{"id":34814,"date":"2020-03-03T01:00:00","date_gmt":"2020-03-02T21:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=34814"},"modified":"2020-03-03T12:07:29","modified_gmt":"2020-03-03T08:07:29","slug":"bu-gun-od-c%c9%99rs%c9%99nb%c9%99sidir","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=34814","title":{"rendered":"Bu g\u00fcn Od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sidir"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"600\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/09.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-34815\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/09.jpg 800w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/09-300x225.jpg 300w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/09-768x576.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Novruz\">Novruzdan<\/a>&nbsp;\u0259vv\u0259lki son 4 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259y\u0259&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Az%C9%99rbaycan\">Az\u0259rbaycan<\/a>&nbsp;m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t verilir. Novruza yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131n m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rini i\u015far\u0259l\u0259y\u0259n 4 \u00fcns\u00fcr (su, od, k\u00fcl\u0259k v\u0259 torpaq) il\u0259 \u0259laq\u0259dar \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r daxildir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259,&nbsp;<strong>\u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259<\/strong>&nbsp;g\u00fcnl\u0259rind\u0259 v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 bu son d\u00f6rd \u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 gec\u0259 vaxt\u0131 diqq\u0259tli olunmas\u0131 v\u0259 t\u0259bi\u0259t\u0259 (t\u0259bi\u0259t ruhlar\u0131na) h\u00f6rm\u0259tsizlik edilm\u0259m\u0259si laz\u0131m oldu\u011funa inan\u0131lar.\u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rr yaz\u0131n g\u0259li\u015find\u0259n x\u0259b\u0259r verir.<\/p>\n\n\n\n<p>Elmi \u0259d\u0259biyyatda \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin d\u00f6rd \u00fcns\u00fcrl\u0259 adland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcn \u0259n\u0259n\u0259si olmas\u0131, y\u0259ni, bu adlar\u0131n sonradan qoyulmas\u0131 bar\u0259d\u0259 fikirl\u0259r d\u0259 var. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n ara\u015fd\u0131rmalar\u0131na g\u00f6r\u0259, q\u0259dimd\u0259n, Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif regionlar\u0131nda \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 f\u0259rqli adlar verilib. \u018fn geni\u015f yay\u0131lan ard\u0131c\u0131ll\u0131qlardan biri bu c\u00fcrd\u00fcr: 1) Yalan\u00e7\u0131 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259; 2) X\u0259b\u0259r\u00e7i \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259; 3) \u00d6l\u00fc \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si (v\u0259 ya Qara \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259, h\u0259min g\u00fcn q\u0259birl\u0259r ziyar\u0259t olunur); 4) \u0130lax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259.<sup><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C3%87%C9%99r%C5%9F%C9%99nb%C9%99_(mifologiya)#cite_note-1\">[1]<\/a><\/sup><sup><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C3%87%C9%99r%C5%9F%C9%99nb%C9%99_(mifologiya)#cite_note-2\">[2]<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Novruz.jpg?uselang=az\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/cc\/Novruz.jpg\/220px-Novruz.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>sad\u0259 s\u00fcfr\u0259<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"mw-toc-heading\">M\u00fcnd\u0259ricat<\/h2>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C3%87%C9%99r%C5%9F%C9%99nb%C9%99_(mifologiya)#Su_%C3%87%C9%99r%C5%9F%C9%99nb%C9%99si\">1Su \u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C3%87%C9%99r%C5%9F%C9%99nb%C9%99_(mifologiya)#Od_%C3%87%C9%99r%C5%9F%C9%99nb%C9%99si\">2Od \u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C3%87%C9%99r%C5%9F%C9%99nb%C9%99_(mifologiya)#Yel_%C3%87%C9%99r%C5%9F%C9%99nb%C9%99si\">3Yel \u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C3%87%C9%99r%C5%9F%C9%99nb%C9%99_(mifologiya)#%C4%B0lax%C4%B1r_v%C9%99_ya_torpaq_%C3%A7%C9%99r%C5%9F%C9%99nb%C9%99si\">4\u0130lax\u0131r v\u0259 ya torpaq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C3%87%C9%99r%C5%9F%C9%99nb%C9%99_(mifologiya)#M%C9%99nb%C9%99\">5M\u0259nb\u0259<\/a><\/li><\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Su \u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si[<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/w\/index.php?title=%C3%87%C9%99r%C5%9F%C9%99nb%C9%99_(mifologiya)&amp;veaction=edit&amp;section=1\">redakt\u0259<\/a>&nbsp;|&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/w\/index.php?title=%C3%87%C9%99r%C5%9F%C9%99nb%C9%99_(mifologiya)&amp;action=edit&amp;section=1\">\u0259sas redakt\u0259<\/a>]<\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Yumurta_d%C3%B6y%C3%BC%C5%9Fd%C3%BCrm%C9%99k.jpg?uselang=az\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e4\/Yumurta_d%C3%B6y%C3%BC%C5%9Fd%C3%BCrm%C9%99k.jpg\/220px-Yumurta_d%C3%B6y%C3%BC%C5%9Fd%C3%BCrm%C9%99k.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>Yumurta D\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si<\/strong>n\u0259 Yalan\u00e7\u0131 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259, \u018fz\u0259l \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259, Sular Novruzu da deyirl\u0259r. Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sind\u0259 su v\u0259 su m\u0259nb\u0259l\u0259ri t\u0259z\u0259l\u0259nir, arxlar qaydaya sal\u0131n\u0131r, su h\u00f6vz\u0259l\u0259rind\u0259 abadl\u0131q i\u015fl\u0259ri g\u00f6r\u00fcl\u00fcr, su il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259nlikl\u0259r ke\u00e7irirl\u0259r. Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si suya tap\u0131nma inam\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. H\u0259l\u0259 g\u00fcn do\u011fmam\u0131\u015fdan ham\u0131 su \u00fcst\u00fcn\u0259 gedir, \u0259l-\u00fcz\u00fcn\u00fc yuyur, bir-birinin \u00fcz\u0259rin\u0259 su \u00e7il\u0259yir, su \u00fcst\u00fcnd\u0259n atlan\u0131r, yaral\u0131lar\u0131n yaras\u0131na su \u00e7il\u0259yirl\u0259r. Xalq\u0131n inam\u0131na g\u00f6r\u0259 Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si g\u00fcn\u00fc &#8220;t\u0259z\u0259 su&#8221;dan ke\u00e7\u0259nl\u0259r, azar\u0131n\u0131, bezar\u0131n\u0131 ona ver\u0259nl\u0259r il boyu x\u0259st\u0259likd\u0259n uzaq olarlar. H\u0259min g\u00fcn su \u00fcst\u00fcnd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif m\u0259rasiml\u0259r ke\u00e7irilir, q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 su tanr\u0131lar\u0131 say\u0131lan Aban v\u0259 Yaradan\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 n\u0259\u011fm\u0259l\u0259r oxunur. Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar \u00e7oxlu sayda inanclar, fallar, t\u00fcrk\u0259\u00e7ar\u0259l\u0259r, bayat\u0131lar, \u0259fsan\u0259l\u0259r v\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259r var.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Od \u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si[<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/w\/index.php?title=%C3%87%C9%99r%C5%9F%C9%99nb%C9%99_(mifologiya)&amp;veaction=edit&amp;section=2\">redakt\u0259<\/a>&nbsp;|&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/w\/index.php?title=%C3%87%C9%99r%C5%9F%C9%99nb%C9%99_(mifologiya)&amp;action=edit&amp;section=2\">\u0259sas redakt\u0259<\/a>]<\/h2>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Boz_ay\">Boz ayda<\/a>&nbsp;qeyd edil\u0259n ikinci \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 &#8211; Od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sidir. \u0130lin ax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n ikincisi xalq aras\u0131nda X\u0259b\u0259r\u00e7i \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259, \u00dcsk\u00fc \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259, Add\u0131 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 kimi tan\u0131nan Od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sidir. Bu \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 q\u0259dim insanlar\u0131n G\u00fcn\u0259\u015f\u0259, oda olan inam\u0131ndan ir\u0259li g\u0259lir. Ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, bu g\u00fcn tonqal qalay\u0131b, alovun \u00fcz\u0259rind\u0259n tullanmaqla daxild\u0259 olan b\u00fct\u00fcn \u00e7irkab\u0131 v\u0259 azar-bezarlar\u0131 yand\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Yel \u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si[<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/w\/index.php?title=%C3%87%C9%99r%C5%9F%C9%99nb%C9%99_(mifologiya)&amp;veaction=edit&amp;section=3\">redakt\u0259<\/a>&nbsp;|&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/w\/index.php?title=%C3%87%C9%99r%C5%9F%C9%99nb%C9%99_(mifologiya)&amp;action=edit&amp;section=3\">\u0259sas redakt\u0259<\/a>]<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si<\/strong>&nbsp;g\u00fcn\u00fcnd\u0259 is\u0259 \u0259s\u0259n isti k\u00fcl\u0259kl\u0259r yaz\u0131n g\u0259li\u015find\u0259n x\u0259b\u0259r verir. Xalq aras\u0131nda &#8220;K\u00fcl\u0259k oyadan \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259&#8221;, &#8220;K\u00fcl\u0259kli \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259&#8221; kimi tan\u0131nan Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fcd\u00fcr. \u0130nama g\u00f6r\u0259 bu \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259d\u0259 oyanan yel, k\u00fcl\u0259k oyanm\u0131\u015f suyu, odu h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tirir. \u015eifahi xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Yelin tanr\u0131 olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif n\u0259\u011fm\u0259, \u0259fsan\u0259, r\u0259vay\u0259t, mif, inanc, m\u0259s\u0259l v\u0259 s. yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Novruz \u015f\u0259nlikl\u0259rind\u0259 icra olunan Yel baba m\u0259rasimi \u00f6z k\u00f6k\u00fc etibaril\u0259 q\u0259dim \u0259cdadlar\u0131m\u0131z\u0131n Yel tanr\u0131s\u0131na etiqad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nanclar:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Yeli \u0259sdir\u0259ni s\u00f6ym\u0259zl\u0259r.<\/li><li>Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si gec\u0259si s\u00f6y\u00fcd a\u011fac\u0131n\u0131n alt\u0131na gedib niyy\u0259t el\u0259 v\u0259 Yel baban\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r. \u018fg\u0259r Yel babas\u0259nin s\u0259sini e\u015fidib \u0259ss\u0259 v\u0259 s\u00f6y\u00fcd\u00fcn budaqlar\u0131n\u0131 torpa\u011fa toxundursa, dil\u0259yin yerin\u0259 yet\u0259r.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 b\u0259zi b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259rb rayonlar\u0131nda Qara \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259, G\u00fcl \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 d\u0259 adland\u0131r\u0131l\u0131r. H\u0259min g\u00fcn q\u0259birl\u0259r ziyar\u0259t olunar, kol-kosdan t\u0259mizl\u0259n\u0259r, d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fmi\u015f yax\u0131nlar yad edil\u0259r.<sup><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C3%87%C9%99r%C5%9F%C9%99nb%C9%99_(mifologiya)#cite_note-3\">[3]<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u0130lax\u0131r v\u0259 ya torpaq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si[<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/w\/index.php?title=%C3%87%C9%99r%C5%9F%C9%99nb%C9%99_(mifologiya)&amp;veaction=edit&amp;section=4\">redakt\u0259<\/a>&nbsp;|&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/w\/index.php?title=%C3%87%C9%99r%C5%9F%C9%99nb%C9%99_(mifologiya)&amp;action=edit&amp;section=4\">\u0259sas redakt\u0259<\/a>]<\/h2>\n\n\n\n<p>Novruz bayram\u0131 \u00f6nc\u0259si qeyd edil\u0259n ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 &#8211; Topraq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sidir. Torpaq insan yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u0259sas maddi \u0259sas\u0131 olmaq etibaril\u0259 bu prosesd\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir m\u00f6vqey\u0259 malikdir. Torpaq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si torpa\u011f\u0131n oyanmas\u0131n\u0131n mifik k\u00f6kl\u0259ri etibaril\u0259 dirilm\u0259, canlanma anlay\u0131\u015f\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259d\u0259&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Tonqal&amp;action=edit&amp;redlink=1\">tonqal<\/a>&nbsp;qalanmas\u0131,&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Plov\">plov<\/a>&nbsp;d\u0259ml\u0259nm\u0259si,&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/S%C9%99m%C9%99ni\">s\u0259m\u0259ni<\/a>,&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Xon%C3%A7a\">xon\u00e7a<\/a>, qap\u0131 pusma, \u015fam yand\u0131rma, bayramla\u015fma, fala baxma v\u0259 bir \u00e7ox ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259r var.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nama g\u00f6r\u0259 Torpaq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si yeti\u015f\u0259nd\u0259 torpaq art\u0131q \u0259kin\u0259 haz\u0131r olur v\u0259 ona toxum s\u0259pm\u0259k olar. \u018ffsan\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 adamlar\u0131n \u0259rzaq q\u0131tl\u0131\u011f\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kdikl\u0259ri bu g\u00fcnd\u0259 Su, Od v\u0259 Yel Torpaq xatunun yeralt\u0131 m\u0259b\u0259din\u0259 qonaq g\u0259lir, burada yatm\u0131\u015f Torpa\u011f\u0131 oyad\u0131rlar. \u201c\u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin sonuncusu Ax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259dir. Bu \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 xalq aras\u0131nda \u201cAx\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d, \u201cTorpaq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si\u201d, \u201c\u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259-suri\u201d adlar\u0131 il\u0259 d\u0259 tan\u0131n\u0131r. Torpa\u011f\u0131n oyanmas\u0131n\u0131 ulu \u0259cdadlar\u0131m\u0131z \u0259n \u015f\u0259n, \u015fux m\u0259rasiml\u0259r, n\u0259\u011fm\u0259l\u0259r, ayinl\u0259r il\u0259 qar\u015f\u0131lam\u0131\u015flar. Torpaq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si \u0259rzin donunu d\u0259yi\u015fir, adamlar q\u0131tl\u0131qdan, \u00e7\u0259tinlik v\u0259 m\u0259hrumiyy\u0259td\u0259n qurtarmaqda \u00f6z\u00fcnd\u0259 daha b\u00f6y\u00fck q\u00fcvv\u0259 tap\u0131r. Bu inamla ba\u011fl\u0131 xalq aras\u0131nda yay\u0131lm\u0131\u015f \u0259ski bir mifoloji t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u0259 g\u00f6r\u0259, adamlar\u0131n m\u0259hrumiyy\u0259t v\u0259 q\u0131tl\u0131qdan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kdikl\u0259ri bir g\u00fcnd\u0259 Sel (Su), At\u0259\u015f, Yel, Torpaq xatunun yeralt\u0131 m\u0259b\u0259din\u0259 qonaq g\u0259lirl\u0259r. Burada yatm\u0131\u015f Torpaq xatunu oyad\u0131b adamlar\u0131n acl\u0131q v\u0259 q\u0131tl\u0131q \u00e7\u0259kdikl\u0259rini ona s\u00f6yl\u0259yirl\u0259r. Torpaq xatun \u201cAdamlar\u0131 f\u0259lak\u0259t\u0259 salan \u00f6z\u00fc f\u0259lak\u0259t\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r\u201d &#8211; dey\u0259 yerind\u0259n qalx\u0131r, Sel (Su), At\u0259\u015f, Yel v\u0259 Torpaq xatun \u0259l-\u0259l\u0259 verib:<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259mz\u0259m g\u0259ldi, At\u0259\u015f g\u0259ldi, Yel g\u0259ldi,<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259z\u0259 \u00f6m\u00fcr, t\u0259z\u0259 m\u0259hsul, il g\u0259ldi &#8211;<\/p>\n\n\n\n<p>dey\u0259 oxuya-oxuya i\u015f\u0131ql\u0131 d\u00fcnyaya \u00e7\u0131x\u0131rlar. Deyirl\u0259r, h\u0259min g\u00fcn elin \u0259ziz g\u00fcn\u00fc olan Ax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259c\u0259, torpa\u011f\u0131n oyan\u0131\u015f\u0131 olan Torpaq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si \u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 b\u0259r\u0259k\u0259ti, m\u0259hsul art\u0131m\u0131n\u0131 simvolla\u015fd\u0131rmaqla insanlar\u0131 maddi nem\u0259tl\u0259r bollu\u011fu il\u0259 t\u0259min edib, ac\u0131ndan \u00f6lm\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259sind\u0259n qurtarmaqla xilasedici dirilik missiyas\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r. Torpa\u011f\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259sliyi v\u0259 h\u0259yatvericilik g\u00fcc\u00fc ondad\u0131r ki, dig\u0259r yarad\u0131lm\u0131\u015flar da torpaqdan dirilik tap\u0131b, inki\u015faf edir. Bitkil\u0259rin bitib-c\u00fcc\u0259rm\u0259si timsal\u0131nda dig\u0259r canl\u0131lar al\u0259minin torpa\u011f\u0131n b\u0259x\u015fedici g\u00fcc\u00fc il\u0259 yaran\u0131b formala\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259ks etdirir. Torpaq maddi varl\u0131q olaraq bitkil\u0259ri v\u0259 insanlar\u0131n ya\u015fay\u0131b inki\u015faf tapmas\u0131na, f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 \u015f\u0259rait yarad\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, qeyd olunan \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 h\u0259r yarad\u0131c\u0131 \u00fcns\u00fcr\u00fcn \u00f6z yeri, m\u00f6vqeyi, \u0259h\u0259miyy\u0259ti v\u0259 rolu var. Onlar\u0131n h\u0259r biri ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131qda h\u0259yat, ya\u015fay\u0131\u015f, dirilik \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox vacib funksiyan\u0131 yerin\u0259 yetirm\u0259kl\u0259, ham\u0131s\u0131 birl\u0259\u015fib vahid bir komponent t\u0259\u015fkil edir v\u0259 b\u00fct\u00f6v canl\u0131 orqanizm kimi birlikd\u0259 canl\u0131 h\u0259yat\u0131n \u0259sas\u0131nda dayan\u0131rlar. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 xalq t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn ayr\u0131lmaz t\u0259rkib hiss\u0259si kimi g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n bu d\u00f6rd yarad\u0131c\u0131 h\u0259yat elementini bir-birind\u0259n t\u0259crid ed\u0259r\u0259k, birinin rolunu azald\u0131b, dig\u0259rinin funksiyas\u0131n\u0131 b\u00f6y\u00fctm\u0259kl\u0259 yanl\u0131\u015fl\u0131\u011fa yol verm\u0259k olmaz.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin h\u0259r birind\u0259 onlar\u0131n ayr\u0131-ayr\u0131 yarad\u0131c\u0131 \u00fcns\u00fcrl\u0259rin adlar\u0131 il\u0259 tan\u0131n\u0131b adlanmalar\u0131na baxmayaraq, xalq\u0131m\u0131z Su, Od, Yel v\u0259 Torpaq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 h\u0259r zaman eyni qaydada \u00f6n\u0259m verib. Bu, h\u0259m d\u0259 m\u0259rasim v\u0259 ayinl\u0259rd\u0259 xalq m\u00fcdrikliyinin bir g\u00f6st\u0259ricisi kimi diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. B\u00fct\u00fcn \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 od \u00fcns\u00fcr\u00fcn\u00fcn r\u0259mzi olan ocaq qalan\u0131r, \u015famlar yand\u0131r\u0131l\u0131r, su \u00fcns\u00fcr\u00fcn\u00fcn r\u0259mzi kimi qap\u0131-bacalara \u201csu ayd\u0131nl\u0131qd\u0131r\u201d dey\u0259 par\u00e7larda su at\u0131l\u0131r, el\u0259c\u0259 d\u0259 yel (hava), torpaq \u00fcns\u00fcr\u00fc il\u0259 d\u0259 ba\u011fl\u0131 dig\u0259r inanclar, m\u0259rasimi aktlar v\u0259 s. yerin\u0259 yetirilir. B\u00fct\u00fcn bunlar bir daha onu dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir ki, xalq ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin h\u0259r birind\u0259 bu yarad\u0131c\u0131 elementl\u0259ri simvoliz\u0259 ed\u0259n yarad\u0131c\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259r\u0259 eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 q\u0259dir-qiym\u0259t qoyur, h\u0259r bir yarad\u0131c\u0131 q\u00fcvv\u0259y\u0259 xo\u015f ged\u0259c\u0259k ayin v\u0259 rituallar h\u0259yata ke\u00e7irir. Professor Azad N\u0259biyevin \u201cSuya, At\u0259\u015f\u0259, Yel\u0259 v\u0259 Torpa\u011fa tap\u0131nman\u0131 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdir\u0259n Ax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 \u0130lax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin \u0259n g\u00f6z\u0259li, t\u0259nt\u0259n\u0259lisi v\u0259 insanlar\u0131 bayrama yax\u0131nla\u015fd\u0131ran bir \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 idi\u201d fikrin\u0259 \u0259sas\u0259n Ax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259nin Suya, At\u0259\u015f\u0259, Yel\u0259 v\u0259 Torpa\u011fa tap\u0131nman\u0131 dig\u0259r \u00fc\u00e7 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259nin m\u0259rasim keyfiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 d\u0259 aid etm\u0259k olar.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 Xeyb\u0259r G\u00f6yyall\u0131n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 kimi, sonuncu \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 say\u0131lan Torpaq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si dig\u0259r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq daha t\u0259nt\u0259n\u0259li ke\u00e7irilir. Ax\u0131r\u0131nc\u0131 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus ayin v\u0259 m\u0259rasiml\u0259ri il\u0259 dig\u0259r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259ri gerid\u0259 qoyur. Soyuqdan, \u015faxtadan olmaz\u0131n \u0259zab-\u0259ziyy\u0259tini g\u00f6rm\u00fc\u015f, m\u0259\u015f\u0259qq\u0259tini \u00e7\u0259kmi\u015f insan q\u0131\u015f\u0131 yola sald\u0131\u011f\u0131na sevinir, \u015fadl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bayram s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qald\u0131r\u0131r. Bir \u00e7ox regionlarda \u0130lax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259nin t\u0259nt\u0259n\u0259si Novruzu bel\u0259 \u00fcst\u0259l\u0259yir. Bu \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 m\u0259rasiml\u0259ri s\u00fcbh tezd\u0259n bula\u011fa, \u00e7aya getm\u0259kl\u0259 ba\u015flay\u0131r. \u0130nsanlar bulaq ba\u015f\u0131na, \u00e7ay k\u0259nar\u0131na g\u0259l\u0259r, oradan su g\u00f6t\u00fcr\u0259r, suyun \u00fcst\u00fcnd\u0259n atlanar, d\u0259rdini, arzusunu suya dan\u0131\u015far v\u0259 sudan dil\u0259k dil\u0259y\u0259rl\u0259r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259nin gec\u0259 m\u0259rasiml\u0259ri d\u0259 d\u0259bd\u0259b\u0259li ke\u00e7irilir. Tonqallar \u00e7at\u0131l\u0131r, od \u00fcst\u00fcnd\u0259n tullan\u0131l\u0131r, u\u015faqlar qohum-qon\u015fuya \u00fcz tutur, evl\u0259r\u0259 torba at\u0131l\u0131r, q\u0131z-g\u0259linl\u0259r qulaq fal\u0131na \u00e7\u0131x\u0131rlar. Ax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259d\u0259 evl\u0259rd\u0259 \u015fam yand\u0131r\u0131l\u0131r, xon\u00e7a d\u00fcz\u0259ldilir. El-obada camaat\u0131n gur y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerl\u0259rd\u0259 yumurta d\u00f6y\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fcl\u00fcr, dig\u0259r xalq oyunlar\u0131 ke\u00e7irilir. \u0130nsanlar m\u0259i\u015f\u0259td\u0259 v\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlarda k\u00f6kl\u00fc yenilikl\u0259r edirl\u0259r. Q\u0131z-g\u0259linl\u0259r ev-e\u015fikd\u0259 t\u0259mizlik i\u015fl\u0259rin\u0259 ba\u015flayarlar. Ev-e\u015fik silinib-t\u0259mizl\u0259n\u0259r, yor\u011fan-d\u00f6\u015f\u0259k g\u00fcn alt\u0131na at\u0131lar, ev-e\u015fikd\u0259 n\u0259 varsa suya \u00e7\u0259kil\u0259r, qap\u0131-baca a\u00e7\u0131q qoyular, evin havas\u0131 d\u0259yi\u015fil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ki\u015fil\u0259r d\u0259 h\u0259y\u0259t-bacada \u0259sasl\u0131 i\u015f\u0259 ba\u015flayarlar. Ba\u011f-ba\u011fata \u0259l g\u0259zdiril\u0259r, h\u0259y\u0259t-baca s\u0259liq\u0259-sahmana sal\u0131nar. Ba\u011f-ba\u011fatda a\u011faclar\u0131n qol-buda\u011f\u0131 budanar, art\u0131q n\u0259 varsa yand\u0131r\u0131lar, a\u011faclar\u0131n dibi bell\u0259n\u0259r. Ax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259d\u0259 torpa\u011fa \u0259lahidd\u0259 bir sevgi il\u0259 qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259ril\u0259r. Ba\u011f-ba\u011fatda, \u0259kin-bi\u00e7in yerl\u0259rind\u0259 torpaq da\u015flardan t\u0259mizl\u0259n\u0259r, \u0259kin \u00fc\u00e7\u00fcn yararl\u0131 yerl\u0259r \u0259kilib haz\u0131rlanar.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Torpaq insanlar\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri olan qida-\u0259rzaq bollu\u011fu il\u0259 t\u0259min ed\u0259n real h\u0259yati varl\u0131q stixiyas\u0131d\u0131r. Torpaq deyir: \u201c\u00d6ld\u00fcr m\u0259ni, dirildim s\u0259ni\u201d v\u0259 s. bu tipli says\u0131z-hesabs\u0131z folklor \u00f6rn\u0259kl\u0259rimizin d\u0259 m\u0259\u011fzind\u0259 torpa\u011f\u0131n bir yarad\u0131c\u0131 \u00fcns\u00fcr kimi insan\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f\u0131 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas stimulverici g\u00fcc oldu\u011fu bildirilir. B\u00fct\u00fcn bunlar torpa\u011f\u0131n real h\u0259yatla, g\u00fcnd\u0259lik m\u0259i\u015f\u0259timizl\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259r\u0259n amill\u0259rdir&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Torpaq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sind\u0259 dig\u0259r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259ki kimi simvolik m\u0259zmunlu rituallar, ayinl\u0259r ke\u00e7irilir ki, bunlar da bayram \u0259n\u0259n\u0259sinin t\u0259bii t\u0259l\u0259bidir. Ax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259nin \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259lki dig\u0259r \u00fc\u00e7 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259d\u0259n (s\u00f6hb\u0259t do\u011fru\u00e7u \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n gedir) t\u0259mt\u0259raql\u0131, z\u0259ngin ayin v\u0259 rituallarla m\u00fc\u015fayi\u0259t olunmas\u0131 onun yekun akt\u0131 kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r. \u00c7\u00fcnki Ax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 mahiyy\u0259t bax\u0131m\u0131ndan \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259lki \u00fc\u00e7 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259nin \u00fcmumil\u0259\u015fdirilmi\u015f &#8211; yekunla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 \u015f\u0259nliyidir. Bununla da k\u00f6hn\u0259 ilin yola sal\u0131nmas\u0131 v\u0259 yeni ilin (Novruzun) qar\u015f\u0131lanmas\u0131 \u0259r\u0259f\u0259si m\u0259hz ilin ax\u0131r\u0131nc\u0131 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sinin \u00fcst\u00fcn\u0259 h\u0259val\u0259 olunur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Novruzdan&nbsp;\u0259vv\u0259lki son 4 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259y\u0259&nbsp;Az\u0259rbaycan&nbsp;m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t verilir. Novruza yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131n m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rini i\u015far\u0259l\u0259y\u0259n 4 \u00fcns\u00fcr (su, od, k\u00fcl\u0259k v\u0259 torpaq) il\u0259 \u0259laq\u0259dar \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r daxildir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259,&nbsp;\u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259&nbsp;g\u00fcnl\u0259rind\u0259 v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 bu son d\u00f6rd \u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 gec\u0259 vaxt\u0131 diqq\u0259tli olunmas\u0131 v\u0259 t\u0259bi\u0259t\u0259 (t\u0259bi\u0259t ruhlar\u0131na) h\u00f6rm\u0259tsizlik edilm\u0259m\u0259si laz\u0131m oldu\u011funa inan\u0131lar.\u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rr yaz\u0131n g\u0259li\u015find\u0259n x\u0259b\u0259r verir. Elmi \u0259d\u0259biyyatda \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin d\u00f6rd \u00fcns\u00fcrl\u0259 adland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcn \u0259n\u0259n\u0259si [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-34814","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34814","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=34814"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34814\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":34816,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34814\/revisions\/34816"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=34814"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=34814"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=34814"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}