\u0131b\u0259yov; 18 sentyabr 1885, A\u011fcab\u0259di \u0432\u0402\u201c 23 noyabr 1948, Bak\u0131, Az\u0259rbaycan SSR, SSR\u0130) \u0432\u0402\u201d az\u0259rbaycanl\u0131 b\u0259st\u0259kar, musiqi\u015f\u00fcnas-alim, publisist, dramaturq, pedaqoq v\u0259 ictimai xadim, m\u00fcasir Az\u0259rbaycan pe\u015f\u0259kar musiqi s\u0259n\u0259tinin v\u0259 milli operas\u0131n\u0131n banisi.[1][2] \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovun \u0259s\u0259rl\u0259ri d\u00fcnya musiqi incil\u0259rind\u0259n say\u0131l\u0131r.[3] Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259m\u0259kdar inc\u0259s\u0259n\u0259t xadimi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[49],"tags":[],"class_list":["post-31922","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-medeniyyat"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31922","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31922"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31922\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31931,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31922\/revisions\/31931"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31922"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31922"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31922"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}