{"id":34165,"date":"2019-12-25T01:00:55","date_gmt":"2019-12-24T21:00:55","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=34165"},"modified":"2019-12-25T08:23:25","modified_gmt":"2019-12-25T04:23:25","slug":"t%c9%99hmin%c9%99-v%c9%99liyeva-nitq-etiketl%c9%99rinin-n%c9%99z%c9%99ri-v%c9%99-metodik-m%c9%99s%c9%99l%c9%99l%c9%99rin%c9%99-h%c9%99sr-olunmus-m%c9%99qal%c9%99-silsil%c9%99sind%c9%99n-7-m%c9%99d","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=34165","title":{"rendered":"T\u0259hmin\u0259 V\u018fL\u0130YEVA.&#8221;Nitq etiketl\u0259rinin n\u0259z\u0259ri v\u0259 metodik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f m\u0259qal\u0259 silsil\u0259sind\u0259n: 7. M\u0259d\u0259ni \u00fcnsiyy\u0259t prosesind\u0259 m\u0259d\u0259ni nitq bacar\u0131qlar\u0131ndan istifad\u0259&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/75241029_1186044648273418_4538116389742837760_o.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/75241029_1186044648273418_4538116389742837760_o-244x300.jpg\" alt=\"\" width=\"244\" height=\"300\" class=\"alignnone size-medium wp-image-34167\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/75241029_1186044648273418_4538116389742837760_o-244x300.jpg 244w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/75241029_1186044648273418_4538116389742837760_o-768x945.jpg 768w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/75241029_1186044648273418_4538116389742837760_o.jpg 780w\" sizes=\"auto, (max-width: 244px) 100vw, 244px\" \/><\/a><\/p>\n<p><strong>AMEA Nizami G\u0259nc\u0259vi ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun M\u0259tbuat tarixi v\u0259 publisistika \u015f\u00f6b\u0259sinin ki\u00e7ik elmi i\u015f\u00e7isi,<br \/>\nAz\u0259rbaycan Jurnalistl\u0259r Birliyi Sumqay\u0131t \u015f\u0259h\u0259r t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n G\u00fcnd\u0259lik Analitik \u0130nformasiya Agentliyinin (gundelik.info) v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 \u018fd\u0259biyyat Portal\u0131n\u0131n  (edebiyyat-az.com) &#8220;Publisistika&#8221; \u015f\u00f6b\u0259sinin redaktoru.<\/strong><\/p>\n<p>valiyevatahmina@gmail.com<\/p>\n<p>M\u018fD\u018fN\u0130 \u00dcNS\u0130YY\u018fT PROSES\u0130ND\u018f M\u018fD\u018fN\u0130 N\u0130TQ BACARIQLARINDAN \u0130ST\u0130FAD\u018f<\/p>\n<p>\u00dcnsiyy\u0259t m\u0259d\u0259niyy\u0259ti \u00fcmumi m\u0259d\u0259niyy\u0259tin t\u0259rkib hiss\u0259si v\u0259 insanlar\u0131n birg\u0259 f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 \u0259saslanan t\u0259l\u0259bat olaraq, fikir, hiss v\u0259 duy\u011fular\u0131n\u0131n ifad\u0259sini t\u0259min edir. Qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 anlamaya \u0259saslanan dialoji nitqin s\u0259m\u0259r\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259\u015fkili \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcnsiyy\u0259t etik normalar v\u0259 \u0259xlaqi d\u0259y\u0259rl\u0259r z\u0259minind\u0259 qurmaq v\u0259 m\u0259d\u0259ni nitq bacar\u0131qlar\u0131na malik olmaq z\u0259ruridir. M\u0259d\u0259ni \u00fcnsiyy\u0259tin yarad\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 bacar\u0131qlara yiy\u0259l\u0259nm\u0259k laz\u0131md\u0131r?- sual\u0131na cavab olaraq, bir s\u0131ra m\u0259d\u0259ni nitq bacar\u0131qlar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259rik: Sual verm\u0259k bacar\u0131\u011f\u0131, nitqi sonad\u0259k dinl\u0259m\u0259 bacar\u0131\u011f\u0131, \u00f6yr\u0259nm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 veril\u0259n sual\u0131 cavabland\u0131\u0131rmaq, dan\u0131\u015fan\u0131n nitqin\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildirm\u0259, adresat\u0131n \u00f6z m\u00f6vqeyini n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259si, s\u00f6hb\u0259t\u0259 qo\u015fulma kimi bacar\u0131qlara yiy\u0259l\u0259nm\u0259k v\u0259 onlar\u0131 v\u0259rdi\u015f hal\u0131na g\u0259tirm\u0259k  nitqd\u0259 g\u00f6zl\u0259nilm\u0259si g\u0259r\u0259kli etiket qaydalar\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva edir. Bunlardan \u0259lav\u0259, situasiyalardan as\u0131l\u0131 olaraq, etiket qaydalar\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259m\u0259k laz\u0131md\u0131r. Qar\u015f\u0131la\u015fma, g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259, vidala\u015fma, tan\u0131\u015fl\u0131q, hal-\u0259hval tutma, m\u00fcraci\u0259t, sual-cavab, m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00f6vzu \u0259traf\u0131nda q\u0131z\u011f\u0131n m\u00fczakir\u0259, fikir ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olan m\u00fcbahis\u0259 do\u011furan situasiyalarda etiket qaydalar\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259m\u0259k, etik normalara  ist\u0259r dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131m\u0131z, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 davran\u0131\u015f\u0131m\u0131zda riay\u0259t etm\u0259k m\u00fcsahibimiz, qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fin \u015f\u0259xsiyy\u0259tin\u0259 v\u0259 fikirl\u0259rin\u0259 h\u00f6rm\u0259t b\u0259sl\u0259diyimizi bildirm\u0259k xo\u015f \u00fcnsiyy\u0259tin formala\u015fmas\u0131  \u00fc\u00e7\u00fcn olduqca g\u0259r\u0259kli v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir.<br \/>\nSual verm\u0259k bacar\u0131\u011f\u0131 insandan y\u00fcks\u0259k nitq m\u0259d\u0259niyy\u0259ti v\u0259 etik-m\u0259d\u0259ni s\u0259viyy\u0259nin olmas\u0131n\u0131 lab\u00fcd hesab edir.Sual\u0131n verilm\u0259si situasiyas\u0131 insandan m\u0259qs\u0259dli v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f suallar\u0131n qoyulmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edir. Sual h\u0259m m\u0259zmunu \u0259hat\u0259 etm\u0259lidir, h\u0259m d\u0259 m\u00f6vzuya m\u00fcvafiq olmal\u0131d\u0131r. Sual ver\u0259rk\u0259n situasiya, mimika v\u0259 jestikadan d\u00fczg\u00fcn istifad\u0259, sual intonasiyas\u0131n\u0131n d\u00fczg\u00fcn qoyulmas\u0131n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Situasiyaya m\u00fcvafiq qoyulmayan sual s\u00f6hb\u0259tin, m\u0259ruz\u0259nin istiqam\u0259tini d\u0259yi\u015f\u0259 v\u0259 qoyulmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin k\u0259narda qalmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r. H\u0259m\u00e7inin, yersiz suallar dinl\u0259y\u0259nl\u0259rin d\u0259 diqq\u0259tin m\u00f6vzudan k\u0259nar m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 y\u00f6n\u0259ld\u0259 bil\u0259r. \u0130ntonasiya is\u0259 sual ver\u0259nin m\u0259qs\u0259dini ifad\u0259 edir, intonasiyan\u0131n qurulu\u015fu is\u0259  cavab almaq ist\u0259diyi m\u0259s\u0259l\u0259, yaxud ona veril\u0259n m\u0259lumat\u0131n az anla\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259r. Sual dan\u0131\u015f\u0131lan m\u00f6vzunun m\u0259zmununun daha da a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 v\u0259 qoyulan probleml\u0259rin, m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin daha d\u0259rind\u0259n d\u0259rk edilm\u0259sini \u015f\u0259rtl\u0259ndirir. N\u0259z\u0259rd\u0259n qa\u00e7an m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r suallar\u0131n k\u00f6m\u0259yil\u0259 dan\u0131\u015fan\u0131n, natiqin diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131r. S\u00f6hb\u0259t, dialoq, m\u0259ruz\u0259 zaman\u0131 m\u0259zmunlu, d\u0259qiq, m\u00f6vzuya m\u00fcvafiq suallar\u0131n verilm\u0259si s\u00f6hb\u0259tin gedi\u015fat\u0131na m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir edir, s\u00f6hb\u0259tin, dialoqun daha canl\u0131 v\u0259 maraql\u0131 olmas\u0131n\u0131 t\u0259min edir. Yerli-yerind\u0259 qoyulmu\u015f, maraq v\u0259 m\u00fcbahis\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b olacaq sual h\u0259min m\u0259s\u0259l\u0259 \u0259traf\u0131nda q\u0131z\u011f\u0131n v\u0259 g\u0259rgin m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 yol a\u00e7\u0131r.Sual verm\u0259k bacar\u0131\u011f\u0131 insandan  h\u0259m d\u0259 praktik dil t\u0259cr\u00fcb\u0259si t\u0259l\u0259b edir. Az\u0259rbaycan dilind\u0259 d\u00fczg\u00fcn, d\u0259qiq, s\u0259lis, etik s\u0259viyy\u0259d\u0259dan\u0131\u015fma\u011f\u0131 bacarmayan insan n\u0259inki m\u00f6vzuya uy\u011fun sual ver\u0259 bil\u0259r, he\u00e7 m\u00f6vzunun mahiyy\u0259tini bel\u0259 anlaya bilm\u0259z. Bu bax\u0131mdan, Az\u0259rbaycan dilind\u0259n istifad\u0259ed\u0259n \u015f\u0259xs h\u0259min dilin sistematik qurulu\u015fundan yet\u0259ri q\u0259d\u0259r m\u0259lumatl\u0131 olmal\u0131, bu dilin \u0259d\u0259bi dil normalar\u0131na yiy\u0259l\u0259nm\u0259li v\u0259  m\u0259d\u0259ni nitq \u00fcns\u00fcrl\u0259rini \u00f6z nitqind\u0259 da\u015f\u0131mal\u0131d\u0131r.<br \/>\nNitqi sonad\u0259k dinl\u0259m\u0259  bacar\u0131\u011f\u0131 h\u0259r bir insandan y\u00fcks\u0259k m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 ali m\u0259n\u0259viyyat t\u0259l\u0259b edir. Nitqi dinl\u0259m\u0259k bacar\u0131\u011f\u0131 t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, m\u00fcasir c\u0259miyy\u0259timizin insanlar\u0131 aras\u0131nda olduqca az yay\u0131lm\u0131\u015f keyfiyy\u0259tl\u0259rd\u0259ndir.\u0130nsanlar n\u0259inki bir-birini dinl\u0259m\u0259k ist\u0259mir, h\u0259tta dan\u0131\u015fan\u0131n nitqin\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 etm\u0259y\u0259 s\u0259y g\u00f6st\u0259rir v\u0259 dan\u0131\u015fan\u0131n nitqini bitir\u0259n\u0259d\u0259k dinl\u0259m\u0259y\u0259 s\u0259bri \u00e7atm\u0131r. M\u0259hz bu c\u00fcr v\u0259ziyy\u0259t h\u0259ms\u00f6hb\u0259tl\u0259r aras\u0131nda anla\u015f\u0131lmazl\u0131\u011fa, bir-birinin fikir v\u0259 m\u00f6vqel\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259 bilm\u0259m\u0259k kimi m\u0259nfi n\u0259tic\u0259l\u0259rl\u0259 sonlan\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n bir-birinin \u015f\u0259xsi fikirl\u0259rin\u0259 h\u00f6rm\u0259t etm\u0259m\u0259k h\u0259m d\u0259 h\u0259ms\u00f6hb\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 edil\u0259n n\u0259zak\u0259tsizlikdir. Bu c\u00fcr v\u0259ziyy\u0259t is\u0259 n\u0259inki maraql\u0131 v\u0259 xo\u015f s\u00f6hb\u0259t yaratmayacaq, h\u0259tta h\u0259ms\u00f6hb\u0259tl\u0259r aras\u0131nda xo\u015f m\u00fcnasib\u0259tin korlanmas\u0131na v\u0259 x\u0259l\u0259l g\u0259tirm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olacaqd\u0131r.<br \/>\nNitqi sonad\u0259k dinl\u0259m\u0259 bacar\u0131\u011f\u0131m\u0259d\u0259ni \u00fcnsiyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u015fl\u0131ca keyfiyy\u0259t olma fakt\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla, onun formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na ki\u00e7ik ya\u015flardan ba\u015flan\u0131lmal\u0131d\u0131r. M\u00fc\u0259llim v\u0259 valideyn t\u0259rbiy\u0259 v\u0259 t\u0259siri il\u0259 bu bacar\u0131\u011f\u0131n ist\u0259nil\u0259n s\u0259viyy\u0259d\u0259 formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Sinif kollektivind\u0259 t\u0259lim-t\u0259dris prosesi m\u00fcdd\u0259tind\u0259 \u015fagirdl\u0259rin bir-birl\u0259rinin nitqini dinl\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif praktik y\u00f6n\u00fcml\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalardan istifad\u0259 edilm\u0259li v\u0259 bu m\u0259d\u0259ni nitq bacar\u0131qlar\u0131n\u0131n formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 i\u015f m\u00fct\u0259madi olaraq yerin\u0259 yetirilm\u0259lidir. \u018flb\u0259tt\u0259, a\u015f\u0131lanan bu bacar\u0131\u011f\u0131n v\u0259rdi\u015f hal\u0131na ke\u00e7m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn ondan nitq f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 h\u0259r zaman \u2013 ist\u0259nil\u0259n \u0259hval v\u0259 situasiyada istifad\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. G\u0259rgin f\u0259aliyy\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259, yaxud ovqat\u0131 t\u0259lx ed\u0259n bir hadis\u0259 s\u0259b\u0259bind\u0259n insan \u0259s\u0259bi, aqressiv ola bil\u0259r. Lakin s\u0259b\u0259bi n\u0259 olursa-olsun insan \u0259s\u0259bl\u0259rini cilovlama\u011f\u0131 v\u0259 \u00f6z hissl\u0259rin\u0259 hakim olma\u011f\u0131 bacarmal\u0131d\u0131r. Ancaq bel\u0259 olan halda insan h\u0259ms\u00f6hb\u0259tini t\u0259mkin v\u0259 n\u0259zak\u0259tl\u0259 dinl\u0259m\u0259yi bacarar,dialoqun s\u0259m\u0259r\u0259sini art\u0131rar. Bu v\u0259ziyy\u0259t is\u0259 h\u0259ms\u00f6hb\u0259tl\u0259rin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 anla\u015fmas\u0131na v\u0259 s\u00f6z\u00fcged\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259 yaxud problemin h\u0259lli yollar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259kd\u0259 he\u00e7 bir \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kilm\u0259z. Nitqi sonad\u0259k dinl\u0259m\u0259  bacar\u0131\u011f\u0131 dialoji nitqd\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00fcnsiyy\u0259t \u0259h\u0259miyy\u0259ti k\u0259sb ed\u0259n x\u00fcsusiyy\u0259tdir. Dialoji nitq m\u0259d\u0259ni \u00fcnsiyy\u0259tin \u0259n geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f formas\u0131d\u0131r. Sual-cavab xarakterli dialoqda h\u0259r iki t\u0259r\u0259f \u0259xlaq normalar\u0131n\u0131 v\u0259 \u0259d\u0259bi dil qaydalar\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259m\u0259si m\u00fctl\u0259qdir. Dialoqda h\u0259r iki t\u0259r\u0259f bu v\u0259 ya dig\u0259r hadis\u0259, probleml\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00f6z fikir v\u0259 m\u00fclahiz\u0259l\u0259rini bildirir, h\u0259ms\u00f6hb\u0259tinin m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 m\u00fcnasib\u0259tini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir v\u0259 h\u0259min m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 dair m\u00fclahiz\u0259l\u0259rini \u00fcmumil\u0259\u015fdirib yekun n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r.<br \/>\nCavabverm\u0259 bacar\u0131\u011f\u0131 v\u0259 yaxud ba\u015fqa \u015f\u0259kild\u0259 des\u0259k, cavabverm\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259ti h\u0259ms\u00f6hb\u0259tl\u0259r aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 anla\u015fman\u0131 t\u0259min edir. Veril\u0259n sual\u0131 laz\u0131m\u0131nca d\u0259qiq, dol\u011fun, h\u0259m d\u0259 y\u0131\u011fcam \u015f\u0259kild\u0259 cavabland\u0131rmaq sual ver\u0259n \u015f\u0259xs\u0259 qaranl\u0131q qalan m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirilm\u0259sin\u0259 k\u00f6m\u0259k olacaq. Veril\u0259n cavab tutarl\u0131, d\u0259qiq, konkret,y\u0131\u011fcam, do\u011fru, anla\u015f\u0131ql\u0131, m\u0259ntiqli olmal\u0131d\u0131r ki, sual ver\u0259n \u015f\u0259xs \u00f6yr\u0259nm\u0259k ist\u0259diyi, cavab\u0131n\u0131 verm\u0259kd\u0259 \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kdiyi suala do\u011fru cavab\u0131 \u0259n d\u00fczg\u00fcn formada ala bilsin. Cavab tutarl\u0131 olmal\u0131d\u0131r, y\u0259ni cavabda veril\u0259n m\u0259lumatlar sual\u0131n m\u0259zmununu tam \u0259hat\u0259 etm\u0259li, m\u0259lumatlar tam olmal\u0131d\u0131r. Cavab d\u0259qiq olmal\u0131d\u0131r, y\u0259ni cavab ver\u0259n \u015f\u0259xs d\u0259qiq bildiyi faktlara s\u00f6yk\u0259nm\u0259lidir. Natamam  v\u0259 qeyri-d\u0259qiq cavab suala laz\u0131mi cavab hesab olunmur. Cavab konkret olmal\u0131d\u0131r, y\u0259ni suala veril\u0259c\u0259k do\u011fru cavab konkret m\u0259lumatlara \u0259saslanmal\u0131d\u0131r. Konkretlik \u00fc\u00e7\u00fcn uzun\u00e7uluqdan, s\u00f6zbazl\u0131qdan qa\u00e7maq laz\u0131md\u0131r. Cavab y\u0131\u011fcam olmal\u0131d\u0131r, y\u0259ni suala veril\u0259n cavabda uzun-uzad\u0131 dan\u0131\u015fmaq, h\u0259rt\u0259r\u0259fli, geni\u015f m\u0259lumat verm\u0259y\u0259 ehtiyac g\u00f6r\u00fclm\u00fcr. Bu, cavab alan \u015f\u0259xsi yora bil\u0259r. Y\u0131\u011fcaml\u0131qda \u0259sas prinsip say\u0131lan az s\u00f6z, \u00e7ox fikir, d\u0259rin m\u0259nag\u00f6zl\u0259nilm\u0259lidir. Cavabda yalan v\u0259 \u0259sas\u0131 olmayan informasiya verm\u0259kd\u0259n qa\u00e7maq laz\u0131md\u0131r, do\u011fruluq, d\u00fczg\u00fcnl\u00fck h\u0259m d\u0259 m\u0259d\u0259ni nitqin ba\u015fl\u0131ca g\u00f6st\u0259ricil\u0259rind\u0259n say\u0131l\u0131r.Cavab sad\u0259 v\u0259 anla\u015f\u0131ql\u0131 olmal\u0131d\u0131r, y\u0259ni cavab ver\u0259n \u015f\u0259xs \u00f6z nitqini sad\u0259 formaya sal\u0131b, anla\u015f\u0131lan m\u0259zmunda olmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Anla\u015f\u0131ql\u0131 fikir anla\u015f\u0131ql\u0131 cavab\u0131n verilm\u0259sini t\u0259min edir. Cavab  m\u0259ntiqli olmal\u0131d\u0131r, y\u0259ni cavabda veril\u0259n m\u0259lumatlar\u0131n m\u0259ntiqi \u0259sas\u0131 olmal\u0131d\u0131r ki, cavab alan \u015f\u0259xs ald\u0131\u011f\u0131 m\u0259lumat\u0131n do\u011frulu\u011funa inans\u0131n .<br \/>\nDan\u0131\u015fan\u0131n nitqin\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildirm\u0259 bacar\u0131\u011f\u0131 nitq-\u00fcnsiyy\u0259t prosesind\u0259 formala\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r v\u0259 dialoji nitqd\u0259 bacar\u0131qdan s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn y\u00fcks\u0259k s\u0259m\u0259r\u0259 verir.  Dan\u0131\u015fan\u0131n fikrin\u0259 m\u00fcnasib\u0259tini ifad\u0259 ed\u0259rk\u0259n etik normalar\u0131 g\u00f6zl\u0259m\u0259k olduqca vacib amildir. Dan\u0131\u015fana el\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, bu, s\u00f6hb\u0259tin, m\u0259ruz\u0259nin gedi\u015fat\u0131n\u0131 pozmas\u0131n v\u0259 dan\u0131\u015fan\u0131n fikrini m\u00f6vzudan k\u0259nara \u00e7\u0259km\u0259sin. Dem\u0259li, dan\u0131\u015fan \u015f\u0259xsin fikrin\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildiril\u0259rk\u0259n h\u0259r \u015feyd\u0259n \u00f6nc\u0259, yersiz m\u00fcdaxil\u0259l\u0259rd\u0259n qa\u00e7maq laz\u0131md\u0131r. \u00d6z m\u00fcnasib\u0259t v\u0259 m\u00f6vqeyimizi bildirdiyimiz zaman bu m\u00fcdaxil\u0259nin vaxt\u0131nda edilib-edilm\u0259m\u0259sini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259liyik. M\u00fcnasib\u0259t v\u0259 m\u00f6vqe bildirm\u0259zd\u0259n \u00f6nc\u0259, dan\u0131\u015f\u0131lan m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259trafl\u0131, dol\u011fun m\u0259lumata yiy\u0259l\u0259nm\u0259li, haqq\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131lan m\u0259s\u0259l\u0259, probleml\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 geni\u015f t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u0259 malik olunmal\u0131d\u0131r. Dan\u0131\u015fan\u0131n fikrin\u0259 m\u00fcnasib\u0259timizi bildirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir s\u0131ra nitq etiketl\u0259rind\u0259n istifad\u0259y\u0259 g\u0259r\u0259k duyulur: \u201c\u0130caz\u0259nizl\u0259, \u00f6z fikrimi bildirm\u0259k ist\u0259yir\u0259m\u201d, \u201cBa\u011f\u0131\u015flay\u0131n, m\u0259n \u00f6z fikrimi s\u00f6yl\u0259m\u0259k ist\u0259rdim\u201d, \u201cM\u0259n bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 ba\u015fqa c\u00fcr yana\u015fard\u0131m\u201d, \u201cFikrimc\u0259, problem ba\u015fqa \u015f\u0259kild\u0259 qoyula bil\u0259rdi\u201d, \u201cZ\u0259nnimc\u0259, m\u0259ruz\u0259d\u0259 qeyd edilm\u0259y\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r yet\u0259rinc\u0259dir\u201d. M\u00fcnasib\u0259t, r\u0259yin bildirilm\u0259sivasit\u0259sil\u0259 dan\u0131\u015fan\u0131n fikrin\u0259  h\u00f6rm\u0259t v\u0259 r\u0259\u011fb\u0259t bildirilm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, onun s\u00f6yl\u0259mi\u015f oldu\u011fu fikirl\u0259rin insanda m\u00fc\u0259yy\u0259n bir fikir, ideya yaratmaq imkan\u0131 x\u00fcsusi qeyd olunmal\u0131d\u0131r.<br \/>\nS\u00f6hb\u0259t\u0259qo\u015fulma v\u0259 s\u00f6hb\u0259tin gedi\u015fat\u0131na m\u00fcdaxil\u0259 yerli-yerind\u0259 v\u0259 m\u0259qs\u0259dli \u015f\u0259kild\u0259 edilm\u0259lidir. S\u00f6hb\u0259t\u0259qo\u015fulma v\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 b\u0259z\u0259n lab\u00fcd hal al\u0131r. Bel\u0259 olmazsa,  s\u00f6hb\u0259tin m\u0259cras\u0131 ba\u015fqa istiqam\u0259t ala bil\u0259r. M\u00fcdaxil\u0259 h\u0259m d\u0259  dan\u0131\u015f\u0131lan m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259n uzaqla\u015fma hal\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131nda x\u00fcsusi rola malikdir.G\u00f6rk\u0259mli alim, professor Nadir Abdullayev dan\u0131\u015f\u0131q prosesind\u0259 s\u00f6hb\u0259t\u0259 m\u00fcdaxil\u0259nin rolu bar\u0259d\u0259 geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 b\u0259hs a\u00e7\u0131r v\u0259 nitq\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 edilm\u0259 m\u0259qamlar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir.S\u00f6hb\u0259tin gedi\u015fin\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 m\u0259qamlarda edilm\u0259lidir:<br \/>\n&#8211; Dan\u0131\u015fan \u015f\u0259xs b\u0259hs a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259n uzaqla\u015fd\u0131qda;<br \/>\n&#8211; M\u0259ruz\u0259, yaxud s\u00f6hb\u0259t zaman\u0131 m\u0259lum olan m\u0259s\u0259l\u0259 v\u0259 ya \u0259\u015fya, hadis\u0259 haqq\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131ld\u0131qda;<br \/>\n&#8211; Qeyd olunan m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u0259hv\u0259, yanl\u0131\u015fl\u0131\u011fa yaud dola\u015f\u0131ql\u0131\u011fa yol verildikd\u0259;<br \/>\n&#8211; H\u0259r hans\u0131 bir m\u0259s\u0259l\u0259 bar\u0259d\u0259 uzun-uzad\u0131 dan\u0131\u015f\u0131ld\u0131qda;<br \/>\n&#8211; H\u0259ms\u00f6hb\u0259tinin fikrini t\u0259sdiq v\u0259 t\u0259qdir etm\u0259y\u0259 ehtiyac duyulduqda v\u0259 m\u00fcsahibinin nitqini q\u00fcvv\u0259tl\u0259ndirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 edil\u0259 bil\u0259r (1, 268).<br \/>\nM\u0259qam\u0131nda m\u00fcdaxil\u0259 m\u0259d\u0259ni nitqin \u0259sas keyfiyy\u0259tl\u0259rinin g\u00f6zl\u0259nilm\u0259sin\u0259 &#8211; nitqin y\u0131\u011fcaml\u0131\u011f\u0131, ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131, anla\u015f\u0131ql\u0131\u011f\u0131, d\u0259qiqliyinin riay\u0259t edilm\u0259sin\u0259 d\u0259 r\u0259vac verir. M\u00fcdaxil\u0259 edil\u0259rk\u0259n s\u0259sl\u0259ndiril\u0259n fikir anla\u015f\u0131ql\u0131 v\u0259 y\u0131\u011fcam olmal\u0131, \u0259sasl\u0131 v\u0259 tutarl\u0131 d\u0259lill\u0259r\u0259 s\u00f6yk\u0259nm\u0259lidir. B\u00fct\u00fcn hallarda m\u00fcsahibin nitqin\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 etik s\u0259viyy\u0259d\u0259 edilm\u0259li, h\u00f6rm\u0259t, n\u0259zak\u0259t \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259n k\u0259nara \u00e7\u0131x\u0131lmal\u0131d\u0131r. H\u0259r hans\u0131 bir s\u0259b\u0259bd\u0259n  nitq\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 edildikd\u0259 dan\u0131\u015fana \u201cba\u011f\u0131\u015flay\u0131n\u201d, \u201cicaz\u0259 verin\u201d, \u201c\u00fczr ist\u0259yir\u0259m\u201d, \u201cbir d\u0259qiq\u0259\u201d v\u0259 s. kimi ifad\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcraci\u0259t olunmal\u0131d\u0131r.<br \/>\nM\u0259qal\u0259nin aktuall\u0131\u011f\u0131. Bu v\u0259 ya dig\u0259r c\u0259miyy\u0259td\u0259 etik-m\u0259d\u0259ni normalar\u0131n t\u0259nziml\u0259nm\u0259si m\u0259d\u0259ni \u00fcnsiyy\u0259tin t\u0259\u015fkili hesab\u0131na m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. M\u0259d\u0259ni \u00fcnsiyy\u0259tin qurulmas\u0131 m\u0259d\u0259ni nitq bacar\u0131qlar\u0131na yiy\u0259l\u0259nm\u0259yi v\u0259 onlardan istifad\u0259ni z\u0259ruri edir. M\u0259qal\u0259d\u0259 m\u0259d\u0259ni \u00fcnsiyy\u0259t prosesind\u0259 istifad\u0259 olunan m\u0259d\u0259ni nitq bacar\u0131qlar\u0131ndan b\u0259hs a\u00e7\u0131lmas\u0131 onlardan s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 z\u0259rur\u0259tini ortaya qoyur. M\u0259qal\u0259nin elmi yeniliyi. M\u0259d\u0259ni \u00fcnsiyy\u0259tin t\u0259\u015fkili \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259r\u0259kli olan m\u0259d\u0259ni nitq bacar\u0131qlar\u0131ndan m\u00fcxt\u0259lif situasiyada i\u015fl\u0259nm\u0259 v\u0259 onlardan istifad\u0259 v\u0259ziyy\u0259ti m\u0259qal\u0259d\u0259 geni\u015f t\u0259svir edilmi\u015fdir.  M\u0259qal\u0259nin praktik \u0259h\u0259miyy\u0259ti. M\u0259d\u0259ni nitq bacar\u0131qlar\u0131ndan \u00fcnsiyy\u0259t prosesind\u0259 istifad\u0259nin rol v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259ti vur\u011fulanmaqla, situasiyaya m\u00fcvafiq olaraq bu bacar\u0131qlardan istifad\u0259 v\u0259ziyy\u0259ti g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u018fd\u0259biyyat:<br \/>\n1. Abdullayev N. Nitq m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin \u0259saslar\u0131. Bak\u0131, \u201cElm v\u0259 t\u0259hsil\u201d, 2013<br \/>\n2. H\u0259s\u0259nov H. Nitq m\u0259d\u0259niyy\u0259ti v\u0259 \u00fcslubiyyat\u0131n \u0259saslar\u0131. Bak\u0131, Bak\u0131 Universiteti, 2003<br \/>\n3. Seyidov S. H\u0259mz\u0259yev M. Psixologiya. Bak\u0131, 2007<\/p>\n<p>Tahmina Valiyeva<br \/>\nSummary: Establishing cultural communication makes it possible to acquire and use cultural speech skills. Understanding the role and importance of cultural speech skills in the communication process, in the article has shown the use of them skills according to the situation.<\/p>\n<p>\u0422\u0430\u0445\u043c\u0438\u043d\u0430 \u0412\u0435\u043b\u0438\u0435\u0432\u0430<br \/>\n\u0420\u0435\u0437\u044e\u043c\u0435: \u0423\u0441\u0442\u0430\u043d\u043e\u0432\u043b\u0435\u043d\u0438\u0435 \u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u043d\u043e\u0433\u043e \u043e\u0431\u0449\u0435\u043d\u0438\u044f \u043f\u043e\u0437\u0432\u043e\u043b\u044f\u0435\u0442 \u043f\u0440\u0438\u043e\u0431\u0440\u0435\u0442\u0430\u0442\u044c \u0438 \u0438\u0441\u043f\u043e\u043b\u044c\u0437\u043e\u0432\u0430\u0442\u044c \u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u043d\u044b\u0435 \u0440\u0435\u0447\u0435\u0432\u044b\u0435 \u043d\u0430\u0432\u044b\u043a\u0438. \u041f\u043e\u043d\u0438\u043c\u0430\u044f \u0440\u043e\u043b\u044c \u0438 \u0437\u043d\u0430\u0447\u0435\u043d\u0438\u0435 \u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u043d\u044b\u0445 \u0440\u0435\u0447\u0435\u0432\u044b\u0445 \u044d\u0442\u0438\u043a\u0435\u0442\u043e\u0432 \u0432 \u043f\u0440\u043e\u0446\u0435\u0441\u0441\u0435 \u043a\u043e\u043c\u043c\u0443\u043d\u0438\u043a\u0430\u0446\u0438\u0438, \u0441\u0438\u0442\u0443\u0430\u0446\u0438\u044f \u043f\u043e\u043a\u0430\u0437\u0430\u043b\u0430 \u0438\u0441\u043f\u043e\u043b\u044c\u0437\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u0435 \u044d\u0442\u0438\u0445 \u043d\u0430\u0432\u044b\u043a\u043e\u0432 \u0432 \u0441\u043e\u043e\u0442\u0432\u0435\u0442\u0441\u0442\u0432\u0438\u0438 \u0441 \u0441\u0438\u0442\u0443\u0430\u0446\u0438\u0435\u0439.<\/p>\n<p>R\u0259y\u00e7il\u0259r: dos. R\u0259hil\u0259 H\u00fcmm\u0259tova,<br \/>\n                dos.Vaqif  \u0130srafilov<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AMEA Nizami G\u0259nc\u0259vi ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun M\u0259tbuat tarixi v\u0259 publisistika \u015f\u00f6b\u0259sinin ki\u00e7ik elmi i\u015f\u00e7isi, Az\u0259rbaycan Jurnalistl\u0259r Birliyi Sumqay\u0131t \u015f\u0259h\u0259r t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n G\u00fcnd\u0259lik Analitik \u0130nformasiya Agentliyinin (gundelik.info) v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 \u018fd\u0259biyyat Portal\u0131n\u0131n (edebiyyat-az.com) &#8220;Publisistika&#8221; \u015f\u00f6b\u0259sinin redaktoru. valiyevatahmina@gmail.com M\u018fD\u018fN\u0130 \u00dcNS\u0130YY\u018fT PROSES\u0130ND\u018f M\u018fD\u018fN\u0130 N\u0130TQ BACARIQLARINDAN \u0130ST\u0130FAD\u018f \u00dcnsiyy\u0259t m\u0259d\u0259niyy\u0259ti \u00fcmumi m\u0259d\u0259niyy\u0259tin t\u0259rkib hiss\u0259si v\u0259 insanlar\u0131n birg\u0259 f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 \u0259saslanan t\u0259l\u0259bat [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-34165","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34165","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=34165"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34165\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":34168,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34165\/revisions\/34168"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=34165"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=34165"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=34165"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}