{"id":34256,"date":"2020-02-05T04:00:04","date_gmt":"2020-02-05T00:00:04","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=34256"},"modified":"2020-02-05T08:23:39","modified_gmt":"2020-02-05T04:23:39","slug":"t%c9%99hmin%c9%99-v%c9%99liyeva-poeziya-v%c9%99-musiqi-birl%c9%99s%c9%99nd%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=34256","title":{"rendered":"T\u0259hmin\u0259 V\u018fL\u0130YEVA.&#8221;Poeziya v\u0259 musiqi birl\u0259\u015f\u0259nd\u0259&#8230;&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/72584263_1170492849828598_5773208663195910144_o.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/72584263_1170492849828598_5773208663195910144_o-225x300.jpg\" alt=\"\" width=\"225\" height=\"300\" class=\"alignnone size-medium wp-image-34260\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/72584263_1170492849828598_5773208663195910144_o-225x300.jpg 225w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/72584263_1170492849828598_5773208663195910144_o.jpg 720w\" sizes=\"auto, (max-width: 225px) 100vw, 225px\" \/><\/a><\/p>\n<p><strong>AMEA Nizami G\u0259nc\u0259vi ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun M\u0259tbuat tarixi v\u0259 publisistika \u015f\u00f6b\u0259sinin ki\u00e7ik elmi i\u015f\u00e7isi,<br \/>\nAz\u0259rbaycan Jurnalistl\u0259r Birliyi Sumqay\u0131t \u015f\u0259h\u0259r t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n G\u00fcnd\u0259lik Analitik \u0130nformasiya Agentliyinin (gundelik.info) v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 \u018fd\u0259biyyat Portal\u0131n\u0131n  (edebiyyat-az.com) &#8220;Publisistika&#8221; \u015f\u00f6b\u0259sinin redaktoru.<\/strong><\/p>\n<p>valiyevatahmina@gmail.com<\/p>\n<p>AR\u0130F M\u018fMM\u018fDOVUN MONOQRAF\u0130YASI MARAQLI B\u0130R M\u00d6VZUYA \u0130\u015eIQ TUTUR<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131 il\u0259 musiqisi aras\u0131nda m\u00f6hk\u0259m bir ba\u011f, g\u00fccl\u00fc v\u0259hd\u0259t vard\u0131r. Bu, \u00f6z\u00fcn\u00fc h\u0259m lirikam\u0131zda, h\u0259m d\u0259 musiqimizd\u0259 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Nizami &#8220;X\u0259ms\u0259&#8221;sinin &#8220;Yeddi g\u00f6z\u0259l&#8221;i Qara Qarayevin &#8220;Yeddi g\u00f6z\u0259l&#8221; baletind\u0259, F\u00fczulinin &#8220;Leyli v\u0259 M\u0259cnun&#8221;u \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovun eyniadl\u0131 operas\u0131nda, C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131n\u0131n &#8220;Sevil&#8221; dram\u0131 Fikr\u0259t \u018fmirovun &#8220;Sevil&#8221; operas\u0131nda dil a\u00e7\u0131b dan\u0131\u015fm\u0131rm\u0131?! Yaxud Nizami, N\u0259simi, F\u00fczuli, Seyid \u018fzim, \u018flia\u011fa Vahid q\u0259z\u0259ll\u0259ri olmadan mu\u011famlar\u0131m\u0131z ecazkar t\u0259sirini itirm\u0259zmi?!<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131 il\u0259 musiqisi aras\u0131nda olan m\u00f6hk\u0259m ba\u011fl\u0131l\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259sini Arif M\u0259mm\u0259dov &#8220;Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131n\u0131n musiqi il\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259si probleml\u0259ri&#8221; adl\u0131 monoqrafiyas\u0131nda n\u0259z\u0259ri v\u0259 praktik aspektd\u0259n \u015f\u0259rh edir. O, bu maraql\u0131 m\u00f6vzunun az \u00f6yr\u0259nildiyini, diqq\u0259td\u0259n k\u0259narda qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 x\u00fcsusil\u0259 vur\u011fulay\u0131r. Xat\u0131rladaq ki, 1985-ci ild\u0259, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn 57-ci ilind\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fmi\u015f g\u00f6rk\u0259mli alim, filologiya elml\u0259ri doktoru, professor Arif M\u0259mm\u0259dov vaxtil\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Konservatoriyas\u0131n\u0131n Dill\u0259r kafedras\u0131na r\u0259hb\u0259rlik edib. Professor A.M\u0259mm\u0259dov uzun zaman bu m\u00fch\u00fcm m\u00f6vzunu diqq\u0259tl\u0259, h\u0259rt\u0259r\u0259fli ara\u015fd\u0131r\u0131b, onun t\u0259dqiqat \u0259s\u0259ri elmi-m\u0259d\u0259ni ictimaiyy\u0259tin b\u00f6y\u00fck mara\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olub. <\/p>\n<p>N\u0259\u015frin t\u0259rtib\u00e7il\u0259ri m\u0259rhum alimin \u00f6vladlar\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n \u018fm\u0259kdar h\u0259kimi G\u00fcl\u0259r \u0130brahimova v\u0259 BDU-nun \u015e\u0259rq\u015f\u00fcnasl\u0131q fak\u00fclt\u0259sinin m\u0259zunu Sirac M\u0259mm\u0259dovdur. Kitab\u0131n ilk s\u0259hif\u0259sind\u0259 onlar milli m\u0259d\u0259niyy\u0259timiz\u0259, musiqimiz\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi qay\u011f\u0131ya v\u0259 bu kitab\u0131n \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Birinci vitse-prezidenti, Heyd\u0259r \u018fliyev Fondunun prezidenti Mehriban xan\u0131m \u018fliyevaya minn\u0259tdarl\u0131qlar\u0131n\u0131 \u00fcnvanlay\u0131blar.   <\/p>\n<p>&#8220;\u00d6n s\u00f6z&#8221;\u00fcn m\u00fc\u0259llifi olan m\u0259rhum akademik Vasim M\u0259mm\u0259d\u0259liyev poeziya il\u0259 musiqinin v\u0259hd\u0259tind\u0259n dan\u0131\u015faraq h\u0259r ikisinin effektiv t\u0259sir\u0259 malik oldu\u011funu qeyd edir. G\u00f6rk\u0259mli alim &#8220;Qurani-K\u0259rim&#8221;d\u0259 qafiy\u0259li n\u0259sr &#8211; s\u0259c formas\u0131ndan istifad\u0259 v\u0259 \u0259zanlar\u0131n mu\u011fam avaz\u0131 il\u0259 oxunmas\u0131n\u0131 bu t\u0259sirl\u0259 ba\u011flay\u0131r.<\/p>\n<p>Kitabda ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 guya mu\u011famat\u0131n &#8220;q\u0259m g\u0259tirm\u0259si&#8221;, musiqimizin &#8220;gu\u015f\u0259ni\u015finliyi&#8221;, Az\u0259rbaycan musiqisinin \u015e\u0259rq inc\u0259s\u0259n\u0259ti i\u00e7\u0259risind\u0259 \u0259ridilm\u0259si, xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na &#8220;b\u0259dnam&#8221; m\u00fcnasib\u0259t, musiqi\u00e7i v\u0259 \u015fairl\u0259rimizin dini y\u00f6nd\u0259 ifrat t\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015flik g\u00f6st\u0259r\u0259nl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n n\u00f6vb\u0259n\u00f6v q\u0131naqlara m\u0259ruz qalmas\u0131 v\u0259 musiqi al\u0259tl\u0259rimiz\u0259 qar\u015f\u0131 &#8220;h\u00fccumlar&#8221;dan b\u0259hs olunur, bunlar\u0131n yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131na diqq\u0259t yetirilir.<\/p>\n<p>S\u00f6z v\u0259 musiqi ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan dan\u0131\u015fark\u0259n \u0259sas qaynaqlardan say\u0131lan xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131 v\u0259 xalq musiqisini unutmaq olmaz. Xat\u0131rlayaq, \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovun &#8220;Koro\u011flu&#8221; v\u0259 &#8220;\u018fsli v\u0259 K\u0259r\u0259m&#8221;, Z\u00fclf\u00fcqar Hac\u0131b\u0259yovun &#8220;A\u015f\u0131q Q\u0259rib&#8221;, M\u00fcsl\u00fcm Maqomayevin &#8220;\u015eah \u0130smay\u0131l&#8221; operalar\u0131, Cahangir Cahangirovun &#8220;A\u015f\u0131q Al\u0131&#8221; kantatas\u0131 v\u0259 &#8220;C\u0259ngi&#8221;, &#8220;Misri&#8221;, &#8220;Koro\u011flu qayta\u011f\u0131s\u0131&#8221;, &#8220;R\u00fcbai Koro\u011flu&#8221; kimi a\u015f\u0131q havalar\u0131 xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan qaynaqlanm\u0131rm\u0131?!<\/p>\n<p>Arif M\u0259mm\u0259dov monoqrafiyada a\u015f\u0131q yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n tarixin\u0259 ekskurs edir,  m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 a\u015f\u0131\u011fa v\u0259 saza olan m\u00fcnasib\u0259td\u0259n s\u00f6z a\u00e7\u0131r. H\u0259m\u00e7inin, a\u015f\u0131q musiqisinin keyfiyy\u0259tl\u0259rini \u015f\u0259rh ed\u0259r\u0259k ayr\u0131-ayr\u0131 folklor\u015f\u00fcnaslar\u0131n a\u015f\u0131ql\u0131\u011fa m\u00fcnasib\u0259tini g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>M\u00fc\u0259llif &#8220;Klassik yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z v\u0259 musiqi irsimiz&#8221; b\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 Q\u0259tran T\u0259brizi, M\u0259hs\u0259ti G\u0259nc\u0259vi, Nizami G\u0259nc\u0259vi, F\u00fczuli, Seyid \u018fzim \u015eirvani v\u0259 N\u0259batinin musiqiy\u0259 olan mara\u011f\u0131ndan, musiqiy\u0259 b\u0259l\u0259dliyind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131r. \u018fn n\u0259cib insan duy\u011fular\u0131n\u0131n s\u00f6z\u00e7\u00fcs\u00fc olan lirik \u015fair M\u0259hs\u0259tinin m\u0259lah\u0259tli s\u0259si v\u0259 g\u00f6z\u0259l arfa, ud, c\u0259ng \u00e7alma\u011f\u0131 da varm\u0131\u015f. Nizami G\u0259nc\u0259vi v\u0259 musiqi kitabda ayr\u0131ca diqq\u0259t ayr\u0131lan m\u0259s\u0259l\u0259dir. Nizaminin musiqi il\u0259 ba\u011fl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259ri &#8220;Xosrov v\u0259 \u015eirin&#8221;, &#8220;\u0130sg\u0259nd\u0259rnam\u0259&#8221; poemalar\u0131nda \u0259ksini tap\u0131r. &#8220;Rast&#8221;, &#8220;Hisar&#8221;, &#8220;\u0130raq&#8221;, &#8220;U\u015f\u015faq&#8221;, &#8220;R\u0259havi&#8221;, &#8220;Rahab&#8221;, &#8220;Zir\u0259fk\u0259n&#8221; kimi mu\u011famlar q\u0259hr\u0259man\u0131n daxili \u0259hval\u0131n\u0131n t\u0259svirind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. Nizami q\u0259z\u0259ll\u0259rinin m\u0259\u015fhur xan\u0259nd\u0259l\u0259r Barb\u0259d v\u0259 N\u0259kisa t\u0259r\u0259find\u0259n ifa edildiyi d\u0259 &#8220;Xosrov v\u0259 \u015eirin&#8221;d\u0259n anla\u015f\u0131l\u0131r. Musiqi al\u0259tl\u0259rinin &#8211; saz, ney, c\u0259ng, ud,qanun (kanon) v\u0259 setar\u0131n ba\u015fl\u0131ca x\u00fcsusiyy\u0259ti verilm\u0259kl\u0259 b\u0259rab\u0259r, onlar\u0131n insan duy\u011fular\u0131 il\u0259 s\u0259sl\u0259\u015fm\u0259si ustal\u0131qla q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131n\u0131b. Arif M\u0259mm\u0259dov Nizami G\u0259nc\u0259vinin tez-tez musiqi terminologiyas\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259sin\u0259, &#8220;\u0130sg\u0259nd\u0259rnam\u0259&#8221; poemas\u0131n\u0131n &#8220;\u0130qbalnam\u0259&#8221;sind\u0259 \u015fairin musiqi al\u0259tl\u0259rinin k\u00f6kl\u0259nm\u0259si, m\u0259qam kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 s\u0259ri\u015ft\u0259li olmas\u0131na x\u00fcsusil\u0259 diqq\u0259ti y\u00f6n\u0259ldir. O, Nizaminin &#8220;\u0130sg\u0259nd\u0259rnam\u0259&#8221;d\u0259 80-\u0259 yax\u0131n m\u00fc\u011f\u0259nninam\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirir.<\/p>\n<p>Musiqi v\u0259 poeziya v\u0259hd\u0259ti deyil\u0259rk\u0259n ilk a\u011f\u0131la g\u0259l\u0259n poetik n\u00fcmun\u0259l\u0259r F\u00fczuli q\u0259z\u0259ll\u0259ridir. B\u0259lk\u0259 d\u0259 q\u0259z\u0259ll\u0259ri mu\u011fam \u00fcst\u00fcnd\u0259 \u0259n \u00e7ox oxunan \u015fairdir F\u00fczuli! F\u00fczuli q\u0259z\u0259liyyat\u0131ndak\u0131 musiqi onlar\u0131n h\u0259l\u0259 he\u00e7 n\u0259\u011fm\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 deyil, sad\u0259 oxunu\u015funda bel\u0259 duyulur. Bu m\u0259nada, Xalq \u015fairi R\u0259sul Rzan\u0131n F\u00fczuli q\u0259z\u0259liyyat\u0131 bar\u0259d\u0259ki fikrini xat\u0131rlamaq yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r. R\u0259sul Rza qeyd edir ki, F\u00fczuli q\u0259z\u0259li bir s\u0259n\u0259t n\u00f6v\u00fcn\u00fcn i\u00e7in\u0259 s\u0131\u011fmayan q\u00fcdr\u0259tli bir ilham\u0131n h\u0259m dan\u0131\u015fan, h\u0259m d\u0259 s\u0259sl\u0259n\u0259n ifad\u0259sidir.<\/p>\n<p>F\u00fczuli \u015feird\u0259 musiqilik yaradacaq keyfiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n &#8211; \u015e\u0259rq \u015feirinin v\u0259 Az\u0259rbaycan dilinin poetik imkanlar\u0131ndan m\u00fck\u0259mm\u0259l sur\u0259td\u0259 yararlan\u0131b. \u015eairin poeziyas\u0131n\u0131n musiqi il\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 &#8220;Yeddi cam&#8221; poemas\u0131nda da \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. Ney, d\u0259f, c\u0259ng, ud, setar, qanunla s\u00f6hb\u0259td\u0259 onlar\u0131n hekay\u0259ti dinl\u0259nilm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259r bir musiqi al\u0259tinin qurulu\u015fu, spesifik xass\u0259l\u0259ri poetik, obrazl\u0131 dill\u0259 ifad\u0259 olunur. A.M\u0259mm\u0259dov &#8220;Onun  h\u0259r bir \u015feiri mu\u011famlar\u0131m\u0131z\u0131 and\u0131r\u0131r&#8221; deyir v\u0259 o ifalar\u0131 biz\u0259 bir d\u0259 xat\u0131rlad\u0131r. \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yli musiqisind\u0259 F\u00fczuli q\u0259z\u0259ll\u0259ri &#8220;Leyli v\u0259 M\u0259cnun&#8221;, &#8220;Ar\u015f\u0131n mal alan&#8221;, &#8220;\u018fsli v\u0259 K\u0259r\u0259m&#8221; operalar\u0131nda, Cahangir Cahangirovun &#8220;F\u00fczuli kantatas\u0131&#8221;nda, &#8220;V\u0259t\u0259nimdir&#8221; q\u0259z\u0259li S\u00fcleyman \u018fl\u0259sg\u0259rovun &#8220;Bayat\u0131-\u015eiraz&#8221; \u00fcst\u00fcnd\u0259 b\u0259st\u0259l\u0259diyi &#8220;V\u0259t\u0259nim&#8221; romans\u0131nda, &#8220;Sultan\u0131d\u0131r&#8221; r\u0259difli q\u0259z\u0259li Ramiz Mustafayevin, &#8220;G\u00f6r\u00fcb&#8221; r\u0259difli q\u0259z\u0259li Vasif Ad\u0131g\u00f6z\u0259lovun romans\u0131nda yeni n\u0259f\u0259s qazan\u0131r. M\u0259\u015fhur &#8220;M\u0259ni candan usand\u0131rd\u0131, c\u0259fadan yar usanmazm\u0131?&#8221; m\u0259tl\u0259li q\u0259z\u0259li Cahangir Cahangirov musiqisind\u0259 yeni cild\u0259 b\u00fcr\u00fcn\u0259r\u0259k b\u0259nz\u0259rsiz bir s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259rin\u0259 \u00e7evrilir. &#8220;F\u00fczuli kantatas\u0131&#8221; \u015e\u00f6vk\u0259t \u018fl\u0259kb\u0259rovan\u0131n ifas\u0131nda unudulmazl\u0131q qazan\u0131r. B\u00fclb\u00fcl F\u00fczuli poetikas\u0131n\u0131n t\u0259siri il\u0259 &#8220;F\u00fczuli t\u0259snifl\u0259ri&#8221; b\u0259st\u0259l\u0259yir v\u0259 b\u0259nz\u0259rsiz ifas\u0131 il\u0259 onun \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 yeni n\u0259f\u0259s g\u0259tirir. Kitabda Arif M\u0259mm\u0259dovun F\u00fczuli v\u0259 \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yli s\u0259n\u0259tinin m\u00fcqayis\u0259si poeziya v\u0259 musiqi v\u0259hd\u0259ti bax\u0131m\u0131ndan maraq do\u011furur: &#8220;\u018fg\u0259r F\u00fczuli s\u00f6z\u00fcn k\u0259s\u0259ri, beytin inc\u0259liyi, fikrin d\u0259rinliyi il\u0259 buna &#8211; m\u0259h\u0259bb\u0259ti t\u0259svir etm\u0259y\u0259 nail olurdusa, \u00dczeyir b\u0259y is\u0259 s\u0259sl\u0259rin t\u0259sir g\u00fcc\u00fc, melodiya v\u0259 avaz\u0131n k\u00f6m\u0259yil\u0259, m\u00fcxt\u0259lif b\u0259dii vasit\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00f6vzunun mahiyy\u0259tini, m\u0259nas\u0131n\u0131 b\u0259dii idrak\u0131n zirv\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259ltmi\u015fdi&#8221;.<\/p>\n<p>XX \u0259srin g\u00f6rk\u0259mli ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n musiqiy\u0259 h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131 onlar\u0131n ayr\u0131-ayr\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 t\u0259zah\u00fcr\u00fcn\u00fc tap\u0131r v\u0259 bu \u0259d\u0259bi n\u00fcmun\u0259l\u0259r maraql\u0131 formada \u015f\u0259rh olunur. Kaman\u00e7a Mirz\u0259 C\u0259lilin eyni adl\u0131 \u0259s\u0259rinin q\u0259hr\u0259man\u0131 erm\u0259ni Bax\u015f\u0131n\u0131 qan-qadadan sa\u011f \u00e7\u0131xard\u0131r. \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin &#8220;Qoca tarz\u0259n&#8221;i is\u0259 son n\u0259f\u0259sind\u0259 tarl\u0131 g\u00fcnl\u0259rini, &#8220;Rast&#8221;\u0131 xat\u0131rlay\u0131r, &#8220;\u015eik\u0259steyi-fars&#8221; \u00e7al\u0131nanda sanki bir anl\u0131q cavanla\u015f\u0131r v\u0259 &#8230; tar\u0131n s\u0259dalar\u0131 alt\u0131nda rahatca d\u00fcnyadan k\u00f6\u00e7\u00fcr. Milli d\u0259y\u0259rl\u0259rimiz\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, musiqimiz\u0259 qar\u015f\u0131 h\u00fccumlarda Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq tar\u0131 dill\u0259ndirir v\u0259 &#8220;Oxu, tar, oxu tar, s\u0259ni kim unudar?&#8221; s\u0259das\u0131 y\u00fcks\u0259lir. Bir vaxtlar toylar\u0131 b\u0259z\u0259y\u0259n Duman\u0131n &#8220;S\u0131nd\u0131r\u0131lan saz&#8221;\u0131 is\u0259 amans\u0131z h\u00fccumlar qar\u015f\u0131s\u0131nda duru\u015f g\u0259tir\u0259 bilmir, da\u011fa-da\u015fa \u00e7\u0131rp\u0131l\u0131r v\u0259 m\u0259hvolu\u015fu ictimai etirazla k\u00f6kl\u0259nir. N\u0259\u011fm\u0259l\u0259ri ilk d\u0259f\u0259 toplay\u0131b \u00e7ap ed\u0259n H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi, musiqi s\u0259n\u0259tin\u0259 dair m\u0259qal\u0259l\u0259rl\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n N\u0259c\u0259f b\u0259y V\u0259zirov, &#8220;S\u0131n\u0131q saz&#8221;, &#8220;\u015eair, \u015feir p\u0259risi v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rli&#8221; \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 \u015feiriyyat v\u0259 musiqi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini qoyan Abbas S\u0259hh\u0259t d\u0259 Arif M\u0259mm\u0259dovun t\u0259dqiqat\u0131ndan k\u0259narda qalmay\u0131b.<\/p>\n<p>Sad\u0259c\u0259 lirik \u015fairl\u0259r deyil, realist q\u0259l\u0259m sahibl\u0259ri d\u0259 q\u0131naqlar v\u0259 t\u0259hqirl\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015firdil\u0259r. El\u0259 Sabir kimi! \u0130ctimai q\u00fcsurlar\u0131m\u0131za ayna olan Sabir \u015feiriyyat\u0131 t\u0259kc\u0259 k\u0259skin, k\u0259sici dili il\u0259 t\u0259sir etmir. Sabir poeziyas\u0131n\u0131n ax\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131, r\u0259vanl\u0131\u011f\u0131, musiqisi d\u0259 burada g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. Arif M\u0259mm\u0259dov da \u015feirl\u0259 musiqi \u0259laq\u0259si z\u0259minind\u0259 Sabir \u015feirinin musiqisin\u0259, \u015fairin musiqiy\u0259 b\u0259l\u0259dliyin\u0259 diqq\u0259t c\u0259lb edir. Sabir \u015feiriyyat\u0131nda F\u00fczuli poetikliyind\u0259n g\u0259l\u0259n lirik tonlar da var, ancaq satirik boyalar daha qabar\u0131qd\u0131r. A.M\u0259mm\u0259dov Sabir poeziyas\u0131n\u0131 F\u00fczuli \u015feiri il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndir\u0259r\u0259k yaz\u0131r: &#8220;H\u0259sr\u0259t v\u0259 hicrandan yar c\u00f6vr\u00fcnd\u0259 s\u0131zlayan F\u00fczuli, Sabir q\u0259l\u0259mi say\u0259sind\u0259 yenid\u0259n cana g\u0259lir, a\u011flay\u0131rsa da g\u00fcl\u0259-g\u00fcl\u0259 a\u011flay\u0131r, g\u00f6z ya\u015f\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 q\u0259rq olaraq g\u00fcl\u00fcr&#8221;.<\/p>\n<p>Arif M\u0259mm\u0259dov M.\u018f.Sabir \u015feirinin musiqiliyin\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb ed\u0259r\u0259k yaz\u0131r: &#8220;\u015eairin s\u0259n\u0259tind\u0259ki v\u0259zn, r\u0259ngar\u0259ng ritm, g\u00f6z\u0259l taqt, ah\u0259ngdar \u015feirl\u0259r \u00f6z\u00fc musiqini and\u0131r\u0131r&#8221;. O, Sabirin xalq musiqisind\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259ndiyini &#8220;Segah&#8221; \u00fcst\u0259 oxunan &#8220;Dad \u0259lind\u0259n&#8221; adl\u0131 xalq musiqisi il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259rir. Yaxud: &#8220;M\u0259n g\u00fcn\u0259\u015fi g\u00f6yd\u0259 dana bilmir\u0259m&#8221; \u015feirini \u0259g\u0259r h\u0259min \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259 &#8220;\u015eur&#8221; m\u0259qam\u0131 \u00fcst\u0259 bir motivl\u0259 oxusaq, n\u0259 q\u0259d\u0259r t\u0259sirli \u00e7\u0131xard\u0131&#8221; &#8211; kimi maraql\u0131 bir fikir ortaya qoyur. \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov musiqisi v\u0259 poeziya, N\u0259riman N\u0259rimanov v\u0259 musiqi, H\u00fcseyn Cavid, C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131, S\u0259m\u0259d Vur\u011fun \u015feirind\u0259 musiqi v\u0259 dig\u0259r m\u00f6vzularla ba\u011fl\u0131 f\u0259sill\u0259rd\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 diqq\u0259t\u0259layiq d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r, m\u00fclahiz\u0259l\u0259r verilib. Saib T\u0259brizi, \u018fmani \u015feirinin musiqi \u00e7alarlar\u0131, Molla P\u0259nah Vaqif v\u0259 musiqi, Mirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazeh, Qas\u0131m b\u0259y Zakir, Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundov, Seyid \u018fzim \u015eirvani, Xur\u015fidbanu Nat\u0259van, Abbasqulu a\u011fa Bak\u0131xanov v\u0259 musiqi s\u0259n\u0259ti kimi bir s\u0131ra m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r d\u0259 \u0259s\u0259rd\u0259 \u0259trafl\u0131 \u015f\u0259rh olunub.<\/p>\n<p>Kitabda Az\u0259rbaycan musiqisinin poeziya il\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 mu\u011famlar kontekstind\u0259 ayd\u0131n g\u00f6st\u0259rilib. Musiqi y\u00fcks\u0259k z\u00f6vq, lirik duyum, ali d\u0259y\u0259rdir. Az\u0259rbaycan musiqisinin \u0259n t\u0259sirli n\u0259\u011fm\u0259l\u0259ri is\u0259, s\u00f6zs\u00fcz ki, mu\u011famlard\u0131r. &#8220;Segah&#8221;\u0131n sevgi n\u0259\u011fm\u0259sini dinl\u0259yir, &#8220;\u015eur&#8221;da lirik duy\u011fulara dal\u0131r, &#8220;\u00c7ahargah&#8221;dak\u0131 iztirab\u0131, h\u0259y\u0259can\u0131 duyur, &#8220;Humayun&#8221;un q\u00fcss\u0259-k\u0259d\u0259rini dad\u0131r\u0131q. Ancaq h\u0259r zamank\u0131 kimi k\u0259d\u0259r uzun \u00e7\u0259kmir. &#8220;Rast&#8221;\u0131n a\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 m\u0259rdlik, g\u00fcmrahl\u0131q hissi il\u0259 yen\u0259 d\u0259 h\u0259yata ba\u011flan\u0131r\u0131q.<\/p>\n<p>Arif M\u0259mm\u0259dov &#8220;Xalq m\u00fc\u011f\u0259nnil\u0259ri v\u0259 poeziya&#8221; f\u0259slind\u0259 poeziya-musiqi v\u0259hd\u0259tini ifaya g\u0259tir\u0259n xadiml\u0259rd\u0259n, \u0259d\u0259bi m\u0259clisl\u0259rd\u0259n v\u0259 musiqi\u015f\u00fcnaslardan b\u0259hs a\u00e7\u0131r. Burada &#8220;Rast&#8221; d\u0259stgah\u0131ndak\u0131 ifas\u0131 bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r dan\u0131\u015f\u0131lan K\u0259rb\u0259layi A\u011fabala, \u018frd\u0259bild\u0259ki b\u0259dnam ruhanil\u0259rin t\u0259zyiqind\u0259n yaxa qurtar\u0131b Tiflisd\u0259 ya\u015fay\u0131b-yaradan b\u00f6y\u00fck xan\u0259nd\u0259 S\u0259ttar, S\u0259di, Hafiz q\u0259z\u0259ll\u0259rinin mahir ifa\u00e7\u0131s\u0131 Hac\u0131 H\u00fcs\u00fc, m\u0259\u015fhur Z\u00fclalovlar n\u0259slinin g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259si \u018fbd\u00fclba\u011f\u0131 Z\u00fclalov (B\u00fclb\u00fclcan), &#8220;Nal\u0259&#8221; adl\u0131 ki\u00e7ik \u015feir m\u0259cmu\u0259si d\u0259 olan Mirz\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259dh\u0259s\u0259n, &#8220;A\u015f\u0131q Q\u0259rib&#8221; dastan\u0131ndan par\u00e7alar\u0131 mu\u011fam \u00fcst\u0259 ifa ed\u0259n Oruc, \u018fb\u00fclh\u0259s\u0259n xan \u0130qbal, \u0259fsan\u0259vi Cabbar Qarya\u011fd\u0131o\u011flu, Seyid \u015eu\u015finski v\u0259 \u0130slam Abdullayev kimi xan\u0259nd\u0259l\u0259rin, &#8220;Qoca tarz\u0259n&#8221; Sad\u0131qcan\u0131n v\u0259 b\u00f6y\u00fck vokalist B\u00fclb\u00fcl\u00fcn s\u0259n\u0259tind\u0259n geni\u015f b\u0259hs a\u00e7\u0131l\u0131r&#8230; Monoqrafiya Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131 v\u0259 musiqisinin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259ri bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259, bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni t\u0259dqiqat \u0259s\u0259rl\u0259ri yaratma\u011fa s\u00f6vq edir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AMEA Nizami G\u0259nc\u0259vi ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun M\u0259tbuat tarixi v\u0259 publisistika \u015f\u00f6b\u0259sinin ki\u00e7ik elmi i\u015f\u00e7isi, Az\u0259rbaycan Jurnalistl\u0259r Birliyi Sumqay\u0131t \u015f\u0259h\u0259r t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n G\u00fcnd\u0259lik Analitik \u0130nformasiya Agentliyinin (gundelik.info) v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 \u018fd\u0259biyyat Portal\u0131n\u0131n (edebiyyat-az.com) &#8220;Publisistika&#8221; \u015f\u00f6b\u0259sinin redaktoru. valiyevatahmina@gmail.com AR\u0130F M\u018fMM\u018fDOVUN MONOQRAF\u0130YASI MARAQLI B\u0130R M\u00d6VZUYA \u0130\u015eIQ TUTUR Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131 il\u0259 musiqisi aras\u0131nda m\u00f6hk\u0259m bir ba\u011f, g\u00fccl\u00fc v\u0259hd\u0259t vard\u0131r. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-34256","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34256","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=34256"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34256\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":34267,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34256\/revisions\/34267"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=34256"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=34256"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=34256"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}