{"id":35726,"date":"2020-04-23T13:00:00","date_gmt":"2020-04-23T09:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=35726"},"modified":"2020-04-23T14:50:20","modified_gmt":"2020-04-23T10:50:20","slug":"xalq-yazicisi-mirz%c9%99-ibrahimov-boyuk-ayaq","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=35726","title":{"rendered":"Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Mirz\u0259 \u0130BRAH\u0130MOV.&#8221;B\u00f6y\u00fck dayaq&#8221;"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/mirze_ibrahimov_113131123.gif\" alt=\"\" class=\"wp-image-35272\" width=\"353\" height=\"499\"\/><\/figure>\n\n\n\n<pre class=\"wp-block-preformatted\">\t\t\tB\u00f6y\u00fck dayaq\n\t\t\t\n\t\t\tBirinci f\u0259sil\n\n\t\t\t        1\n\n\tBu g\u00fcn Mu\u011fan d\u00fcz\u00fcn\u0259 q\u0131\u015f\u0131n orta ay\u0131ndan \u00e7ox pay\u0131z\u0131n \u0259vv\u0259lini xat\u0131rladan m\u00fclayim bir ax\u015fam enmi\u015fdi. G\u00fcn\u0259\u015f batandan azca sonra sin\u0259si yar\u0131q-yar\u0131q b\u00f6y\u00fck s\u0259hran\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259ki buludsuz g\u00f6yl\u0259r ulduzlarla doldu. Topalan\u0131b \u00e7oxalan bu ulduzlar a\u00e7\u0131lmaz bir sirrinmi, \u0259b\u0259di bir sevdan\u0131nm\u0131 dastan\u0131n\u0131 oxuyur kimi bizim torpa\u011fa baxaraq sayr\u0131\u015fd\u0131qca, q\u0131\u015f gec\u0259si h\u0259r t\u0259r\u0259f\u0259 hakim olurdu...\n\tGec\u0259 sakit v\u0259 sirli g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. O, sanki min ah\u0259ngli cazib\u0259dar bir musiqi il\u0259 insanlar\u0131 ox\u015fay\u0131r, istirah\u0259t etm\u0259y\u0259, x\u0259yal v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r\u0259 dalma\u011fa, \u015firin s\u00f6hb\u0259tl\u0259r\u0259 qulaq asma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r, \u00fcr\u0259kl\u0259rini yum\u015fald\u0131rd\u0131. \n\tBel\u0259 ax\u015famlarda qay\u011f\u0131, sevinc, iztirab v\u0259 h\u0259y\u0259canlarla dolu i\u015f g\u00fcn\u00fcnd\u0259n sonra qaba\u011f\u0131nda \u0259tirli v\u0259 r\u0259ngli \u00e7ay bu\u011flana-bu\u011flana samovar\u0131n yan\u0131ndaca oturmaq, stola dirs\u0259kl\u0259n\u0259r\u0259k q\u0259lyan\u0131n\u0131 t\u00fcst\u00fcl\u0259dib x\u0259yala getm\u0259k Mu\u011fan d\u00fcz\u00fcn\u00fcn b\u00f6y\u00fck kolxozlar\u0131ndan say\u0131lan \u201cYeni h\u0259yat\u201d\u0131n s\u0259dri R\u00fcst\u0259m ki\u015finin xo\u015funa g\u0259l\u0259rdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi, corab toxuyan, tiki\u015f tik\u0259n, qab-qacaq sil\u0259r\u0259k he\u00e7 bir zaman i\u015fsiz oturmayan orta boylu, m\u00fct\u0259nasib b\u0259d\u0259nli arvad\u0131 S\u0259kin\u0259 il\u0259 ah\u0259st\u0259-ah\u0259st\u0259 oradan-buradan dan\u0131\u015far, b\u0259z\u0259n d\u0259 oynaq t\u0259bi\u0259tli v\u0259 21 ya\u015f\u0131na \u00e7atd\u0131\u011f\u0131na baxmayaraq h\u0259l\u0259 d\u0259 bir u\u015faq kimi nazlanma\u011f\u0131 sev\u0259n zarafatc\u0131l v\u0259 \u0259rk\u00f6y\u00fcn q\u0131z\u0131 P\u0259r\u015fan\u0131n laqq\u0131rt\u0131s\u0131na qulaq asard\u0131. Ail\u0259d\u0259 \u00fcnsiyy\u0259ti art\u0131ran, \u00fcr\u0259kd\u0259 munis duy\u011fular oyadan bel\u0259 ax\u015famlardan sonra yuxu n\u0259 q\u0259d\u0259r \u015firin olard\u0131...\n\tLakin bu g\u00fcn R\u00fcst\u0259m ki\u015finin evind\u0259ki ah\u0259ng pozulmu\u015f, yerini soyuq bir s\u00fckuta vermi\u015fdi. He\u00e7 k\u0259s dan\u0131\u015fm\u0131rd\u0131. K\u00fcs\u00fcl\u00fc kimi h\u0259r\u0259 \u00f6z al\u0259min\u0259 dalm\u0131\u015fd\u0131, \u00f6z fikri il\u0259 m\u0259\u015f\u011fuldu. Sanki evd\u0259kil\u0259r bir-birini g\u00f6rm\u00fcr, e\u015fitmirdi. \u00dcr\u0259yi s\u0131x\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan P\u0259r\u015fan tez-tez qa\u015fqabaql\u0131 atas\u0131na bax\u0131r, fikirli anas\u0131n\u0131 s\u00fcz\u00fcr v\u0259 s\u00f6z dem\u0259y\u0259 c\u0259sar\u0259t etm\u0259yib susurdu. Lakin rahat da otura bilmirdi. N\u0259hay\u0259t, b\u00f6y\u00fck ota\u011f\u0131n bir k\u00fcnc\u00fcn\u00fc tutan kitab \u015fkaf\u0131na yax\u0131nla\u015fd\u0131. Kitablar\u0131n birini g\u00f6t\u00fcr\u00fcb o birini qoydu, he\u00e7 birini oxuma\u011fa q\u0259rar\u0131 g\u0259lm\u0259dikd\u0259, \u015fkafdan ayr\u0131ld\u0131, balaca d\u00f6rdk\u00fcnc stola t\u0259r\u0259f getdi. Onun \u00fcst\u00fcnd\u0259kini radionu i\u015f\u0259 sald\u0131. X\u0131r\u0131lt\u0131 ota\u011f\u0131 b\u00fcr\u00fcd\u00fc. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi q\u0131z\u0131na g\u00f6zalt\u0131 baxd\u0131sa da bir s\u00f6z dem\u0259di. Radio da P\u0259r\u015fan\u0131 m\u0259\u015f\u011ful ed\u0259 bilm\u0259di. Bir stansiya dan\u0131\u015fmam\u0131\u015f o birisini qo\u015fdu, anla\u015f\u0131lmaz s\u0131n\u0131q k\u0259lm\u0259l\u0259r, m\u00fcxt\u0259lif musiqi s\u0259sl\u0259ri v\u0259 dal\u011falar\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259sind\u0259n do\u011fan gurultular bir-birin\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131. N\u0259 P\u0259r\u015fan rahat oldu, n\u0259 d\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi il\u0259 S\u0259kin\u0259d\u0259n bir s\u0259s \u00e7\u0131xd\u0131. P\u0259r\u015fan radionu ba\u011flay\u0131b p\u0259nc\u0259r\u0259 qaba\u011f\u0131na getdi. Anas\u0131n\u0131n g\u0259rd\u0259nin\u0259 ox\u015fayan m\u00fct\u0259nasib g\u0259rd\u0259nini d\u00fcz\u0259ld\u0259r\u0259k, g\u00f6zl\u0259rini hara is\u0259 dikib durdu...\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi samovar\u0131n dibind\u0259n t\u0259rp\u0259nmirdi. Yen\u0259 n\u0259h\u0259ng g\u00f6vd\u0259sini \u015fax tutmu\u015f, \u00e7alla\u015fm\u0131\u015f ba\u015f\u0131n\u0131 dik qald\u0131raraq, enli sin\u0259sini qabrtm\u0131\u015f, da\u015f kimi lal-dinm\u0259z oturmu\u015fdu. Qaba\u011f\u0131ndak\u0131 \u00e7ay da soyuyub \u0259trini itirmi\u015fdi. \u00dcst\u00fcnd\u0259 iblis \u015f\u0259kli olan q\u0259lyan yen\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u0259lind\u0259 t\u00fcst\u00fcl\u0259yirdi. \u201cZolotoye runo\u201d t\u00fct\u00fcn\u00fc il\u0259 dolu qutu qaba\u011f\u0131nda a\u00e7\u0131q qalm\u0131\u015fd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bu t\u00fct\u00fcn\u00fcn \u0259trind\u0259n, sa\u00e7aql\u0131 tell\u0259rinin r\u0259ngind\u0259n x\u00fcsusi l\u0259zz\u0259t alard\u0131. \u0130ndi is\u0259 n\u0259 qutunu g\u00f6r\u00fcr, n\u0259 d\u0259 t\u00fct\u00fcn\u00fcn iyini hiss edirdi. Yaln\u0131z tez-tez q\u0259lyan\u0131 s\u00fcm\u00fcr\u00fcr, boz t\u00fcst\u00fcn\u00fc ota\u011fa burax\u0131b d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Geni\u015f aln\u0131n\u0131 v\u0259 iti bax\u0131\u015fl\u0131 qara g\u00f6zl\u0259rinin alt\u0131n\u0131 qal\u0131n q\u0131r\u0131\u015flar \u00f6trm\u00fc\u015fd\u00fc. R\u00fcst\u0259m ki\u015finin gizli fikir v\u0259 iztirablar\u0131 bu q\u0131r\u0131\u015flar\u0131 bir az da art\u0131r\u0131rd\u0131. S\u00f6nm\u0259kd\u0259 olan q\u0259lyan\u0131 nazik mil il\u0259 t\u0259mizl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131qda g\u00f6z\u00fcn\u00fc nam\u0259lum n\u00f6qt\u0259d\u0259n \u00e7\u0259kdi, q\u0259lyana baxd\u0131. Bird\u0259n x\u0259yal\u0131n\u0131n d\u0259rinlikl\u0259rind\u0259 xo\u015f bir xatir\u0259 ba\u015f qald\u0131r\u0131b, dumanlar aras\u0131ndan par\u0131ldayan s\u0259h\u0259r \u015f\u0259f\u0259qi kimi ani olaraq \u00fcz\u00fcn\u00fcn, aln\u0131n\u0131n q\u0131r\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n\u0131 i\u015f\u0131qland\u0131rd\u0131. Bu xatir\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 indi bir yuxu, bir na\u011f\u0131l q\u0259d\u0259r \u015firin g\u0259ls\u0259 d\u0259, fikirl\u0259rini da\u011f\u0131da bilm\u0259di, i\u00e7\u0259risind\u0259 da\u015f kimi yatan a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 azaltmad\u0131.\n\tBu g\u00fcn s\u0259h\u0259rd\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015finin i\u015fi d\u00fcz g\u0259tirmirdi, sanki yolunun \u00fcst\u00fcnd\u0259n qara pi\u015fik adlam\u0131\u015f, ya da qaba\u011f\u0131na dov\u015fan \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131.\n\tS\u0259h\u0259r tezd\u0259n idar\u0259y\u0259 ged\u0259rk\u0259n h\u0259l\u0259 pill\u0259k\u0259nin a\u011fz\u0131ndaca Telli arvad qaba\u011f\u0131n\u0131 k\u0259s\u0259r\u0259k mal fermas\u0131ndan pis x\u0259b\u0259r ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259di:\n\t- A R\u00fcst\u0259m, ba\u015f\u0131n salamat olsun, ferma heyvanlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda b\u0259la var. Deyirl\u0259r ki, in\u0259yin bu do\u011fhado\u011f vaxt\u0131nda i\u00e7in\u0259 azar d\u00fc\u015f\u00fcb.   \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u201cN\u0259 qarax\u0259b\u0259r arvadd\u0131r?\u201d deyib d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. O, s\u0259tin k\u00f6yn\u0259yi b\u00fczm\u0259li tuman\u0131n i\u00e7in\u0259 sal\u0131b, \u00fcst\u00fcnd\u0259n g\u00f6y saya jaket geymi\u015f Tellini ac\u0131ql\u0131-ac\u0131ql\u0131 s\u00fczd\u00fc, sanki mallar\u0131n i\u00e7in\u0259 azar salan o idi:\n\t- Ay arvad, n\u0259 vaxt s\u0259nin dilind\u0259n xo\u015f s\u00f6z e\u015fid\u0259c\u0259y\u0259m? S\u0259h\u0259r-s\u0259h\u0259r qoy bir g\u00f6z\u00fcm\u00fc a\u00e7\u0131m, sonra qaba\u011f\u0131m\u0131 k\u0259s!  \n\tTelli arvad qara qa\u015f-g\u00f6z\u00fcn\u00fcn ifad\u0259sini d\u0259yi\u015fm\u0259s\u0259 d\u0259, nazik g\u00f6y damarlar\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u0259n bu\u011fday\u0131 r\u0259ngli balaca \u0259lini \u00e7ox hiss\u0259si a\u011farm\u0131\u015f sa\u00e7\u0131na \u00e7\u0259kdi, boynuna s\u00fcr\u00fc\u015f\u0259n qara kala\u011fay\u0131s\u0131n\u0131 d\u00fcz\u0259ltdi:\n\t- Xo\u015f oldu, b\u0259d oldu, budur. E\u015fitdiyimi deyir\u0259m ki, s\u0259drs\u0259n, t\u0259dbir t\u00f6k\u0259s\u0259n.\n\t- B\u0259s zootexniki harda \u00e7\u0259r vurub qaba\u011f\u0131n\u0131 alm\u0131r?\n\t- O yaz\u0131q da neyl\u0259sin, davas\u0131 yox, d\u0259rman\u0131 yox. Fermaya n\u0259 verirs\u0259n ki, n\u0259 ist\u0259y\u0259s\u0259n!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi k\u0259ndd\u0259 dilli-dilav\u0259rliyi il\u0259 m\u0259\u015fhur olan bu arvadla nahaq yer\u0259 qan qaraltd\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb, \u015finelinin \u0259t\u0259yini \u00e7\u0259kdi v\u0259 s\u00f6z\u00fcn\u00fcn dal\u0131na qulaq asmadan yuxar\u0131 \u00e7\u0131xd\u0131. K\u00f6m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn tez rayona z\u0259ng el\u0259di. \n\tT\u0259l\u0259m-t\u0259l\u0259sik v\u0259 h\u0259y\u0259canla dan\u0131\u015faraq \u0259hvalat\u0131 bildirdi, mal-heyvan q\u0131r\u0131larsa, rayonun m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131yaca\u011f\u0259n\u0259 s\u00f6yl\u0259di. Yaln\u0131z zootexnikin dava-d\u0259rmanla fermaya yola d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f oldu\u011funu e\u015fitdikd\u0259 rahat oldu v\u0259 ayaq\u00e7\u0131n\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131, tez at\u0131 y\u0259h\u0259rl\u0259m\u0259yi tap\u015f\u0131rd\u0131, \u00f6z\u00fc d\u0259 otaqda durmay\u0131b art\u0131rmaya \u00e7\u0131xd\u0131. Haz\u0131rla\u015f\u0131rd\u0131 ki, ata minib fermaya getsin, briqadirl\u0259rd\u0259n Lal H\u00fcseyn t\u00f6v\u015f\u00fcy\u0259-t\u00f6v\u015f\u00fcy\u0259 i\u00e7\u0259ri girdi, iniltili s\u0259sl\u0259 kolxozun y\u00fck ma\u015f\u0131n\u0131n\u0131n g\u00fcbr\u0259 da\u015f\u0131yan yerd\u0259 \u00e7evrilib b\u00f6yr\u00fc \u00fcst\u0259 yolun alt\u0131na yuvarland\u0131\u011f\u0131n\u0131 x\u0259b\u0259r verdi.\n\t- Yox, can\u0131m?! \u2013 dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi heyr\u0259tl\u0259 v\u0259 ac\u0131q\u0131l\u0131 soru\u015fdu.\n\tS\u0259drin sual\u0131 o q\u0259d\u0259r heyb\u0259tli idi ki, Lal H\u00fcseyn \u00f6z\u00fcn\u00fc itirdi, dili topuq \u00e7ala-\u00e7ala MTS-\u0259 z\u0259ng etm\u0259k, traktor g\u0259tirdib ma\u015f\u0131n\u0131 pal\u00e7\u0131qdan \u00e7\u0131xarmaq laz\u0131m oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259di. \n\t- Yox, can\u0131m?! \u2013 deyib R\u00fcst\u0259m ki\u015fi da ac\u0131q\u0131l\u0131 soru\u015fdu v\u0259 d\u0259rhal \u0259lav\u0259 etdi: - Traktor s\u00fcr\u00fcn\u00fcb g\u0259l\u0259n\u0259 kimi g\u00fcn ke\u00e7\u0259r ki! Bir g\u00fcnd\u0259 bilirs\u0259n ma\u015f\u0131n ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 stansiyaya gedib qay\u0131d\u0131r, ya bilmirs\u0259n?\n\tBriqadir cavab verm\u0259yib dodaqlar\u0131n\u0131 \u00e7eyn\u0259di, n\u0259 \u201ch\u0259\u201d, n\u0259 \u201cyox\u201d dem\u0259yib g\u00f6zl\u0259rini d\u00f6yd\u00fc, - a\u00e7\u0131q cavab verm\u0259yib bu yolla susma\u011f\u0131 bacard\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onun ad\u0131n\u0131 Lal H\u00fcseyn qoymu\u015fdular.\n\t- Niy\u0259 b\u0259s \u0259l t\u0259rp\u0259dib ma\u015f\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xartmad\u0131n\u0131z, h\u0259?!\t\n\tLal H\u00fcseyn yen\u0259 susub qal\u0131n \u0259tli doda\u011f\u0131n\u0131 t\u0259rp\u0259d\u0259nd\u0259 r\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u0259lini havada yell\u0259di, y\u0259h\u0259r\u0259 s\u0131\u00e7ray\u0131b boz at\u0131 s\u0259hraya s\u00fcrd\u00fc.\n\tY\u00fck ma\u015f\u0131n\u0131n\u0131n dal t\u0259k\u0259rl\u0259ri arx\u0131n i\u00e7ind\u0259 pal\u00e7\u0131\u011fa bat\u0131b qalm\u0131\u015fd\u0131. Xeyli \u0259ll\u0259\u015fib t\u0259r t\u00f6k\u0259nd\u0259n sonra \u015fofer \u00fcmidini k\u0259s\u0259r\u0259k, kabin\u0259d\u0259 uzan\u0131b me\u015fin yar\u0131m-paltosuna b\u00fcr\u00fcn\u0259r\u0259k yuxuya getmi\u015fdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi cin ba\u015f\u0131na vurmu\u015f halda onu d\u00fcms\u00fckl\u0259yib ay\u0131ltd\u0131 v\u0259 yax\u0131ndak\u0131 tarlaya g\u00f6nd\u0259rdi:\n\t- Get, bala, o avaralar\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r, k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u0259lsinl\u0259r!    \n\tBir d\u0259st\u0259 adam s\u0259drin \u0259mri il\u0259 g\u00fcbr\u0259 dolu kis\u0259l\u0259ri t\u0259l\u0259sik ma\u015f\u0131ndan bo\u015faltd\u0131, h\u0259r\u0259 bir yandan giri\u015fib hay basd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi h\u0259m g\u00f6st\u0259ri\u015f verir, h\u0259m d\u0259 \u00f6z\u00fc n\u0259h\u0259ng \u00e7iyni il\u0259 sanki y\u00fck alt\u0131nda bo\u011fulub x\u0131r\u0131ldayan ma\u015f\u0131n\u0131 it\u0259l\u0259y\u0259r\u0259k, k\u00f6m\u0259k edirdi; bu zaman qan-t\u0259r i\u00e7ind\u0259 olan Lal H\u00fcseyn d\u0259 g\u0259lib \u00e7\u0131xd\u0131.\n\t- \u018f-\u0259, n\u0259 g\u00f6z\u00fcn\u00fc d\u00f6y\u00fcrs\u0259n, giri\u015fs\u0259n\u0259! \u2013 deyib R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ona ac\u0131qland\u0131.\n\tN\u0259hay\u0259t, hay-k\u00fcyl\u0259 ma\u015f\u0131n\u0131 dart\u0131b pal\u00e7\u0131qdan \u00e7\u0131xartd\u0131qda R\u00fcst\u0259m ki\u015fi yen\u0259 boz at\u0131 mindi v\u0259 maldarl\u0131q fermas\u0131na s\u00fcrd\u00fc. \n\tAx\u015fam \u00e7ox gec, \u00fcst-ba\u015f\u0131 pal\u00e7\u0131ql\u0131 v\u0259 yor\u011fun-ar\u011f\u0131n halda ev\u0259 qay\u0131td\u0131. N\u0259d\u0259ns\u0259 m\u0259hz indi, \u0259s\u0259bl\u0259rinin bel\u0259 g\u0259rgin \u00e7a\u011f\u0131nda, arvad\u0131 S\u0259kin\u0259 il\u0259 yar\u0131m\u00e7\u0131q qalm\u0131\u015f m\u00fcbahis\u0259ni h\u0259ll etm\u0259k ist\u0259yirdi. Lakin s\u00f6hb\u0259ti haradan ba\u015flama\u011f\u0131 bilmirdi. \u015eax oturaraq q\u0259lyan\u0131 dalbadal al\u0131\u015fd\u0131r\u0131b s\u00fcm\u00fcr\u00fcr, S\u0259kin\u0259 il\u0259 dan\u0131\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn f\u00fcrs\u0259t g\u00f6zl\u0259yirdi. P\u0259r\u015fan, A\u015f\u0131q \u018fl\u0259sg\u0259rin \u015feirl\u0259rini oxumaqla m\u0259\u015f\u011ful oldu\u011fundan, art\u0131q atas\u0131na baxm\u0131rd\u0131. \n\tS\u0259kin\u0259 d\u0259 fikirli idi. Barda\u015f quraraq g\u00fcll\u00fc-nax\u0131\u015fl\u0131 xal\u00e7an\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 oturmu\u015fdu, bir dizinin dibind\u0259 c\u00fcrb\u0259c\u00fcr iyn\u0259, sap, d\u00fcym\u0259 v\u0259 \u00e7alke\u00e7irt olan taxta qutu, o biri dizinin dibind\u0259 P\u0259r\u015fan\u0131n, Qara\u015f\u0131n, R\u00fcst\u0259m ki\u015finin tuman-k\u00f6yn\u0259yi vard\u0131. Onlar\u0131 bir-bir g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k t\u0259l\u0259sm\u0259d\u0259n d\u00fcym\u0259si q\u0131r\u0131lan\u0131n d\u00fcym\u0259sini tikir, c\u0131r\u0131q olan\u0131na yamaq sal\u0131r, t\u0259p\u00e7iyir v\u0259 bu biri t\u0259r\u0259f\u0259 qoyurdu. S\u0259kin\u0259 zahir\u0259n n\u0259 P\u0259r\u015fan kimi narahat, n\u0259 d\u0259 R\u00fcst\u0259m kimi ac\u0131ql\u0131 idi. Fikirli olsa da sakit g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Ondan n\u0259 ani q\u0259z\u0259bin n\u0259tic\u0259si olan a\u011f\u0131r bir s\u00f6z, n\u0259 d\u0259 ehtiraslardan do\u011fan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u0259mi\u015f bir h\u0259r\u0259k\u0259t g\u00f6zl\u0259m\u0259k olard\u0131. Oturu\u015funda, h\u0259r\u0259k\u0259tind\u0259 v\u0259 \u00fcz-g\u00f6z\u00fcnd\u0259 bir xan\u0131ml\u0131q, n\u0259cib bir \u0259xlaq\u0131n v\u0259 m\u0259n\u0259viyyat\u0131n g\u00f6z\u0259lliyi duyulurdu. Sanki bu evin ah\u0259ngini yaradan o idi.\n\tS\u0259kin\u0259 b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 tikib-yamamaqla m\u0259\u015f\u011ful g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Guya ba\u015fqa he\u00e7 bir \u015feyl\u0259 maraqlanm\u0131rd\u0131. \u018fslind\u0259 is\u0259 n\u0259 tikib, n\u0259 yamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fc d\u0259 bilmirdi, fikri-diqq\u0259ti R\u00fcst\u0259m ki\u015fid\u0259 v\u0259 P\u0259r\u015fanda idi. O yax\u015f\u0131 bilirdi ki, son zamanlar q\u0131z\u0131n\u0131n da, \u0259rinin d\u0259 n\u0259bzi \u0259vv\u0259lkil\u0259r kimi vurmur, \u0259vv\u0259lki kimi sakit v\u0259 rahat n\u0259f\u0259s alm\u0131rlar. S\u0259b\u0259b n\u0259dir? Buras\u0131 S\u0259kin\u0259y\u0259 o q\u0259d\u0259r d\u0259 ayd\u0131n deyildi. Ayd\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 diqq\u0259t k\u0259sil\u0259r\u0259k, duyuq g\u00f6zl\u0259rini onlardan gizl\u0259dib, h\u0259r s\u00f6zl\u0259rin\u0259 fikir verir, h\u0259r h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rini izl\u0259yirdi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 k\u0259ndin sakit v\u0259 soyuq quca\u011f\u0131ndan qopan yan\u0131ql\u0131 bayat\u0131n\u0131 e\u015fid\u0259n kimi P\u0259r\u015fana baxd\u0131. D\u0131rna\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u0259 batan iyn\u0259nin a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131 udub, uf da dem\u0259d\u0259n yen\u0259 \u00f6z i\u015fi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful oldu.\n\tBayat\u0131 s\u0259si i\u00e7\u0259ri dolanda P\u0259r\u015fan intizardan qurtarm\u0131\u015f kimi d\u0259rind\u0259n k\u00f6ks\u00fcn\u00fc \u00f6t\u00fcrd\u00fc, d\u00f6n\u00fcb divardan as\u0131lm\u0131\u015f k\u0259fkirli saata baxd\u0131 v\u0259 p\u0259nc\u0259r\u0259y\u0259 daha art\u0131q yap\u0131\u015f\u0131b qald\u0131. S\u0259kin\u0259 bayat\u0131 dey\u0259nin saat kimi vaxt\u0131nda s\u0259sl\u0259ndiyin\u0259 diqq\u0259t etdi: h\u0259r g\u00fcn ax\u015fam saat 8-d\u0259, lap k\u00f6hn\u0259 azan\u00e7\u0131lar kimi, n\u0259 bir d\u0259qiq\u0259 gec, n\u0259 bir d\u0259qiq\u0259 tez! H\u0259l\u0259 bayat\u0131n\u0131n s\u00f6zl\u0259rini se\u00e7m\u0259k olmurdu. Ancaq P\u0259r\u015fan da, S\u0259kin\u0259 bilirdi ki, bu s\u0259s yax\u0131nla\u015facaq, lap divarlar\u0131n\u0131n dal\u0131nda s\u0259sl\u0259n\u0259c\u0259k v\u0259 sonra yen\u0259 yava\u015f-yava\u015f uzaqla\u015facaqd\u0131r. P\u0259r\u015fan p\u0259nc\u0259r\u0259ni a\u00e7maq ist\u0259di. Ata v\u0259 anas\u0131n\u0131 \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259ndirm\u0259kd\u0259n qorxaraq \u0259l saxlad\u0131, qula\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6l\u0259 zill\u0259m\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259ndi. Bayat\u0131 s\u0259si art\u0131q yax\u0131nla\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Onun s\u00f6zl\u0259ri d\u0259 ayd\u0131n e\u015fidilirdi:\n                                                   Araz ba\u015fdan lil g\u0259lir,\n                                                   D\u0259st\u0259-d\u0259st\u0259 g\u00fcl g\u0259lir,\n                                                   Neyl\u0259r\u0259m bel\u0259 yra\u0131\n                                                   Ayda, ild\u0259 bir g\u0259lir.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi d\u0259 bu s\u0259si e\u015fidib xo\u015fhalland\u0131. H\u0259tta q\u0259lyan\u0131n\u0131 s\u00fcm\u00fcr\u00fcb aya\u011fa durdu v\u0259 divardan as\u0131lm\u0131\u015f me\u015fin \u00e7antan\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb a\u00e7d\u0131. Oradan b\u00f6y\u00fck bir bloknot \u00e7\u0131xar\u0131b yazd\u0131:\n\t- Briqadir \u015eirzad\u0131n yax\u015f\u0131 s\u0259si var. Xor d\u0259rn\u0259yi d\u00fcz\u0259ltm\u0259yi ona tap\u015f\u0131rmal\u0131.  \n\tBu fikir onda bir y\u00fcng\u00fcll\u00fck yaratd\u0131. Oturub, uzaqla\u015fan bayat\u0131 s\u0259sin\u0259 qulaq asaraq g\u00fcl\u00fcms\u0259di d\u0259. Sonra yen\u0259 ciddi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259y\u0259 dald\u0131. Lakin art\u0131q aln\u0131n\u0131 v\u0259 g\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259traf\u0131n\u0131 \u00f6rt\u0259n q\u0131r\u0131\u015f\u0131qlar \u0259vv\u0259lki kimi qat\u0131la\u015fmad\u0131. Dey\u0259s\u0259n P\u0259r\u015fan\u0131n da \u00fcz\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259lki intizar \u00e7\u0259kilmi\u015fdi. R\u0259ngi bir az a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. K\u0259ndin qaranl\u0131q v\u0259 t\u0259nha k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rinin s\u00fckutunu pozan \u015eirzad, sanki bayat\u0131s\u0131n\u0131n \u00fcr\u0259kl\u0259ri a\u00e7d\u0131\u011f\u0131nl\u0131 g\u00f6z\u00fcyl\u0259 g\u00f6r\u00fcrm\u00fc\u015f kimi, daha yan\u0131ql\u0131 oxudu:\n                                         G\u00fcn getdi yatan yer\u0259,\n                                                   Ay getdi batan yer\u0259, \n                                                   Sin\u0259m ni\u015fana qoydum.\n                                                   Yar oxun atan yer\u0259.\n\tAyr\u0131 zaman olsayd\u0131 b\u0259lk\u0259 d\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bu s\u00f6zl\u0259r\u0259 fikir ver\u0259rdi. P\u0259r\u015fan kimi yeti\u015fmi\u015f bir q\u0131z\u0131n evinin dal\u0131nda bel\u0259 yan\u0131ql\u0131 bayat\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rma\u011f\u0131n \u0259b\u0259s olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259rdi. \u201cG\u00f6z\u00fcn q\u0131z\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 olsun!\u201d dey\u0259 S\u0259kin\u0259y\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131q ver\u0259rdi. Lakin indi o ancaq bayat\u0131n\u0131n yan\u0131ql\u0131 v\u0259 \u00fcr\u0259y\u0259 yatan ah\u0259ngini e\u015fidirdi. S\u00f6zl\u0259rd\u0259ki m\u0259na, s\u0259sl\u0259rd\u0259ki titr\u0259yi\u015f is\u0259 ona \u00e7atm\u0131rd\u0131. Adi zaman olsayd\u0131, S\u0259kin\u0259 \u00f6z m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rini ona dey\u0259rdi. Indi bu bar\u0259d\u0259 s\u00f6z a\u00e7ma\u011f\u0131 vaxts\u0131z sayaraq susdu v\u0259 durub tiki\u015f \u015feyl\u0259rini y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131raraq, balaca ota\u011fa ke\u00e7di. \n\tArvad\u0131n bu h\u0259r\u0259k\u0259ti R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 he\u00e7 d\u0259 xo\u015f g\u0259lm\u0259di, etinas\u0131zl\u0131q, h\u0259tta evin b\u00f6y\u00fcy\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 nifr\u0259t kimi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Yerind\u0259n t\u0259rp\u0259nm\u0259yib bu q\u0259rara g\u0259ldi ki,  lap gec\u0259nin \u015firin yuxusuna haram da qatmal\u0131 olsa, dan\u0131\u015f\u0131b S\u0259kin\u0259ni ist\u0259diyin\u0259 raz\u0131 salacaq, ya da m\u0259cbur ed\u0259c\u0259kdir... Lakin n\u0259 c\u00fcr? S\u0259kin\u0259nin irad\u0259sini zorlamaq R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fcnyada \u0259n a\u011f\u0131r v\u0259 \u0259zabl\u0131 \u0259m\u0259ll\u0259rd\u0259n idi.\n\n\n2\n\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi S\u0259kin\u0259 il\u0259 30 il \u0259vv\u0259l evl\u0259nmi\u015fdi. Otuz il bir yast\u0131\u011fa ba\u015f qoymu\u015f, bir sevinc v\u0259 bir k\u0259d\u0259rl\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131lar. Bu 30 ild\u0259 yaln\u0131z birc\u0259 d\u0259f\u0259 s\u00f6zl\u0259ri \u00e7\u0259p g\u0259lmi\u015fdi. Bu hadis\u0259 m\u00fcharib\u0259d\u0259n \u0259vv\u0259l ba\u015f vermi\u015fdi. O zaman ki\u015fini h\u0259l\u0259 \u201cR\u00fcst\u0259m ki\u015fi\u201d yox, sad\u0259c\u0259 R\u00fcst\u0259m \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131lar. Ad\u0131na \u0259lav\u0259 olunan \u201cki\u015fi\u201d s\u00f6z\u00fc bir yandan h\u00f6rm\u0259ti ifad\u0259 edirdis\u0259, o biri yandan da g\u0259ncliyin \u00e7oxdan ke\u00e7diyini, \u00f6m\u00fcr saray\u0131ndan \u00e7ox k\u0259rpicl\u0259rqopub d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir v\u0259 \u00fcr\u0259kd\u0259 k\u0259d\u0259r oyad\u0131rd\u0131. O zaman is\u0259 R\u00fcst\u0259min \u00e7a\u011f vaxt\u0131 idi. 35 ya\u015f\u0131 t\u0259z\u0259c\u0259 tamam olmu\u015fdu, \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259 iki il \u0259vv\u0259l kolxoza s\u0259dr se\u00e7mi\u015fdil\u0259r. Qara\u015f\u0131n s\u0259kiz, P\u0259r\u015fan\u0131n 5 ya\u015f\u0131 vard\u0131. Orta boylu S\u0259kin\u0259 30 ya\u015f\u0131na \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. \u0259t\u0259-cana dolmu\u015f, g\u00f6z\u0259ll\u0259\u015fmi\u015f, g\u0259rd\u0259nli bir qad\u0131n olmu\u015fdu. Mu\u011fana m\u0259xsus s\u0259rin bir pay\u0131z ax\u015fam\u0131, u\u015faqlar yatandan sonra, \u0259r-arvad talvar\u0131n alt\u0131nda oturmu\u015fdular. O il R\u00fcst\u0259min v\u0259 kolxozun h\u0259yat\u0131nda yax\u015f\u0131 ill\u0259rd\u0259n biri idi. \u201cYeni h\u0259yat\u201d kolxozu planlar\u0131n\u0131 doldurmu\u015f, birinci d\u0259f\u0259 olaraq \u0259m\u0259kg\u00fcn\u00fcn\u0259 iki kilo tax\u0131l, 5 manat pul, bostan m\u0259hsullar\u0131 v\u0259 sair\u0259 b\u00f6lm\u00fc\u015fd\u00fc. R\u00fcst\u0259min kefi saz idi. \u00dcr\u0259yi sevinc v\u0131 iftixar hissi il\u0259 d\u00f6y\u00fcn\u00fcrd\u00fc. S\u0259kin\u0259 talvar taxtas\u0131ndan as\u0131lm\u0131\u015f otuzluq neft lampas\u0131n\u0131n i\u015f\u0131\u011f\u0131nda oturub P\u0259r\u015fana q\u0131\u015f corab\u0131 toxuyur v\u0259 yava\u015f-yava\u015f dan\u0131\u015fan \u0259rin\u0259 qulaq as\u0131rd\u0131. R\u00fcst\u0259m ona g\u0259l\u0259n il daha \u00e7ox m\u0259hsul g\u00f6t\u00fcr\u0259c\u0259kl\u0259rind\u0259n, h\u0259yat\u0131n yax\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131ndan, \u00fcmidl\u0259 dolu g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259n dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Dan\u0131\u015fa-dan\u0131\u015fa da arvad\u0131n\u0131 s\u00fcz\u00fcrd\u00fc. G\u00f6z\u00fc corab mill\u0259rind\u0259, qula\u011f\u0131 \u0259rinin t\u0259mkinli, ah\u0259ngdar s\u0259sind\u0259 olan S\u0259kin\u0259nin \u00fcz\u00fcnd\u0259 taleyind\u0259n raz\u0131 bir ifad\u0259 vard\u0131. Da\u011f\u0131n\u0131q sa\u00e7lar\u0131 gird\u0259, yara\u015f\u0131ql\u0131 ba\u015f\u0131ndan boynuna v\u0259 \u00e7iyinl\u0259rin\u0259 t\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. Sa\u00e7lar\u0131n\u0131n \u0259tri v\u0259 b\u0259d\u0259ninin h\u0259rar\u0259ti R\u00fcst\u0259mi uzaqdan vurur, ruhunu ox\u015fay\u0131rd\u0131. S\u0259kin\u0259 \u0259rinin sevinc v\u0259 x\u0259yallar\u0131na \u015f\u0259rik olaraq ara-s\u0131ra ba\u015f\u0131n\u0131 t\u0259rp\u0259dir v\u0259 \u201cyax\u015f\u0131 olar\u201d dey\u0259 yava\u015fca t\u0259sdiq edirdi. Arvad\u0131n\u0131n s\u0259sind\u0259ki, h\u0259r\u0259k\u0259t v\u0259 oturu\u015fundak\u0131 cazib\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 dura bilm\u0259y\u0259n R\u00fcst\u0259m:\n\t- Daha b\u0259sdir, - dedi, - dur y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131r, yerimizi a\u00e7, yataq.\n\tS\u0259kin\u0259 q\u0131yqac\u0131 ona bax\u0131b g\u00fcl\u00fcms\u0259di:\n\t- T\u0259l\u0259sm\u0259, yatarsan, gec\u0259 uzundur.           \n\tS\u0259kin\u0259nin t\u0259rp\u0259nm\u0259diyini, eyni sakitlik v\u0259 arxay\u0131nl\u0131qla \u00f6z i\u015fini davam etdirdiyini g\u00f6r\u0259n R\u00fcst\u0259m bir add\u0131m ona t\u0259r\u0259f atd\u0131 v\u0259 \u0259lind\u0259n yap\u0131\u015fd\u0131. Corab milinin biri yer\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. \n\tR\u00fcst\u0259m diksindi. Lakin milin d\u00fc\u015fm\u0259sind\u0259n yox, S\u0259kin\u0259nin \u0259lin\u0259 toxunmaqdan diksindi. R\u00fcst\u0259m\u0259 el\u0259 g\u0259ldi ki, arvad\u0131n\u0131n \u0259li b\u0259rkimi\u015f v\u0259 kobudla\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Sudan \u00e7\u0131xar\u0131laraq qurudulmu\u015f d\u0259ri kimi s\u0259rtdir. Yaln\u0131z indi xat\u0131rlad\u0131 ki, ax\u0259 arvad\u0131 15 ildir arams\u0131z olaraq k\u0259tm\u0259n vurur, pamb\u0131q bec\u0259rib toplay\u0131r, ax\u015famlar da ev i\u015fl\u0259rini g\u00f6r\u00fcr. Tez \u0259yilib mili yerd\u0259n g\u00f6t\u00fcrd\u00fc v\u0259 arvad\u0131na verdi, sonra onun yar\u0131 \u00e7\u0131lpaq, \u0259tli qolundan yap\u0131\u015fd\u0131:\n\t- S\u0259kin\u0259, sabahdan manqan\u0131 burax.  \n\tS\u0259kin\u0259 \u0259rinin zarafat etdiyini v\u0259 onu yoxlamaq ist\u0259diyini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. \u0130ri, mavi g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259di:\n\t- Ay R\u00fcst\u0259m, yoxsa bu qocalan vaxt\u0131mda m\u0259ni xan\u0131m el\u0259m\u0259k ist\u0259yirs\u0259n? Yara\u015fmaz.\n\t- Yox, xan\u0131m el\u0259m\u0259k ist\u0259mir\u0259m. Ba\u011f\u00e7a a\u00e7\u0131r\u0131q, orada i\u015fl\u0259rs\u0259n, bir az vaxt\u0131n qalar, ev-e\u015fiy\u0259 d\u0259, \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259 baxarsan. \n\t\u018frinin ciddi dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n S\u0259kin\u0259 d\u0259 ciddi cavab verdi:\n\t- Yox, R\u00fcst\u0259m, m\u0259ni ba\u011f\u00e7aya ke\u00e7irm\u0259. \u018fvv\u0259la, m\u0259n \u00f6z\u00fcm y\u00fcks\u0259k m\u0259hsul ustas\u0131 olmaq ist\u0259yir\u0259m, s\u00f6z vermi\u015f\u0259m. \u0130kincisi d\u0259... \n\tR\u00fcst\u0259m arvad\u0131n\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sdi:\n\t- El\u0259 birinci b\u0259sdir. Dem\u0259li, k\u00f6nl\u00fcnd\u0259n orden ke\u00e7ir? Amma s\u0259n\u0259 n\u0259 yara\u015far!\n\t- S\u0259nd\u0259n n\u0259 gizl\u0259dim, \u00fcr\u0259yimd\u0259n ke\u00e7ir. Ax\u0131, kim ist\u0259m\u0259z ki, d\u00f6\u015f\u00fcnd\u0259 orden parlas\u0131n?\n\t- Yax\u015f\u0131, ikinci n\u0259 s\u0259b\u0259b\u0259?\n\t- \u0130kinci s\u0259b\u0259bi s\u0259n m\u0259nd\u0259n d\u0259 yax\u015f\u0131 bilirs\u0259n. Yad\u0131ndad\u0131rm\u0131? Bir zaman dey\u0259rdil\u0259r: \u201cMollan\u0131n dediyini el\u0259, el\u0259diyini el\u0259m\u0259\u201d. Ax\u0131, biz ke\u00e7mi\u015f mollalar kimi ola bilm\u0259rik. M\u0259n pamb\u0131q i\u015fin\u0259 \u00e7\u0131xmasam, s\u0259n yay\u0131n istisind\u0259 n\u0259 \u00fczl\u0259 qap\u0131-qap\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcb \u00f6zg\u0259 arvadlar\u0131na dey\u0259c\u0259ks\u0259n ki, g\u0259lin, pamb\u0131q batd\u0131. \u00d6l\u00fcb yer\u0259 girm\u0259k ondan yax\u015f\u0131d\u0131r ki, el s\u0259n\u0259 desin: \u201c\u018fvv\u0259l \u00f6z arvad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xart, sonra bizim qap\u0131m\u0131za g\u0259l\u201d. M\u0259n ist\u0259mir\u0259m ki, s\u0259nin \u00fcst\u00fcn\u0259 el t\u00f6hm\u0259ti g\u0259l\u0259. Bu y\u00fck\u00fcn alt\u0131ndan \u00e7\u0131xmaq \u00e7\u0259tindir.    \n\t- Qorxma, arvad, m\u0259nim \u00fcst\u00fcm\u0259 el t\u00f6hm\u0259ti g\u0259lm\u0259z. G\u00f6r\u00fcrs\u0259n, 10 il bir qram tax\u0131l b\u00f6lm\u0259y\u0259n \u201cYeni h\u0259yat\u201d kolxoz\u00e7usuna bu il n\u0259 verdim: az alan\u0131 700-800 kiloqram. D\u00f6vl\u0259t planlar\u0131n\u0131 da art\u0131qlamas\u0131 il\u0259 \u00f6d\u0259mi\u015f\u0259m. Bizim zamanda da planlar\u0131 yerin\u0259 yetirdin, papa\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u0259p qoy, g\u0259z, neyl\u0259s\u0259n s\u00f6z dey\u0259n olmayacaq!\n\t- Bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, plan dolduran n\u0259 ist\u0259s\u0259 el\u0259y\u0259 bil\u0259r, h\u0259? B\u0259s onda Ha\u015f\u0131ml\u0131lar kolxozunun k\u00f6hn\u0259 s\u0259drin\u0259 niy\u0259 10 il i\u015f verdil\u0259r? Yox, R\u00fcst\u0259m, s\u0259n he\u00e7 \u015fey\u0259 aldanma, n\u0259 el\u0259 ucal\u0131\u011f\u0131n\u0131 ist\u0259yir\u0259m ki, \u0259l \u00e7atmas\u0131n, n\u0259 d\u0259 el\u0259 y\u0131x\u0131lma\u011f\u0131n\u0131 ki, ayaqlar alt\u0131na d\u00fc\u015f\u0259s\u0259n. Kimin ki, a\u011fl\u0131 var, bir qaydada ya\u015far, b\u00f6y\u00fck d\u0259 olanda, ki\u00e7ik d\u0259...\n\t- Arxay\u0131n ol, m\u0259n el\u0259 i\u015f tutmaram ki, Ha\u015f\u0131ml\u0131lar s\u0259drinin g\u00fcn\u00fcn\u0259 d\u00fc\u015f\u0259m. Onun i\u015fi ba\u015fqa idi. G\u00f6z\u00fc q\u0131z\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Qayda-qanun bilmirdi, bas\u0131b yeyirdi.\n\t- S\u0259n el\u0259 bilirs\u0259n ki, onun g\u00f6z\u00fc bird\u0259n o c\u00fcr q\u0131zd\u0131? Yox! Y\u0259qin el\u0259 o da s\u0259nin kimi \u0259vv\u0259lc\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259n m\u00fc\u015ft\u0259beh olub, bu fikr\u0259 g\u0259lib ki, b\u00f6y\u00fck adamd\u0131r, sonra da deyib n\u0259 var, filan i\u015fi el\u0259s\u0259m m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn ke\u00e7\u0259rl\u0259r, bu g\u00fcn bir qaydan\u0131 pozub, sabah o birisini, sonra g\u0259lib \u00e7\u0131x\u0131b o yer\u0259 ki, orada yap\u0131\u015f\u0131blar yaxas\u0131ndan. \u0130st\u0259mir\u0259m, R\u00fcst\u0259m, a\u011f\u0131r da olsa, \u00e7\u00f6l i\u015fin\u0259 \u00f6yr\u0259nmi\u015f\u0259m, \u00e7\u0131xaram \u0259lim-aya\u011f\u0131m nazikl\u0259\u015f\u0259r, iraq candan, a\u011f\u0131r g\u00fcn g\u0259l\u0259nd\u0259 d\u0259 \u0259lim k\u0259tm\u0259n tutmaz, ba\u011f\u00e7aya u\u015faql\u0131 dul arvadlardan, ya da o i\u015fin sahibi olan q\u0131zlardan birini qoy.\n\tR\u00fcst\u0259m ilk u\u011furdan o q\u0259d\u0259r sevinmi\u015f, \u00f6z\u00fcn\u0259 o q\u0259d\u0259r arxay\u0131n olmu\u015fdu ki, S\u0259kin\u0259nin dedikl\u0259rini ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fcrd\u00fc, bunu arvada m\u0259xsus bir vasvas\u0131l\u0131q hesab edirdi. S\u0259kin\u0259nin m\u0259sl\u0259h\u0259t ver\u0259c\u0259k hakiman\u0259 bir \u0259da il\u0259 dan\u0131\u015fmas\u0131 is\u0259 R\u00fcst\u0259min daxilind\u0259 n\u0259yi is\u0259 t\u0259hqir edir, onu ac\u0131qland\u0131r\u0131rd\u0131. Bu hissin t\u0259siri il\u0259 olmal\u0131d\u0131r ki, arvad\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmaz qay\u011f\u0131lar v\u0259 t\u0259la\u015fla titr\u0259y\u0259n s\u0259si d\u0259, bir q\u0259d\u0259r \u0259vv\u0259lki cazib\u0259dar, t\u0259rav\u0259tli v\u0259 isti b\u0259d\u0259ni d\u0259 indi namehriban v\u0259 azca yaban\u00e7\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Arvad susub durduqda R\u00fcst\u0259m d\u0259 dan\u0131\u015fmad\u0131. Qalife \u015falvar\u0131n\u0131n enli cibind\u0259n \u00e7ubu\u011funu v\u0259 t\u00fct\u00fcn qab\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xartd\u0131, yava\u015f-yava\u015f doldurma\u011fa ba\u015flad\u0131. S\u0259kin\u0259 g\u00f6zalt\u0131 ona baxd\u0131. R\u00fcst\u0259m bu bax\u0131\u015flar\u0131 duysa da, \u0259h\u0259miyy\u0259t verm\u0259di. S\u0259kin\u0259 yenid\u0259n mill\u0259ri g\u00f6t\u00fcr\u00fcb corab toxumaqla m\u0259\u015f\u011ful oldu. R\u00fcst\u0259m \u00e7ubu\u011fu al\u0131\u015fd\u0131r\u0131b \u00e7\u0259kdi, azca y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fmi\u015f kimi yava\u015fdan:\n\t- Bilirs\u0259n, arvad, - dedi, - m\u0259n ham\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcb-bi\u00e7mi\u015f\u0259m, q\u0259rar\u0131m bu olub ki, sabahdan ba\u011f\u00e7ada i\u015fl\u0259y\u0259s\u0259n.     \n\tS\u0259kin\u0259 g\u00f6z dolusu \u0259rin\u0259 bax\u0131b g\u00fcl\u00fcms\u0259di, yava\u015fdan, lakin bayaqk\u0131ndan se\u00e7il\u0259n daha ciddi bir ah\u0259ngl\u0259 dedi:\n\t- Ay R\u00fcst\u0259m, b\u0259s azadl\u0131q, b\u0259rab\u0259rlik n\u0259 oldu? H\u0259mi\u015f\u0259 arvad da, ki\u015fi d\u0259 birdir dey\u0259nl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 s\u0259n olmusan. Ax\u0131, b\u0259rab\u0259rlik, azadl\u0131q olan yerd\u0259 bel\u0259 q\u0259rar\u0131 s\u0259n \u00f6z\u00fcn haqq\u0131nda \u00e7\u0131xara bil\u0259rs\u0259n, m\u0259nim haqq\u0131mda yox.\n\t- Azadl\u0131q m\u0259g\u0259r \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131qd\u0131r? \u018frin \u0259r yeri var, arvad\u0131n arvad! \u2013 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi g\u00fcld\u00fc, yar\u0131zarafatla davam etdi: - Yoxsa bu evd\u0259 bizim bir ixtiyar\u0131m\u0131z yoxdur?\n\t- Bu evd\u0259 s\u0259nin \u00e7ox ixtiyar\u0131n var. Amma o \u015fey ki, t\u0259kc\u0259 m\u0259n\u0259 aiddir, m\u0259n bil\u0259r\u0259m. Orda h\u00f6km i\u015fl\u0259m\u0259z!\n\tR\u00fcst\u0259m bildi ki, i\u015fi uduzub. S\u00f6hb\u0259t ki, bu yer\u0259 \u00e7atd\u0131, S\u0259kin\u0259 b\u0259st\u0259boy, yum\u015faq \u0259ndaml\u0131 v\u0259 m\u00fclayim t\u0259bi\u0259tli, inc\u0259 ruhlu bir qad\u0131ndan \u00e7evrilib olur bir qaya par\u00e7as\u0131. N\u0259 qald\u0131rmaq, n\u0259 t\u0259rp\u0259tm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. R\u00fcst\u0259min \u00fcr\u0259yind\u0259 azca \u0259vv\u0259lki cazib\u0259d\u0259n do\u011fmu\u015f son q\u0131\u011f\u0131lc\u0131m da s\u00f6nd\u00fc. \u00c7ubu\u011funu t\u00fcst\u00fcl\u0259d\u0259-t\u00fcst\u00fcl\u0259d\u0259 ba\u011f\u00e7ada g\u0259zindi, sonra talvar\u0131n alt\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u0259 yer haz\u0131rlay\u0131b soyundu v\u0259 y\u0131x\u0131l\u0131b yatd\u0131.\n\tBu ilk ixtilaf onlar\u0131n h\u0259r ikisinin \u00fcr\u0259yind\u0259 n\u0259 is\u0259 a\u011f\u0131r da\u015f kimi yat\u0131b qald\u0131, m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 soyuq bir iz buraxd\u0131. Yaln\u0131z m\u00fcharib\u0259 ba\u015flanandan 6 ay sonra R\u00fcst\u0259m c\u0259bh\u0259l\u0259rd\u0259 vuru\u015fark\u0259n ayr\u0131l\u0131qdan do\u011fan q\u00fcss\u0259ninmi, m\u00fcharib\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olan g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z facian\u0259 t\u0259sad\u00fcfl\u0259rinmi \u00fcr\u0259yini yum\u015faltmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 bu fikr\u0259 g\u0259ldi ki, S\u0259kin\u0259 haql\u0131d\u0131r, y\u00fcz d\u0259f\u0259 haql\u0131d\u0131r. Bu zaman o, ad qazanaraq, manqaba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015fdu. Bunun say\u0259sind\u0259 d\u0259 R\u00fcst\u0259min bir c\u00fct balas\u0131na h\u0259m anal\u0131q, h\u0259m d\u0259 atal\u0131q etmi\u015fdi, onlar\u0131n h\u0259yati t\u0259l\u0259b v\u0259 ehtiyaclar\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259m\u0259kl\u0259, \u00f6zl\u0259rini oxutmu\u015f, m\u0259kt\u0259bd\u0259n ayr\u0131lma\u011fa, b\u0259zi u\u015faqlar kimi yol q\u0131ra\u011f\u0131nda qarp\u0131z v\u0259 alma satmaq d\u0259r\u0259c\u0259sin\u0259 enm\u0259y\u0259 qoymam\u0131\u015fd\u0131. Plan\u0131 art\u0131qlamasil\u0259 yerin\u0259 yetirdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn rayon q\u0259zetind\u0259 \u015f\u0259klini d\u0259 \u00e7\u0259kmi\u015fdil\u0259r. R\u00fcst\u0259m bu \u015f\u0259kli alanda 1942-ci ilin may ay\u0131 idi. O, a\u011f\u0131r g\u00fcnl\u0259rd\u0259 S\u0259kin\u0259nin \u015f\u0259klini qoynuna basm\u0131\u015f, alt\u0131ndak\u0131 yaz\u0131n\u0131 t\u0259krar-t\u0259krar oxuduqca \u00fcr\u0259yi da\u011fa d\u00f6nm\u00fc\u015fd\u00fc. El\u0259 onda da S\u0259kin\u0259y\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131 ki, ba\u011f\u0131\u015fla, ne\u00e7\u0259 il \u0259vv\u0259lki s\u00f6z-sovun g\u00fcnah\u0131 m\u0259nd\u0259dir, s\u0259hv etmi\u015f\u0259m! \u0130ki  il vuru\u015fduqdan sonra yaralanaraq h\u0259rbi hospitalda yatan, yenid\u0259n c\u0259bh\u0259y\u0259 qay\u0131dan v\u0259 n\u0259hay\u0259t, a\u011f\u0131r yaralanaraq m\u00fcharib\u0259 qurtarmam\u0131\u015f ordenl\u0259rl\u0259 geri d\u00f6n\u0259n R\u00fcst\u0259m ail\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n el\u0259 bir h\u0259rar\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f, arvad\u0131nda el\u0259 bir rayih\u0259 v\u0259 mehribanl\u0131q g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc ki, \u00f6mr\u00fc boyu bir daha onunla t\u0259rsl\u0259\u015fm\u0259y\u0259cyin\u0259, he\u00e7 bir arzusuna qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xmayaca\u011f\u0131na \u00f6z al\u0259mind\u0259 and i\u00e7mi\u015fdi.\n\n\n3\n\n\tLakin hisssiyyat\u0131n co\u015fdu\u011fu v\u0259 hans\u0131 bir s\u0259b\u0259bd\u0259ns\u0259 ruhun oynad\u0131\u011f\u0131 zaman, i\u00e7il\u0259n andlara h\u0259r k\u0259s sadiq qal\u0131rm\u0131? Yava\u015f-yava\u015f zaman hissiyyat\u0131 yat\u0131rd\u0131b ruhu sakit etdiyi kimi, bu and d\u0259qiq\u0259l\u0259rini d\u0259 \u00e7oxlar\u0131n\u0131n hafiz\u0259sind\u0259n silib apar\u0131r v\u0259 \u00fcst\u00fcn\u0259 qal\u0131n bir p\u0259rd\u0259 \u00e7\u0259kir. R\u00fcst\u0259min d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 s\u00f6z verdiyi o zamandan ill\u0259r g\u0259lib getmi\u015fdi. H\u0259m d\u0259 y\u00fcz ilin, min ilin hadis\u0259l\u0259ri il\u0259 dolu olan ill\u0259r! Bu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 n\u0259l\u0259r olmam\u0131\u015fd\u0131, n\u0259 q\u0259d\u0259r sular axm\u0131\u015f, n\u0259 q\u0259d\u0259r adamlar h\u0259lak olmu\u015f, torpa\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 n\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r ba\u015f vermi\u015fdi. B\u00f6y\u00fck bir m\u00fcharib\u0259nin getdikc\u0259 q\u0131z\u0131\u015fan alovlar\u0131 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri, k\u0259ndl\u0259ri yand\u0131r\u0131b-yaxm\u0131\u015f v\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259ti kifay\u0259t q\u0259d\u0259r yorduqdan sonra s\u00f6nm\u00fc\u015fd\u00fc. Amans\u0131z \u00f6l\u00fcm v\u0259 f\u0259lak\u0259tin \u0259lind\u0259n qurtarm\u0131\u015f ruhu \u0259zgin v\u0259 yor\u011fun insanlar daha xo\u015f bir h\u0259yat v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k namin\u0259 x\u0259rab\u0259l\u0259ri yenid\u0259n tikm\u0259y\u0259, \u015f\u00fcur v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tin yeni y\u00fcks\u0259li\u015fi \u00fc\u00e7\u00fcn daha geni\u015f yollar a\u00e7ma\u011fa \u00f6z\u00fcnd\u0259 q\u00fcvv\u0259 tapm\u0131\u015f, g\u0259rginlik v\u0259 yeni m\u0259hrumiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n qorxmayaraq i\u015f\u0259 giri\u015fmi\u015fdi. N\u0259tic\u0259d\u0259 da\u011f\u0131lm\u0131\u015f k\u0259ndl\u0259r v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r yenid\u0259n canlanm\u0131\u015f, yeni evl\u0259r, yeni k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259r sal\u0131nm\u0131\u015f, yeni n\u0259sil meydana g\u0259lmi\u015fdi.\n\tR\u00fcst\u0259min \u00f6z evind\u0259 balaca u\u015faq kimi qoyub getdiyi Qara\u015f indi 24 ya\u015f\u0131nda b\u00f6y\u00fck bir ki\u015fi olmu\u015fdu. G\u0259lin-g\u0259lin oynayan P\u0259r\u015fan 21 ya\u015f\u0131na \u00e7at\u0131b orta m\u0259kt\u0259b qurtarm\u0131\u015fd\u0131. R\u00fcst\u0259min qara gur sa\u00e7lar\u0131 \u00e7oxdan seyr\u0259kl\u0259\u015fmi\u015f v\u0259 \u00e7alla\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Ona R\u00fcst\u0259m \u201cki\u015fi\u201d, yaxud R\u00fcst\u0259m \u201c\u0259mi\u201d dey\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259n bir n\u0259sil yaranm\u0131\u015fd\u0131. \n\t\u0130ndi S\u0259kin\u0259nin d\u0259 ba\u015f\u0131 qar s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015f dik bir t\u0259p\u0259y\u0259 ox\u015fay\u0131rd\u0131. G\u00f6zl\u0259rinin d\u00f6vr\u0259sind\u0259 v\u0259 a\u00e7\u0131q geni\u015f aln\u0131nda balaca q\u0131r\u0131\u015flar  \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lmi\u015fdi.\n\tLakin R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u015fax v\u0259 enli k\u00fcr\u0259yi h\u0259l\u0259 d\u0259 \u0259yilm\u0259diyi kimi, S\u0259kin\u0259nin d\u0259 g\u0259rd\u0259ni \u00f6z t\u0259nas\u00fcb\u00fcn\u00fc, iri g\u00f6zl\u0259ri \u00f6z cazib\u0259dar h\u0259yat i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 itirm\u0259mi\u015fdi.\n\tBirc\u0259 \u015fey vard\u0131 ki, R\u00fcst\u0259m ki\u015fini xasiyy\u0259ti \u00e7ox d\u0259yi\u015fmi\u015fdi. S\u0259kin\u0259, qad\u0131nlara m\u0259xsus bir h\u0259ssasl\u0131qla \u0259rin\u0259 diqq\u0259t yetir\u0259r\u0259k hiss etmi\u015fdi ki, o \u00e7ox s\u0259birsiz olmu\u015fdur. B\u0259z\u0259n x\u0131rda bir \u015fey \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0131z\u0131\u015f\u0131b \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131r, fikrin\u0259 qar\u015f\u0131 fikir dey\u0259nl\u0259r\u0259 zorla qulaq as\u0131r, zahir\u0259n sussa da, daxild\u0259 az qal\u0131r ki, partlas\u0131n. S\u0259kin\u0259 bunu d\u0259 hiss etmi\u015fdi ki, zaman R\u00fcst\u0259m ki\u015finin ona qar\u015f\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 yum\u015faq duy\u011fular\u0131n\u0131 poza bilm\u0259mi\u015fdir, el\u0259 indi d\u0259 \u0259vv\u0259lkil\u0259r kimi \u0259ri onunla n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fcbahis\u0259 ets\u0259 d\u0259, q\u0131z\u0131\u015fsa da, ax\u0131rda soyuyub tabe olur v\u0259 dedikl\u0259rin\u0259 \u0259m\u0259l edir, h\u00f6vs\u0259l\u0259sizliyi v\u0259 tez q\u0131z\u0131\u015fma\u011f\u0131 is\u0259 l\u0259n\u0259t\u0259 g\u0259lmi\u015f m\u00fcharib\u0259nin n\u0259tic\u0259si idi. H\u0259r halda S\u0259kin\u0259 bel\u0259 izah ed\u0259r\u0259k \u0259rin\u0259 daha art\u0131q mehribanl\u0131q g\u00f6st\u0259rir, h\u00f6vs\u0259l\u0259sini pozacaq h\u0259r \u015feyin qaba\u011f\u0131n\u0131 \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n alma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Ail\u0259d\u0259, \u00f6z aralar\u0131nda ba\u015f ver\u0259n v\u0259 h\u0259yat\u0131n g\u00fcnd\u0259lik z\u0259ruri ehtiyaclar\u0131na toxunan m\u00fcbahis\u0259l\u0259rd\u0259 o, he\u00e7 vaxt R\u00fcst\u0259m ki\u015fini q\u0131z\u0131\u015facaq hala g\u0259tirmir, tez g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 gedirdi. Lakin o \u015fey ki, \u0259rinin ictimai v\u0259ziyy\u0259tin\u0259, xalq qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 n\u00fcfuzuna v\u0259 ail\u0259nin taleyin\u0259 toxunurdu, o \u015feyd\u0259 S\u0259kin\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ft n\u0259 oldu\u011funu bilmir, qaya kimi m\u00f6hk\u0259m dururdu. Bir h\u0259ft\u0259 \u0259vv\u0259l yenic\u0259 yerl\u0259rin\u0259 girmi\u015fdil\u0259r ki, S\u0259kin\u0259 sevinc\u0259k \u0259rin\u0259 dedi:\n\t- Ay ki\u015fi, g\u00f6z\u00fcn ayd\u0131n, Qara\u015f evl\u0259nm\u0259k fikrin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb...         \n\t- Saqqal\u0131n\u0131 subayl\u0131qda a\u011fartmayacaqd\u0131 ki. Yax\u015f\u0131 fikirdir, g\u00f6zalt\u0131s\u0131 var, ya yox?\n\t- Olmasayd\u0131, s\u00f6z\u00fc a\u00e7mazd\u0131. H\u0259r \u015feyi dan\u0131\u015f\u0131b qurtar\u0131blar, q\u0131z da \u015f\u0259h\u0259rli q\u0131z\u0131d\u0131r. Deyir\u0259m, haral\u0131 olur-olsun, adam olsun. Nan\u0259cibin\u0259 rast g\u0259lm\u0259y\u0259k.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi q\u0259ti s\u0259sl\u0259:\n\t- G\u0259lm\u0259zs\u0259n, arvad. Qara\u015f s\u0259nin s\u00fcd\u00fcn\u00fc \u0259mib, m\u0259nim \u00e7\u00f6r\u0259yimi yeyib, rast\u0131na pis adam \u00e7\u0131xmaz! \u2013 dedi.  \n\tS\u0259kin\u0259, \u201c\u015f\u0259r\u0259-\u015fur q\u0131zlara tu\u015f g\u0259l\u0259n yax\u015f\u0131 adamlar azd\u0131rm\u0131\u201d dey\u0259 etiraz etm\u0259k ist\u0259di. Lakin bunu b\u0259dniyy\u0259tlik sanaraq susdu v\u0259 \u0259rinin fikri il\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131:\n\t- S\u0259n dey\u0259n olsun, ki\u015fi.\n\tS\u0259kin\u0259nin verdiyi x\u0259b\u0259r R\u00fcst\u0259m ki\u015finin lap \u00fcr\u0259yind\u0259n idi. Bunu e\u015fid\u0259n kimi sanki \u00fcst\u00fcnd\u0259n a\u011f\u0131r bir y\u00fck g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc. Son zamanlar R\u00fcst\u0259m ki\u015fi o\u011flunun tora d\u00fc\u015fm\u0259sind\u0259n, pis bir g\u00fcnah i\u015fl\u0259m\u0259sind\u0259n qorxurdu. 24 ya\u015fl\u0131, can\u0131-ba\u015f\u0131 sa\u011flam, istiqanl\u0131 bir o\u011flan \u00f6z\u00fcn\u00fc n\u0259 q\u0259d\u0259r saxlayacaqd\u0131. \u00d6z\u00fc d\u0259 hans\u0131 q\u0131z-g\u0259lin onu g\u00f6r\u00fcr, r\u0259ng verib r\u0259ng al\u0131r, a\u011f sin\u0259l\u0259r gizli bir ah il\u0259 qalx\u0131b enir, qara g\u00f6zl\u0259rd\u0259n q\u0131\u011f\u0131lc\u0131m \u00e7\u0131x\u0131r. Pey\u011f\u0259mb\u0259r d\u0259 olsa bu tilsim\u0259 dayana bilm\u0259z, handak\u0131 cavan o\u011flan ola!..\n\t- Arvad, g\u0259lini n\u0259 q\u0259d\u0259r tez g\u0259tirs\u0259n, o q\u0259d\u0259r yax\u015f\u0131d\u0131r...    \n\t- El\u0259 \u00f6z\u00fc d\u0259 onu deyir, deyir ki, ana, ota\u011f\u0131 haz\u0131rla, q\u0131z\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcm g\u0259lim...\n\tQarda\u015f\u0131n\u0131n evl\u0259nm\u0259k fikri P\u0259r\u015fan\u0131 ham\u0131dan art\u0131q sevindirdi. O, s\u0259h\u0259rd\u0259n ax\u015fama q\u0259d\u0259r at\u0131l\u0131b-d\u00fc\u015f\u00fcr, oxuyur, anas\u0131n\u0131n boynunu qucaqlay\u0131r, Qara\u015f\u0131n ota\u011f\u0131n\u0131 s\u0259liq\u0259y\u0259 sal\u0131r, g\u00fcnd\u0259 y\u00fcz d\u0259f\u0259 bu s\u0259liq\u0259ni pozub yenid\u0259n d\u00fcz\u0259ldir, yorulmaq bilmirdi. \n\tLakin birc\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259 evd\u0259ki \u00fcmumi raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 ah\u0259ngi pozdu. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi Qara\u015fa a\u011f\u0131ll\u0131-ba\u015fl\u0131 toy qurmaq fikrind\u0259 idi. O, rayonun adl\u0131-sanl\u0131 adamlar\u0131n\u0131, h\u0259tta r\u0259hb\u0259rl\u0259rini d\u0259 toya y\u0131\u011fmaq, b\u00f6y\u00fck s\u00fcfr\u0259 a\u00e7\u0131b karvan kimi dal-dala d\u00fcz\u00fcl\u0259n \u201cPobeda\u201dlarda g\u0259lini g\u0259tirm\u0259k ist\u0259yirdi. Bu fikir P\u0259r\u015fan\u0131n da \u00fcr\u0259yind\u0259n oldu. Yax\u015f\u0131 b\u0259 d\u0259bd\u0259b\u0259li toy q\u0131za na\u011f\u0131l kimi maraql\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc, b\u00fct\u00fcn x\u0259yal\u0131n\u0131 oynad\u0131rd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi v\u0259 P\u0259r\u015fan\u0131n g\u00f6zl\u0259diyinin \u0259ksin\u0259 olaraq, S\u0259kin\u0259 b\u00fct\u00fcn bunlara etiraz edib dedi:\n\t- Bu d\u0259bd\u0259b\u0259ni neyl\u0259yirs\u0259n, ay ki\u015fi! Tan\u0131\u015f-bili\u015fd\u0259n, Qara\u015f\u0131n dost-a\u015fnas\u0131ndan be\u015f-on adam \u00e7a\u011f\u0131r, sakitc\u0259 g\u0259lini g\u0259tir g\u0259l, qurtars\u0131n getsin.\n\t- Yox, ay S\u0259kin\u0259. Bir o\u011flumuz var, niy\u0259 \u00fcr\u0259yin\u0259 d\u0259y\u0259k. Qoy dost-a\u015fna da dem\u0259sin ki, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi simiclik el\u0259di, mal\u0131na q\u0131ymad\u0131. Ya da qorxusundan toy el\u0259m\u0259di. G\u0259lin d\u0259 g\u00f6rs\u00fcn ki, biz o\u011flumuzun xo\u015fb\u0259xtliyi \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 \u015feyi \u0259sirg\u0259mirik.\n\t- H\u0259, h\u0259, ay n\u0259n\u0259, qoy Qara\u015f qa\u011fama bir yax\u015f\u0131 toy quraq! \u2013 dey\u0259 P\u0259r\u015fan da s\u00f6hb\u0259t\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131, - qoy xo\u015fb\u0259xt olsunlar.\n\t- Ay bala, xo\u015fb\u0259xtlik m\u0259g\u0259r toyun zorbal\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r? Bu atan m\u0259ni g\u0259tir\u0259nd\u0259 bir zurna \u00e7alan da yox idi. N\u0259 oldu, biz b\u0259db\u0259xt olduq?   \n\t- Biz evl\u0259n\u0259n g\u00fcnl\u0259r ba\u015fqa, ay arvad. Onda m\u0259n muzdur, yoxsulun biri idim. S\u0259n d\u0259 b\u0259y q\u0131z\u0131 deyildin. N\u0259 kolxoz var idi, n\u0259 d\u0259 bu eyvanl\u0131 ikim\u0259rt\u0259b\u0259 ev. \u0130ndi is\u0259 allaha \u015f\u00fck\u00fcr, h\u0259r \u015feyimiz var. Varl\u0131\u011fa n\u0259 darl\u0131q. Qoy Qara\u015f balaya bir toy d\u00fcz\u0259ldim ki, s\u0259si Mu\u011fan d\u00fcz\u00fcn\u0259 yay\u0131ls\u0131n.\n\t- S\u0259si Mu\u011fan d\u00fcz\u00fcn\u0259 d\u0259 yay\u0131lar, b\u0259lk\u0259 bir az da o yana. Bak\u0131ya da gedib \u00e7\u0131xar. Amma qorxuram, bu s\u0259sd\u0259n \u00f6z qula\u011f\u0131m\u0131z bata, - deyib S\u0259kin\u0259 m\u0259nal\u0131 g\u00f6zl\u0259rl\u0259 \u0259rin\u0259 baxd\u0131. Lakin n\u0259 bax\u0131\u015flar, n\u0259 d\u0259 arvad\u0131n\u0131n s\u0259sind\u0259ki titr\u0259yi\u015f R\u00fcst\u0259m ki\u015fini inand\u0131rmad\u0131. M\u00fcbahis\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r yum\u015faq bir \u015f\u0259kild\u0259 gets\u0259 d\u0259, onlar q\u0259ti bir q\u0259rara g\u0259l\u0259 bilm\u0259dil\u0259r. H\u0259r k\u0259s \u00f6z d\u0259lill\u0259rini g\u0259tirdikc\u0259 aralar\u0131ndak\u0131 ixtilaf d\u0259rinl\u0259\u015fdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ehtiyats\u0131zl\u0131q edib S\u0259kin\u0259y\u0259 ac\u0131qland\u0131 da:\n\t- Lap \u0259buc\u0259hl olub getmis\u0259n, arvad. M\u0259n a\u011fz\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131b \u201ch\u0259\u201d dem\u0259mi\u015f, s\u0259n ordan q\u0131\u015fq\u0131r\u0131rsan \u201cyox\u201d. \n\t- M\u0259n \u0259buc\u0259hl olmam\u0131\u015fam, el\u0259 \u0259vv\u0259lki m\u0259n\u0259m. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr s\u0259nin m\u0259caz\u0131n t\u00fcndl\u0259\u015fib, saqqal\u0131n a\u011fard\u0131qca yeri\u015fini itirirs\u0259n.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi q\u0259z\u0259bl\u0259n\u0259r\u0259k, \u201cs\u00f6z m\u0259nimkidir!\u201d deyib evd\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131. \u0130dar\u0259y\u0259 getdi. Bu m\u00fcbahis\u0259 onlar\u0131n talvara qald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f t\u0259n\u0259kl\u0259rl\u0259, nar v\u0259 alma-armud a\u011faclar\u0131 il\u0259 \u0259hat\u0259 olunmu\u015f ikim\u0259rt\u0259b\u0259li, eyvanl\u0131 evind\u0259 z\u0259if bir soyuqluq yaratd\u0131. Lakin R\u00fcst\u0259m ki\u015fi arvad\u0131n\u0131n k\u00f6nl\u00fcn\u00fc alaca\u011f\u0131na, \u00f6z ist\u0259diyin\u0259 raz\u0131 salaca\u011f\u0131na inan\u0131rd\u0131.\n\tErt\u0259si g\u00fcn yen\u0259 evind\u0259 oturub dalbadal \u00e7ubu\u011funu t\u00fcst\u00fcl\u0259tdiyi zaman S\u0259kin\u0259nin soyudu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Onu \u00e7a\u011f\u0131rmaq ist\u0259r kimi \u00f6sk\u00fcrd\u00fc. S\u0259kin\u0259 g\u0259lm\u0259di.\n\tN\u0259hay\u0259t, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi dayana bilm\u0259yib s\u0259sl\u0259di:\n\t- S\u0259kin\u0259!  \n\tS\u0259kin\u0259d\u0259n cavab \u00e7\u0131xmad\u0131; R\u00fcst\u0259m ki\u015fi kibrit \u00e7\u00f6p\u00fc il\u0259 \u00e7ubu\u011funu qurdalad\u0131 v\u0259 ba\u015f\u0131n\u0131 qald\u0131rmadan bir d\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131:\n\t- S\u0259kin\u0259, hardasan?!\n\tYen\u0259 S\u0259kin\u0259d\u0259n s\u0259s \u00e7\u0131xmad\u0131qda ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7iyninin \u00fcst\u00fcnd\u0259n dala \u00e7evirdi. Art\u0131q radionu i\u015f\u0259 salm\u0131\u015f P\u0259r\u015fana baxd\u0131, tamamil\u0259 ba\u015fqa bir s\u0259sl\u0259, x\u00fcsusi mehribanl\u0131q v\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t dolu yum\u015faq bir s\u0259sl\u0259:\n\t- Q\u0131z\u0131m, yeri g\u00f6r, anan hardad\u0131r. \u00c7a\u011f\u0131r g\u0259lsin, dan\u0131\u015faq! \u2013 dedi v\u0259 \u00f6z\u00fc d\u0259 t\u0259\u0259cc\u00fcb etdi ki, \u201cS\u0259kin\u0259\u201d \u00e7a\u011f\u0131randa niy\u0259 s\u0259si bu q\u0259d\u0259r s\u0259rt, \u201cP\u0259r\u015fan\u201d \u00e7a\u011f\u0131randa bu q\u0259d\u0259r yum\u015faq \u00e7\u0131x\u0131r. Qara, uzun sa\u00e7lar\u0131n\u0131 qo\u015falay\u0131b sin\u0259si a\u015fa\u011f\u0131 sallam\u0131\u015f P\u0259r\u015fan \u00e7evik bir h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259 yenid\u0259n qalxd\u0131, iki \u0259liyl\u0259 atas\u0131n\u0131n boynunu qucaqlay\u0131b qula\u011f\u0131n\u0131n dibind\u0259n \u00f6pd\u00fc v\u0259:\n\t- G\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getm\u0259y\u0259s\u0259n, ha... \u2013 dey\u0259r\u0259k anas\u0131n\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn eyvana qa\u00e7d\u0131. \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi i\u015f\u0131ql\u0131 v\u0259 bir az bic g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 q\u0131z\u0131n dal\u0131nca baxd\u0131, g\u00fcl\u00fcms\u0259yib:\n\t- Lap anas\u0131n\u0131n burnundan d\u00fc\u015f\u00fcb, - dedi v\u0259 durub otaqda g\u0259zindi. Arvad\u0131 g\u0259l\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r f\u00fcrs\u0259td\u0259n istifad\u0259 edib bir d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc, fikrind\u0259 bir d\u0259 g\u00f6t\u00fcr-qoy etdi ki, s\u00f6z\u00fc haradan ba\u015flas\u0131n, nec\u0259 etsin, S\u0259kin\u0259ni nec\u0259 raz\u0131 sals\u0131n. H\u0259r halda dala\u015fma\u011f\u0131n, zil\u0259 \u00e7\u0131xma\u011f\u0131n m\u0259nas\u0131 yoxdur. Ucadan ba\u015flarsan, arvad da q\u0131z\u0131\u015far. Evin sirri h\u0259y\u0259t\u0259 \u00e7\u0131xar, k\u0259nd\u0259 yay\u0131lar. Bunu da bir zurna el\u0259yib \u00e7alarlar. N\u0259 \u00e7ox h\u0259v\u0259skar\u0131. \u018friz\u0259bazlar onsuz da s\u00f6z axtar\u0131rlar. \u00dc\u00e7 g\u00fcn \u0259vv\u0259lki m\u00fcbahis\u0259 d\u0259 nahaq idi. G\u00fcnah\u0131n bir az\u0131 S\u0259kin\u0259d\u0259 is\u0259, bir az\u0131 da m\u0259nim \u00f6z\u00fcmd\u0259dir. Ax\u0131, n\u0259 i\u015fin var, verirs\u0259n arvadnan a\u011f\u0131z-a\u011f\u0131za? G\u00f6r\u00fcrs\u0259n t\u0259rs damar\u0131 tutub, dan\u0131\u015fma, \u00e7\u0131x get, havas\u0131 ke\u00e7\u0259nd\u0259 qay\u0131t, bir az oras\u0131n\u0131-buras\u0131n\u0131 s\u0131\u011falla, pamb\u0131q kimi yum\u015fals\u0131n, ist\u0259diyin\u0259 raz\u0131 sal. S\u0259br il\u0259 halva olur ey qora s\u0259nd\u0259n... Bir d\u0259 ki, vallah, g\u00fclm\u0259li i\u015fdir, \u0259slin\u0259 baxanda m\u0259nas\u0131z bir \u015feydir. Bunun \u00fcst\u00fcnd\u0259 he\u00e7 s\u00f6z g\u00fcl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 d\u0259ym\u0259z. Arvadd\u0131r, \u00fcr\u0259yi z\u0259ifdir, h\u0259r g\u00fcn bir s\u00f6z e\u015fidir, qorxur... qorxur ki, m\u0259ni i\u015fd\u0259n \u00e7sonra da Telli arvad\u0131n dilin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259, \u00fcst\u00fcn\u0259 ayaq alalar. Daha demir ki, m\u0259n atayam, \u00fcr\u0259yimin min arzusu var. O\u011ful b\u00f6y\u00fctm\u00fc\u015f\u0259m, toyunu da g\u00f6rm\u0259k ist\u0259yir\u0259m.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi qay\u0131d\u0131b yerind\u0259 oturdu, \u00e7ubu\u011funu al\u0131\u015fd\u0131r\u0131b s\u00fcm\u00fcr\u0259r\u0259k, xo\u015f x\u0259yallara getdi. Qara\u015f\u0131n u\u015faql\u0131\u011f\u0131, m\u0259kt\u0259b\u0259 getm\u0259si, cavanla\u015f\u0131b boya-buxuna \u00e7atd\u0131\u011f\u0131 ill\u0259r yad\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fckc\u0259 f\u0259r\u0259hind\u0259n \u00fcz\u00fc g\u00fcl\u00fcr, bel\u0259 bir o\u011ful atas\u0131 oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn iftixar edirdi. \u0130ndi h\u0259min bu Qara\u015f evl\u0259nm\u0259k fikrin\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. H\u0259tta ata v\u0259 anadan x\u0259b\u0259rsiz \u00f6z\u00fcn\u0259 adaxl\u0131 da tapm\u0131\u015fd\u0131. Bu bar\u0259d\u0259 ne\u00e7\u0259 g\u00fcn \u0259vv\u0259l anas\u0131na x\u0259b\u0259r vermi\u015fdi. Qara\u015f u\u015faql\u0131qdan atas\u0131 il\u0259 hesabla\u015fsa da, anas\u0131 ik\u0259 daha a\u00e7\u0131q idi. H\u0259r h\u0259v\u0259s v\u0259 arzusunu \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259km\u0259d\u0259n anas\u0131na a\u00e7ard\u0131. S\u0259kin\u0259 d\u0259 gec\u0259l\u0259r R\u00fcst\u0259m ki\u015fi il\u0259 yast\u0131\u011fa ba\u015f qoyanda g\u00f6r\u00fcb e\u015fitdikl\u0259rini, u\u015faqlar\u0131n\u0131n ist\u0259kl\u0259rini ona dan\u0131\u015fard\u0131. B\u0259z\u0259n bu uzun v\u0259 h\u0259zin s\u00f6hb\u0259tl\u0259r gec\u0259yar\u0131s\u0131na q\u0259d\u0259r \u00e7\u0259k\u0259rdi. N\u0259hay\u0259t, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u201cyast\u0131q s\u00f6hb\u0259ti qurtarmaz, arvad, yat, g\u00f6r\u0259k s\u0259h\u0259r n\u0259 g\u00f6st\u0259rir\u201d dey\u0259r v\u0259 yuxuya ged\u0259rdi. Bu xatir\u0259l\u0259r R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcr\u0259yini daha da yum\u015faltd\u0131. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u00e7iynin\u0259 a\u011f sa\u00e7aql\u0131 b\u00f6y\u00fck yun \u015fal salm\u0131\u015f S\u0259kin\u0259 i\u00e7\u0259ri gir\u0259nd\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131:\n\t- H\u0259, arvad, hirsin soyuyub, ya yox?\n\tS\u0259kin\u0259 a\u011f, gird\u0259 \u00fcz\u00fcnd\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00e7\u0131raq kimi yanan v\u0259 ona x\u00fcsusi g\u00f6z\u0259llik ver\u0259n mavi g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 \u0259rin\u0259 yoxlay\u0131c\u0131 bir n\u0259z\u0259r sald\u0131:\n\t- S\u0259nin hirsin soyusun, m\u0259nd\u0259 hirs yoxdur, - dedi v\u0259 q\u0131z\u0131na d\u00f6nd\u00fc: - S\u0259n niy\u0259 mar\u0131tlay\u0131b durmusan, \u00fcz\u00fcmd\u0259 \u0259rik a\u011fac\u0131 bitm\u0259yib ki... \u00c7\u0131x get i\u015fin\u0259.\n\tP\u0259r\u015fan anas\u0131na q\u0131s\u0131ldd\u0131:\n\t- N\u0259n\u0259, s\u0259n qa\u011fam\u0131n can\u0131, raz\u0131 ol. \n\t- Raz\u0131 olar, raz\u0131 olar, - dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi q\u0131z\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 ox\u015fad\u0131.\n\tS\u0259kin\u0259, \u0259rinin yar\u0131zarafatla deyilmi\u015f s\u00f6zl\u0259rin\u0259 ciddi cavab verdi:\n\t- Ay ki\u015fi, bu i\u015f t\u0259kc\u0259 s\u0259nin i\u015fin olsayd\u0131, m\u0259n a\u011fz\u0131ma su al\u0131b oturard\u0131m, dey\u0259rdim qoy bildiyini el\u0259sin, bar\u0131n\u0131 da \u00f6z\u00fc yey\u0259c\u0259k, b\u0259las\u0131n\u0131 da. Amma t\u0259kc\u0259 s\u0259n\u0259 aidiyy\u0259ti olan i\u015f deyil. P\u0259r\u015fana da, Qara\u015fa da, m\u0259n\u0259 d\u0259xli var, ax\u0131r\u0131 pis olanda \u00fc\u00e7\u00fcm\u00fcz d\u0259 \u00fcz\u00fcm\u00fcz\u00fc tutaca\u011f\u0131q s\u0259n\u0259. Yax\u015f\u0131, m\u0259n he\u00e7, m\u0259n yumdum a\u011fz\u0131m\u0131, dan\u0131\u015fmad\u0131m, b\u0259s o q\u0131z\u0131na, o o\u011fluna n\u0259 cavab ver\u0259c\u0259ks\u0259n?\n\t- N\u0259yin cavab\u0131n\u0131 ver\u0259c\u0259y\u0259m, ay arvad?! M\u0259n burada n\u0259 cinay\u0259t el\u0259yir\u0259m ki, cavab da verm\u0259li olam? S\u0259n d\u0259 d\u00f6nm\u00fcs\u0259n lap o xoflu x\u0259lif\u0259y\u0259, h\u0259r \u015feyd\u0259n qorxursan.\n\tS\u0259kin\u0259 etiraf etdi:\n\t- H\u0259, qorxuram, niy\u0259 qorxmay\u0131m? Y\u00fcz adam\u0131 y\u0131\u011facaqsan bura, g\u0259lib \u00fcz\u00fcn\u0259 bax\u0131b getm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r ki?! \u00d6z\u00fcn deyirs\u0259n ki, stol a\u00e7aca\u011fam, qoyun k\u0259sdir\u0259c\u0259y\u0259m, d\u00fcy\u00fc islatd\u0131raca\u011fam. X\u0259rci he\u00e7 bilirs\u0259n hara gedib \u00e7\u0131xacaq, he\u00e7 bu bar\u0259d\u0259 fikir el\u0259mis\u0259n?\n\t- Yax\u015f\u0131, x\u0259sislik el\u0259m\u0259 g\u00f6r\u0259k. Be\u015f qoyunun var, \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fc k\u0259s\u0259rik. Y\u0131\u011f\u0131b gora aparmayca\u011f\u0131q ki?  \n\t- Yax\u015f\u0131, qoyunu k\u0259sdin, b\u0259s d\u00fcy\u00fcs\u00fc, b\u0259s ya\u011f\u0131, b\u0259s xuru\u015fu, b\u0259s meyv\u0259si, b\u0259s i\u00e7kisi? Yox, R\u00fcst\u0259m, m\u0259n qolumu \u00e7\u0131rmay\u0131b bel\u0259 qonaql\u0131\u011fa d\u00fcy\u00fc islatmaram. H\u0259l\u0259 oras\u0131n\u0131 demir\u0259m ki, s\u0259n kolxoz s\u0259dris\u0259n, ham\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fc s\u0259nd\u0259dir, s\u0259n bir el\u0259y\u0259nd\u0259, ba\u015fqalar\u0131 be\u015f el\u0259y\u0259c\u0259k. \u00d6z\u00fcm\u00fcz d\u0259 dild\u0259n-dil\u0259 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259yik. Yeyib ged\u0259c\u0259kl\u0259r, on be\u015fini d\u0259 \u00fcst\u00fcn\u0259 qoyub dan\u0131\u015facaqlar. \u0130st\u0259mir\u0259m, yax\u015f\u0131 fikir el\u0259s\u0259n \u00f6z\u00fcn d\u0259 g\u00f6r\u0259rs\u0259n ki, s\u0259n\u0259 yara\u015fan i\u015f deyil. Camaat\u0131n a\u011fz\u0131na d\u00fc\u015f\u0259rs\u0259n.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi s\u0259birli olmaq haqq\u0131ndak\u0131 q\u0259rar\u0131n\u0131 unudaraq, qeyri-ixtiyari \u0259s\u0259bil\u0259\u015fdi:\n\t- Camaat n\u0259 dey\u0259c\u0259k, c\u0259h\u0259nn\u0259m\u0259 desin! Bir o\u011flum var, bir d\u0259f\u0259 evl\u0259ndir\u0259c\u0259y\u0259m. Y\u00fcz d\u0259f\u0259 evl\u0259ndirm\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m ki...Qoy el\u0259 olsun ki, bir u\u015fa\u011f\u0131n da k\u00f6nl\u00fc a\u00e7\u0131ls\u0131n. Ev\u0259 g\u0259l\u0259n yad q\u0131z\u0131 da g\u00f6rs\u00fcn ki, nec\u0259 yer\u0259 g\u0259lir. Camaat da dan\u0131\u015far-dan\u0131\u015far yorular.  \n\t- Ay ki\u015fi, he\u00e7 s\u0259n ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrs\u0259n n\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rsan? Camaata bel\u0259 al\u00e7aq g\u00f6zl\u0259 baxmaq nahaqd\u0131r. Kim ki, camaata xor bax\u0131r, el\u0259 bil o \u00f6z \u0259liyl\u0259 \u00f6z g\u00f6zl\u0259rini ba\u011flay\u0131r, \u00f6z \u015fam\u0131n\u0131 s\u00f6nd\u00fcr\u00fcr. \u00c7\u00fcnki m\u0259n h\u0259l\u0259 bir d\u0259f\u0259 d\u0259 g\u00f6rm\u0259mi\u015f\u0259m ki, bu camaat dey\u0259n s\u00f6z yalan \u00e7\u0131xs\u0131n. Bir adam bar\u0259sind\u0259 camaat pis dedi, bil ki, o adam el\u0259 do\u011frudan da pisdir. El\u0259 i\u015f tut ki, camaat h\u0259mi\u015f\u0259 yax\u015f\u0131 desin. \u018fbl\u0259h o k\u0259sl\u0259rdir ki, pis \u0259m\u0259l\u0259 yol verirl\u0259r. Camaat da adlar\u0131n\u0131 pisliy\u0259 \u00e7a\u011f\u0131randa x\u0259tirl\u0259rin\u0259 d\u0259yir, ba\u015flay\u0131rlar k\u00f6hn\u0259 b\u0259yl\u0259r kimi yek\u0259-yek\u0259 dan\u0131\u015fma\u011fa. Yax\u015f\u0131s\u0131 budur n\u0259 pis i\u015f tut, n\u0259 d\u0259 pis s\u00f6z e\u015fit. \u0130ndi ki, bel\u0259 oldu, m\u0259n \u0259limi yuyub \u00e7\u0259kildim k\u0259nara, o o\u011ful, o da s\u0259n. Nec\u0259 evl\u0259ndirirs\u0259n evl\u0259ndir, \u00f6z\u00fcn bil\u0259rs\u0259n!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi art\u0131q s\u0259bri d\u0259, t\u0259mkini d\u0259 itirmi\u015fd\u0131. S\u0259kin\u0259nin aramla dediyi s\u00f6zl\u0259r\u0259 qulaq asa-asa qaral\u0131b a\u011far\u0131rd\u0131. Atas\u0131n\u0131n bu hal\u0131na \u00fcr\u0259yi yanan P\u0259r\u015fan anas\u0131na g\u00f6z-qa\u015f edir, \u0259lini dodaqlar\u0131na qoyur, min h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259 yalvar\u0131rd\u0131 ki, ana, b\u0259sdir, bu q\u0259d\u0259r insafs\u0131zl\u0131q el\u0259m\u0259. Lakin S\u0259kin\u0259 n\u0259 \u0259rinin r\u0259ngd\u0259n-r\u0259ng\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259, n\u0259 d\u0259 q\u0131z\u0131n\u0131n bu h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rin\u0259 baxmay\u0131b dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131, \u00fcr\u0259yind\u0259 n\u0259 var idi, a\u00e7\u0131b t\u00f6k\u00fcrd\u00fc.\n\tS\u0259kin\u0259 \u0259rinin \u00f6z\u00fcn\u00fcsev\u0259n, s\u00f6zg\u00f6t\u00fcrm\u0259z bir adam oldu\u011funu bilirdi. Bilirdi ki, bu s\u00f6zl\u0259r lap ki\u015finin \u00fcr\u0259yinin ba\u015f\u0131ndan d\u0259yib yaralay\u0131r. Lakin susmurdu. O d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc ki: \u201cM\u0259n d\u0259 dem\u0259s\u0259m, kim dey\u0259c\u0259k? bu c\u00fcr fikirl\u0259r c\u00fcc\u0259rib b\u00f6y\u00fcy\u0259c\u0259k, ki\u015fini apar\u0131b salacaq u\u00e7urumun t\u0259kin\u0259\u201d. Bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 yava\u015f-yava\u015f, lakin tutarl\u0131-tutarl\u0131 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi is\u0259 getdikc\u0259 i\u00e7\u0259rid\u0259n daha art\u0131q yan\u0131rd\u0131. Arvad\u0131n t\u00f6hm\u0259tl\u0259ri sanki onun sin\u0259sind\u0259 bir \u00fcr\u0259yi yox, iki \u00fcr\u0259yi de\u015firdi: \u0259rinin v\u0259 kolxoz s\u0259drinin \u00fcr\u0259yini! Bu ikiqat z\u0259rb\u0259 onu yaman incidirdi. Bel\u0259c\u0259 oturarsa kobudluq ed\u0259c\u0259yind\u0259n qorxaraq, t\u00fct\u00fcn qab\u0131n\u0131 qaba\u011f\u0131na dartd\u0131. \u00c7ubu\u011funu doldurdu v\u0259 kibriti havada yell\u0259dib yand\u0131rd\u0131. \u00c7ubu\u011funu s\u00fcm\u00fcr\u0259-s\u00fcm\u00fcr\u0259 aya\u011fa qalxd\u0131, gedib p\u0259nc\u0259r\u0259 qaba\u011f\u0131nda durdu v\u0259 Mu\u011fan d\u00fcz\u00fcn\u0259 bax\u0131rm\u0131\u015f kimi arxas\u0131n\u0131 S\u0259kin\u0259y\u0259 \u00e7evirdi. Bundan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k P\u0259r\u015fan pi\u015fik kimi s\u0259ssiz v\u0259 \u00e7evik h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc anas\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 atd\u0131:\n\t- N\u0259n\u0259, yaman t\u0259rslik edirs\u0259n! \u2013 deyib p\u0131\u00e7\u0131ldad\u0131.      \n\tS\u0259kin\u0259 onu \u00f6z\u00fcnd\u0259n k\u0259nar el\u0259di:\n\t- Ay q\u0131z, s\u0259n n\u0259 yap\u0131\u015fm\u0131san m\u0259nim bo\u011faz\u0131mdan, qoy bir g\u00f6r\u00fcm n\u0259 qay\u0131r\u0131r\u0131q. Ke\u00e7i can hay\u0131nda, q\u0259ssab piy hay\u0131nda. M\u0259n sabahk\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fc fikir el\u0259yir\u0259m, s\u0259n d\u0259 kef axtar\u0131rsan.\n\tP\u0259r\u015fan q\u0131zard\u0131, al\u0131\u015f\u0131b yand\u0131. Nazik dodaqlar\u0131 da, gird\u0259 yanaqlar\u0131 da, qara, buruq sa\u00e7lar\u0131 alt\u0131ndan ucu g\u00f6r\u00fcn\u0259n balaca qulaqlar\u0131 da q\u0131zard\u0131. Sonra qarabu\u011fday\u0131 \u00fcz\u00fc tutuldu, g\u00f6zl\u0259ri doldu:\n\t- Ham\u0131 analar ist\u0259r ki, o\u011fluna yax\u015f\u0131 toy el\u0259sin, s\u0259n bilmir\u0259m niy\u0259 bel\u0259 edirs\u0259n, bizi ist\u0259mirs\u0259n! \u2013 dey\u0259 anas\u0131ndan uzaqla\u015fd\u0131. \n\t- Pis anayam, yax\u015f\u0131 anayam, buyam. Xasiyy\u0259t don deyil ki, t\u0259z\u0259sini tikdir\u0259m.\n\tP\u0259r\u015fan k\u00fcs\u00fcb qa\u015fqaba\u011f\u0131n\u0131 sallad\u0131. Sanki s\u00f6hb\u0259t Qara\u015f\u0131n yox, onun toyundan gedirdi, sanki onu ist\u0259diyi o\u011flana verm\u0259k ist\u0259mirdil\u0259r. A\u015f\u0131q \u018fl\u0259sg\u0259rin kitab\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb ac\u0131\u011f\u0131ndan anas\u0131na \u201cgec\u0259n xeyr\u0259 qals\u0131n, ay n\u0259n\u0259!\u201d dem\u0259yib, \u00f6z ota\u011f\u0131na \u00e7\u0259kildi.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi ba\u015fqa bir s\u00f6z tapmay\u0131b, S\u0259kin\u0259ni qorxutdu:\n\t- Arvad, el\u0259 el\u0259m\u0259 ki, gedim Tellini g\u0259tirim, toy t\u0259dar\u00fck\u00fcn\u00fc tap\u015f\u0131r\u0131m ona. \n\tLakin bu t\u0259klif d\u0259 S\u0259kin\u0259ni s\u0131nd\u0131rmad\u0131:\n\t- \u0130st\u0259yirs\u0259n lap get moltan\u0131 g\u0259tir, amma onu da bil ki, n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259n varam, bu ev\u0259 Telli-melli aya\u011f\u0131 d\u0259ym\u0259y\u0259c\u0259k!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi m\u00fcbahis\u0259nin nahaq oldu\u011funu duyub eyvana \u00e7\u0131xd\u0131, \u00e7ubu\u011funu t\u00fcst\u00fcl\u0259d\u0259-t\u00fcst\u00fcl\u0259d\u0259 var-g\u0259l etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.\n\tM\u00fclay\u0131m d\u0259 olsa q\u0131\u015f gec\u0259si idi, g\u00fcnd\u00fcz\u00fcn havas\u0131na nisb\u0259t\u0259n xeyli soyuq meh \u0259sirdi, \u00e7\u00f6ll\u0259rin qoynundan qoparaq, R\u00fcst\u0259m ki\u015finin yaxas\u0131ndan i\u00e7\u0259ri dolurdu. G\u00f6y \u00fcz\u00fcn\u00fcn ulduzlar\u0131 da ona \u00e7ox soyuq g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Cazib\u0259sini itirmi\u015fdi, lap yay\u0131n g\u00fcnorta \u00e7\u0259yirtk\u0259l\u0259ri kimi sayr\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. R\u00fcst\u0259min sin\u0259sind\u0259 ba\u015f al\u0131b Mu\u011fan \u00e7\u00f6ll\u0259rind\u0259 g\u0259zm\u0259k h\u0259v\u0259si oyand\u0131. Lakin \u00e7\u0131x\u0131b getm\u0259di. \u00c7\u00fcnki bel\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t S\u0259kin\u0259ni cin at\u0131na mindir\u0259rdi. \u201cArvad\u0131n bu c\u00fcr quyru\u011funu d\u00fcyd\u00fcy\u00fcn\u00fc he\u00e7 g\u00f6rm\u0259mi\u015fd\u0131m, - deyib d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc, - gedim yat\u0131m, b\u0259lk\u0259 s\u0259h\u0259r a\u011fl\u0131 ba\u015f\u0131na g\u0259ldi...\u201d\n\n \n  \n\u0130kinci f\u0259sil\n\n1\n\tLakin s\u0259h\u0259r d\u0259 S\u0259kin\u0259 yum\u015falmad\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi yen\u0259 toy m\u0259s\u0259l\u0259sini ortal\u0131\u011fa g\u0259tir\u0259nd\u0259 q\u0259ti cavab verdi:\n\t- M\u0259n bildiyimi demi\u015f\u0259m, qalan\u0131 \u00f6z i\u015findi.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi qap\u0131n\u0131 \u00e7\u0131rp\u0131b evd\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131, ac\u0131ql\u0131 halda v\u0259 c\u0259ld add\u0131mlarla idar\u0259y\u0259 yolland\u0131. H\u0259l\u0259 kolxozun b\u00f6y\u00fck h\u0259y\u0259tin\u0259 q\u0259d\u0259m basmam\u0131\u015f g\u00f6d\u0259k v\u0259 potuq N\u0259c\u0259f ba\u015fda olmaqla bir d\u0259st\u0259 kolxoz\u00e7u qaba\u011f\u0131n\u0131 k\u0259sdi:\n\t- \u015e\u0259nb\u0259 g\u00fcn\u00fc d\u0259 g\u0259lib \u00e7atd\u0131, indi n\u0259 deyirs\u0259n?\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi xat\u0131rlad\u0131; m\u00fc\u0259llim olmad\u0131\u011f\u0131ndan k\u0259nd m\u0259kt\u0259bind\u0259 d\u00f6rd aydan b\u0259ri rus v\u0259 alman dili ke\u00e7ilmirdi. Bir h\u0259ft\u0259y\u0259 m\u00fc\u0259llim g\u0259tir\u0259c\u0259yi haqq\u0131nda kolxoz\u00e7ulara s\u00f6z vermi\u015fd\u0131. Lakin el\u0259 oradaca v\u0259dini unudaraq he\u00e7 bir \u015fey etm\u0259mi\u015fdi. Bunu xat\u0131rlay\u0131b q\u0131zard\u0131, camaat\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7a\u015f qald\u0131sa da, \u00f6z\u00fcn\u00fc itirm\u0259yib, bel\u0259 d\u0259qiq\u0259l\u0259rd\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7m\u0259yin \u0259n yax\u015f\u0131 m\u00fcgafi\u0259 oldu\u011funu yad\u0131na sald\u0131:\n\tN\u0259 g\u00fcnl\u0259ri say\u0131rs\u0131n\u0131z? Bir h\u0259ft\u0259 olmas\u0131n, iki h\u0259ft\u0259 olsun, s\u00f6z vermi\u015f\u0259m, m\u00fc\u0259llim g\u0259tird\u0259c\u0259y\u0259m! \u2013 dedi v\u0259 \u00fcr\u0259yind\u0259 yay t\u0259tili zaman\u0131 Bak\u0131ya ged\u0259r\u0259k geri qay\u0131tmam\u0131\u015f \u0259vv\u0259lki m\u00fc\u0259llim\u0259 l\u0259n\u0259t ya\u011fd\u0131rd\u0131. Bu cavabdan he\u00e7 d\u0259 raz\u0131 qalmayan kolxoz\u00e7ular onun yaxas\u0131ndan \u0259l \u00e7\u0259km\u0259dil\u0259r. Bir ne\u00e7\u0259 yerd\u0259n qar\u0131\u015f\u0131q s\u0259sl\u0259r e\u015fidildi. R\u00fcst\u0259m ki\u015finin yad\u0131nda qalan bu s\u00f6zl\u0259r oldu:\n\t- \u00d6z q\u0131z\u0131n oxudu, atteatat\u0131 al\u0131b qoydu ba\u015f\u0131n\u0131n alt\u0131na, daha n\u0259 vecin\u0259! Ax\u0131 biz d\u0259 ist\u0259yirik ki, u\u015faqlar\u0131m\u0131z oxusun. T\u0259l\u0259b el\u0259, m\u00fc\u0259llim g\u0259tir!  \n\t- El\u0259 bu m\u0259kt\u0259b m\u00fcdiri yaman q\u0131z\u0131\u015fd\u0131r\u0131b sizi, g\u00f6nd\u0259rib \u00fcst\u00fcm\u0259, - dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi t\u0259l\u0259sm\u0259d\u0259n, fikirli-fikirli \u00e7ubu\u011funu v\u0259 t\u00fct\u00fcn qab\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xartd\u0131, doldurub al\u0131\u015fd\u0131rmaq ist\u0259di. T\u00fct\u00fcn qab\u0131 s\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcb \u0259lind\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131, lakin kim is\u0259 onu havadaca qap\u0131b R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 verdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi Yarm\u0259mm\u0259di c\u0259ld h\u0259r\u0259k\u0259tind\u0259n tan\u0131y\u0131b \u00fcz\u00fcn\u0259 baxmadan t\u00fct\u00fcn qab\u0131n\u0131 ald\u0131, onun al\u0131\u015fd\u0131r\u0131b uzatd\u0131\u011f\u0131 kibriti yana it\u0259l\u0259yib \u00f6z\u00fc a\u011fayana h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259 kibrit yand\u0131rd\u0131, \u00e7ubu\u011fu t\u00fcst\u00fcl\u0259tdi:\n\t- Partiya t\u0259\u015fkilat\u0131 var, komsomol var. Biri getsin d\u0259... T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259n g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f\u0259m \u00fcst\u00fcm\u0259, o biri \u015feyl\u0259ri d\u0259 onlar apars\u0131n!\n\tYarm\u0259mm\u0259d nazik, uzun boynunu bir az da uzadaraq: \n\t- B\u0259li, b\u0259li, - dedi, - d\u00fcz s\u00f6z\u0259 n\u0259 dey\u0259s\u0259n, d\u00fczd\u00fcr d\u0259... \n\tTelli arvad ona t\u0259pindi:\n\t- \u018fy\u0259, bir dilini saxla, b\u0259li, b\u0259li dem\u0259kd\u0259n dilin yara olmad\u0131?\n\tK\u0259nd komsomol t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n katibi N\u0259c\u0259f ir\u0259li g\u0259ldi:\n\t- Da\u015f\u0131 bizim bostana at\u0131rsansa, bil ki, nahaqd\u0131r. \u00c7\u00fcnki biz \u00e7ox m\u0259s\u0259l\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn getmi\u015fik, bir d\u0259f\u0259 d\u0259 s\u0259n gets\u0259n t\u0259s\u0259rr\u00fcfat batmaz!\n\tR\u00fcst\u0259m onun z\u0259if damar\u0131ndan tutmaqla bird\u0259f\u0259lik kiritm\u0259k ist\u0259di:\n\t- Bu q\u0259d\u0259r dan\u0131\u015fmaq \u0259v\u0259zin\u0259 fikrini i\u015f\u0259 vers\u0259ydin, indi s\u0259n d\u0259 bir ad \u00e7\u0131xartm\u0131\u015fd\u0131n, ay komsomol katibi, ay traktor\u00e7u yolda\u015f!\n\t- R\u00fcst\u0259m day\u0131, burda m\u0259nim, ya da komsomolun i\u015fini m\u00fczakir\u0259 etmirl\u0259r ha, sal\u0131rsan ortal\u0131\u011fa. Burda camaat deyir ki, kolxoz s\u0259dri d\u0259 bir m\u0259kt\u0259bin d\u0259rdin\u0259 qalar, m\u0259kt\u0259bd\u0259 u\u015fa\u011f\u0131 olmayanda n\u0259 olar ki?!\n\t- Ona n\u0259 var m\u0259kt\u0259bin, m\u00fc\u0259llimin d\u0259rdin\u0259 qala, - dey\u0259 Telli arvad yerind\u0259n dill\u0259ndi. \u2013 El\u0259 bilir ki, ne\u00e7\u0259 il \u0259vv\u0259ldir, \u015f\u0259h\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259m qoyan h\u0259r k\u0259s, bildi-bilm\u0259di, g\u00f6t\u00fcr\u0259c\u0259kl\u0259r ali m\u0259kt\u0259b\u0259. \u2013 Telli arvad \u00fcz\u00fcn\u00fc R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 tutdu: - \u0130ndi ki, s\u0259drimizs\u0259n, g\u0259r\u0259k u\u015faqlar\u0131m\u0131za dil \u00f6yr\u0259tm\u0259y\u0259 m\u00fc\u0259llim d\u0259 tapasan. M\u0259n bil\u0259n bel\u0259dir.\n\t- S\u0259n bil\u0259n\u0259 \u015f\u0259kk-\u015f\u00fcbh\u0259 ola bilm\u0259z ki, ay Telli-dilli arvad, - dey\u0259 R\u00fcst\u0259m g\u00fcld\u00fc.  \n\t- B\u0259z\u0259m\u0259y\u0259 qalsa, R\u00fcst\u0259m, m\u0259n el\u0259 b\u0259z\u0259r\u0259m ki, c\u00fcml\u0259-cahan tama\u015fas\u0131na g\u0259l\u0259r. S\u0259n bizim ger\u00e7\u0259k s\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 ger\u00e7\u0259k d\u0259 cavab ver!\n\t- S\u0259dri b\u0259z\u0259m\u0259k olmaz, - dey\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d bir aya\u011f\u0131n\u0131 qoyub o biri aya\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc, - h\u0259l\u0259 analar el\u0259 o\u011ful do\u011fmay\u0131blar!\n\tTelli arvad iki\u0259lli ona bo\u011fma \u00e7\u0131xard\u0131:\n\t- Ala, k\u00fcl t\u00f6k\u00fcm dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n s\u00f6z\u0259! \u018fl\u0259k\u00e7inin q\u0131l ver\u0259ni! S\u0259dri d\u0259 b\u0259z\u0259rl\u0259r, ondan yek\u0259sini d\u0259! Dal\u0131ndan bir quyruq ba\u011flarlar, boynundan da bir z\u0131nq\u0131rov asarlar, aya\u011f\u0131na pap\u0131\u015f geydirib, ba\u015f\u0131na da d\u0259ccal papa\u011f\u0131 qoyarlar, get hara gedirs\u0259n!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi t\u0259p\u0259rli adam idi v\u0259 bu s\u00f6zl\u0259ri Telli arvad yox, ba\u015fqa birisi des\u0259ydi, \u00fcst\u00fcn\u0259 el\u0259 q\u0131\u015fq\u0131rard\u0131 ki, z\u0259hri \u00e7atlard\u0131. Lakin camaat aras\u0131nda telli arvadla a\u011f\u0131z-a\u011f\u0131za verm\u0259yi \u00f6z\u00fcn\u0259 ar bildi. Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 ac\u0131qland\u0131:\n\t- Y\u00fcz d\u0259f\u0259 demi\u015f\u0259m ki, camaat s\u00f6z dey\u0259nd\u0259 idar\u0259 i\u015f\u00e7isi k\u0259nardan bo\u011faz\u0131n\u0131 uzatmas\u0131n, h\u0259r k\u0259s \u00f6z qanaca\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 n\u0259 bacar\u0131r, onu da dan\u0131\u015f\u0131r, s\u0259n\u0259 n\u0259 qal\u0131b, bala? \u2013 Q\u0131zarm\u0131\u015f v\u0259 p\u00f6rtm\u00fc\u015f Yarm\u0259mm\u0259di rahat burax\u0131b camaata d\u00f6nd\u00fc: - Bir az s\u0259br edin, yolda\u015flar, buna Mu\u011fan\u0131n \u015foran torpa\u011f\u0131n\u0131 dirild\u0259n sovet h\u00f6kum\u0259ti dey\u0259rl\u0259r. \u0130ki m\u00fc\u0259llim n\u0259dir ki, \u0259lind\u0259 aciz qala, onu da tapacaq!\n\t- N\u0259 konkret cavab oldu! \u2013 dey\u0259 potuq N\u0259c\u0259f istehza il\u0259 g\u00fcld\u00fc. Telli arvad is\u0259 ciddi v\u0259 bir az da ac\u0131ql\u0131 soru\u015fdu:\n\t- Ay R\u00fcst\u0259m, ger\u00e7\u0259k s\u00f6z\u00fcnd\u00fcr, ya bizi \u0259l\u0259 salm\u0131san?\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi tutuldu. Telli arvad\u0131n susmaq bilm\u0259y\u0259n dili onun s\u0259brini t\u00fck\u0259ndirdi:\n\t- Ay arvad, s\u0259n n\u0259 yuyulmam\u0131\u015f \u00e7\u00f6m\u00e7\u0259 kimi d\u00fc\u015fm\u00fcs\u0259n ortal\u0131\u011fa, haya-k\u00fcy\u0259 bas\u0131b, ba\u015f-qula\u011f\u0131m\u0131z\u0131 apar\u0131rsan?! M\u0259kt\u0259bd\u0259 oxumal\u0131 kimin var? \u00d6mr\u00fcnd\u0259 bir o\u011flan do\u011fmusan, o da \u00e7oban K\u0259r\u0259m, qoymu\u015fam ferma m\u00fcdiri, m\u0259nd\u0259n n\u0259 ist\u0259yirs\u0259n?\n\t- Birini do\u011fmu\u015fam, be\u015fini do\u011fmu\u015fam, \u00f6z\u00fcm bil\u0259r\u0259m, he\u00e7 k\u0259s\u0259 d\u0259xli yoxdur! U\u015faq do\u011fanda da s\u0259nn\u0259n m\u0259sl\u0259h\u0259t-m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t a\u00e7mayaca\u011fd\u0131q ha! \u2013 dey\u0259 Telli arvad ham\u0131n\u0131 g\u00fcld\u00fcrd\u00fc, \u00f6z\u00fc is\u0259 ciddiyy\u0259tl\u0259 davam etdi. \u2013 O\u011flumu da ferma m\u00fcdiri qoyan s\u0259n niy\u0259 olursan? \u0130dar\u0259 var, hey\u0259t var. \u0130kinci d\u0259 ki, minn\u0259t \u00f6z \u0259m\u0259yin\u0259, \u00f6z bacar\u0131\u011f\u0131na. M\u0259kt\u0259b\u0259 qoyma\u011fa da g\u00fcl kimi n\u0259v\u0259l\u0259rim b\u00f6y\u00fcy\u00fcr, onlar\u0131 oxutmaq ist\u0259yir\u0259m. Ocig\u0259zl\u0259r olmasayd\u0131 da... \n\tYarm\u0259mm\u0259d yerd\u0259n q\u0131\u015fq\u0131rd\u0131:\n\t- Arvad, b\u0259sdir, kiri!\n\tTelli arvad onu bo\u011fmalay\u0131b davam etdi:\n\t- Ocig\u0259zl\u0259r olmasayd\u0131 da dan\u0131\u015facaqd\u0131m. Bu xalq\u0131n u\u015faqlar\u0131 el\u0259 m\u0259nim u\u015faqlar\u0131md\u0131r, h\u0259, h\u0259, bil, bel\u0259 m\u0259nim balalar\u0131md\u0131r. S\u0259nin kimi...\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi k\u0259skin v\u0259 ac\u0131ql\u0131:\n\tBa\u015f aparma, telli arvad, ba\u015f aparma! \u2013 deyib onu h\u0259d\u0259l\u0259di v\u0259 ham\u0131n\u0131n ac\u0131ql\u0131 halda susdu\u011funu g\u00f6r\u00fcb yerind\u0259n qopdu, \u00fcz\u00fcn\u0259 deyil\u0259n t\u0259n\u0259l\u0259ri e\u015fitm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259z\u0259c\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6y r\u0259ngli \u201cPobeda\u201d ma\u015f\u0131n\u0131na oturub, birba\u015f rayon m\u0259rk\u0259zin\u0259 s\u00fcrd\u00fc.\n\t\u018flb\u0259tt\u0259, t\u0259kc\u0259 m\u00fc\u0259llim m\u0259s\u0259l\u0259si olsayd\u0131 b\u0259lk\u0259 d\u0259 bu sisli-dumanl\u0131 havada, h\u0259r t\u0259r\u0259fi pal\u00e7\u0131q basd\u0131\u011f\u0131 bir zamanda R\u00fcst\u0259m ki\u015fi 40 kilometr yolu ke\u00e7ib rayona getm\u0259zdi. Lakin daha vacib m\u0259s\u0259l\u0259 onu rayona \u00e7\u0259kirdi. Son g\u00fcnl\u0259r pay\u0131zl\u0131q \u0259kinl\u0259rin v\u0259ziyy\u0259tini yoxlayaraq \u00f6l\u00e7\u00fcb hesablad\u0131qlar\u0131 zaman 100 hektardan art\u0131q sah\u0259d\u0259 toxumun c\u00fcc\u0259rm\u0259diyi m\u0259lum olmu\u015fdu. Havalar imkan ver\u0259n kimi bu yerl\u0259ri yenid\u0259n \u015fumlamaq v\u0259 s\u0259pm\u0259k laz\u0131m idi. R\u00fcst\u0259m ki\u015finin fikri bu idi ki, ma\u015f\u0131n-traktor stansiyas\u0131 il\u0259 dan\u0131\u015fs\u0131n, c\u00fcc\u0259rm\u0259y\u0259n sah\u0259l\u0259ri pamb\u0131q \u015fumunun i\u00e7in\u0259 qats\u0131n, traktorla s\u00fcrd\u00fcr\u00fcb \u0259kdirsin. Kolxoz\u00e7ular\u0131n naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 e\u015fid\u0259nd\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc ki, rayona gedib h\u0259m bu m\u0259s\u0259l\u0259ni h\u0259ll ed\u0259r, h\u0259m d\u0259 n\u0259 c\u00fcr olsa, lap ba\u015fqa m\u0259kt\u0259bd\u0259n d\u0259 olsa, rus v\u0259 alman dilini bil\u0259n bir m\u00fc\u0259llim tap\u0131b g\u0259tir\u0259r.\n\tBu fikirl\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ma\u015f\u0131n\u0131 k\u0259ndaras\u0131 k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259n ke\u00e7irib pal\u00e7\u0131ql\u0131 araba yoluna \u00e7\u0131xartd\u0131. Ne\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259n b\u0259ri ya\u011fan nar\u0131n ya\u011f\u0131\u015f yolu tamamil\u0259 islad\u0131b g\u00f6lm\u0259\u00e7\u0259l\u0259r yaratm\u0131\u015fd\u0131. Yap\u0131\u015fqandan pis Mu\u011fan pal\u00e7\u0131\u011f\u0131 ma\u015f\u0131n\u0131n t\u0259k\u0259rl\u0259ri alt\u0131nda f\u0131r\u00e7\u0131ldayaraq d\u00f6rd t\u0259r\u0259f\u0259 s\u0131\u00e7ray\u0131rd\u0131. Yol boyu tez-tez rast g\u0259ldiyi \u00e7ala-\u00e7uxur s\u00fcr\u0259tl\u0259 getm\u0259y\u0259 imkan vermirdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi is\u0259 t\u0259l\u0259sirdi,  bir az da yava\u015f s\u00fcr\u0259rs\u0259 t\u0259k\u0259rl\u0259rin pal\u00e7\u0131q i\u00e7ind\u0259 bat\u0131b qalaca\u011f\u0131ndan qorxaraq, rayon m\u0259rk\u0259zin\u0259 ged\u0259n \u0259sas yola \u00e7\u0131xma\u011fa can at\u0131rd\u0131. S\u0259rin v\u0259 r\u00fctub\u0259tli hava ma\u015f\u0131n\u0131n yar\u0131ya q\u0259d\u0259r a\u00e7\u0131q p\u0259nc\u0259r\u0259sind\u0259n i\u00e7\u0259ri dolur, \u00e7\u00f6ll\u0259rin n\u0259 yayda, n\u0259 d\u0259 q\u0131\u015fda k\u0259silm\u0259y\u0259n xo\u015f \u0259trini \u00f6z\u00fcyl\u0259 g\u0259tirirdi. \u00c7oxdan qurumu\u015f sirkan kollar\u0131n\u0131n, arxlar\u0131n q\u0131ra\u011f\u0131nda c\u00fcc\u0259r\u0259n k\u00f6rp\u0259 oylar\u0131n v\u0259 ya\u015f torpa\u011f\u0131n \u00fcr\u0259yind\u0259n qopan bu \u0259tir R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 l\u0259zz\u0259t verirdi. \u00c7\u00f6l hacas\u0131n\u0131n t\u0259siri il\u0259 getdikc\u0259 ac\u0131\u011f\u0131 soyuyur, \u0259s\u0259bl\u0259ri rahat olurdu.  Bir az \u0259vv\u0259lki m\u00fcbahis\u0259 ona x\u0131rda v\u0259 m\u0259nas\u0131z g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rd\u0131. \u2013 \u201cD\u00fcnyada \u00e7in\u0259dan\u0131 dar olmaqdan pis \u015fey yoxdur! \u2013 dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. \u2013 Tez qaynay\u0131b da\u015f\u0131rsan, \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b al\u0259mi ac\u0131lay\u0131rsan, h\u0259m \u00f6z kefini pozursan, h\u0259m d\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n qan\u0131n\u0131 qarald\u0131r\u0131rsan. Mu\u011fan is\u0259 bu q\u0259d\u0259r g\u00f6z\u0259ldir, ucu yox, buca\u011f\u0131 yox, baxd\u0131qca \u00fcr\u0259k a\u00e7\u0131l\u0131r!.. Sanki qara bulud da adam\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 g\u00fcl\u00fcr, ist\u0259yir \u015fad olasan!\u201d\n\n\n2\n\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi rayon m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7atanda sanki sin\u0259sind\u0259 20 ya\u015fl\u0131 bir cavan\u0131n \u00fcr\u0259yi d\u00f6y\u00fcn\u00fcrd\u00fc: fikri a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, yanaqlar\u0131 q\u0131zarm\u0131\u015f, can\u0131na yeni q\u00fcvv\u0259t g\u0259lmi\u015fdi. Deyirl\u0259r ki, q\u0131\u015f f\u0259slind\u0259 c\u0259nn\u0259tin qap\u0131lar\u0131 Mu\u011fana t\u0259r\u0259f a\u00e7\u0131l\u0131r...\n\tMa\u015f\u0131n\u0131 rayon maarif \u015f\u00f6b\u0259sinin birm\u0259rt\u0259b\u0259li yast\u0131-yapalaq binas\u0131 qaba\u011f\u0131nda saxlad\u0131 v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsus s\u0259rb\u0259st h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb i\u00e7\u0259ri getdi. Birba\u015f balaca boylu, lakin zahir\u0259n \u00e7ox iddial\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u0259n maarif m\u00fcdiri Qo\u015fatxan\u0131n ota\u011f\u0131na girdi. Onunla salamla\u015fd\u0131qdan sonra \u0259rkl\u0259:\n\t- Ay maarif m\u00fcdiri, yerin alt\u0131nda da olsa, \u00fcst\u00fcnd\u0259 d\u0259 olsa, tap, m\u0259n\u0259 bir m\u00fc\u0259llim ver, ma\u015f\u0131na qoyub \u00f6z\u00fcml\u0259 aparaca\u011fam! \u2013 dedi. \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin amiran\u0259 s\u0259si v\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259sini a\u015fan s\u0259rb\u0259st h\u0259r\u0259k\u0259ti Qo\u015fatxan\u0131n xo\u015funa g\u0259lm\u0259di. Ad\u0131n\u0131n \u0259v\u0259zin\u0259 \u201cay maarif m\u00fcdiri\u201d dey\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259si is\u0259 \u0259s\u0259bl\u0259rin\u0259 toxundu. Qo\u015fatxan m\u0259d\u0259ni v\u0259 t\u0259rbiy\u0259li adam idi, lakin he\u00e7 k\u0259s\u0259 borclu qalma\u011f\u0131 sevm\u0259zdi, kobudu yerind\u0259 oturdar, dikba\u015fa etinas\u0131zl\u0131q g\u00f6st\u0259r\u0259rdi. \u0130ndi d\u0259 bel\u0259 oldu:\n\t- M\u00fc\u0259llim ver! T\u0259l\u0259b el\u0259m\u0259y\u0259 ma\u015fallah ham\u0131n\u0131z qo\u00e7aqs\u0131n\u0131z, el\u0259 ki m\u00fc\u0259llim g\u0259lir, yatma\u011fa yer d\u0259 tapm\u0131r. Ba\u015fdan el\u0259yib deyirsiniz: \u201cO m\u0259kt\u0259b, o da s\u0259n. Get d\u0259rsini de!\u201d M\u0259kt\u0259b d\u0259 n\u0259 m\u0259kt\u0259b, q\u0131\u015fda odunu yox, yayda suyu! M\u00fc\u0259llim ist\u0259y\u0259n q\u0259drini bil\u0259r.\n\tMaarif m\u00fcdirinin bir az etinas\u0131z, bir az da istehzal\u0131 r\u0259ftar\u0131 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcr\u0259yin\u0259 d\u0259ydi. Uzun v\u0259 \u015fax g\u00f6vd\u0259sini dartaraq yuxar\u0131dan a\u015fa\u011fa qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 balaca adama baxd\u0131, s\u00f6zl\u0259rind\u0259n q\u0259z\u0259bl\u0259ndiyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ubu\u011funu s\u00fcm\u00fcr\u00fcb, t\u00fcst\u00fcn\u00fc birba\u015f onun \u00fcz\u00fcn\u0259 buraxd\u0131:\n\t- \u0130\u015fin d\u0259 dilin boyda olsayd\u0131, indi rayonumuzda ham\u0131 alim idi. Hans\u0131 m\u00fc\u0259llim\u0259 ba\u015fqalar\u0131 bal yedirtdi, biz quru ayran verdik, ay bala! \n\tD\u00fcnyada t\u00fct\u00fcn iyind\u0259n z\u0259hl\u0259si ged\u0259n maarif m\u00fcdiri \u0259liyl\u0259 boz t\u00fcst\u00fcn\u00fc da\u011f\u0131daraq, R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00e7ubu\u011funu yana it\u0259l\u0259di.\n\t- G\u00f6z\u00fcm\u0259 soxmayacaqsan ki! \u0130caz\u0259siz \u00e7\u0259km\u0259yin b\u0259s deyil, h\u0259l\u0259 bir \u00fcz\u00fcm\u0259 d\u0259 \u00fcf\u00fcr\u00fcrs\u0259n. \u00c7\u0259kdiyin \u015f\u0259h\u0259r trubkas\u0131d\u0131r, amma \u00f6z\u00fcn \u00e7\u0131rt \u00e7ubu\u011fu s\u00fcm\u00fcr\u0259nd\u0259n uza\u011fa getm\u0259mis\u0259n!\n\tMaarif m\u00fcdirinin dili ne\u015ft\u0259r kimi R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcr\u0259yin\u0259 bat\u0131r, zorla sakitl\u0259\u015fmi\u015f \u0259s\u0259bl\u0259rini yenid\u0259n q\u0131c\u0131qlay\u0131rd\u0131. \u0130xtiyar\u0131 olsayd\u0131, bo\u011faz\u0131ndan tutub s\u0131xar, t\u00fcp\u00fcrd\u00fcy\u00fcn\u00fc \u00f6z\u00fcn\u0259 yalad\u0131b buraxard\u0131. Lakin bir fikir onu bu h\u0259r\u0259k\u0259td\u0259n saxlay\u0131rd\u0131. Bilirdi ki, rayonda \u00e7oxlar\u0131, h\u0259tta raykom katibi bel\u0259, maarif m\u00fcdirinin dilinin alt\u0131na d\u00fc\u015fm\u0259kd\u0259n qorxur. X\u00fcsus\u0259n f\u0259allar iclas\u0131 v\u0259 partiya konfranslar\u0131 yax\u0131nla\u015fanda maarif m\u00fcdiri q\u0131zm\u0131\u015f n\u0259r kimi g\u0259z\u0259rdi. M\u0259sul i\u015f\u00e7il\u0259r ona rast g\u0259l\u0259nd\u0259 yalandan \u00fcz\u00fcn\u0259 g\u00fcl\u00fcb tez aralanma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fard\u0131lar. Bu fikirl\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi q\u0259z\u0259bini i\u00e7\u0259risind\u0259 bo\u011fub, ac\u0131ql\u0131-ac\u0131ql\u0131 onun \u00fcz\u00fcn\u0259 baxd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 el\u0259 g\u0259ldi ki, Qo\u015fatxan\u0131n \u0259ynind\u0259ki kostyum eyb\u0259c\u0259rc\u0259sin\u0259 gendir, k\u00f6yn\u0259k g\u00f6z qama\u015fd\u0131racaq q\u0259d\u0259r t\u00fcnd sar\u0131d\u0131r, bo\u011faz\u0131ndan as\u0131lm\u0131\u015f qalstuk is\u0259 daylaq quyru\u011fu kimi dart\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcr\u0259yini buland\u0131rd\u0131. \u201cBir v\u00fccuduna bax, iddias\u0131na bax!\u201d deyib d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc v\u0259 a\u011fz\u0131ndan, m\u0259nas\u0131 olmasa da, \u00e7ox \u015fey ifad\u0259 ed\u0259n s\u00f6zl\u0259r \u00e7\u0131xd\u0131: - Eh, s\u0259n d\u0259...\n\t- S\u0259n-m\u0259n d\u00fcnyas\u0131 \u00e7oxsan ke\u00e7ib, s\u00f6z\u00fcn\u00fcn dal\u0131n\u0131 de.  \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi bir add\u0131m da ir\u0259li atd\u0131. Belind\u0259n d\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 olan maarif m\u00fcdiriyl\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 durdu. El\u0259 q\u0259z\u0259bl\u0259 t\u0259rp\u0259ndi ki, qulaql\u0131 papa\u011f\u0131 havada yell\u0259ndi, uzunbo\u011faz \u00e7\u0259km\u0259l\u0259ri c\u0131r\u0131ldad\u0131, \u015finelinin \u0259t\u0259kl\u0259ri a\u00e7\u0131ld\u0131. Maarif m\u00fcdiri bu h\u0259r\u0259k\u0259ti d\u0259 sakitlikl\u0259 qar\u015f\u0131lay\u0131b yerind\u0259n q\u0131m\u0131ldanmad\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi iri g\u00f6vd\u0259sini ona t\u0259r\u0259f \u0259ydi:\n\t- Qalstuklu o\u011flan, \u00e7\u0131rt \u00e7ubu\u011fu \u00e7\u0259k\u0259n adam deyil?!\n\tMaarif m\u00fcdiri altdan yuxar\u0131 R\u00fcst\u0259m ki\u015fini s\u00fczd\u00fc v\u0259 \u201ch\u0131m\u201d el\u0259yib g\u00fcl\u00fcms\u0259di.\n\t- R\u00fcst\u0259m ki\u015fi, get bu demaqogiyan\u0131 ba\u015fqas\u0131na g\u0259l, m\u0259n\u0259 yox! M\u0259n s\u0259n dey\u0259n xoxlardan deyil\u0259m. M\u0259d\u0259niyy\u0259t is\u0259 ham\u0131ya laz\u0131md\u0131r. Birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 d\u0259 kolxoz s\u0259drin\u0259. M\u00fc\u0259llim\u0259 g\u0259ldikd\u0259 dem\u0259liy\u0259m ki, yoxdur! Olsa da, \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201d kolxozunu qoyub s\u0259n\u0259 g\u00f6nd\u0259rm\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m. Get m\u0259kt\u0259bd\u0259 \u015f\u0259rait yarat, sonra g\u0259l m\u00fc\u0259llim ist\u0259.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi s\u0259sini daha da ucaltmaqla maarif m\u00fcdirini geril\u0259tm\u0259k ist\u0259di.\n\t- N\u0259 \u015f\u0259rait \u0259, bala, n\u0259 \u015f\u0259rait?! Da\u015fdan 12 otaql\u0131 bina tikdirmi\u015f\u0259m! G\u0259lin ota\u011f\u0131 kimi b\u0259z\u0259mi\u015f\u0259m! Daha n\u0259 ist\u0259yirs\u0259n? G\u00f6z\u00fcnd\u0259n g\u0259lsin! Bu da sa\u011f ol dem\u0259yindir, bala?\n\tMaarif m\u00fcdiri R\u00fcst\u0259m ki\u015finin b\u00fct\u00fcn dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131ndan sanki birc\u0259 \u201cbala\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc e\u015fitdi:\n\t- \u018fvv\u0259la, - dedi, - m\u0259n sizin balan\u0131z-zad\u0131n\u0131z deyil\u0259m, familiyam var, z\u0259hm\u0259t \u00e7\u0259kin familiyam\u0131 deyin!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi geri d\u00f6nd\u00fc v\u0259 \u201cPah atonnan!\u201d deyib kim\u0259 is\u0259 m\u00fcraci\u0259t edir kimi \u00f6z\u00fcn\u00fc a\u011f \u00f6rt\u00fckl\u00fc divana sald\u0131. \n\t- \u0130kincisi n\u0259dir?\n\t- \u0130kincisi d\u0259 odur ki, m\u0259kt\u0259b\u0259 yeni tikdirmis\u0259n, \u00e7ox sa\u011f ol, ancaq onu da bil ki, indiki zamanda bu, b\u00f6y\u00fck h\u00fcn\u0259r deyil v\u0259 bel\u0259 \u015fey \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 k\u0259sin he\u00e7 k\u0259s\u0259 minn\u0259t qoyma\u011fa haqq\u0131 yoxdur. Borcundur el\u0259mis\u0259n, v\u0259ssalam!  \n\t- Minn\u0259t qoymuram, ay yolda\u015f... Olan\u0131 deyir\u0259m. Ba\u015fqalar\u0131 he\u00e7 onu da el\u0259mir!\n\tMaarif m\u00fcdiri \u0259lini R\u00fcst\u0259m ki\u015finin d\u00f6\u015f\u00fcnd\u0259 i\u015f\u0131ldayan \u201c\u0130kinci d\u0259r\u0259c\u0259li V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si\u201d ordenin\u0259 uzatd\u0131:\n\t- Bunu g\u0259zdir\u0259n dala baxmaz, qaba\u011fa baxar. Niy\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc pisl\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259 edirs\u0259n. H\u00fcn\u0259rin var, yax\u015f\u0131lara bax.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi yenid\u0259n q\u0131z\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131, divan\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259n aya\u011fa durdu:\n\t- Hans\u0131 yax\u015f\u0131lar, ay bala? S\u0259n say, m\u0259n barma\u011f\u0131m\u0131 b\u00fck\u00fcm.\n\t- Barma\u011f\u0131n\u0131 b\u00fckm\u0259, z\u0259hm\u0259t olar. El\u0259 biri qon\u015fun Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu, m\u00fc\u0259lliml\u0259r\u0259 10 otaql\u0131, eyvanl\u0131, ba\u011f\u00e7al\u0131 ev tikdirib! \n\tQara K\u0259r\u0259m o\u011flunun ad\u0131n\u0131 e\u015fid\u0259n kimi R\u00fcst\u0259m ki\u015finin h\u00f6vs\u0259l\u0259si t\u00fck\u0259ndi:\n\t- S\u0259ninl\u0259 dan\u0131\u015fan g\u0259r\u0259k a\u011fz\u0131na bir batman saqq\u0131z ala ki, h\u00f6vs\u0259l\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xmaya. Bat\u0131rd\u0131n bu rayonun maarifini, g\u00fcnah bizd\u0259dir ki, s\u0259nin kimil\u0259ri raykomun b\u00fcrosuna \u00e7\u0259kib \u0259ll\u0259zin\u0259ni \u0259zb\u0259rd\u0259n oxutmuruq!\n\tEl\u0259 bil ki, k\u00fcl\u00fcng vurub bula\u011f\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fc de\u015fdin. Maarif m\u00fcdiri s\u00f6z\u00fc su f\u0259vvar\u0259si kimi R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcst\u00fcn\u0259 ya\u011fd\u0131rd\u0131:\n\t- El\u0259 o g\u00fcn\u00fc g\u00f6zl\u0259yir\u0259m ki, m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 b\u00fcroya ke\u00e7\u0259! Onda m\u0259n g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259m a\u011f \u00fcz hans\u0131d\u0131r, qara \u00fcz hans\u0131. S\u0259n el\u0259 bilirs\u0259n ki, planlar\u0131 doldurmusan dey\u0259 h\u0259r \u015feyi s\u0259n\u0259 ba\u011f\u0131\u015flayacaqlar? El\u0259 a\u011fl\u0131na n\u0259 g\u0259ldi ed\u0259c\u0259ks\u0259n, \u00f6z\u00fcnd\u0259n ba\u015fqa he\u00e7 k\u0259sin fikrin\u0259 qulaq asmayacaqsan? N\u0259 qanunsuzluq oldu t\u00f6r\u0259d\u0259c\u0259ks\u0259n? S\u0259hvin var, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi! Bu s\u0259hv s\u0259nin g\u00f6z\u00fcn\u00fc el\u0259 ba\u011flayacaq ki, ay\u0131landa hans\u0131  d\u0259r\u0259d\u0259 oldu\u011funu da bilm\u0259y\u0259c\u0259ks\u0259n!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi yen\u0259 ist\u0259di maarif m\u00fcdirinin yaxas\u0131ndan tutub silk\u0259l\u0259sin v\u0259 yerind\u0259 oturtsun. Lakin \u201cl\u0259n\u0259t s\u0259n\u0259 kor \u015feytan!\u201d deyib \u0259l saxlad\u0131, \u015finelinin \u0259t\u0259yini \u00e7\u0259kib:\n\tO m\u00fc\u0259llimi s\u0259nd\u0259n almasam, m\u0259n he\u00e7 m\u0259n deyil\u0259m! \u2013 dedi v\u0259 dala baxmadan otaqdan \u00e7\u0131x\u0131b qap\u0131n\u0131 \u00e7\u0131rpd\u0131. Qap\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259y\u0259 b\u0259rk d\u0259ydiyind\u0259n geri qay\u0131d\u0131b yar\u0131 a\u00e7\u0131q qald\u0131. Maarif m\u00fcdirinin s\u0259si d\u0259hlizd\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin qula\u011f\u0131na \u00e7atd\u0131:\n\t- Qap\u0131 s\u0131nd\u0131rmaq q\u0259hr\u0259manl\u0131q deyil! \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi qay\u0131d\u0131b bu m\u0259nas\u0131z s\u00f6z\u0259 cavab verm\u0259yi \u015f\u0259nin\u0259 s\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131rmad\u0131 v\u0259 \u015finelinin \u0259t\u0259yini yell\u0259d\u0259-yell\u0259d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc maarif idar\u0259sind\u0259n \u00e7\u00f6l\u0259 atd\u0131.\n\n\n3\n\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi maarif idar\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131xanda rayon icraiyy\u0259 komit\u0259sin\u0259 getm\u0259yi q\u0259rara ald\u0131. Lakin q\u0259rar\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetirm\u0259mi\u015f \u00e7ayxanaya girib iki st\u0259kan t\u00fcnd \u00e7ay i\u00e7di. O, \u00e7ay\u0131n v\u0259 bir d\u0259 trubkan\u0131n t\u0259skinedici, dinc\u0259ldici q\u00fcvv\u0259sin\u0259 s\u00f6zs\u00fcz, dan\u0131\u015f\u0131qs\u0131z inananlardan idi. Yor\u011fun olanda v\u0259 ya birisi il\u0259 \u00e7\u0259pl\u0259\u015f\u0259nd\u0259 trubkan\u0131 s\u00fcm\u00fcr\u00fcb, st\u0259kanda bu\u011flanan \u00e7aya baxaraq fikr\u0259 getm\u0259k ba\u015fqa bir al\u0259m idi. Fikri dinc\u0259ldib, \u0259s\u0259bl\u0259ri sakit ed\u0259n bu \u0259m\u0259liyyatdan sonra R\u00fcst\u0259m ki\u015fi icraiyy\u0259 komit\u0259sin\u0259 t\u0259r\u0259f yolland\u0131. Fikri icrakom s\u0259dri K\u0259l\u0259nt\u0259r K\u0259lbiyevl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259kdi. Onu yax\u015f\u0131 tan\u0131masa da haqq\u0131nda e\u015fitmi\u015fdi. Deyirdil\u0259r ki, \u0259hvall\u0131 adamd\u0131r. Xo\u015funa g\u0259lir ki, onunla hesabla\u015fs\u0131nlar, raykoma getm\u0259mi\u015f yan\u0131na g\u0259lib m\u0259s\u0259l\u0259ni raz\u0131la\u015fd\u0131rs\u0131nlar; kim ki, bel\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etdi, m\u0259s\u0259l\u0259nin d\u0259rinin\u0259 varmadan K\u0259l\u0259nt\u0259r m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259c\u0259k, kim ki, \u0259vv\u0259lc\u0259 onun qap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7mad\u0131, lap g\u00fcn kimi ayd\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259 qald\u0131rsa K\u0259l\u0259nt\u0259r bir \u015fey tap\u0131b buland\u0131racaq, \u0259leyhin\u0259 \u00e7\u0131xacaq. Bir s\u00f6zl\u0259, \u00f6z adamlar\u0131n\u0131 saxlayan adamd\u0131r. T\u0259sad\u00fcfi deyildi ki, ad\u0131na bir l\u0259l\u0259\u015f d\u0259 \u0259lav\u0259 ed\u0259r\u0259k K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131lar. D\u00fczd\u00fcr, bel\u0259l\u0259rind\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015finin z\u0259hl\u0259si ged\u0259rdi. El\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu vaxta q\u0259d\u0259r K\u0259l\u0259nt\u0259rin yan\u0131nda c\u0259mi 2-3 d\u0259f\u0259 olmu\u015fdu, bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn d\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcskar\u0131 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi yox, icraiyy\u0259 komit\u0259si s\u0259dri \u00f6z\u00fc idi. \u0130ndi is\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00f6z\u00fc onun yan\u0131na getm\u0259k ist\u0259yirdi. \u201cB\u0259lk\u0259 o, Qo\u015fatxan\u0131 m\u0259cbur ed\u0259\u201d. Bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcns\u0259 d\u0259 getm\u0259y\u0259 aya\u011f\u0131 g\u0259lmirdi, \u00fcr\u0259yi ona deyirdi: \u201cNiy\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc K\u0259lnt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f\u0259 borclu edirs\u0259n, bel\u0259si bir \u015fah\u0131n\u0131n \u0259v\u0259zin\u0259 min manat qoparmasa \u0259l \u00e7\u0259km\u0259z!\u201d \u00dcr\u0259yinin s\u0259sin\u0259 qulaq as\u0131b tutdu\u011fu yoldan d\u00f6nd\u00fc v\u0259 raykoma getdi. Birinci katib Aslanovun yan\u0131na girm\u0259yi d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 r\u0259va bilm\u0259di. \u201c\u00d6z\u00fcm\u00fc qiym\u0259td\u0259n salaram\u201d deyib ikinci katibin qap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7d\u0131. Katib diqq\u0259tl\u0259 ona qulaq as\u0131b g\u00fcl\u00fcms\u0259di, \u00fcmidl\u0259rinin t\u0259rsin\u0259 olaraq, n\u0259inki maarif m\u00fcdirin\u0259 t\u0259pinib d\u0259rhal m\u00fc\u0259llim tapma\u011f\u0131 \u0259mr etdi, \u0259ksin\u0259, onun m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 qalxd\u0131, bir az yum\u015faq v\u0259 bir az t\u0259sirli \u015f\u0259kild\u0259 bel\u0259 cavab verdi: \u201cRus v\u0259 xarici dil m\u00fc\u0259lliml\u0259ri \u00e7atm\u0131r, el\u0259 ed\u0259ydiniz ki, ke\u00e7\u0259nolki m\u00fc\u0259lliminiz qoyub qa\u00e7mayayd\u0131. \u0130ndi ki, laz\u0131mi \u015f\u0259rait yarada bilm\u0259mi\u015fsiniz, g\u00f6zl\u0259yin, Bak\u0131dan yeni m\u00fc\u0259lliml\u0259r g\u0259l\u0259nd\u0259 sizin d\u0259 m\u0259kt\u0259b\u0259 g\u00f6nd\u0259r\u0259rl\u0259r\u201d. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ikinci katibl\u0259 m\u00fcbahis\u0259 etm\u0259yi laz\u0131m bilm\u0259di. Deyil\u0259nl\u0259rl\u0259 raz\u0131la\u015fmasa da susdu. \u00d6z al\u0259mind\u0259 is\u0259 bel\u0259 n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xard\u0131 ki, maarif m\u00fcdiri onu qabaqlam\u0131\u015f, o, g\u0259lib \u00e7\u0131xana q\u0259d\u0259r telefonla \u0259hvalat\u0131 raykoma x\u0259b\u0259r vermi\u015f, burada \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n fikir yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Yox, do\u011frudan da bu adam xatal\u0131 adamd\u0131r, onunla ehtiyatl\u0131 t\u0259rp\u0259nm\u0259k g\u0259r\u0259k! R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 ikinci n\u0259tic\u0259 bu oldu ki, g\u0259l\u0259n il kolxozda bir ne\u00e7\u0259 u\u015faq se\u00e7ib Bak\u0131ya, m\u0259hz dil m\u00fc\u0259llimi olma\u011fa g\u00f6nd\u0259rsin, can\u0131 bu g\u0259lm\u0259l\u0259rin d\u0259rd-s\u0259rind\u0259n qurtars\u0131n: ev ver, odun ver, su g\u0259tir, n\u0259 bilim yem\u0259yini \u00e7atd\u0131r... M\u00fc\u0259llim \u00f6z k\u0259ndl\u0259rind\u0259n olsa, b\u00fct\u00fcn bu ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131ndan bird\u0259f\u0259lik qurtarar.\n\tAncaq m\u0259s\u0259l\u0259ni el\u0259 bu sayaq da qoymaq ist\u0259mirdi. Daxilind\u0259 t\u0259rs bir fikir deyirdi ki, m\u00fc\u0259llim ala bilm\u0259s\u0259n d\u0259 balaca maarif m\u00fcdirini yuxar\u0131 t\u0259\u015fkilat yan\u0131nda q\u0131zard\u0131b t\u0259rl\u0259t, \u00fcr\u0259yin soyusun, sonra qay\u0131t geri. Bunu da ancaq K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f ed\u0259 bl\u0259rdi. \u00c7\u00fcnki Qo\u015fatxan b\u00fcro iclaslar\u0131n\u0131n birind\u0259 onun da s\u0131x\u0131b suyunu \u00e7\u0131xartm\u0131\u015fd\u0131. O iclasda R\u00fcst\u0259m ki\u015fi d\u0259 vard\u0131. B\u00fcrodan sonra K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f maarif m\u00fcdirin\u0259 yar\u0131-zarafatla dedi:\n\t- S\u0259nin cilovunu \u00e7\u0259km\u0259k m\u0259n\u0259 borc olsun, ay m\u00fc\u0259llim!    \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi birba\u015f icraiyy\u0259 komit\u0259sinin balaca ba\u011f\u00e7an\u0131n ortas\u0131nda yerl\u0259\u015fmi\u015f birm\u0259rt\u0259b\u0259li binas\u0131na getdi. S\u0259drin p\u0259nc\u0259r\u0259si b\u00f6y\u00fck qara\u011fac\u0131n alt\u0131na a\u00e7\u0131l\u0131rd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi yen\u0259 t\u0259r\u0259dd\u00fcd i\u00e7ind\u0259 a\u011fac\u0131n yarpaqs\u0131z budaqlar\u0131 aras\u0131ndan boylananda p\u0259nc\u0259r\u0259 a\u00e7\u0131ld\u0131. K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f yar\u0131 \u0259yilmi\u015f halda dol\u011fun b\u0259d\u0259nini ir\u0259li verdi:\n\t- G\u0259l, ay ki\u015fi, oradan boylanma g\u00f6r\u0259k. Ayda-ild\u0259 bir aya\u011f\u0131n bu t\u0259r\u0259f\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr, onda da bir saat dayan\u0131b m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t a\u00e7\u0131rsan \u2013 guya deyirs\u0259n gedim, getm\u0259yim. G\u0259l, h\u00f6kum\u0259tsiz i\u015fin ke\u00e7m\u0259y\u0259c\u0259k...\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi balaca d\u0259hlizd\u0259n ke\u00e7di. K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015fin k\u00fcncl\u0259ri hamarlanm\u0131\u015f d\u00f6rdbuca\u011f\u0131 and\u0131ran ota\u011f\u0131na girdi, art\u0131q stolun dal\u0131nda oturaraq telefonla dan\u0131\u015fan K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f\u0259 yax\u0131nla\u015fmadan, ota\u011f\u0131n ortas\u0131nda dayand\u0131. K\u0259l\u0259nt\u0259r \u0259td\u0259n \u00e7atlayan v\u0259 n\u0259d\u0259ns\u0259 arvad \u0259lin\u0259 ox\u015fayan a\u011f \u0259lini ona uzatd\u0131, telefonda kim\u0259 is\u0259 qulaq asa-asa ba\u015f\u0131n\u0131 yana \u00e7evirdi:\n\t- Salam, ay ki\u015fi, - deyib R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u0259lini s\u0131xd\u0131, yer g\u00f6st\u0259rdi, - \u0259yl\u0259\u015f. \n\tN\u0259d\u0259ns\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi buraya g\u0259ldiyin\u0259 pe\u015fman oldu. \u00d6z al\u0259mind\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc: \u201cOturdu\u011fu yer\u0259 bax, qabiliyy\u0259tin\u0259, qanaca\u011f\u0131na bax. El\u0259 bil ki, d\u0259d\u0259-baba \u00e7\u00f6ld\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u00fcb, bir adam\u0131n ki, famili K\u0259lbiyev ola, adaml\u0131\u011f\u0131 bundan art\u0131q olmaz, tfu!\u201d\n\tK\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f telefonun d\u0259st\u0259yini yerin\u0259 qoydu, \u00e7atma qara qa\u015flar\u0131n\u0131n alt\u0131ndak\u0131 qara g\u00f6zl\u0259rini oynatd\u0131:\n\t- H\u0259, de g\u00f6r\u0259k, s\u0259n hara, bura hara? \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z maarif m\u00fcdirind\u0259n gileyl\u0259ndi:\n\t- M\u00fc\u0259llim vermir, \u00f6z\u00fc d\u0259 ba\u015f apar\u0131r.\n\tK\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f yumru\u011funu stola vurub aya\u011fa durdu:\n\t- G\u00fcnah onda deyil, bizd\u0259dir. \u00d6z mu\u011fanl\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 qoymu\u015fuq k\u0259narda, bu Qaraba\u011f\u0131n, n\u0259 bilim G\u0259nc\u0259nin avaralar\u0131n\u0131 g\u0259tirib mindirmi\u015fik ba\u015f\u0131m\u0131za. Biz\u0259 n\u0259 ets\u0259l\u0259r azd\u0131r.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi he\u00e7 \u015fey anlam\u0131rm\u0131\u015f kimi s\u0259dr\u0259 bax\u0131b heyr\u0259td\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131: \u201cBu n\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r? N\u0259 qaraba\u011fl\u0131, n\u0259 mu\u011fanl\u0131, n\u0259 g\u0259nc\u0259li s\u00f6hb\u0259tidir at\u0131b ortal\u0131\u011fa?!\u201d\n\t- Qanmad\u0131m, K\u0259l\u0259nt\u0259r yolda\u015f, kimi n\u0259z\u0259rd\u0259 tutursunuz?.. \n\t- Kimi tutaca\u011fam, biri el\u0259 maarif m\u00fcdirini, sonra da raykomu. H\u0259r\u0259si bir d\u0259r\u0259d\u0259n g\u0259lib, Mu\u011fana n\u0259 \u00fcr\u0259k yand\u0131racaqlar... \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi s\u0259drin fikrini ax\u0131ra q\u0259d\u0259r bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u00fcrk\u0259sayal\u0131\u011fa vurdu:\n\t- Y\u0259ni deyirs\u0259n ba\u015fqa yerd\u0259n g\u0259l\u0259n idar\u0259 m\u00fcdirl\u0259ri pis i\u015fl\u0259yir, h\u0259?\n\tPis i\u015fl\u0259yir dedin, qald\u0131. \u018fll\u0259rini a\u011fdan-qaraya vurmurlar, i\u015f t\u00f6k\u00fcl\u00fcr bizim \u00fcst\u00fcm\u00fcz\u0259, can\u0131m\u0131z \u00e7\u0131x\u0131r. Bu qaraba\u011fl\u0131dan, g\u0259nc\u0259lid\u0259n, \u015famax\u0131l\u0131dan Mu\u011fana can yand\u0131ran \u00e7\u0131xmay\u0131b, \u00e7\u0131xmaz da!..\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi t\u00fcrk\u0259sayal\u0131q p\u0259rd\u0259sinin alt\u0131ndak\u0131 tikan\u0131n ucunu K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f\u0259 bat\u0131rd\u0131:\n\t- Niy\u0259, K\u0259l\u0259nt\u0259r yolda\u015f, g\u00f6r\u0259s\u0259n Mu\u011fan Az\u0259rbaycandan deyil, ya qaraba\u011fl\u0131lar\u0131n, g\u0259nc\u0259lil\u0259rin, \u015famax\u0131l\u0131lar\u0131n Az\u0259rbaycandan ayr\u0131 bir v\u0259t\u0259nl\u0259ri var?\n\tK\u0259l\u0259nt\u0259r tikan\u0131n ac\u0131s\u0131n\u0131 d\u0259rhal hiss ets\u0259 d\u0259, bel\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 s\u00f6z alt\u0131nda qalan olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rdi:\n\t- \u0130ndi ki, g\u0259nc\u0259li g\u0259d\u0259si Qo\u015fatxandan bu q\u0259d\u0259r raz\u0131san, niy\u0259 g\u0259lmis\u0259n \u00fcst\u00fcm\u0259?! \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi b\u0259rkitm\u0259k ist\u0259m\u0259y\u0259r\u0259k yum\u015faq s\u0259sl\u0259 dedi:\n\t- K\u0259l\u0259nt\u0259r yolda\u015f, m\u0259nim ist\u0259yim odur ki, m\u00fc\u0259llim versin. Qaraba\u011fl\u0131, g\u0259nc\u0259li, \u015f\u0259kili, haral\u0131 olursa olsun, n\u0259 t\u0259fav\u00fct\u00fc?\n\t- Yox, R\u00fcst\u0259m dada\u015f. T\u0259fav\u00fct\u00fc \u00e7oxdur. Bir var r\u0259hb\u0259r i\u015f\u00e7i bu yerd\u0259 do\u011fulan ola, bir d\u0259 var g\u0259lm\u0259 ola. Yer sahibi yerin q\u0259drini yax\u015f\u0131 bil\u0259r, d\u00f6rd \u0259ll\u0259 tutub \u0259ll\u0259\u015f\u0259r, g\u0259lm\u0259nin bir g\u00f6z\u00fc o t\u0259r\u0259fd\u0259dir ki, qoyub qa\u00e7s\u0131n. Partiya da deyir ki, h\u0259r yerin \u00f6z kadr\u0131. Ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fcn yox?\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi onun asanl\u0131qla s\u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259yi\u015fdirdiyini g\u00f6rd\u00fckd\u0259 Qo\u015fatxandan \u015fikay\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259ldiyini unudub m\u00fcbahis\u0259y\u0259 giri\u015fdi:\n\t- Ba\u011f\u0131\u015flayas\u0131n\u0131z, partiya demir ki, respublikan\u0131 b\u00f6l\u00fcb par\u00e7alay\u0131n, k\u00f6hn\u0259 xanl\u0131qlara \u00e7evirin!\n\tK\u0259l\u0259nt\u0259r \u0259lini \u0259lin\u0259 vurub g\u00fcld\u00fc:\n\t- Ay ki\u015fi, s\u0259nin demaqoqlu\u011fun da varm\u0131\u015f! M\u0259n deyir\u0259m ki, \u0259g\u0259r rus dili m\u00fc\u0259llimi \u00f6z k\u0259ndind\u0259n olsayd\u0131 qoyub qa\u00e7ardam\u0131? Qa\u00e7mazd\u0131, m\u0259n bunu deyir\u0259m.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u201cbu ba\u015fqa s\u00f6zd\u00fcr, bayaqdan ba\u015fqa s\u00f6z dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131n\u201d dem\u0259k ist\u0259di, lakin vaxt itirm\u0259yi m\u0259nas\u0131z say\u0131b q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 soru\u015fdu:\n\t- \u0130ndi n\u0259 deyirs\u0259n, m\u0259n\u0259 bir k\u00f6m\u0259yin d\u0259y\u0259 bil\u0259r ya yox?\n\tK\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f sakit olub yen\u0259 yerind\u0259 oturdu:\n\t- B\u0259s s\u0259n\u0259 d\u0259 k\u00f6m\u0259yim d\u0259ym\u0259mi\u015f kim\u0259 d\u0259y\u0259c\u0259k, ay r\u0259hm\u0259tliyin o\u011flu! Ancaq \u0259vv\u0259lc\u0259 m\u0259n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m kadr\u0131 apar, d\u00fcz\u0259lt i\u015f\u0259, sonra da m\u00fc\u0259llim m\u0259s\u0259l\u0259sini h\u0259ll ed\u0259k. \n\t- O n\u0259 kadrd\u0131r? \u2013 dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259 soru\u015fdu.\n\t- S\u0259nin ferma m\u00fcdirin bir q\u0259piy\u0259 d\u0259ym\u0259z. Bax, \u00f6z aram\u0131zda, x\u0259b\u0259rdar edir\u0259m, vaxt ik\u0259n r\u0259dd el\u0259 getsin. Yava\u015fca-yava\u015fca bas\u0131b yeyir ferman\u0131 \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn. Ax\u0131rda g\u00fcnahlar t\u00f6k\u00fcl\u0259c\u0259k s\u0259nin \u00fcst\u00fcn\u0259.\n\t- \u00c7oban K\u0259r\u0259m t\u0259miz adamd\u0131r, - deyib R\u00fcst\u0259m ki\u015fi Telli arvaddan n\u0259 q\u0259d\u0259r ac\u0131ql\u0131 olsa da o\u011flunu m\u00fcdafi\u0259 etdi. \n\t- Y\u0259ni, ay R\u00fcst\u0259m, adamlar\u0131 s\u0259n m\u0259nd\u0259n yax\u015f\u0131 tan\u0131y\u0131rsan?! Deyir\u0259m vaxt ik\u0259n r\u0259dd el\u0259 getsin, r\u0259dd el\u0259, v\u0259ssalam. Yerin\u0259 d\u0259 s\u0259n\u0259 pey\u011f\u0259mb\u0259r kimi adam tapm\u0131\u015fam.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi yerind\u0259 dik\u0259lib oturdu.\n\t- Kimdir o pey\u011f\u0259mb\u0259r?\n\t- F\u0259rhad day\u0131, tan\u0131y\u0131rsanm\u0131?\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi stula m\u0131xlan\u0131b qald\u0131, qula\u011f\u0131na inanmad\u0131. F\u0259rhad day\u0131n\u0131n \u0259li\u0259yri v\u0259 m\u0259har\u0259tli adam oldu\u011funu yax\u015f\u0131 bilirdi. D\u00f6rd-be\u015f kolxozun h\u0259r\u0259sind\u0259 bir il, iki il hesabdar, ferma m\u00fcdiri, m\u00fchasib olmu\u015f, el\u0259 m\u0259har\u0259tl\u0259 yeyib-yedirtmi\u015fdi ki, he\u00e7 bir yoxlama, \u0259leyhin\u0259 bir \u015fey tapa bilm\u0259mi\u015fdi.\n\t- H\u0259, n\u0259 fikr\u0259 getdin? \u2013 dey\u0259 K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f soru\u015fdu.   \n\t- Yox, yolda\u015f ispolkom, onu m\u0259nd\u0259n uzaq el\u0259.\n\t- Niy\u0259?! \u00c7oban K\u0259r\u0259m \u00e7ox \u00fcz\u00fcyolad\u0131r, qorxursan, bu, \u00f6rk\u0259n alt\u0131na g\u0259lm\u0259y\u0259, h\u0259? Deyib K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f adi bir \u015fey haqq\u0131nda zarafat edirmi\u015f kimi g\u00fcl\u00fcb R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 g\u00f6z vurdu. \u2013 Yoxsa fikrin budur ki, ferma t\u0259k s\u0259nindir, daha rayonda ba\u015fqa adam yoxdur?.. \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi ar\u0131 sancm\u0131\u015f kimi yerind\u0259n s\u0131\u00e7rad\u0131:\n\t- B\u00fct\u00fcn mahal bilir ki, m\u0259n \u00f6mr\u00fcmd\u0259 haram tik\u0259 k\u0259sm\u0259mi\u015f\u0259m. Handak\u0131 el mal\u0131, kolxoz mal\u0131 ola! Bel\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259riniz var, \u0259riz\u0259 ver\u0259c\u0259y\u0259m, g\u00fcn\u00fc sabah komissiya g\u00f6nd\u0259rin, F\u0259rhad day\u0131lar is\u0259, n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259n sa\u011fam, bizim ferman\u0131 g\u00f6r\u0259 bilm\u0259z!  \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi d\u00f6n\u00fcb getm\u0259k ist\u0259y\u0259nd\u0259 K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f yar\u0131 hakim, yar\u0131 m\u00fclayim v\u0259 mehriban s\u0259sl\u0259:\n\t- Yax\u015f\u0131, ay ki\u015fi, \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131xma g\u00f6r\u00fcm, - dedi, - s\u0259ni yoxlay\u0131rd\u0131m, o g\u00fcn raykomda bir yolda\u015fla m\u00fcbahis\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc, o dedi, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi F\u0259rhad day\u0131n\u0131 q\u0259bul ed\u0259r, m\u0259n dedim el\u0259m\u0259z. G\u00f6r indi rayonun adamlar\u0131n\u0131 nec\u0259 tan\u0131y\u0131ram! M\u00fc\u0259llim m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 d\u0259, a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 deyim ki, s\u0259n\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259k olmayacaq. Get g\u0259l\u0259n ili g\u00f6zl\u0259!  \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi bura g\u0259ldiyind\u0259n son d\u0259r\u0259c\u0259 pe\u015fman halda \u00e7\u0131x\u0131b uzaqla\u015fd\u0131, h\u0259y\u0259td\u0259 q\u0259ti d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc ki, Qo\u015fatxan onu qabaqlay\u0131b b\u00fct\u00fcn rayon t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131 \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n x\u0259b\u0259rdar etmi\u015fdir: \u201cYaman adamd\u0131r, ehtiyatl\u0131 olmaq g\u0259r\u0259k!\u201d\n\n\n4\n\n\tM\u00fc\u0259llim m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 \u00fcmidi k\u0259sildikd\u0259n sonra R\u00fcst\u0259m ki\u015fi rayon m\u0259rk\u0259zinin \u0259t\u0259yind\u0259, \u015fose yolunun q\u0131ra\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n ma\u015f\u0131n-traktor stansiyas\u0131na yolland\u0131. Stansiya yenic\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 rayonda \u0259n cavan MTS hesab olunurdu. MTS-in yerl\u0259\u015fdiyi sah\u0259 b\u00f6y\u00fck bir in\u015faat meydan\u0131n\u0131 xat\u0131rlad\u0131rd\u0131. Kombinezonlar, yar\u0131mpaltolar, iri \u00e7\u0259km\u0259l\u0259r, mazutlu \u015fapka v\u0259 papaqlar geymi\u015f f\u0259hl\u0259 v\u0259 traktor\u00e7ular, MTS i\u015f\u00e7il\u0259ri bu in\u015faat meydan\u00e7as\u0131nda durub dan\u0131\u015f\u0131r, h\u0259r\u0259k\u0259t edir, i\u015fl\u0259yirdil\u0259r. Buradak\u0131 i\u015fg\u00fczar, qaynar h\u0259yat R\u00fcst\u0259m ki\u015finin fikrini oynatd\u0131. \u00dcr\u0259yind\u0259 bir titr\u0259yi\u015f yaratd\u0131. O, ke\u00e7mi\u015fd\u0259 bombo\u015f bir s\u0259hra olan bu yeri yax\u015f\u0131 tan\u0131y\u0131rd\u0131. Ne\u00e7\u0259 ay \u0259vv\u0259l ona des\u0259ydil\u0259r ki, bu \u00e7\u00f6ld\u0259 bel\u0259 i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u0259c\u0259k, bel\u0259 bir h\u0259yat qaynayacaq, inanmazd\u0131. Lakin indi b\u00fct\u00fcn bunlar bir h\u0259qiq\u0259t idi. R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcr\u0259yini a\u00e7\u0131rd\u0131.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi s\u0259kkiz otaqdan ibar\u0259t t\u0259z\u0259c\u0259 tikilmi\u015f birm\u0259rt\u0259b\u0259li v\u0259 h\u0259l\u0259 bozaran da\u015flar\u0131na suvaq \u00e7\u0259kilm\u0259mi\u015f binaya do\u011fru yolland\u0131. Bu binada MTS-in idar\u0259si yerl\u0259\u015firdi. \u018fvv\u0259lc\u0259 fikir el\u0259di ki, m\u00fcavinin yan\u0131na getsin, m\u0259s\u0259l\u0259ni onunla raz\u0131la\u015fs\u0131n, lakin sonra fikrind\u0259n d\u00f6nd\u00fc. \u201cOn iki imama yalvar\u0131nca bir allaha yalvar\u201d deyib, birba\u015f direktorun kabinetin\u0259 getdi. \u0130\u015fin t\u0259rsliyind\u0259n direktor yerind\u0259 deyildi. Bak\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 dedil\u0259r.\n\tM\u00fcavin hardad\u0131r? \u2013 dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bir az h\u0259v\u0259sd\u0259n d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f halda katibd\u0259n soru\u015fdu. Gil\u0259nar g\u00f6zl\u00fc q\u0131z ham\u0131ya g\u00fcl\u00fcms\u0259y\u0259n g\u00f6zl\u0259rini oynatd\u0131:\n\t- \u0130ndic\u0259, sizin qaba\u011f\u0131n\u0131zca \u00e7\u0131xd\u0131. Dey\u0259s\u0259n a\u015fxanaya getdi.        \n\tA\u015fxana idar\u0259d\u0259n \u00fc\u00e7-d\u00f6rd y\u00fcz add\u0131m aral\u0131 uzunsov bir binada yerl\u0259\u015firdi. Bu bina k\u00f6\u00e7\u0259ri d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sini xat\u0131rlad\u0131rd\u0131. Yer\u0259 basd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir ne\u00e7\u0259 dir\u0259k onun \u0259sas s\u00fctunlar\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edirdi. F\u0259rsiz g\u00f6rk\u0259min\u0259 baxmayaraq oradan t\u0259z\u0259 d\u0259ml\u0259nmi\u015f \u00e7ay\u0131n \u0259tri v\u0259 bozba\u015f\u0131n xo\u015f iyi adam\u0131 vurur, i\u015ftahas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131rd\u0131. A\u015fxana traktor\u00e7ular v\u0259 f\u0259hl\u0259l\u0259rl\u0259 dolu idi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ayaq \u00fcst\u0259 h\u0259r t\u0259r\u0259f\u0259  g\u00f6z g\u0259zdirdi, m\u00fcavini g\u00f6rm\u0259di. Onun t\u0259z\u0259c\u0259 \u00e7\u00f6r\u0259k yeyib emalatxanaya getdiyini dedil\u0259r. Emalatxana d\u00f6rd t\u0259r\u0259fd\u0259n h\u00fcnd\u00fcr hasar i\u00e7in\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131.  Hasarlar boz da\u015flardan tikilmi\u015fdi, ikitayl\u0131 geni\u015f d\u0259mir darvazas\u0131 vard\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bu darvazadan i\u00e7\u0259ri girdikd\u0259 g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcn\u0259 yeni b\u00f6y\u00fck bir zavodun m\u0259nz\u0259r\u0259si a\u00e7\u0131ld\u0131. H\u0259r yanda q\u0131z\u011f\u0131n i\u015f gedirdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi hayana baxd\u0131sa m\u00fcavini g\u00f6r\u0259 bilm\u0259di. T\u0259mird\u0259 olan bir traktorun \u0259traf\u0131na y\u0131\u011f\u0131lm\u0131\u015f adamlara yax\u0131nla\u015fd\u0131qda az qald\u0131 \u00fcr\u0259yi yerind\u0259n \u00e7\u0131xs\u0131n, g\u00f6zl\u0259rin\u0259 inanmad\u0131: k\u00f6hn\u0259 dostu \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu traktor\u00e7ular\u0131n aras\u0131nda durmu\u015f, adi bir t\u0259b\u0259ss\u00fcml\u0259 n\u0259 is\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Uca boynuna yara\u015fan qara kostyum v\u0259 boz pay\u0131z paltosu geymi\u015f, \u015falvar\u0131n balaqlar\u0131n\u0131 uzunbo\u011faz \u00e7\u0259km\u0259nin i\u00e7in\u0259 salm\u0131\u015fd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015finin fikrind\u0259n ke\u00e7di ki, \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu indi d\u0259 20 il \u0259vv\u0259lki kimi yara\u015f\u0131ql\u0131d\u0131r, n\u0259 qarn\u0131 piy ba\u011flay\u0131b, n\u0259 d\u0259 boynunu-buxa\u011f\u0131n\u0131 \u0259t bacm\u0131\u015fd\u0131r. Ani olaraq \u00f6z\u00fcn\u00fc onun \u00fcst\u00fcn\u0259 at\u0131b qucaqlamaq ist\u0259di, lakin tez hissl\u0259rin\u0259 sahib oldu. S\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn k\u0259narda durub f\u00fcrs\u0259t g\u00f6zl\u0259y\u0259r\u0259k mar\u0131t-mar\u0131t \u00fcz\u00fcn\u0259 baxark\u0259n, qeyri-ixtiyari olaraq \u0259lini cibin\u0259 sal\u0131b \u00e7ubu\u011funu \u00e7\u0131xartd\u0131, t\u00fct\u00fcn doldurub al\u0131\u015fd\u0131rd\u0131qda yen\u0259 xo\u015f xatir\u0259y\u0259 dald\u0131. Bu xatir\u0259d\u0259n do\u011fan sevinc, dumanlar\u0131n\u0131 yaran s\u0259h\u0259r \u015f\u0259f\u0259qi kimi ani olaraq \u00fcz\u00fcn\u00fcn v\u0259 aln\u0131n\u0131n q\u0131r\u0131\u015flar\u0131n\u0131 i\u015f\u0131qland\u0131rd\u0131. \u0130lk g\u0259nclik v\u0259 a\u011f\u0131r m\u00fcharib\u0259 ill\u0259ri yad\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fc. Bu \u00e7ubu\u011fu da R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 k\u00f6hn\u0259 dostu v\u0259 yolda\u015f\u0131 olan h\u0259min bu \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu ba\u011f\u0131\u015flam\u0131\u015fd\u0131. \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu Mu\u011fanda iki d\u0259f\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t ya\u015fay\u0131b i\u015fl\u0259mi\u015fdi: bir suvarma i\u015fl\u0259rinin ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 iyirminci, bir d\u0259 kolxoz qurulu\u015funun geni\u015fl\u0259ndiyi iyirmi s\u0259kkiz-otuzuncu ill\u0259rd\u0259. El\u0259 R\u00fcst\u0259m il\u0259 d\u0259 lap birinci g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259n d\u0259st olmu\u015fdu. R\u00fcst\u0259m ona \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u0259f\u0259 tamamil\u0259 t\u0259sad\u00fcfi olaraq, 1942-ci ild\u0259 Ukraynada rast g\u0259ldi. \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu zabit, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi is\u0259 adi \u0259sg\u0259r idi. \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu \u00f6z\u00fc xahi\u015f edib onu hiss\u0259sin\u0259 ke\u00e7irdi, iki il gec\u0259li-g\u00fcnd\u00fczl\u00fc bir yerd\u0259 oldular, \u0259sg\u0259r h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir yerd\u0259 \u00e7\u0259kdil\u0259r, Mozdokdan Budape\u015ft\u0259 gedib \u00e7\u0131xd\u0131lar. Xo\u015fb\u0259xtlikd\u0259n tale onlar\u0131 bir-birind\u0259n ayr\u0131 salmad\u0131.\n\tDo\u011frudur, bir d\u0259f\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi aya\u011f\u0131ndan yaraland\u0131. Lakin sa\u011fal\u0131b yen\u0259 hiss\u0259sin\u0259 qay\u0131td\u0131. Mqharib\u0259 \u015e\u0259r\u0259fo\u011fluna da aman verm\u0259di. G\u00fcll\u0259 onun sa\u011f qab\u0131r\u011fas\u0131n\u0131n alt\u0131ndan ke\u00e7di, ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131n\u0131 z\u0259d\u0259l\u0259yib \u00e7\u0131xd\u0131. Bu, Budape\u015ft\u0259 h\u00fccum zaman\u0131 olmu\u015fdu. \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu \u00f6l\u00fcmc\u00fcl halda h\u0259rbi x\u0259st\u0259xanada yat\u0131rk\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n g\u00f6z a\u00e7mayan R\u00fcst\u0259m onu bir an bel\u0259 unuda bilmirdi. \u015e\u0259h\u0259ri ald\u0131qdan sonra R\u00fcst\u0259m vaxt tap\u0131b onun yan\u0131na getdi. \u015e\u0259r\u0259fo\u011flunun qarn\u0131n\u0131 yarm\u0131\u015f, ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131n\u0131 k\u0259sib tikmi\u015fdil\u0259r. \u00c7oxlu qan itirdiyind\u0259n hal\u0131 a\u011f\u0131r idi. Bu v\u0259ziyy\u0259td\u0259 o, g\u00f6z\u00fcn\u00fc a\u00e7d\u0131. R\u00fcst\u0259m\u0259 bax\u0131b t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr bildir\u0259n x\u0259fif t\u0259b\u0259ss\u00fcml\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259di. He\u00e7 bir s\u00f6z dem\u0259d\u0259n ba\u015f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259ki balaca dolab\u00e7an\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u0259 qoyulmu\u015f trubkan\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb ona verdi v\u0259 \u0259lini s\u0131xd\u0131. R\u00fcst\u0259m ya\u015farm\u0131\u015f g\u00f6z\u00fcn\u00fc yana \u00e7\u0259ks\u0259 d\u0259, trubkan\u0131 ald\u0131, dostunun \u0259lini s\u0131xd\u0131. O g\u00fcnd\u0259n etibar\u0259n qoz a\u011fac\u0131ndan qayr\u0131lm\u0131\u015f \u00f6z k\u0259l\u0259-k\u00f6t\u00fcr \u00e7ubu\u011funu b\u00fck\u00fcb heyb\u0259sin\u0259 qoydu v\u0259 bir g\u00fcn d\u0259 olsa \u015f\u0259killi trubkadan ayr\u0131lmad\u0131.\n\tM\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu il\u0259 \u0259laq\u0259ni itirs\u0259 d\u0259 tez-tez onu xat\u0131rlar, \u201cki\u015filikd\u0259, dostluqda misli yoxdur\u201d deyib d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259rdi. \u0130ndi R\u00fcst\u0259m ki\u015fi h\u0259m m\u0259h\u0259bb\u0259t, h\u0259m d\u0259 heyr\u0259t dolu g\u00f6zl\u0259rini bu dostuna dikib durmu\u015fdu. Sanki bu bax\u0131\u015flar\u0131 hiss ed\u0259r\u0259k \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu ba\u015f\u0131n\u0131 qald\u0131rd\u0131 v\u0259 R\u00fcst\u0259mi g\u00f6r\u0259n kimi s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sib ucadan:\n\t- Xo\u015f g\u00f6rd\u00fck, ay dost, - dey\u0259 ona yax\u0131nla\u015fd\u0131: - Xo\u015f g\u00f6rd\u00fck!   \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi onun \u0259lini s\u0131xd\u0131 v\u0259 g\u00f6zl\u0259rin\u0259 bax\u0131b \u00f6z\u00fcn\u00fc saxlaya bilm\u0259di, qucaqlay\u0131b \u00f6pd\u00fc:\n\t- Nec\u0259s\u0259n ay yolda\u015f, s\u0259n hara, bura hara?\n\t- Bir de g\u00f6r\u00fcm s\u0259n nec\u0259s\u0259n? Kimi axtar\u0131rsan bel\u0259? \u2013 deyib \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu da onu ba\u011fr\u0131na bas\u0131b silk\u0259l\u0259di.\n\t- Direktor m\u00fcavinini, - dey\u0259 s\u00f6zaras\u0131 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi cavab verdi.\n\tBir d\u0259qiq\u0259 g\u00f6zl\u0259 - deyib \u015e\u0259r\u0259f traktor\u00e7ulara d\u00f6nd\u00fc, yar\u0131m\u00e7\u0131q qalm\u0131\u015f s\u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00fcxt\u0259s\u0259r ed\u0259r\u0259k, n\u0259 is\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015f verdi v\u0259 R\u00fcst\u0259min qolundan tutdu:\n\t- Ged\u0259k g\u00f6r\u00fcm m\u00fcavin\u0259 n\u0259 s\u00f6z\u00fcn var.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi anlad\u0131 ki, \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu buraya m\u00fcavin t\u0259yin olunubdur.\n\t- B\u0259s qabaqk\u0131 n\u0259 oldu?\n\t- Onu ba\u015fqa MTS-\u0259 direktor g\u00f6nd\u0259ribl\u0259r. \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi giley-g\u00fczar etdi:\n\t- Yaman incidim s\u0259nd\u0259n, ay yolda\u015f. Lap, qula\u011f\u0131m\u0131z\u0131n dibind\u0259 olursan, \u00f6z\u00fcn d\u0259 bir x\u0259b\u0259r vermirs\u0259n. Dostluq bel\u0259mi olar?\n\t- X\u0259b\u0259r verm\u0259s\u0259m d\u0259, x\u0259b\u0259r tuturam, - dey\u0259 \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu g\u00fcl\u00fcms\u0259di. \u2013 S\u0259nin kimi bird\u0259f\u0259lik unutmuram.\n\t\u015e\u0259r\u0259fo\u011flu R\u00fcst\u0259m ki\u015finin qolunu buraxmadan ir\u0259lil\u0259di. Yol uzunu onlar bir-birind\u0259n hal-\u0259hval tutdular. \u00d6t\u0259ri olaraq ke\u00e7\u0259n g\u00fcnl\u0259ri xat\u0131rlad\u0131lar, \u00fcr\u0259kl\u0259ri q\u0259rib xatir\u0259l\u0259rin g\u0259tirdiyi sevinc v\u0259 h\u0259sr\u0259tl\u0259 doldu. N\u0259hay\u0259t, uzun bir otaqdan ibar\u0259t olan kabinet\u0259 g\u0259ldil\u0259r. Ota\u011f\u0131n qap\u0131s\u0131na q\u0259hv\u0259yi r\u0259ngd\u0259 me\u015fin \u00e7\u0259kilmi\u015fdi. \u00dc\u00e7 balaca p\u0259nc\u0259r\u0259si vard\u0131. Lap k\u00fcncd\u0259, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc p\u0259nc\u0259r\u0259nin qaba\u011f\u0131nda d\u0259mir pe\u015f qoyulmu\u015fdu. Yuxar\u0131 t\u0259r\u0259fd\u0259 adi taxtadan qayr\u0131lm\u0131\u015f yaz\u0131 stolu, onun qaba\u011f\u0131nda is\u0259 uzunsov, ensiz bir stol g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Stollar\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 o q\u0259d\u0259r d\u0259 \u0259la olmayan q\u0131rm\u0131z\u0131 mahuddan \u00f6rt\u00fck \u00e7\u0259kilmi\u015fdi. Bu, \u015e\u0259r\u0259fo\u011flunun kabineti idi.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u015finelini qap\u0131n\u0131n a\u011fz\u0131ndak\u0131 as\u0131lqana ke\u00e7irdi. \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu d\u0259 boz paltosunu v\u0259 boz \u015fapkas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xararaq oradan asd\u0131 v\u0259 k\u00f6hn\u0259 dostunun qolundan tutub yer g\u00f6st\u0259rdi: \n\t- \u018fyl\u0259\u015f, R\u00fcst\u0259m, n\u0259 yax\u015f\u0131 ki, g\u0259lmis\u0259n! \u2013 dedi v\u0259 onunla \u00fcz-\u00fcz\u0259 oturub h\u0259r iki \u0259lini stolun \u00fcst\u00fcnd\u0259 \u00e7arpazlayaraq, ba\u015f\u0131n\u0131 dostuna t\u0259r\u0259f \u0259yib s\u0131caq duy\u011fularla qaynayan g\u00f6zl\u0259rini \u00fcz\u00fcn\u0259 dikdi, h\u0259l\u0259 \u00e7\u00f6ld\u0259 ba\u015flad\u0131qlar\u0131 s\u00f6hb\u0259ti davam etdirdi: - S\u0259kin\u0259 bac\u0131 nec\u0259dir, u\u015faqlar nec\u0259dir? Y\u0259qin b\u00f6y\u00fck adam olublar, h\u0259? Des\u0259m ki, onlar \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259rk dar\u0131xm\u0131\u015fam, tutacaqsan qolumdan, dur ged\u0259k biz\u0259.\n\t- Yox, el\u0259 incimi\u015f\u0259m ki, \u00f6z\u00fcn d\u0259 g\u0259ls\u0259n i\u00e7\u0259ri buraxmaram. Ay ki\u015fi, ay r\u0259hm\u0259tlik o\u011flu, biz s\u0259nn\u0259n duz-\u00e7\u00f6r\u0259k k\u0259smi\u015fik, isti-soyuqdan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f\u0131q, bir-birimiz\u0259 qarda\u015f demi\u015fik, n\u0259 tez ham\u0131s\u0131n\u0131 yadddan \u00e7\u0131xartd\u0131n? Mu\u011fana g\u0259lirs\u0259n, bilirs\u0259n ki, evin var, qap\u0131s\u0131n\u0131 da d\u00f6ym\u00fcrs\u0259n, \u015f\u0259h\u0259rlil\u0259ri el\u0259-bel\u0259 g\u00f6rd\u00fcm, bal\u0131q kimi qan\u0131 soyuq. M\u0259n olsayd\u0131m, birinci axtar\u0131b s\u0259ni tapard\u0131m... \n\t- Yax\u015f\u0131, daha \u00fcz\u00fcm\u00fcz\u00fc az danla, ay R\u00fcst\u0259m. \u00d6yr\u0259nmis\u0259n daima dost-a\u015fnadan \u00f6z\u00fcn\u0259 borclu \u00e7\u0131xarma\u011fa. Onu da bil ki, dost dostun \u00fcr\u0259yind\u0259 g\u0259r\u0259k. Bir g\u00fcn tez, bir g\u00fcn gec, g\u0259lib qap\u0131n\u0131 a\u00e7acaqd\u0131m, s\u0259n qoymasan da S\u0259kin\u0259 bac\u0131 m\u0259nim \u00fcz\u00fcm\u0259 qap\u0131 ba\u011flamaz. Evd\u0259 n\u0259 var, n\u0259 yox, q\u0131z\u0131 k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u00fcs\u0259n, g\u0259lind\u0259n-zaddan var, ya yox?\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi ist\u0259di Qara\u015f\u0131n evl\u0259nm\u0259si haqq\u0131ndak\u0131 m\u00fcbahis\u0259ni a\u00e7\u0131b dostuna bildirsin, lakin \u201cuzun\u00e7uluq olar, ki\u015finin ba\u015f\u0131n\u0131 a\u011fr\u0131daram\u201d deyib \u00fcst\u00fcnd\u0259n ke\u00e7di.\n\t- He\u00e7 \u015fey dem\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m, g\u0259lib g\u00f6r\u0259rs\u0259n.  \n\t- G\u0259l\u0259c\u0259y\u0259m, g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259m, - deyib \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu aya\u011fa durdu, z\u0259ngi bas\u0131b katibi \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131, - biz\u0259 bir st\u0259kan yaz\u015f\u0131 \u00e7ay versinl\u0259r, - dedi. Bu zaman R\u00fcst\u0259m ki\u015fi d\u0259 aya\u011fa durub da\u011f\u0131n\u0131q g\u00f6zl\u0259rl\u0259 ota\u011f\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7ir\u0259rk\u0259n, \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu b\u00f6y\u00fck stolun dal\u0131na ke\u00e7di, yeni q\u0259zet v\u0259 jurnallardan ibar\u0259t b\u00fck\u00fcl\u00fcn\u00fc k\u0259nara \u00e7\u0259kdi, n\u0259 is\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f bir ka\u011f\u0131za bax\u0131b q\u0131m\u0131ldand\u0131. Aln\u0131na en\u0259n \u015fabal\u0131d\u0131 sa\u00e7lar\u0131n\u0131 dala it\u0259l\u0259yib, bahar g\u00f6yl\u0259ri kimi mavi v\u0259 dibsiz g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 ayaq \u00fcst\u0259 duran R\u00fcst\u0259m ki\u015fini s\u00fczd\u00fc:\n\t- Otur g\u00f6r\u0259k, dem\u0259li, evd\u0259 salamatl\u0131qd\u0131r, b\u0259s i\u015fl\u0259r nec\u0259dir, yaz \u0259kinin\u0259 haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131z n\u0259 haldad\u0131r?\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi yanak\u0131 oturub balaca stola dirs\u0259kl\u0259ndi v\u0259 yaz \u0259kinin\u0259 haz\u0131rl\u0131q haqq\u0131nda m\u0259lumat verdi.\n\t- Bu il pamb\u0131q yerl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn 700 tondan art\u0131q peyin haz\u0131rlanm\u0131\u015f, mineral g\u00fcbr\u0259l\u0259r \u0259sas\u0259n da\u015f\u0131n\u0131b sah\u0259l\u0259rin k\u0259nar\u0131na y\u0131\u011f\u0131lm\u0131\u015f, al\u0259tl\u0259r t\u0259mir olunmu\u015f, briqada v\u0259 manqalar\u0131n t\u0259rkibin\u0259 yenid\u0259n bax\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi fikrini \u00fcmidverici s\u00f6zl\u0259rl\u0259 qurtard\u0131:\n\t- El\u0259 bilir\u0259m ki, bu il haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131m\u0131z ke\u00e7\u0259nilkind\u0259n yax\u015f\u0131d\u0131r. Biz\u0259 arxay\u0131n olun, yolda\u015f \u015e\u0259r\u0259f, yuxar\u0131 t\u0259\u015fkilatlar\u0131n yan\u0131nda ba\u015f\u0131n\u0131z\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 etm\u0259rik. \n\t\u015e\u0259r\u0259fo\u011flu \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsus bir diqq\u0259tl\u0259 qulaq as\u0131r, ara-s\u0131ra suallar verir, t\u0259sdiq edir v\u0259 raz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirirdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi xat\u0259rlad\u0131 ki, insan\u0131 s\u00f6hb\u0259t\u0259 h\u0259v\u0259sl\u0259ndirm\u0259kd\u0259 onun misli yoxdur. Qaradinm\u0259z v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 inanmayan adamlar\u0131 bel\u0259 \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu hiss olunmadan dan\u0131\u015fma\u011fa h\u0259v\u0259sl\u0259ndir\u0259rdi. Onun aid\u0131n v\u0259 parlaq g\u00f6zl\u0259ri, h\u0259r \u015feyi anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 duydu\u011funu bildir\u0259n xo\u015f \u00fcz\u00fc m\u00fcsahibi ruhland\u0131r\u0131rd\u0131. Bel\u0259 qeydke\u015f v\u0259 diqq\u0259tli r\u0259ftar h\u0259qiqi dostluq hissl\u0259ri il\u0259 qar\u0131\u015faraq R\u00fcst\u0259m ki\u015finin d\u0259 ruhunu ox\u015fay\u0131r, yorulmadan onunla m\u00fcsahib\u0259 etm\u0259k h\u0259v\u0259si oyad\u0131rd\u0131. Buna baxmayaraq \u00e7ox dan\u0131\u015fmaq, vaxt almaq da olmazd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi s\u00f6z\u00fcn\u00fc qurtar\u0131b dayananda \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu g\u00fcl\u00fcms\u0259di.\n\t- Trubkan\u0131 g\u00f6rm\u00fcr\u0259m, yoxsa \u00e7\u0259km\u0259yi t\u0259rgitmis\u0259n?\n\t- Yox, t\u0259rgitm\u0259mi\u015f\u0259m. Bilir\u0259m ki, s\u0259n da\u015f\u0131n\u0131 atm\u0131san, ist\u0259mir\u0259m yad\u0131na salam.\n\t- Eybi yoxdur, \u00e7\u0131xart \u00e7\u0259k.\n\t\u015e\u0259r\u0259fo\u011flu stolun alt g\u00f6z\u00fcn\u00fc a\u00e7d\u0131, oradan, i\u015fl\u0259tm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn tozlanm\u0131\u015f bir k\u00fclqab\u0131 \u00e7\u0131xartd\u0131. Silib R\u00fcst\u0259m ki\u015finin qaba\u011f\u0131na qoydu. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi trubkas\u0131n\u0131 \u201cZolotoye runo\u201d il\u0259 doldurub s\u00fcm\u00fcrd\u00fc.\n\t\u015e\u0259r\u0259fo\u011flu:\n\t- He\u00e7 ingilis lordlar\u0131 da bel\u0259 trubka \u00e7\u0259k\u0259 bilm\u0259z! \u2013 deyib g\u00fcld\u00fc. \u2013 El\u0259 bil ki, saray lordusan durmusan. \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi d\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259di:\n\t- Lordun a\u011fz\u0131 n\u0259dir biziml\u0259 yar\u0131\u015fa!\n\t\u015e\u0259r\u0259fo\u011flu yerind\u0259n durdu. R\u00fcst\u0259min yan\u0131na g\u0259ldi, onunla \u00fczb\u0259\u00fcz oturdu.\n\t- H\u0259r \u015feyi dedin, ancaq \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259n dan\u0131\u015fmad\u0131n.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi trubkan\u0131 doda\u011f\u0131ndan \u00e7\u0259kdi v\u0259 t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259 soru\u015fdu:\n\t- Hans\u0131 \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259n?\n\t\u015e\u0259r\u0259fo\u011flu yenid\u0259n stolun dal\u0131na ke\u00e7di, boz mil-mil para\u00e7adan tikilmi\u015f penc\u0259yin \u0259t\u0259yini yana it\u0259l\u0259di, \u015falvar\u0131n\u0131n cibind\u0259n balaca bir a\u00e7ar \u00e7\u0131xar\u0131b stolun siyirm\u0259sini a\u00e7d\u0131 v\u0259 oradan b\u00f6y\u00fck bir ka\u011f\u0131z v\u0259r\u0259qi g\u00f6t\u00fcrd\u00fc, diqq\u0259tl\u0259 baxd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi onun h\u0259r bir h\u0259r\u0259k\u0259tini izl\u0259yir v\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259n qa\u00e7\u0131rd\u0131\u011f\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259ni xat\u0131rlama\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131, lakin yad\u0131na he\u00e7 \u015fey d\u00fc\u015fm\u00fcrd\u00fc. \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu ba\u015f\u0131n\u0131 ka\u011f\u0131zdan qald\u0131rmadan soru\u015fdu:\n\t- Ke\u00e7\u0259n il h\u0259r hektardan ne\u00e7\u0259 sentner pamb\u0131q, ne\u00e7\u0259 sentner tax\u0131l g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fs\u00fcn\u00fcz? \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi ancaq indi m\u0259s\u0259l\u0259nin n\u0259 yerd\u0259 oldu\u011funu anlad\u0131 v\u0259 doda\u011f\u0131n\u0131 di\u015fl\u0259yib azca q\u0131zarsa da \u00f6z\u00fcn\u00fc itirm\u0259di, tez bekini dik\u0259ltdi, sin\u0259sini qaba\u011fa verib stola dirs\u0259kl\u0259ndi:\n\t- Do\u011frudur, m\u0259hsuldarl\u0131q plan\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetir\u0259 bilm\u0259mi\u015fik. Ancaq \u00f6z\u00fcn\u00fcz bilirsiniz ki, qabaqk\u0131 ill\u0259r\u0259 nisb\u0259t\u0259n h\u0259r hektardan iki sentner tax\u0131l, \u00fc\u00e7 sentner pamb\u0131q art\u0131q g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f\u00fck.\n\tM\u00fcavin \u0259lind\u0259ki ka\u011f\u0131z\u0131 stolun \u00fcst\u00fcn\u0259 at\u0131b aya\u011fa durdu, n\u0259d\u0259ns\u0259 naraz\u0131 kimi kabinetd\u0259 g\u0259zindi v\u0259 g\u0259lib R\u00fcst\u0259m ki\u015finin yan\u0131nda dayand\u0131, \u0259lini onun \u00e7iynin\u0259 qoydu:\n\t- Ay dost, - dedi, - niy\u0259 m\u0259niml\u0259 a\u00e7\u0131q dan\u0131\u015fm\u0131rsan, siyas\u0259t i\u015fl\u0259dirs\u0259n? \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi daha da q\u0131zard\u0131 v\u0259 sualedici g\u00f6zl\u0259ri bir az da a\u00e7\u0131ld\u0131:\n\t- N\u0259 siyas\u0259t?! D\u00fcz\u00fcn\u00fc deyir\u0259m.\n\t- Yox, siyas\u0259t i\u015fl\u0259dirs\u0259n! D\u00fcz\u00fcn\u00fc dan\u0131\u015fsan dey\u0259rs\u0259n ki, yolda\u015f \u015e\u0259r\u0259f, boynuma al\u0131ram, pis i\u015fl\u0259mi\u015fik, h\u0259r hektardan 22 \u0259v\u0259zin\u0259 15 sentner tax\u0131l g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f\u00fck. Pamb\u0131\u011f\u0131m\u0131z ondan da pis \u2013 20 \u0259v\u0259zin\u0259 12 sentner! Siyas\u0259t i\u015fl\u0259tm\u0259s\u0259n bel\u0259 dey\u0259rs\u0259n. Boynuna alarsan ki, h\u0259r hektarda 7 sentner tax\u0131l\u0131m\u0131z az olub, 8 sentner pamb\u0131\u011f\u0131m\u0131z. S\u0259m is\u0259 siyas\u0259t i\u015fl\u0259dib ke\u00e7mi\u015fl\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259 edirs\u0259n, \u00f6z\u00fcn d\u0259 bilirs\u0259n ki, bu m\u00fcqayis\u0259 he\u00e7 \u015fey\u0259 d\u0259ym\u0259z. El\u0259dirmi?\n\t- Yox, el\u0259 deyil, - dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi q\u0259ti etiraz etdi, - plan planl\u0131\u011f\u0131nda, ona s\u00f6z\u00fcm yox. Amma bir d\u0259 h\u0259yat var, i\u015fin \u015f\u0259raiti var. M\u0259s\u0259l\u0259ni h\u0259ll ed\u0259n odur. T\u0131sba\u011fa yeri\u015fiyl\u0259 ged\u0259n bir kolxozu 2-3 il\u0259 o h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u0259 qalx\u0131zmaq qeyri-m\u00fcm\u00fck\u00fcnd\u00fcr. Bacard\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 etmi\u015fik v\u0259 \u00e7oxlu da g\u0259lirimiz olub.\n\t- Yox, bacard\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 etm\u0259misimiz! \u2013 dey\u0259 \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu R\u00fcst\u0259m ki\u015fid\u0259n ayr\u0131ld\u0131 v\u0259 stola yax\u0131nla\u015fd\u0131, bir par\u00e7a ka\u011f\u0131z g\u00f6t\u00fcr\u00fcb onun qaba\u011f\u0131na qoydu:\n\t- G\u00f6t\u00fcr, hesabla, g\u00f6r n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259hsul itirmi\u015fsiniz, g\u00f6t\u00fcr.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z ka\u011f\u0131z\u0131 al\u0131b iri, h\u0259m d\u0259 bir q\u0259d\u0259r \u0259yri x\u0259ttl\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 r\u0259q\u0259ml\u0259ri bir-birin\u0259 vurma\u011fa ba\u015flad\u0131.\n\t- N\u0259 q\u0259d\u0259r olur? \u2013 dey\u0259 \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu soru\u015fdu.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi cavab verm\u0259yib ka\u011f\u0131z\u0131 onun qaba\u011f\u0131na qoydu.\n\t\u015e\u0259r\u0259fo\u011flu ka\u011f\u0131z\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb diqq\u0259tl\u0259 baxd\u0131, orada yaz\u0131lanlar\u0131 oxuyurmu\u015f kimi dan\u0131\u015fd\u0131:\n\t- 3 766 sentner tax\u0131l, 6 720 sentner pamb\u0131q itirmisimiz. Yax\u015f\u0131 i\u015fl\u0259s\u0259ydiniz bu q\u0259d\u0259r m\u0259hsul torpaqda qalmazd\u0131, dost. Bunu is\u0259 g\u0259lir\u0259 ke\u00e7irs\u0259n, kolxoz\u00e7unun h\u0259r \u0259m\u0259kg\u00fcn\u00fcn\u0259 az\u0131 10 kilo tax\u0131l \u00e7\u0131xard\u0131. Y\u0259ni ke\u00e7\u0259n il b\u00f6ld\u00fcy\u00fcn\u00fczd\u0259n 3 d\u0259f\u0259 art\u0131q. Azd\u0131rm\u0131?\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi cavab verm\u0259yib fikr\u0259 getdi. \u015e\u0259r\u0259fo\u011fluna el\u0259 g\u0259ldi ki, \u0259vv\u0259lc\u0259 o, etiraz etm\u0259k ist\u0259di; \u00fcz-g\u00f6z\u00fc qaral\u0131b dumanland\u0131, sonra hans\u0131 bir fikirs\u0259 bu duman\u0131 da\u011f\u0131td\u0131. G\u00f6zl\u0259rinin d\u0259rinliyind\u0259 tezc\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259n y\u00fcng\u00fcl ifad\u0259l\u0259r oynad\u0131, bu ifad\u0259l\u0259r deyirdi: \u201cN\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc yorursan, ba\u015fdan el\u0259 getsin\u201d. Bu fikrin t\u0259siri il\u0259 olmal\u0131d\u0131r ki, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi no\u011ful kimi a\u011fz\u0131n\u0131 \u015firinl\u0259d\u0259n s\u00f6zl\u0259rl\u0259 dedi:\n\t- D\u00fczd\u00fcr, boynuma al\u0131ram ki, bu sah\u0259d\u0259 s\u0259hvimiz var, kifay\u0259t q\u0259d\u0259r \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131\u015f\u0131q.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin bird\u0259n-bir\u0259 fikrind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259kib raz\u0131la\u015fmas\u0131 \u015e\u0259r\u0259fo\u011fluna bir t\u0259h\u0259r g\u0259ldi. Bu vaxta q\u0259d\u0259r m\u0259rd v\u0259 c\u0259sar\u0259tli bir adam kimi tan\u0131d\u0131\u011f\u0131, a\u00e7\u0131q \u00fcr\u0259kli v\u0259 a\u00e7\u0131q s\u00f6zl\u00fc bir dost hesab etdiyi R\u00fcst\u0259min bel\u0259 anla\u015f\u0131lmaz bir yol tutmas\u0131 onu dar\u0131xd\u0131rd\u0131. Bir q\u0259d\u0259r  r\u0259smi s\u0259sl\u0259:\n\t- Boynuna almaq azd\u0131r, dost! \u2013 dedi, - m\u0259n ist\u0259mir\u0259m s\u0259n o i\u015f\u00e7il\u0259rd\u0259n olasan ki, tez-tez s\u0259hvl\u0259rini boynuna al\u0131r, he\u00e7 s\u0259ninl\u0259 m\u00fcbahis\u0259 d\u0259 etmirl\u0259r. Lakin n\u0259 \u0259zab \u00e7\u0259kir, n\u0259 d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r. S\u0259hvi do\u011furan s\u0259b\u0259bl\u0259ri anlama\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131rlar, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 s\u0259hv ild\u0259n-il\u0259 t\u0259krar edilir, v\u0259ziyy\u0259t d\u00fcz\u0259lmir. Onlar is\u0259 hey boyunlar\u0131na al\u0131rlar: s\u0259hv etmi\u015fik, s\u0259hv etmi\u015fik.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 el\u0259 g\u0259ldi ki, bir adam\u0131n cibin\u0259 gir\u0259n yerd\u0259 \u0259lind\u0259n tutublar, dar\u0131xa-dar\u0131xa cavab verdi:\n\t- S\u0259n ki, bilirs\u0259n, m\u0259n el\u0259l\u0259rind\u0259n deyil\u0259m!\n\t- M\u0259n h\u0259mi\u015f\u0259 s\u0259ni m\u0259rd bilmi\u015f\u0259m. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 t\u0259\u0259cc\u00fcb edir\u0259m. \u0130ndi h\u0259r \u015feyd\u0259n dan\u0131\u015fd\u0131n, ancaq m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131 nec\u0259 qald\u0131raca\u011f\u0131ndan v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 ke\u00e7\u0259n il burax\u0131lan s\u0259hvl\u0259rd\u0259n bir k\u0259lm\u0259 d\u0259 dan\u0131\u015fmad\u0131n. Dem\u0259li, bu m\u0259s\u0259l\u0259 sizi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrm\u00fcr. S\u00f6z\u00fcm yox, ke\u00e7\u0259n ill\u0259r\u0259 nisb\u0259t\u0259n bu il yax\u015f\u0131 i\u015fl\u0259misiniz. Diqq\u0259t edin, ke\u00e7\u0259n ill\u0259r\u0259 nisb\u0259t\u0259n! \u0130mkanlara v\u0259 t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 is\u0259 \u00e7ox pis i\u015fl\u0259diyiniz ayd\u0131nd\u0131r. \u018fn yaramaz c\u0259h\u0259t is\u0259 budur ki, i\u015fin \u00e7ox hiss\u0259sini fikirsiz, elmi m\u00fchakim\u0259siz g\u00f6rm\u00fc\u015fs\u00fcn\u00fcz. Bu, \u0259n b\u00f6y\u00fck b\u0259lad\u0131r. He\u00e7 bir yax\u015f\u0131 t\u0259cr\u00fcb\u0259 sizd\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131-ba\u015fl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcb yay\u0131lmam\u0131\u015fd\u0131r, sanki aqrotexnika deyil\u0259n elmd\u0259n sizin x\u0259b\u0259riniz yoxdur, indiki zamanda is\u0259 fikirsiz i\u015fl\u0259s\u0259n, qabaqc\u0131l t\u0259cr\u00fcb\u0259ni d\u0259rk edib yaymasan, torpaqdan ist\u0259nil\u0259n m\u0259hsulu g\u00f6t\u00fcrm\u0259k olmaz.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin simas\u0131 getdikc\u0259 d\u0259yi\u015firdi, orada d\u0259rin bir fikrin v\u0259 iztirab\u0131n \u0259lam\u0259tl\u0259ri g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. \u0130ndi s\u00f6zl\u0259r d\u0259 onun a\u011fz\u0131nda ya\u011f kimi \u0259rimirdi, a\u011f\u0131r \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131.\n\t- Etiraf edir\u0259m ki, aya\u011f\u0131m\u0131z hara \u00e7\u0259kib ora getmi\u015fik, yolda\u015f \u015e\u0259r\u0259f, s\u00f6z verir\u0259m ki, k\u0259nd\u0259 qay\u0131dan kimi aqronom il\u0259 birlikd\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259ni h\u0259rt\u0259r\u0259fli \u00f6l\u00e7\u00fcb, bi\u00e7\u0259rik, atalar demi\u015fk\u0259n: qal\u0131bdan qal\u0131ba salar\u0131q, t\u0259dbirl\u0259rimizi hey\u0259td\u0259 m\u00fczakir\u0259 ed\u0259rik.\n\t- \u00c7ox yax\u015f\u0131, vaxt el\u0259s\u0259n t\u0259dbirl\u0259ri m\u0259n\u0259 d\u0259 g\u00f6st\u0259r\u0259rs\u0259n.\n\t- Ba\u015f \u00fcst\u0259!\n\t- \u0130ndi de g\u00f6r\u00fcm m\u00fcavini n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn axtar\u0131rd\u0131n?\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi ist\u0259diyini a\u00e7\u0131b \u015e\u0259r\u0259fo\u011fluna dey\u0259 bilm\u0259di.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi b\u00fct\u00fcn s\u00f6hb\u0259t \u0259snas\u0131nda bu 100 hektar haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc, onu fikrind\u0259n \u00e7\u0131xara bilmirdi. K\u00f6hn\u0259 m\u00fcavinin getdiyini, yerin\u0259 \u015e\u0259r\u0259fo\u011flunun g\u0259ldiyini bildiyi ilk d\u0259qiq\u0259l\u0259rd\u0259 sevindi, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc ki, birc\u0259 i\u015far\u0259 il\u0259 \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu m\u0259s\u0259l\u0259ni h\u0259ll ed\u0259c\u0259kdir, \u0259vv\u0259lki m\u00fcavin is\u0259 nec\u0259 olsa dan\u0131\u015f\u0131q a\u00e7ar, MTS-in sovetin\u0259 ke\u00e7irm\u0259s\u0259 d\u0259, \u0259n az\u0131 R\u00fcst\u0259mi danla\u011fa tutaraq x\u0259b\u0259rdarl\u0131q ed\u0259rdi. M\u0259hsuldarl\u0131q haqq\u0131nda \u015e\u0259r\u0259fo\u011flunun s\u00f6z\u00fcn\u0259 qulaq asd\u0131qda is\u0259 bu fikr\u0259 g\u0259ldi ki, c\u00fcc\u0259rm\u0259y\u0259n sah\u0259l\u0259rd\u0259n s\u00f6z salarsa, \u00f6z\u00fcn\u00fc dostunun n\u0259z\u0259rind\u0259 ki\u00e7iltmi\u015f olar. \u201cHe\u00e7 ki\u015filikd\u0259n deyil ki, uzun ayr\u0131l\u0131qdan sonra g\u0259l dostu g\u00f6r, el\u0259 birinci d\u0259qiq\u0259d\u0259c\u0259 tut yaxas\u0131ndan ki, i\u015fim xarabd\u0131r m\u0259n\u0259 k\u00f6m\u0259k el\u0259. He\u00e7 ki\u015filikd\u0259n deyil!\u201d Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u0259sil m\u0259tl\u0259bi \u015e\u0259r\u0259fo\u011flundan gizl\u0259tdi:\n\t- El\u0259 bir i\u015fim yoxdur, dedim qullu\u011funa salam verim.  \n\t\u018flb\u0259tt\u0259, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ikic\u0259 d\u0259qiq\u0259 sonra pe\u015fman\u00e7\u0131l\u0131q \u00e7\u0259k\u0259c\u0259yini bils\u0259ydi, bel\u0259 cavab verm\u0259zdi.\n\t\u015e\u0259r\u0259fo\u011flu xo\u015funa g\u0259lm\u0259y\u0259n bir \u015fey e\u015fidirmi\u015f kimi tutuldu:\n\t- Onda m\u0259nim s\u0259n\u0259 s\u00f6z\u00fcm var. Bunu oxu v\u0259 fikrini m\u0259n\u0259 bildir.\n\tO, siyirm\u0259d\u0259n ikinci bir ka\u011f\u0131z \u00e7\u0131xar\u0131b R\u00fcst\u0259m ki\u015finin qaba\u011f\u0131na qoydu. K\u0259l\u0259-k\u00f6t\u00fcr h\u0259rfl\u0259r v\u0259 \u0259yri x\u0259tl\u0259rl\u0259 adi \u015fagird d\u0259ft\u0259rinin d\u00f6rd v\u0259r\u0259qini tutan bu ka\u011f\u0131z imzas\u0131z idi. Alt\u0131nda \u201cKolxoz\u00e7u\u201d yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Y\u00fcz hektar pay\u0131zl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u0131xmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 x\u0259b\u0259r verirdi. H\u0259tta sah\u0259l\u0259ri d\u0259 g\u00f6st\u0259rir v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 qeyd edirdi ki, toxumluq yer\u0259 s\u0259pilm\u0259mi\u015f, kolxoz s\u0259dri v\u0259 m\u00fchasib t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259nims\u0259nilmi\u015fdir. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ka\u011f\u0131z\u0131 oxuduqca q\u0131zar\u0131r v\u0259 r\u0259ngd\u0259n-r\u0259ng\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Ax\u0131rda \u00f6z\u00fcn\u00fc saxlaya bilm\u0259yib yerind\u0259n s\u0131\u00e7rad\u0131, \u0259lini stola vurdu:\n\t- Al\u00e7aq! G\u00f6r\u0259s\u0259n bunu yazan kimdir?  \n\t\u015e\u0259r\u0259fo\u011flu t\u0259mkin v\u0259 soyuqqanl\u0131l\u0131qla soru\u015fdu:\n\t- Yaz\u0131lanlarda h\u0259qiq\u0259t varm\u0131?\n\tN\u0259d\u0259ns\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin s\u0259si bo\u011fulub yava\u015f\u0131d\u0131:\n\t- Y\u00fcz hektar tax\u0131l\u0131m\u0131z \u00e7\u0131xmay\u0131b, d\u00fczd\u00fcr, s\u0259b\u0259bi d\u0259 odur ki, suyumuz \u00e7atmay\u0131b.\n\t\u015e\u0259r\u0259fo\u011flu ka\u011f\u0131z\u0131 geri ald\u0131:\n\t- R\u00fcst\u0259m ki\u015fi, - dedi, - s\u0259n m\u00fcavinin yan\u0131na bu y\u00fcz hektar\u0131 yenid\u0259n s\u00fcr\u00fcb \u0259km\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn icaz\u0259 alma\u011fa g\u0259lmis\u0259n, el\u0259mi? \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin bax\u0131\u015flar\u0131 \u015e\u0259r\u0259fo\u011flunun bax\u0131\u015flar\u0131 il\u0259 \u00e7arpazla\u015fd\u0131qda suala \u00e7a\u015f cavab verm\u0259di:\n\t- Onun \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259lmi\u015f\u0259m!\n\t- Sonra da fikrini d\u0259yi\u015fdin, qorxdun ki, m\u0259n bu m\u0259s\u0259l\u0259ni t\u0259k h\u0259ll etm\u0259y\u0259m, MTS-in sovetin\u0259 ke\u00e7ir\u0259m, biab\u0131r olasan, q\u0259rara ald\u0131n ki, \u00f6z\u00fcn bir t\u0259h\u0259r traktor\u00e7ularla dan\u0131\u015f\u0131b s\u00fcrd\u00fcr\u0259rs\u0259n, bir az da qo\u015fqu q\u00fcvv\u0259sind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259rs\u0259n, el\u0259mi?\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi t\u0259sdiq etm\u0259s\u0259 d\u0259 k\u00f6m\u00fcr kimi qaral\u0131b susurdu, \u00f6z\u00fcn\u00fc bel\u0259 g\u00fcl\u00fcnc v\u0259ziyy\u0259t\u0259 sald\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 \u0259zab \u00e7\u0259kirdi. Da\u011f kimi bir adam\u0131n bu a\u011f\u0131r s\u00fckutu \u015e\u0259r\u0259fo\u011fluna t\u0259sir etdi, onun g\u00f6zl\u0259m\u0259diyi halda:\n\t- Get, - dedi, - traktor i\u015fl\u0259ri plan\u0131na sal\u0131b g\u00f6st\u0259ri\u015f ver\u0259r\u0259m. S\u0259n\u0259 is\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcr\u0259m, he\u00e7 bir idar\u0259nin qap\u0131s\u0131n\u0131 bulan\u0131q fikirl\u0259 a\u00e7ma, g\u00fcnahd\u0131r, k\u00f6hn\u0259 dostun yan\u0131na bu fikirl\u0259 g\u0259lm\u0259yin g\u00fcnah\u0131 is\u0259 ikiqat art\u0131qd\u0131r! \n\n\n5\n\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi k\u0259nd\u0259 qay\u0131danda b\u0131\u00e7aq vursan qan\u0131 \u00e7\u0131xmazd\u0131. El\u0259 bil ki, ki\u015fini m\u0259ng\u0259n\u0259 aras\u0131na sal\u0131b s\u0131zm\u0131\u015fd\u0131lar, r\u0259ngi qaral\u0131b bo\u011fulmu\u015fdu. M\u00fct\u0259madiy\u0259n i\u00e7\u0259risind\u0259 bir \u015fey qaynay\u0131b bu\u011flan\u0131r, duman\u0131 \u00fcz\u00fcn\u0259 \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131. \u0130ndi n\u0259 \u00fczl\u0259 k\u0259nd\u0259 qay\u0131d\u0131rd\u0131, m\u0259kt\u0259b\u0259 m\u00fc\u0259llim g\u0259tir\u0259 bilm\u0259mi\u015fdi, maarif m\u00fcdiri il\u0259 kobud r\u0259ftar etmi\u015f, n\u00f6vb\u0259ti iclaslardan birind\u0259 nitq dem\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lin\u0259 b\u0259han\u0259 vermi\u015fdi, raykom v\u0259 ispolkomun yan\u0131nda y\u00fcng\u00fclsaqqal olmu\u015fdu. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi R\u00fcst\u0259m ki\u015fi yeri d\u00fc\u015fd\u00fc-d\u00fc\u015fm\u0259di xahi\u015f etm\u0259yi, a\u011f\u0131z a\u00e7ma\u011f\u0131 sevm\u0259zdi. Bu \u0259qid\u0259d\u0259 idi ki, adam qaba\u011f\u0131nda dil t\u0259rp\u0259d\u0259nd\u0259 g\u0259r\u0259k \u0259sasl\u0131 t\u0259rp\u0259d\u0259s\u0259n, s\u00f6z\u00fcn yer\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259sin. S\u00f6z\u00fcn\u00fcn qiym\u0259tini bilm\u0259y\u0259n adam ba\u015f\u0131n\u0131n qiym\u0259tini bilmir. H\u0259r x\u0131rda \u015fey \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z\u00fcnd\u0259n yuxar\u0131ya a\u011f\u0131z a\u00e7anlardan z\u0259hl\u0259si ged\u0259rdi. Bel\u0259l\u0259rini bacar\u0131qs\u0131z v\u0259 z\u0259vz\u0259k adland\u0131rard\u0131. \u0130ndi ona el\u0259 g\u0259lirdi ki, \u00f6z\u00fc \u00f6z\u00fcn\u00fc, s\u00f6z\u00fc k\u00f6p\u00fck kimi bazara atan z\u0259vz\u0259kl\u0259r v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 salm\u0131\u015fd\u0131. \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu il\u0259 olan s\u00f6hb\u0259ti yad\u0131na d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 qan\u0131 daha da qaral\u0131rd\u0131. \u0130ndi hadis\u0259 olub qurtarandan sonra h\u0259r \u015fey ona ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc, n\u0259 dediyi s\u00f6zl\u0259rd\u0259, n\u0259 d\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tind\u0259 ab\u0131rl\u0131 v\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131 bir \u015fey tapm\u0131rd\u0131, ham\u0131s\u0131 ona baya\u011f\u0131, saxta g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, yad\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fckc\u0259 \u0259ti \u00e7im\u00e7\u0259\u015firdi. Y\u0259qin \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu ondan b\u0259dg\u00fcman olmu\u015fdur. Oturub deyir: s\u0259n nec\u0259 adamsan ay R\u00fcst\u0259m, n\u0259 z\u0259if v\u0259 d\u00f6n\u00fck xasiyy\u0259tin var? Haqq-say\u0131, yolda\u015fl\u0131\u011f\u0131, dostlu\u011fu da bel\u0259 ucuz tutmaq olar? K\u00f6hn\u0259 dostun yan\u0131na g\u0259lirs\u0259n, utanmay\u0131b \u00fcz\u00fcn\u0259 bir maska da tax\u0131rsan? Yad\u0131ndad\u0131rm\u0131, s\u0259n \u00f6z\u00fcn m\u0259n\u0259 dey\u0259rdin: \u00f6rt\u00fcl\u00fc bazar, dostlu\u011fu pozar. Dost \u00fcr\u0259yi dost ovcunda. B\u0259s n\u0259 oldu s\u0259nin o s\u00f6zl\u0259rin? Yoxsa onda cavan idin, adi kolxoz\u00e7u idin, biclik bilmirdin, ona g\u00f6r\u0259 el\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131n? \u0130ndi h\u0259yat\u0131n h\u0259r \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u00fcs\u0259n, t\u0259cr\u00fcb\u0259n var, v\u0259zif\u0259 sahibis\u0259n, bel\u0259 g\u00fcman edirs\u0259n ki, d\u00fczl\u00fck kimi sad\u0259 \u015feyl\u0259rsiz d\u0259 ke\u00e7inm\u0259k olar? N\u0259y\u0259 laz\u0131md\u0131r o h\u0259yat t\u0259cr\u00fcb\u0259si ki, onun bahas\u0131 insan\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 cavan saxlayan d\u00fczl\u00fcy\u00fc v\u0259 xo\u015f x\u0259yallar\u0131 itirm\u0259k hesab\u0131na ba\u015fa g\u0259l\u0259c\u0259k? N\u0259y\u0259 laz\u0131md\u0131r o v\u0259zif\u0259 ki, ona \u00e7atan insanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 itir\u0259c\u0259k?\n\tBu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r R\u00fcst\u0259m ki\u015finin fikrini o q\u0259d\u0259r m\u0259\u015f\u011ful etmi\u015fdi ki, ma\u015f\u0131n\u0131 nec\u0259 qovdu\u011funu, dolanbac yollardan, b\u00f6y\u00fck \u00e7\u00f6ll\u0259rd\u0259n nec\u0259 ke\u00e7ib getdiyini, n\u0259 vaxt k\u0259nd\u0259 girdiyini hiss etm\u0259mi\u015fdi. \u00d6z\u00fcn\u00fc c\u0259sar\u0259tli v\u0259 m\u0259rd g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 al\u0131\u015fm\u0131\u015f adamlar\u0131n xasiyy\u0259tind\u0259 bird\u0259n-bir\u0259 biclik v\u0259 siyas\u0259t\u00e7ilik kimi x\u0131rda c\u0259h\u0259tl\u0259rin a\u015fkar olmas\u0131 ba\u015fqalar\u0131n\u0131 heyran burax\u0131rsa, bu adamlar\u0131n \u00f6zl\u0259rini bitm\u0259z-t\u00fck\u0259nm\u0259z iztirablara v\u0259 daxili \u0259zablara sal\u0131r. \u0130ndi R\u00fcst\u0259m ki\u015fi birba\u015f m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259n ba\u015flamad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn, \u015e\u0259r\u0259fo\u011fluna zahir\u0259n h\u00f6rm\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u00fc danlay\u0131r v\u0259 pe\u015fman\u00e7\u0131l\u0131q \u00e7\u0259kirdi. B\u00fct\u00fcn bunlardan \u0259lav\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fini narahat ed\u0259n, onun i\u00e7\u0259risini yey\u0259n bir \u015fey d\u0259 vard\u0131. Bu imzas\u0131z ka\u011f\u0131z\u0131 yazan kim ola? Telli arvad? Komsomol N\u0259c\u0259f? Yarm\u0259mm\u0259d? Yast\u0131 Salman? Yoxsa briqadirl\u0259rd\u0259n biri? Bu vaxta q\u0259d\u0259r R\u00fcst\u0259m ki\u015fi kolxoz t\u0259r\u0259find\u0259n rahat idi. El\u0259 bilirdi ki, ham\u0131 \u00fcr\u0259kd\u0259n onu ist\u0259yir, d\u00fc\u015fm\u0259ni-zad\u0131 yoxdur. Bu imzas\u0131z ka\u011f\u0131z fikirl\u0259rini alt-\u00fcst etmi\u015fdi. Dem\u0259k, lap qula\u011f\u0131n\u0131n dibind\u0259 bir d\u00fc\u015fm\u0259n oturub, kim bilir, b\u0259lk\u0259 d\u0259 h\u0259r g\u00fcn evin\u0259 g\u0259lib s\u00fcfr\u0259sinin ba\u015f\u0131nda onunla \u00e7\u00f6r\u0259k k\u0259sir, \u00fcz\u00fcn\u0259 g\u00fcl\u00fcr, i\u00e7\u0259rid\u0259 is\u0259 k\u00f6lg\u0259sini q\u0131l\u0131nclay\u0131r, b\u00fcdr\u0259m\u0259sini g\u00f6zl\u0259yir ki, vurub \u00fcz\u00fc \u00fcst\u0259 yer\u0259 s\u0259rsin. Bu d\u00fc\u015fm\u0259n kim ola? R\u00fcst\u0259m ki\u015finin fikri he\u00e7 k\u0259sin \u00fcst\u00fcnd\u0259 dura bilmirdi, ha\u00e7alan\u0131rd\u0131, bu adamdan o birisin\u0259 qa\u00e7\u0131rd\u0131. Bir g\u00fcnd\u0259 bu q\u0259d\u0259r t\u0259rs m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 rast g\u0259lm\u0259si fikrini \u00e7a\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Bir adam laz\u0131m idi m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259\u015fsin, \u00fcr\u0259yini bo\u015falts\u0131n, y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fsin. Adam da ki, S\u0259kin\u0259 idi.\n\tAncaq S\u0259kin\u0259 onu duyar, \u00fcr\u0259kd\u0259n hal\u0131na yan\u0131b ox\u015far, t\u0259s\u0259lli ver\u0259rdi! Lakin d\u0259rdini, u\u011fursuzlu\u011fa u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 arvada bildirm\u0259k R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 bir n\u00f6v ar g\u0259ldi. Guya z\u0259iflik g\u00f6st\u0259rib onun g\u00f6z\u00fcnd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc al\u00e7altm\u0131\u015f olard\u0131. Yox, arvad qaba\u011f\u0131nda \u015fikay\u0259tl\u0259nib ah-nal\u0259 etm\u0259k ki\u015fi sif\u0259ti deyil, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi he\u00e7 vaxt bel\u0259 \u015fey etm\u0259mi\u015f v\u0259 etm\u0259y\u0259c\u0259k! B\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131 boyu \u00f6z\u00fcn\u00fc S\u0259kin\u0259y\u0259 q\u00fcdr\u0259tli, d\u00f6nm\u0259z, qorxmaz v\u0259 irad\u0259li g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir, bir s\u00f6zl\u0259, ki\u015fi olmu\u015f v\u0259 ki\u015fi d\u0259 qalacaqd\u0131r. Ki\u015fi \u00f6z\u00fcn\u00fc el\u0259 aparmal\u0131d\u0131r ki, ad\u0131 g\u0259l\u0259nd\u0259 arvad f\u0259xr el\u0259sin, \u00fcr\u0259yin\u0259 od d\u00fc\u015fs\u00fcn, n\u0259inki aciz-zavall\u0131 kimi \u00fcr\u0259yi yans\u0131n!..\n\n\n\n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0259sil\n\n1\n\n\tR\u00fcst\u0259mgilin i\u015f\u0131\u011f\u0131 yan\u0131rd\u0131. H\u0259l\u0259 he\u00e7 k\u0259s yatmam\u0131\u015fd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi sakit oturub trubkas\u0131n\u0131 t\u0259mizl\u0259di, sonra da \u0259tirli m\u0259xm\u0259ri \u00e7aydan be\u015finci st\u0259kan\u0131 i\u00e7ib bo\u015faltd\u0131. P\u0259r\u015fan radio il\u0259 m\u0259\u015f\u011fuldur. S\u0259kin\u0259 qab-qaca\u011f\u0131 y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131r\u0131b yerb\u0259yer edirdi. El\u0259 bu zaman h\u0259y\u0259td\u0259 it iki a\u011f\u0131z h\u00fcr\u00fcb s\u0259sini k\u0259sdi. Sonra da eyvanda nagahan\u0131 gur bir s\u0259s e\u015fidildi:\n\tP\u0259r\u015fan! Ana! Hardas\u0131n\u0131z, ay yolda\u015flar! \u2013 dey\u0259 Qara\u015f i\u00e7\u0259ri girdi. Sevincind\u0259n r\u0259ngi a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fmi\u015f S\u0259kin\u0259 o\u011fluna do\u011fru yeridi:\n\t- H\u0259, lap vaxt\u0131nda g\u0259lmis\u0259n, ay o\u011ful!\n\tQara\u015f atas\u0131n\u0131n da otaqda olmas\u0131ndan v\u0259 bird\u0259n-bir\u0259 onunla \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259lm\u0259sind\u0259n sanki s\u0131x\u0131ld\u0131, \u00f6z\u00fcn\u00fc narahar hiss etdi. S\u0259kin\u0259 iftixar dolu g\u00f6zl\u0259rl\u0259 atas\u0131 kimi enlik\u00fcr\u0259k, ucaboy, \u00e7atmaqa\u015f v\u0259 qartal g\u00f6zl\u00fc o\u011flunu s\u00fczd\u00fc. Anaya m\u0259xsus bir h\u0259ssasl\u0131qla onun y\u00f6nd\u0259msiz duru\u015funda qeyri-adi bir \u015fey sezdi:\n\t- Niy\u0259 oturmursan, o\u011ful? Bir \u015fey olmay\u0131b ki? \n\tQara\u015f atas\u0131n\u0131n g\u00f6zl\u0259rind\u0259n qa\u00e7maq, gizl\u0259nm\u0259k ist\u0259di, q\u0259rib\u0259 bir h\u0259y\u0259canla anas\u0131na baxd\u0131, dili topuq \u00e7ala-\u00e7ala:\n\t- T\u0259k deyil\u0259m, ana, qonaqla g\u0259lmi\u015f\u0259m, - dedi v\u0259 cavab g\u00f6zl\u0259m\u0259d\u0259n geri d\u00f6n\u00fcb qaranl\u0131q eyvana \u00e7\u0131xd\u0131. Onun titr\u0259k s\u0259si heyr\u0259t i\u00e7ind\u0259 qalan R\u00fcst\u0259m ki\u015finin qula\u011f\u0131nda cingild\u0259di: \n\t- \u0130\u00e7\u0259ri ke\u00e7, Maya, anamla tan\u0131\u015f ol.\n\tS\u0259kin\u0259nin, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi v\u0259 P\u0259r\u015fan\u0131n heyr\u0259t, t\u0259\u0259cc\u00fcb v\u0259 maraq dolu bax\u0131\u015flar\u0131 alt\u0131nda Maya i\u00e7\u0259ri girdi. \u00dcr\u0259yi az qala yerind\u0259n \u00e7\u0131xan S\u0259kin\u0259 g\u0259lini ba\u015fdan-aya\u011fa s\u00fczd\u00fc v\u0259 b\u00fct\u00fcn \u00fcz\u00fcn\u00fc , h\u0259tta bo\u011faz\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 da i\u015f\u0131qland\u0131ran t\u0259b\u0259ss\u00fcml\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259di: g\u0259lin anan\u0131n xo\u015funa g\u0259lmi\u015fdi. Mayan\u0131n b\u0259nizi qardan a\u011f idi, bu da Mu\u011fan q\u0131zlar\u0131n\u0131n g\u00fcn\u0259\u015fin v\u0259 havan\u0131n alt\u0131nda alma kimi q\u0131zaran yanaqlar\u0131na al\u0131\u015fm\u0131\u015f bir g\u00f6z \u00fc\u00e7\u00fcn yeni v\u0259 sevimli idi. \u0130nc\u0259, nazil dodaqlar\u0131, balaca z\u0259rif burnu, \u00e7\u0259kilm\u0259 qara qa\u015flar\u0131 v\u0259 k\u0259sik qara sa\u00e7lar\u0131 a\u011f \u00fcz\u00fcn\u0259, gird\u0259 \u00e7\u0259n\u0259sin\u0259 \u00e7ox yara\u015f\u0131rd\u0131. S\u0259kin\u0259 \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 \u201csa\u011f ol, bala, adam baxmaqdan doymur\u201d, deyib d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Maya tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 v\u0259 bu andan h\u0259yat\u0131 h\u0259yatlar\u0131 il\u0259 ba\u011flanan \u00fc\u00e7 n\u0259f\u0259rin diqq\u0259tli bax\u0131\u015flar\u0131 alt\u0131nda q\u0131zarma\u011fa ba\u015flad\u0131. N\u0259d\u0259ns\u0259, S\u0259kin\u0259nin ona yaz\u0131\u011f\u0131 g\u0259ldi, tez yax\u0131nla\u015fd\u0131, boynunu qucaqlay\u0131b \u00f6pd\u00fc:\n\t- Xo\u015f g\u0259lmis\u0259n, bala! Q\u0259d\u0259ml\u0259rin xo\u015f olsun! \u2013 deyib noxudu r\u0259ngli balaca sumkas\u0131n\u0131 \u0259lind\u0259n ald\u0131, noxudu r\u0259ngli gen drap paltosunu tutdu. \u2013 \u00c7\u0131xart, \u00e7\u0131xart, q\u0131z\u0131m! \u0130ndi ke\u00e7 otur, g\u0259ldiyin yollara qurban olum...  \n\tS\u0259kin\u0259nin mehriban v\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 dolu r\u0259ftar\u0131 Mayan\u0131n \u00fcr\u0259yind\u0259 bu vaxta q\u0259d\u0259r tan\u0131\u015f olmayan \u015firin duy\u011fular oyatd\u0131. \u0130lk d\u0259f\u0259 qay\u0131nanas\u0131 il\u0259 nec\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259c\u0259yi haqq\u0131nda ne\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259n b\u0259ri \u00e7\u0259kdiyi iztirablar bird\u0259n xo\u015f bir sevinc\u0259 \u00e7evrildi. Min bir h\u0259v\u0259sl\u0259 dolu \u00fcr\u0259yind\u0259 yeni, \u015fad hissl\u0259rl\u0259 \u00e7\u0131rp\u0131nd\u0131, bu evd\u0259 s\u0259ad\u0259t tapaca\u011f\u0131 haqq\u0131ndak\u0131 x\u0259yallar\u0131 \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259rd\u0259n t\u0259mizl\u0259n\u0259r\u0259k bir h\u0259qiq\u0259t olub \u00fcz\u00fcn\u0259 g\u00fcld\u00fc. \u015eirin v\u0259 cazib\u0259dar t\u0259b\u0259ss\u00fcml\u0259 qay\u0131natas\u0131na baxd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bu g\u0259li\u015fd\u0259n \u00e7ox naraz\u0131 idi, \u00fcr\u0259yind\u0259 bunu y\u00fcng\u00fcll\u00fck hesab edib bel\u0259 evl\u0259nm\u0259nin g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 inanm\u0131rd\u0131. Lakin Mayan\u0131n xo\u015f v\u0259 t\u0259miz t\u0259b\u0259ss\u00fcm\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00fcr\u0259yi yum\u015fald\u0131, \u00fcz\u00fc m\u0259rh\u0259m\u0259t g\u00fcl\u00fc\u015fl\u0259ri il\u0259 i\u015f\u0131qland\u0131, g\u0259lini aln\u0131ndan \u00f6p\u00fcb t\u0259brik etdi, yana \u00e7\u0259kildi. Mayan\u0131n sevinc v\u0259 h\u0259y\u0259can dolu g\u00f6zl\u0259ri, yerind\u0259 sakit dayana bilm\u0259yib n\u00f6vb\u0259sini g\u00f6zl\u0259y\u0259n P\u0259r\u015fana sata\u015fd\u0131qda bir az da i\u015f\u0131qland\u0131:\n\t- Qara\u015f s\u0259ni o q\u0259d\u0259r ist\u0259yir ki, - deyib ona t\u0259r\u0259f yerim\u0259k ist\u0259di. Lakin P\u0259r\u015fan onu t\u0259rp\u0259nm\u0259y\u0259 qoymay\u0131b qu\u015f kimi \u00fcst\u00fcn\u0259 u\u00e7du, boynunu qucaqlad\u0131, \u00fcz\u00fcnd\u0259n, g\u00f6zl\u0259rind\u0259n \u00f6p\u0259-\u00f6p\u0259 a\u011flama\u011fa ba\u015flad\u0131.\n\t- Yax\u015f\u0131, yax\u015f\u0131! \u2013 dey\u0259 S\u0259kin\u0259 P\u0259r\u015fan\u0131n qollar\u0131n\u0131 Mayan\u0131n boynundan ay\u0131rd\u0131: - Sevincd\u0259n a\u011flamaq xeyirdi, amma \u00e7ox yox.\n\tS\u0259kin\u0259 g\u0259lini m\u00fct\u0259kk\u0259 qoyulmu\u015f divana oturtdu, \u00f6z\u00fc d\u0259 yan\u0131nda oturub, h\u0259l\u0259 d\u0259 ayaq \u00fcst\u0259 duran Qara\u015fa baxd\u0131:\n\t- Bir de g\u00f6r\u00fcm, g\u0259linimizin s\u0259n\u0259ti n\u0259dir? \n\tQara\u015f anas\u0131n\u0131n sual\u0131na cavab verm\u0259mi\u015f Maya \u00f6z\u00fc dill\u0259ndi:\n\t- Su m\u00fch\u0259ndisiy\u0259m, ana.\n\tS\u0259kin\u0259nin d\u0259, R\u00fcst\u0259m ki\u015finin d\u0259 g\u00f6zl\u0259ri heyr\u0259td\u0259n a\u00e7\u0131ld\u0131, bir d\u0259 Mayaya n\u0259z\u0259r sald\u0131lar. Maya zahir\u0259n o q\u0259d\u0259r g\u0259nc g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc ki, ona 18-d\u0259n art\u0131q ya\u015f verm\u0259k olmazd\u0131. N\u0259d\u0259ns\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bel\u0259 inc\u0259 v\u0259 g\u00f6z\u0259l bir q\u0131z\u0131n ya h\u0259kim, ya m\u00fc\u0259llim\u0259, ya da artistka oldu\u011funu g\u00fcman etmi\u015fdi. Su m\u00fch\u0259ndisi olaca\u011f\u0131 he\u00e7 a\u011fl\u0131na g\u0259lm\u0259mi\u015fdi.\n\t- \u0130nstitut qurtarm\u0131san, q\u0131z\u0131m? \u2013 dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi birinci d\u0259f\u0259 g\u0259lin\u0259 sual verdi. \n\t- B\u0259li, G\u0259nc\u0259d\u0259 K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 \u0130nstitutunu qurtarm\u0131\u015fam.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u201cyax\u015f\u0131 i\u015fdir\u201d, deyib m\u0259nas\u0131 m\u0259lum olmayan diqq\u0259tli n\u0259z\u0259rl\u0259 bir d\u0259 Mayan\u0131 s\u00fczd\u00fc. P\u0259r\u015fan da daha art\u0131q bir maraq v\u0259 h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yenid\u0259n g\u0259lin\u0259 baxd\u0131. Bu davaml\u0131 bax\u0131\u015flar alt\u0131nda Mayan\u0131n daha art\u0131q q\u0131zard\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n S\u0259kin\u0259 tez ortal\u0131\u011fa s\u00f6z atd\u0131:\n\t- S\u0259n\u0259tin lap g\u00f6z\u0259l s\u0259n\u0259tdir, bala. El\u0259 bizim Mu\u011fan\u0131n da d\u0259rdi su d\u0259rdidir.  \n\tNe\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259n b\u0259ri m\u00fcbahis\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b olub qanlar\u0131n\u0131 qaraldan bir m\u0259s\u0259l\u0259 indi R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 m\u0259nas\u0131z g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Anas\u0131n\u0131n sevincin\u0259 \u015f\u0259rik olan P\u0259r\u015fan atas\u0131n\u0131n boynunu qucaqlad\u0131:\n\t- Bu biz ist\u0259y\u0259nd\u0259n d\u0259 yax\u015f\u0131 oldu, ay d\u0259d\u0259!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi cavab verm\u0259yib q\u0131z\u0131n\u0131n qollar\u0131n\u0131 boynundan a\u00e7d\u0131 v\u0259 trubkas\u0131n\u0131 doldurma\u011fa ba\u015flad\u0131. \n\t\u0130\u015fin g\u00f6zl\u0259nilm\u0259d\u0259n arvad ist\u0259y\u0259n kimi qurtarmas\u0131 v\u0259 bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259 S\u0259kin\u0259nin a\u00e7\u0131q t\u0259nt\u0259n\u0259si R\u00fcst\u0259m ki\u015fini p\u0259rt etmi\u015fdi. Lakin o, \u00f6z p\u0259rtliyini \u00fcz\u0259 vurmama\u011fa v\u0259 trubkas\u0131n\u0131 t\u00fcst\u00fcl\u0259d\u0259-t\u00fcst\u00fcl\u0259d\u0259 \u015fad g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Ancaq R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bir m\u0259s\u0259l\u0259ni h\u0259ll ed\u0259 bilmirdi. G\u0259lini g\u00f6zl\u0259nilm\u0259d\u0259n, toysuz-filans\u0131z \u00e7\u0259kib g\u0259tirdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn Qara\u015fa n\u0259 desin \u2013 danlas\u0131n, yoxsa he\u00e7 \u00fcst\u00fcn\u00fc vurmas\u0131n? \u018flb\u0259tt\u0259, \u00fcr\u0259yind\u0259 d\u0259rin bir etiraz vard\u0131. Atal\u0131q q\u00fcruru, evl\u0259nm\u0259y\u0259 bu c\u00fcr y\u00fcng\u00fcl m\u00fcnasib\u0259t onu dar\u0131xd\u0131r\u0131rd\u0131. Lakin z\u0259man\u0259 il\u0259 raz\u0131la\u015fmaq z\u0259rur\u0259ti v\u0259 bu ruhda bir \u00e7ox m\u00fclahiz\u0259l\u0259r sin\u0259sind\u0259ki dal\u011falar\u0131 yat\u0131r\u0131r, co\u015fub-da\u015fmas\u0131na yol vermirdi. P\u0259r\u015fan is\u0259 he\u00e7 bir m\u00fchakim\u0259y\u0259 dalmadan maraq, sevinc v\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t dolu g\u00f6zl\u0259rini gah Qara\u015fa, gah Mayaya tutub sevinir, g\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Ona el\u0259 g\u0259lirdi ki, Qara\u015f v\u0259 Maya s\u0259ad\u0259tl\u0259, sirl\u0259rl\u0259 dolu cazib\u0259dar bir d\u00fcnyan\u0131n qap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131rlar. Do\u011frudan da bu saat Qara\u015f v\u0259 Mayan\u0131n \u00fcz\u00fcnd\u0259 \u00fcr\u0259kl\u0259rinin d\u0259rinlikl\u0259rind\u0259n qalxan h\u0259m sehrkar bir cazib\u0259nin, h\u0259m d\u0259 xo\u015f bir s\u0259ad\u0259tin i\u015f\u0131qlar\u0131 oynay\u0131rd\u0131...\n\n\n2\n\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi ay\u0131ld\u0131qca yaras\u0131 q\u00f6vr el\u0259y\u0259n x\u0259st\u0259nin v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 idi. G\u00f6zl\u0259nilm\u0259z hadis\u0259nin ilk d\u0259qiq\u0259l\u0259rd\u0259 oyatd\u0131\u011f\u0131 \u015fa\u015fq\u0131nl\u0131q ke\u00e7dikc\u0259 \u00fcr\u0259yind\u0259 ac\u0131 bir t\u0259\u0259ss\u00fcf v\u0259 q\u0259z\u0259b qaynay\u0131b qalx\u0131rd\u0131. Kim is\u0259 lap ciy\u0259rin\u0259 biz bat\u0131r\u0131b sor\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc: \u201cBu n\u0259 i\u015fdir, ay R\u00fcst\u0259m ki\u015fi? Bel\u0259 d\u0259 evl\u0259nm\u0259k olar? Bel\u0259 d\u0259 arvad olar? Salam\u0259leyk\u00fcm, \u0259leyk\u0259ssalam, d\u00fc\u015f qaba\u011f\u0131ma ged\u0259k. O\u011fuldan s\u0259nin murad\u0131n bu idimi? H\u0259l\u0259 g\u00f6zl\u0259, s\u0259nin bu oca\u011f\u0131na namussuzluq l\u0259k\u0259si yaxmas\u0131nlar!\u201d\n\tBu a\u011f\u0131r fikirl\u0259r, \u00fcr\u0259k g\u0259mir\u0259n \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259r i\u00e7\u0259risini yedikc\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi daha tez-tez v\u0259 barmaqlar\u0131 \u0259s\u0259-\u0259s\u0259 trubkan\u0131 t\u0259mizl\u0259yirdi. B\u00f6y\u00fck bir sual il\u0259 yamam g\u00f6zl\u0259rini is\u0259 Qara\u015fdan v\u0259 Mayadan \u00e7\u0259kmirdi. H\u0259r ikisinin \u00fcz-g\u00f6z\u00fcn\u00fc, boy-buxununu \u00f6l\u00e7\u00fcr, bir-birin\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r yara\u015f\u0131b-yara\u015fmad\u0131\u011f\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Bilm\u0259k ist\u0259yirdi ki, bunlar n\u0259 q\u0259d\u0259r bir yerd\u0259 ya\u015fayacaqlar. Bu saat atan\u0131 yaln\u0131z evl\u0259nm\u0259nin g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z zahiri c\u0259h\u0259tl\u0259ri deyil, m\u0259nas\u0131 v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yi daha art\u0131q narahat edirdi, daha art\u0131q d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Qap\u0131dan bel\u0259 asanl\u0131qla i\u00e7\u0259ri gir\u0259n bir q\u0131z evd\u0259 k\u00f6k sal\u0131b, ri\u015f\u0259 at\u0131b, qol-budaq verib qalacaqm\u0131? Maya g\u00f6z\u0259l idi. Lakin bu g\u00f6z\u0259llik R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 yaban\u00e7\u0131 t\u0259sir ba\u011f\u0131\u015flay\u0131rd\u0131. \u018fl vurmam\u0131\u015f yarpaqlar\u0131 da\u011f\u0131lacaq da\u011f \u00e7i\u00e7\u0259yi q\u0259d\u0259r z\u0259rif idi. Halbuki ona nisb\u0259t\u0259n Qara\u015f m\u00f6hk\u0259m v\u0259 sa\u011flam idi. Yonulmam\u0131\u015f qaya par\u00e7as\u0131na ox\u015fay\u0131rd\u0131. T\u00fck basm\u0131\u015f qara iri \u0259ll\u0259ri, d\u0259risi havada yanm\u0131\u015f v\u0259 b\u0259rkimi\u015f iri sif\u0259ti, t\u0259rp\u0259n\u0259nd\u0259 ma\u011faras\u0131ndan \u00e7\u0131xan ay\u0131n\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rin\u0259 ox\u015far y\u00f6nd\u0259msiz, a\u011f\u0131r h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri Mayan\u0131n inc\u0259 v\u00fccuduna v\u0259 t\u0259rp\u0259ni\u015fl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 tam bir ziddiyy\u0259t t\u0259\u015fkil edirdi. Bu ziddiyy\u0259t R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcr\u0259yind\u0259ki gizli \u0259ndi\u015f\u0259ni daha da art\u0131r\u0131rd\u0131. Do\u011frudur, Mayan\u0131m \u00fcz\u00fcnd\u0259 v\u0259 g\u011fzl\u0259rind\u0259 he\u00e7 bir biclik, s\u0131rt\u0131ql\u0131q v\u0259 ya baya\u011f\u0131l\u0131q yox idi. \u018fksin\u0259, bir u\u015faq q\u0259d\u0259r sad\u0259, s\u0259mimi v\u0259 t\u0259miz g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Bu munis v\u0259 mehriban g\u00f6zl\u0259r bel\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcr\u0259yini sakit etmirdi, daxilind\u0259 f\u0131rt\u0131na kimi co\u015fan naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131 yat\u0131ra bilmirdi. Nec\u0259 d\u0259 yat\u0131ra bil\u0259rdi?! Maya R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00e7oxdan al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131, qan\u0131na, iliyin\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015f ad\u0259t v\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259ri tapdalam\u0131\u015fd\u0131. Q\u0131z\u0131n el\u00e7isiz, sor\u011fusuz-suals\u0131z qo\u015fulub g\u0259lm\u0259si s\u0259rs\u0259mlikdir, a\u011f\u0131ls\u0131zl\u0131qd\u0131r. Bel\u0259 q\u0131z\u0131n \u00fcz\u00fc a\u00e7\u0131landa n\u0259l\u0259r etm\u0259z? Maya bir d\u0259 ona g\u00f6r\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin q\u0259z\u0259bini co\u015fdururdu ki, evind\u0259 yeti\u015fmi\u015f P\u0259r\u015fan vard\u0131. Sabah P\u0259r\u015fan da onun kimi birisin\u0259 qo\u015fulub qa\u00e7maq fikrin\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259c\u0259kdimi? B\u0259s bu q\u0131z\u0131n atas\u0131-anas\u0131 yoxdurmu? G\u00f6b\u0259l\u0259k kimi yerd\u0259n ki, bitm\u0259yib?\n\t- Haral\u0131san, ay g\u0259lin? \u2013 dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bo\u011fuq s\u0259sl\u0259 soru\u015fdu.   \n\tMaya q\u0131zar\u0131b x\u0259fifc\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259di v\u0259 Qara\u015fa baxd\u0131, sanki bu bax\u0131\u015flarla deyirdi: \u201cB\u0259s s\u0259n m\u0259nim t\u0259rc\u00fcmeyi-hal\u0131m\u0131 niy\u0259 ata-anana dan\u0131\u015f\u0131b, m\u0259ni sor\u011fu-sualdan qurtarmam\u0131san?\u201d\n\t- Moskvada do\u011fulmu\u015fam, - deyib m\u0259nal\u0131-m\u0259nal\u0131 onlar\u0131 s\u00fczd\u00fc.\n\t\u00dc\u00e7\u00fc d\u0259 bird\u0259n t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259 soru\u015fdu:\n\t- Moskvada?!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin fikrin\u0259 c\u00fcrb\u0259c\u00fcr \u015feyl\u0259r g\u0259ldi. \n\t- D\u0259d\u0259n, n\u0259n\u0259n hardand\u0131?\n\t- Mayan\u0131n bir t\u0259r\u0259fi \u015fu\u015fal\u0131d\u0131r, bir t\u0259r\u0259fi mu\u011fanl\u0131, - dey\u0259 Qara\u015f dill\u0259ndi.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi v\u0259 P\u0259r\u015fan bir yerd\u0259 v\u0259 x\u00fcsusi maraqla soru\u015fdular:\n\t- Mu\u011fanl\u0131?!\n\tMaya \u00f6z\u00fc yum\u015faq s\u0259sl\u0259 cavab verdi:\n\t- B\u0259li, atam Mu\u011fanda do\u011fulmu\u015fdur. Lakin 4-5 ya\u015f\u0131 olanda \u00e7\u0131x\u0131b getmi\u015fdir. \u2013 Mayan\u0131n s\u0259si bird\u0259n titr\u0259di. \u0130ndic\u0259 q\u0131r\u0131lacaq kimi k\u00f6yr\u0259ldi, lakin tez \u00f6z\u00fcn\u00fc \u0259l\u0259 al\u0131b soru\u015fdu: - Nec\u0259 m\u0259g\u0259r, yoxsa, bunun bir m\u0259nas\u0131 var? \n\t- Yox, el\u0259 bir m\u0259nas\u0131 yoxdur, - dey\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015fi trubkas\u0131n\u0131 s\u00fcm\u00fcr\u00fcb sor\u011fu-sual\u0131 davam etdirdi: - Dem\u0259li, n\u0259n\u0259n \u015fu\u015fal\u0131d\u0131r, d\u0259d\u0259n mu\u011fanl\u0131?\n\t- B\u0259li, atam bural\u0131, anam \u015fu\u015fal\u0131 idi.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi trubkan\u0131 a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0259kdi, kirpikl\u0259rini azca qald\u0131rd\u0131:\n\t- \u0130di?!\n\tK\u00f6yr\u0259lmi\u015f v\u0259 az qala a\u011flayan Mayan\u0131n \u0259v\u0259zin\u0259 Qara\u015f cavab verdi:\n\t- Mayan\u0131n atas\u0131 da, anas\u0131 da v\u0259fat etmi\u015fdir.  \n\tBu s\u00f6z\u00fc e\u015fitdikd\u0259 S\u0259kin\u0259 v\u0259 P\u0259r\u015fan\u0131n Mayaya yaz\u0131\u011f\u0131 g\u0259ldi. Ona qar\u015f\u0131 \u00fcr\u0259kl\u0259rind\u0259 q\u0259rib\u0259 bir m\u0259h\u0259bb\u0259t oyand\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi is\u0259 v\u0259ziyy\u0259tini pozmadan, soyuqqanl\u0131l\u0131qla dedi:\n\t- Ana t\u0259r\u0259f\u0259 \u00e7\u0259kmis\u0259n, Qaraba\u011f xan\u0131mlar\u0131 z\u0259rif do\u011frayan olur. Bizim t\u0259r\u0259fl\u0259r\u0259 nec\u0259, he\u00e7 b\u0259l\u0259d\u00e7iliyin var, ya yox?\n\t- Xeyr, \u00f6mr\u00fcmd\u0259 Mu\u011fana aya\u011f\u0131m d\u0259ym\u0259yib. Ancaq kitablarda oxumu\u015fam.\n\t- N\u0259 t\u0259h\u0259r, bar\u0131 oxudu\u011fundan xo\u015funa g\u0259libmi? Kitablarda bizim Mu\u011fan\u0131 nec\u0259 yaz\u0131rlar? \n \tMaya \u00fcz\u00fcn\u00fc Qara\u015fa tutdu:\n\t- \u00c7amadan\u0131m\u0131 a\u00e7! Orada bir kitab var, m\u0259n\u0259 ver.\n\tMayan\u0131n Qara\u015fla bel\u0259 s\u0259rb\u0259st r\u0259ftar\u0131, h\u0259tta ona s\u00f6z buyurmas\u0131 R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 xo\u015f g\u0259lm\u0259di. Tez aya\u011fa durub qap\u0131ya ged\u0259n Qara\u015f\u0131 saxlad\u0131:\n\t- Otur yerind\u0259, P\u0259r\u015fan g\u0259tir\u0259r, \u00e7amadan hardad\u0131r? \n\tMaya n\u0259 \u00fcz\u00fcn\u00fcn m\u00fclayim g\u00fcl\u00fcms\u0259r ifad\u0259sini, n\u0259 d\u0259 s\u0259sind\u0259ki yum\u015faq ah\u0259ngi pozmadan:\n\t- \u00d6z\u00fcm g\u0259tir\u0259r\u0259m, - deyib yerind\u0259n qalxd\u0131 v\u0259 qap\u0131ya t\u0259r\u0259f yolland\u0131. Lakin Qara\u015f iri \u0259ll\u0259ri il\u0259 s\u0131nacaq, \u0259zil\u0259c\u0259k y\u00fcng\u00fcl v\u0259 z\u0259rif bir \u015fey\u0259 toxunar kimi ehtiyatla Mayan\u0131n qolundan tutub saxlad\u0131:\n\t- \u018fyl\u0259\u015f, bu saat g\u0259tir\u0259r\u0259m.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi trubkas\u0131n\u0131 s\u00fcm\u00fcr\u00fcb istehza il\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259di:\n\t- Qoy g\u0259tirsin! Biz g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc a\u00e7\u0131b ba\u015fqa d\u00fcnya g\u00f6rm\u00fc\u015f\u00fck. O zaman g\u0259lin qay\u0131nana, qay\u0131nata yan\u0131nda ki\u015fiy\u0259 s\u00f6z buyurmazd\u0131. \u0130ndi ba\u015fqa c\u00fcr olub.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin bu s\u00f6zl\u0259ri bayaqdan b\u0259ri sakit oturub qulaq asan S\u0259kin\u0259y\u0259 lap yersiz v\u0259 kobud g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Q\u0131zarm\u0131\u015f Mayaya \u00fcr\u0259yi yand\u0131, R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 t\u00f6hm\u0259t etdi:\n\t- Ay ki\u015fi, g\u0259lin d\u0259 el\u0259 bil\u0259r ki, ger\u00e7\u0259k s\u00f6z\u00fcnd\u00fcr. \u0130ndi ki, o\u011fluna \u00fcr\u0259yin yan\u0131r, dur \u00f6z\u00fcn g\u0259tir. Bu g\u0259lin\u0259 s\u0259n, ya o\u011flun qulluq etm\u0259lisiniz, indi kefin ist\u0259y\u0259ni se\u00e7! \n\tS\u0259kin\u0259nin g\u00fcl\u0259-g\u00fcl\u0259 dediyi bu s\u00f6zl\u0259r R\u00fcst\u0259mi yum\u015faltd\u0131, g\u00f6z\u00fcn\u00fc Mayaya t\u0259r\u0259f \u00e7evirdi:\n\t- Qay\u0131nanan\u0131n miyan\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131na baxma, ay g\u0259lin! S\u0259n m\u0259nim s\u00f6z\u00fcm\u00fc tut, s\u0131r\u011fa el\u0259 qula\u011f\u0131ndan as. Adam n\u0259 q\u0259d\u0259r ki\u00e7iklik el\u0259s\u0259, o q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fcy\u0259r. M\u0259n ki, bel\u0259 qanm\u0131\u015fam, bel\u0259 d\u0259 g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m. Arvad ki\u015finin h\u00f6rm\u0259t-izz\u0259tini n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox saxlasa o q\u0259d\u0259r yax\u015f\u0131d\u0131r.\n\tMaya \u00fcz-g\u00f6z\u00fcn\u00fcn ifad\u0259sini d\u0259yi\u015fm\u0259s\u0259 d\u0259, b\u00fct\u00fcn bu dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n daxilind\u0259 yax\u015f\u0131 duy\u011fular oyatmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u00fcruz\u0259 verm\u0259s\u0259 d\u0259, p\u0259rt oldu\u011fu m\u0259lum idi.\n\t- D\u00fcz deyirsiniz, ad\u0259t b\u00f6y\u00fck \u015feydir. Bel\u0259 bir m\u0259s\u0259l d\u0259 var: \u201cG\u00f6z g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u0259 al\u0131\u015far\u201d. Siz g\u00f6z a\u00e7anda el\u0259 g\u00f6rm\u00fc\u015fs\u00fcn\u00fcz, el\u0259 d\u0259 xo\u015funuza g\u0259lir.  \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi Mayan\u0131n bu s\u00f6zl\u0259rind\u0259 istehzam\u0131, etirazm\u0131, raz\u0131l\u0131qm\u0131 oldu\u011funu bilm\u0259di. Ona sual verm\u0259k ist\u0259yirdi ki, P\u0259r\u015fan s\u00f6z\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131. Odlu-odlu bildirdi ki, h\u0259r yerd\u0259 v\u0259 h\u0259r zaman ki\u015finin borcu qad\u0131na h\u00f6rm\u0259t etm\u0259kdir, ona qulluq g\u00f6st\u0259rm\u0259kdir. Qad\u0131n i\u00e7\u0259ri gir\u0259nd\u0259 ki\u015fi aya\u011fa durmal\u0131d\u0131r, yer g\u00f6st\u0259rm\u0259lidir, paltosunu tutmal\u0131d\u0131r v\u0259 sair\u0259. Qad\u0131n\u0131n h\u0259yati arzu v\u0259 ist\u0259kl\u0259rini yerin\u0259 yetirm\u0259k ki\u015fini al\u00e7altm\u0131r, onun n\u0259cab\u0259t v\u0259 t\u0259rbiy\u0259sini s\u00fcbut edir. M\u00fc\u0259llimimiz biz\u0259 bel\u0259 deyib. P\u0259r\u015fan h\u0259r k\u0259lm\u0259si a\u011fz\u0131ndan g\u00fcll\u0259 kimi \u00e7\u0131xan s\u00f6z\u00fcn\u00fc bel\u0259 qurtard\u0131:\n\t- D\u0259d\u0259, o k\u00f6hn\u0259 zaman idi, g\u0259lin qul kimi dururdu ham\u0131n\u0131n qullu\u011funda, \u00fcr\u0259yinin s\u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259 dey\u0259 bilmirdi. O m\u0259d\u0259niyy\u0259tsizlikdir! \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi q\u0131z\u0131n\u0131n odlu nitqin\u0259 birc\u0259 k\u0259lm\u0259 il\u0259 cavab verdi:\n\t- Ay q\u0131z, s\u0259n kiri!\n\tLakin P\u0259r\u015fan n\u0259inki kirim\u0259di, bir az da ucadan v\u0259 daha q\u0131z\u011f\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 davam etdi:\n\t- Bu \u201cay q\u0131z, s\u0259n kiri!\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259, nidas\u0131nda da lap k\u00f6hn\u0259, lap \u00e7\u00fcr\u00fck bir d\u00fcnya ya\u015fay\u0131r. Ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 iclaslarda, evl\u0259rd\u0259, ke\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259, pamb\u0131q \u00e7\u00f6ll\u0259rind\u0259 g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m ki, q\u0259zlar, arvadlar a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7anda s\u0259n d\u0259, s\u0259n\u0259 bax\u0131b briqadirl\u0259r d\u0259 q\u0131\u015fq\u0131r\u0131blar ki, \u201cay q\u0131z, kiri!\u201d Bir soru\u015fan da yoxdur ki, niy\u0259 kirisinl\u0259r?! \u0130\u015fin \u00e7oxunu g\u00f6r\u0259n onlar, \u00f6zl\u0259ri d\u0259 dan\u0131\u015fmas\u0131nlar?! Olmaz, d\u0259d\u0259. Vallah ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 ist\u0259mi\u015f\u0259m ki, yaz\u0131m g\u00f6nd\u0259rim q\u0259zetl\u0259r\u0259...\n\t- H\u0259, h\u00fcn\u0259rin var, \u00f6z q\u0131z\u0131n\u0131n cavab\u0131n\u0131 ver! \u2013 dey\u0259 ucadan g\u00fcl\u0259n S\u0259kin\u0259 t\u0259\u015f\u0259xx\u00fcsl\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 baxd\u0131.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi cavab verm\u0259di. S\u0259kin\u0259 o biri ota\u011fa ke\u00e7ib g\u00f6y r\u0259ngli d\u0259mir sand\u0131\u011f\u0131 a\u00e7d\u0131, ka\u011f\u0131za b\u00fck\u00fcl\u00fc bir k\u0259ll\u0259 q\u0259nd \u00e7\u0131xar\u0131b g\u0259tirdi v\u0259 P\u0259r\u015fana m\u00fcraci\u0259t etdi:\n\t- Q\u0131z\u0131m, g\u0259l, q\u0259ndi do\u011fra, yem\u0259kd\u0259n qabaq biz\u0259 bir yax\u015f\u0131 \u015firin \u00e7ay ver\u0259rs\u0259n, g\u0259linin \u015firnisini i\u00e7\u0259rik. O vaxta q\u0259d\u0259r m\u0259n d\u0259 bit ota\u011fa \u0259l at\u0131m, - dedi v\u0259 astanada bir d\u0259 geri \u00e7evrildi. \u2013 Atanla da m\u0259s\u0259l\u0259ni s\u0259s\u0259 qoyanda m\u0259ni \u00f6z t\u0259r\u0259find\u0259 say.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi S\u0259kin\u0259y\u0259 s\u0259rt bir cavab verdi:\n\t- Yax\u015f\u0131 olar ki, s\u0259n q\u0131z\u0131na n\u0259sih\u0259t ver\u0259s\u0259n, dey\u0259s\u0259n ki, adam s\u00f6z\u00fcn\u00fcn yerini bil\u0259r, b\u00f6y\u00fck-ki\u00e7ik qanar, q\u0131z u\u015fa\u011f\u0131 s\u00fcrt\u00fclm\u00fc\u015f a\u015f\u0131q kimi hey al\u00e7\u0131 durmaz. A\u011f\u0131r oturar, batman g\u0259l\u0259r. \n\t- Bu s\u00f6zl\u0259ri el\u0259 o\u011flanlara da dem\u0259k olar, ay d\u0259d\u0259. O yerd\u0259 ki, o\u011flan dan\u0131\u015fa bilir, niy\u0259 q\u0131z dan\u0131\u015fmas\u0131n?!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi od \u00fcst\u00fcnd\u0259 bu\u011flanan qazan kimi k\u00f6p\u00fckl\u0259ndi v\u0259 ham\u0131n\u0131 heyr\u0259td\u0259 buraxan bir h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259 P\u0259r\u015fan\u0131n k\u00fcr\u0259yin\u0259 bir yumruq ili\u015fdirdi.\n\t- Dan\u0131\u015far, pay\u0131n\u0131 da alar!\n \tS\u0259kin\u0259 dayand\u0131\u011f\u0131 yerd\u0259 \u201cah!\u201d edib \u0259lini \u0259linin \u00fcst\u00fcn\u0259 vurdu. Maya aya\u011fa s\u0131\u00e7rad\u0131. R\u00fcst\u0259min qaba\u011f\u0131na g\u0259l\u0259r\u0259k g\u00f6z\u00fcn\u00fcn i\u00e7in\u0259 bax\u0131b bo\u011fuq bir s\u0259sl\u0259:\n\t- Siz n\u0259 etdiniz?! \u2013 dei v\u0259 P\u0259r\u015fan\u0131 qucaqlad\u0131. \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi dan\u0131\u015fmay\u0131b heyb\u0259tli bir k\u00f6lg\u0259 kimi o biri ota\u011fa ke\u00e7\u0259nd\u0259 P\u0259r\u015fan ba\u015f\u0131n\u0131 Mayan\u0131n sin\u0259sin\u0259 qoyub h\u0131\u00e7q\u0131raraq a\u011flad\u0131.\n\n\n3\n\n\tQara\u015f ruhi sars\u0131nt\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 oturub fikr\u0259 getmi\u015fdi. Atas\u0131n\u0131n a\u011f\u0131r h\u0259r\u0259k\u0259tind\u0259n sonra birinci d\u0259f\u0259 olaraq ayr\u0131lmaq, evd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b Mayan\u0131 da g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k \u00f6z\u00fcn\u0259 dirrik yaratmaq fikrin\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. Ax\u0131, bel\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r getdikc\u0259 t\u0259krar olunub onlar\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 z\u0259h\u0259rl\u0259y\u0259 bil\u0259rdi. Qara\u015f ta u\u015faql\u0131qdan atas\u0131n\u0131 h\u0259dsiz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 sevmi\u015fdi, \u00f6z\u00fc b\u00f6y\u00fcy\u00fcb boy atd\u0131qca bu m\u0259h\u0259bb\u0259ti d\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015fd\u00fc. Ata onun \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259mi\u015f\u0259 ham\u0131dan uca v\u0259 y\u00fcks\u0259k, ham\u0131dan b\u00f6y\u00fck v\u0259 \u0259z\u0259m\u0259tli olmu\u015fdu, h\u0259r \u015feyd\u0259 atas\u0131na ox\u015famaq, atas\u0131 kimi olmaq \u0259n \u015firin arzusu idi. \u0130ndi d\u0259 Qara\u015f atas\u0131nda q\u00fcsur tapmaqdan qa\u00e7ard\u0131, xo\u015funa g\u0259lm\u0259y\u0259n bir s\u00f6z v\u0259 ya h\u0259r\u0259k\u0259ti uzun m\u00fcdd\u0259t \u00fcr\u0259yini a\u011fr\u0131dard\u0131. Lakin he\u00e7 vaxt ona bir s\u00f6z dem\u0259zdi.\n\tBu d\u0259f\u0259 d\u0259 susdu. \u00dcr\u0259yinin d\u0259rinlikl\u0259rind\u0259 sanc\u0131 duydu\u011funa baxmayaraq susdu, atan\u0131n n\u0259 \u00fcz\u00fcn\u0259, n\u0259 d\u0259 dal\u0131nca bir s\u00f6z dedi. Lakin hiss etdi ki,  bu d\u0259f\u0259 n\u0259 is\u0259 \u00fcr\u0259yi \u00e7ox b\u0259rk incimi\u015fdir, sanki atas\u0131 yumru\u011fu P\u0259r\u015fan\u0131n k\u00fcr\u0259yin\u0259 deyil, Qara\u015f\u0131n \u00fcr\u0259yinin ba\u015f\u0131na endirmi\u015fdi. H\u0259m d\u0259 bel\u0259 bir g\u00fcnd\u0259, b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 sevdiyi, h\u0259l\u0259 k\u0259ndl\u0259rind\u0259 tay-tu\u015flar\u0131ndan he\u00e7 birin\u0259 n\u0259sib olmam\u0131\u015f Maya kimi g\u00f6z\u0259l, Maya kimi a\u011f\u0131ll\u0131 v\u0259 t\u0259hsil etibaril\u0259 Qara\u015fdan \u00e7ox-\u00e7ox y\u00fcks\u0259k olan bir q\u0131z\u0131n evl\u0259rin\u0259 g\u0259lin g\u0259ldiyi bir g\u00fcnd\u0259 bu yumru\u011fu atas\u0131 ona layiq g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc. B\u0259s Maya \u00f6z\u00fcn\u00fc nec\u0259 hiss etm\u0259li idi? Y\u0259qin ki, Qara\u015fdan daha art\u0131q h\u0259y\u0259can v\u0259 iztirab ke\u00e7irirdi. Qara\u015f \u00f6z evin\u0259 g\u0259lmi\u015fdir, o is\u0259 ba\u015fqas\u0131n\u0131n qap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131r. Bu q\u0259d\u0259r qeyri-adi bir add\u0131m atan q\u0131z h\u0259y\u0259canlanmaya bil\u0259rmi? Nec\u0259 qar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 bil\u0259rmi?\n\tQara\u015f\u0131 narahat ed\u0259n o deyildi ki, atan\u0131n pis r\u0259ftar\u0131 onlar\u0131n m\u0259h\u0259bb\u0259tin\u0259 t\u0259sir ed\u0259 bil\u0259rdi. Yox, bu bar\u0259d\u0259 Qara\u015f he\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcrd\u00fc d\u0259. Maya il\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259rin\u0259 l\u0259k\u0259 sala bil\u0259c\u0259k, e\u015fql\u0259rini soyuda bil\u0259c\u0259k bir \u015fey d\u00fcnyada yox idi, bel\u0259 bir \u015fey Qara\u015f\u0131n t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fcn\u0259 g\u0259lmirdi. Onu h\u0259y\u0259canland\u0131ran, narahat ed\u0259n, sars\u0131dan Mayan\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti idi. Evl\u0259rin\u0259 ilk q\u0259d\u0259m qoydu\u011fu g\u00fcnd\u0259 sevincl\u0259r v\u0259 xo\u015f duy\u011fular yerin\u0259 dumanl\u0131 v\u0259 k\u0259d\u0259rli duy\u011fular\u0131n oyanmas\u0131 idi. Qay\u0131natan\u0131n, h\u0259m d\u0259 o\u011fulun daima t\u0259rifl\u0259diyi, g\u00f6yl\u0259r\u0259 qald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bel\u0259 bir qay\u0131natan\u0131n bu c\u00fcr h\u0259r\u0259k\u0259ti onda a\u011f\u0131r duy\u011fular oyatmaya bilm\u0259zdi. Bunu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckc\u0259 Qara\u015f daha art\u0131q sars\u0131l\u0131rd\u0131sa da, yen\u0259 atas\u0131 haqq\u0131nda fikrin\u0259 pis \u015feyl\u0259r g\u0259lm\u0259sin\u0259 yol vermirdi. O inan\u0131rd\u0131 ki, ata haqq\u0131nda pis d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k \u0259n b\u00f6y\u00fck x\u0259yan\u0259t v\u0259 \u00e7irkinlikdir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 o, atan\u0131 anlama\u011fa, h\u0259tta onun bir anda q\u0131z\u0131\u015f\u0131b \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131xaraq bel\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 yol verm\u0259sin\u0259 b\u0259ra\u0259t qazand\u0131ran s\u0259b\u0259bl\u0259ri axtar\u0131b tapma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131.\n\tMaya is\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin bu h\u0259r\u0259k\u0259tini xeyir \u0259lam\u0259ti saymayaraq, a\u011f\u0131r t\u0259la\u015fla g\u0259l\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcns\u0259 d\u0259, \u00fczd\u0259 he\u00e7 bir \u015fey bildirmirdi, x\u00fcsus\u0259n Qara\u015f\u0131n iztirab \u00e7\u0259kdiyini g\u00f6rd\u00fckd\u0259 \u00f6z h\u0259y\u0259can\u0131n\u0131 daha d\u0259rinl\u0259rd\u0259 gizl\u0259tm\u0259kl\u0259, bu hadis\u0259y\u0259 he\u00e7 bir \u0259h\u0259miyy\u0259t verm\u0259diyini g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259 Qara\u015f\u0131 sakit etm\u0259k ist\u0259yirdi. Buna g\u00f6r\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 i\u00e7ini \u00e7\u0259k\u0259n P\u0259r\u015fan\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 s\u0131\u011fallad\u0131:\n\t- A\u011flama, yax\u015f\u0131 q\u0131z, g\u0259l m\u0259nim dostum ol.        \n\t\u018flb\u0259tt\u0259, Qara\u015f\u0131 v\u0259 Mayan\u0131 m\u0259\u015f\u011ful ed\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r P\u0259r\u015fan\u0131n he\u00e7 a\u011fl\u0131na da g\u0259lmirdi, \u00e7ox sevdiyi v\u0259 bir az \u0259vv\u0259l tam m\u00fctt\u0259fiq oldu\u011fu atas\u0131ndan bel\u0259 bir c\u0259za almaq d\u0259r\u0259c\u0259sin\u0259 endiyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u0259 ac\u0131\u011f\u0131 tuturdu. Bir d\u0259 ki, Mayan\u0131n yan\u0131nda al\u00e7ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr v\u0259 daha art\u0131q k\u00f6yr\u0259lirdi. \u00d6z h\u0131\u00e7q\u0131r\u0131qlar\u0131 il\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259ni d\u0259rinl\u0259\u015fdirdiyini g\u00f6r\u0259n, i\u00e7\u0259risi Qara\u015fdan v\u0259 Mayadan daha art\u0131q a\u011fr\u0131sa da q\u0259tiyy\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc o yer\u0259 qoymayan S\u0259kin\u0259 g\u00fcl\u0259-g\u00fcl\u0259 dedi:\n\t- Ay qara\u00e7\u0131 balas\u0131, n\u0259 oldu? G\u00fcnd\u0259 y\u00fcz d\u0259f\u0259 ki\u015finin boynuna minirs\u0259n, b\u0259s onda yax\u015f\u0131d\u0131r, indi pis oldu? G\u0259l, g\u0259l, ged\u0259k g\u0259linimiz\u0259 \u00e7\u0131\u011f\u0131tmadan-zaddan bi\u015fir\u0259k; g\u00f6rs\u00fcn ki, a\u011flamaqdan, ke\u00e7i kimi oyan-buyana tullanmaqdan ba\u015fqa bir \u015fey d\u0259 \u0259lind\u0259n g\u0259lir. El\u0259 hey deyirdin, Qara\u015f qa\u011fam evl\u0259nsin, gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz g\u0259linin qullu\u011funda duraca\u011fam, bel\u0259 g\u0259lin yatsan yuxuna da girm\u0259zdi, di g\u0259l.\n\tMaya s\u0259h\u0259r Bak\u0131da Qara\u015fla y\u00fcng\u00fcl bir nahar etdiyini, b\u00fct\u00fcn g\u00fcn\u00fc dilin\u0259 bir \u015fey d\u0259ym\u0259diyini yaln\u0131z indic\u0259 xat\u0131rlad\u0131 v\u0259 b\u0259rk acd\u0131\u011f\u0131n\u0131 hiss etdi.\n\t- Ged\u0259k, P\u0259r\u015fan, m\u0259n \u00f6z\u00fcm d\u0259 qay\u011fanaqdan-zaddan bi\u015fir\u0259 bilir\u0259m, yaman da acm\u0131\u015fam, y\u0259qin ki, Qara\u015f\u0131n da \u00fcr\u0259yi gedir. \n\tS\u0259kin\u0259 \u0259lini \u0259lin\u0259 vurdu:\n\t- Can, m\u0259nim balalar\u0131m, qadan\u0131z \u00fcr\u0259yim\u0259 g\u0259lsin. Y\u0259qin s\u0259h\u0259rd\u0259n bir \u015fei dadmam\u0131s\u0131n\u0131z. \u2013 Qara\u015fa d\u00f6nd\u00fc: - Ax\u0131, s\u0259n\u0259 n\u0259 deyim, bir barmaq tel d\u0259 vura bilm\u0259zdin ki, ana, g\u0259lir\u0259m, haz\u0131r ol. G\u0259lini erk\u0259kl\u0259, plovla qar\u015f\u0131larlar. \u00d6z\u00fcm\u00fcz\u0259 g\u00f6r\u0259 bizim d\u0259 bir ad\u0131m\u0131z, san\u0131m\u0131z var, dost-a\u015fnam\u0131z var, birc\u0259 g\u00fcn \u0259vv\u0259l x\u0259b\u0259r vers\u0259ydin olmazd\u0131?\n\tAnas\u0131n\u0131n mehribanl\u0131\u011f\u0131ndan riqq\u0259t\u0259 g\u0259lmi\u015f v\u0259 \u00fcr\u0259yi a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f Qara\u015f g\u00fcl\u00fcms\u0259di:\n\t- X\u0259b\u0259r ver\u0259 bilm\u0259dim d\u0259, ana, bel\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc.\t \n\tS\u0259kin\u0259 Mayaya d\u00f6nd\u00fc\n\t- \u00dc\u00e7 g\u00fcn \u0259vv\u0259l deyir ki, ana, Bak\u0131ya m\u00fc\u015favir\u0259y\u0259gedir\u0259m, mexanizatorlar\u0131n m\u00fc\u015favir\u0259sin\u0259. Qurtaran kimi qay\u0131daca\u011fam. \u00dcr\u0259yim\u0259 damm\u0131\u015fd\u0131 ki, bu gedi\u015fd\u0259 bir \u015fey olacaq, soru\u015fdum, bala, t\u0259k qay\u0131dacaqsan, ya c\u00fct? Dedi ki, yox, ana, t\u0259k-t\u0259nha, h\u0259l\u0259 t\u0259l\u0259sm\u0259. T\u0259l\u0259s\u0259n kim oldu, m\u0259n, ya s\u0259n? \n\t- Yax\u015f\u0131, n\u0259n\u0259, qa\u011fam\u0131 bu q\u0259d\u0259r s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rma, yoldan g\u0259lib yorulub, \u00f6z\u00fc d\u0259 acd\u0131r, - dey\u0259 P\u0259r\u015fan he\u00e7 \u015fey olmam\u0131\u015f kimi bir an \u0259vv\u0259lkind\u0259n d\u0259 \u015fad h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259 Mayan\u0131n qolundan tutdu: - Ged\u0259k, ged\u0259k, qay\u011fanaq bi\u015fir\u0259k.\n\tS\u0259kin\u0259 onlar\u0131 astanada saxlad\u0131:\n\t- Qay\u011fanaq n\u0259dir, ay q\u0131z? Yeri f\u0259r\u0259l\u0259rd\u0259n \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fc \u00e7\u0131xart, Qara\u015f k\u0259s\u0259r, tez \u00e7\u0131\u011f\u0131rtma haz\u0131rlaram.\n\tMaya etiraz etdi:\n\t- Yox, ana can, - o qeyri-ixtiyari olaraq S\u0259kin\u0259y\u0259 ana dey\u0259 m\u00fcraci\u0259t edirdi, \u0259vv\u0259la, \u00e7\u0131\u011f\u0131rtma uzun \u00e7\u0259k\u0259r, n\u0259 q\u0259d\u0259r ki, acl\u0131q yad\u0131m\u0131za d\u00fc\u015fm\u0259mi\u015fdi d\u00f6z\u00fcrd\u00fck, indi d\u00f6z\u0259 bilmirik. \u0130kinci d\u0259, gec\u0259 g\u00f6z\u00fc n\u0259 \u00e7\u0131\u011f\u0131rtma, qay\u011fanaq ham\u0131s\u0131ndan yax\u015f\u0131d\u0131r...\n\tS\u0259kin\u0259 etiraz etm\u0259k ist\u0259dikd\u0259 Qara\u015f s\u00f6z\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131:\n\t- D\u00fcz deyir, ay n\u0259n\u0259. Pendirin var?.. Var! Ya\u011f\u0131n var, \u00f6z\u00fc d\u0259 nehr\u0259 ya\u011f\u0131?.. Bu da var. Bal\u0131n var? O da yax\u015f\u0131. Ya\u011f, pendir, qay\u011fanaq, balla. Lap \u0259la \u015feydir. Daha durmay\u0131n q\u0131zlar.  \n\tN\u0259d\u0259ns\u0259 P\u0259r\u015fan qay\u0131daraq Qara\u015f\u0131n boynunu qucaqlay\u0131b b\u0259rk-b\u0259rk \u00f6pd\u00fc:\n\t- N\u0259n\u0259mi d\u0259 oturt yan\u0131nda, \u00f6z\u00fcm\u00fcz haz\u0131rlay\u0131b g\u0259tir\u0259rik.\n\tS\u0259kin\u0259 lap \u00fcsyan qald\u0131rd\u0131:\n\t- Yen\u0259 qol-qanad a\u00e7d\u0131n, ay d\u0259li? D\u00fc\u015f qaba\u011f\u0131ma, Mayan\u0131 oturt yerind\u0259. Qoy g\u0259lin dinc\u0259lsin, n\u0259 q\u0259d\u0259r can\u0131mda can var, qoymaram g\u0259linimin \u0259li qazana d\u0259y\u0259, \u00f6z\u00fc d\u0259 bel\u0259 g\u00fcl kimi oxumu\u015f g\u0259linin. \n\t- Yox, ana can, xahi\u015f edir\u0259m indi m\u0259ni bel\u0259 bir l\u0259zz\u0259td\u0259n m\u0259hrum etm\u0259y\u0259siniz, - deyib Maya n\u0259inki ki\u015finin, h\u0259tta qad\u0131n\u0131n da hu\u015funu \u00e7\u0131xaran bir t\u0259b\u0259ss\u00fcm v\u0259 m\u0259lah\u0259tl\u0259 S\u0259kin\u0259y\u0259 baxd\u0131.\n\t S\u0259kin\u0259 Qara\u015f\u0131n yan\u0131nda oturdu:\n\t- Yax\u015f\u0131, gedin haz\u0131rlay\u0131n.\n\tOnlar qa\u00e7araq eyvana \u00e7\u0131xanda Qara\u015f sualedici n\u0259z\u0259rl\u0259 anas\u0131na baxd\u0131.\n\t- G\u00f6z\u00fcn\u0259 qurban olum, yax\u015f\u0131 g\u00f6z\u00fcn var, \u00fcz\u00fcn\u0259 baxanda adam\u0131n \u00fcr\u0259yi a\u00e7\u0131l\u0131r, - deyib S\u0259kin\u0259 Qara\u015f\u0131 ba\u011fr\u0131na basd\u0131, k\u00f6rp\u0259ni ox\u015far kimi ox\u015fad\u0131.\n\tEyvana \u00e7\u0131xd\u0131qda Mu\u011fan \u00e7\u00f6ll\u0259rinin \u0259trini g\u0259tir\u0259n h\u0259zin meh v\u0259 ya\u011f\u0131\u015f\u0131n yuyub t\u0259mizl\u0259diyi ulduzlu g\u00f6yl\u0259r Mayan\u0131n ruhunu daha da qald\u0131rd\u0131, eyvan\u0131n tu\u015fundan g\u00fcn \u00e7\u0131xan t\u0259r\u0259f\u0259 baxd\u0131qda is\u0259 heyran oldu, \u201cah\u201d deyib yerind\u0259 dondu. \u015e\u0259rq \u00fcf\u00fcql\u0259rind\u0259n t\u0259z\u0259c\u0259 boylanmaqda olan ay\u0131n i\u015f\u0131qlar\u0131 nh\u0259ng b\u00fcllur aynada  \u0259ks ed\u0259r kimi par\u0131lday\u0131rd\u0131.\n\t- O n\u0259dir el\u0259, ay P\u0259r\u015fan? M\u0259n \u00f6mr\u00fcmd\u0259 bel\u0259 m\u0259nz\u0259r\u0259 g\u00f6rm\u0259mi\u015f\u0259m.   \n\tP\u0259r\u015fan iki\u0259lli Mayan\u0131n inc\u0259 belini qucaqlay\u0131b, o g\u00f6st\u0259r\u0259n t\u0259r\u0259f\u0259 baxd\u0131:\n\t- Onu deyirs\u0259n? O yerin ad\u0131 suqovu\u015fand\u0131r, ay q\u0131z. Bax sa\u011f t\u0259r\u0259fd\u0259n Araz g\u0259lir, sol t\u0259r\u0259fd\u0259n K\u00fcr. \u0130ki sevgili kimi bir-birin\u0259 qovu\u015fub birg\u0259 ax\u0131rlar. Bilirs\u0259nmi, anam onlar\u0131n na\u011f\u0131l\u0131n\u0131 da bilir: K\u00fcr \u2013 o\u011fland\u0131r, Araz \u2013 q\u0131z, bir-birl\u0259rin\u0259 qovu\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn da\u011flardan, d\u0259r\u0259l\u0259rd\u0259n a\u015f\u0131b g\u0259lirl\u0259r, Mu\u011fanda, bizim Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131nda bir-birin\u0259 qovu\u015furlar. Mu\u011fan bel\u0259 Mu\u011fand\u0131r!\n\tH\u0259l\u0259 d\u0259 g\u00f6z\u00fcn\u00fc suqovu\u015fandan \u00e7\u0259km\u0259y\u0259n Maya:\n\t- G\u00f6z\u0259l yeriniz, g\u00f6z\u0259l k\u0259ndiniz var! \u2013 dedi. \u2013 Bu eyvan\u0131 is\u0259 d\u00fcnyaya d\u0259yi\u015fm\u0259r\u0259m. Eviniz d\u0259 \u00e7ox q\u0259\u015f\u0259ngdir. Ba\u011f\u00e7as\u0131 da varm\u0131?\n\t- Eh, lap behi\u015ft kimi ba\u011f\u00e7am\u0131z var. \u00dcz\u00fcm, alma, armud, n\u0259 des\u0259n bitir. \u0130st\u0259yirs\u0259n ged\u0259k g\u0259z\u0259k! \n\t- Ax\u0131 Qara\u015f acd\u0131r, - dey\u0259 Maya ucadan g\u00fcld\u00fc, - m\u0259n d\u0259 acam.      \n\tP\u0259r\u015fan da ona qo\u015fuldu:\n\t- A, lap yad\u0131mdan \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131. Yax\u015f\u0131 ged\u0259k oca\u011f\u0131 qalay\u0131m.\n\tM\u0259tb\u0259xiniz yoxdur? \u2013 dey\u0259 Maya x\u0259b\u0259r ald\u0131. \n\tP\u0259r\u015fan kimi zir\u0259k, g\u00f6z\u00fca\u00e7\u0131q bir q\u0131zdan \u201cm\u0259tb\u0259x n\u0259dir?\u201d sual\u0131n\u0131 e\u015fitdikd\u0259 heyr\u0259t etdi, qulaqlar\u0131na inanmad\u0131, m\u0259tb\u0259xin n\u0259 oldu\u011funu iki-\u00fc\u00e7 c\u00fcml\u0259 izah edib soru\u015fdu:\n\t- B\u0259s siz x\u00f6r\u0259yi harda bi\u015firirsiniz?\n\t- Bizim yerl\u0259rd\u0259 m\u0259tb\u0259x tikmirl\u0259r. Evin yan\u0131nda ocaq yerimiz var. Q\u0131\u015fda d\u0259d\u0259m \u00fcst\u00fcn\u00fc bir t\u0259h\u0259r \u00f6rt\u00fcr, yayda a\u00e7\u0131q havada qal\u0131r.\n\tBu x\u0259b\u0259r t\u0259\u0259ss\u00fcf oyatsa da, Mu\u011fan\u0131n g\u00f6z\u0259lliyi haqq\u0131nda Mayan\u0131n t\u0259\u0259ss\u00fcrat\u0131n\u0131 pozmad\u0131. P\u0259r\u015fan oca\u011f\u0131 al\u0131\u015fd\u0131rd\u0131, tavaya ya\u011f atd\u0131, yumurtalar\u0131 ayr\u0131ca bir qaba \u00e7\u0131rpmaq ist\u0259y\u0259nd\u0259, Maya onu saxlad\u0131:\n\t- M\u0259ni \u015fahid g\u0259tirm\u0259mis\u0259n ki. Bunu m\u0259n bacararam, get, s\u0259n samovara od sal, ya\u011f\u0131-pendiri haz\u0131rla. \n\tP\u0259r\u015fan raz\u0131 olmad\u0131:\n\t- Bu gec\u0259 qaranl\u0131\u011f\u0131nda s\u0259ni t\u0259k qoya bilm\u0259r\u0259m, qa\u00e7\u0131rarlar, sonra qa\u011fam m\u0259ni \u00f6ld\u00fcr\u0259r, - deyib q\u0259hq\u0259h\u0259 il\u0259 g\u00fcld\u00fc. \u2013 Yax\u015f\u0131, s\u0259n yumurta \u00e7al, m\u0259n d\u0259 samovar\u0131 odlay\u0131m. \u2013 Oca\u011f\u0131n yan\u0131ndak\u0131 b\u00f6y\u00fck tax\u00e7adan samovar\u0131 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc, a\u011fz\u0131na bir par\u00e7a nazik taxta qoydu v\u0259 vedr\u0259ni ald\u0131. Ya\u011fl\u0131 tavan\u0131 odun \u00fcst\u00fcn\u0259 qoyub yumurtalar\u0131 s\u0131nd\u0131rmaqda olan Maya vedr\u0259d\u0259ki suya i\u015far\u0259 etdi.\n\t- Dey\u0259s\u0259n suyunuz bulanl\u0131qd\u0131r?\n\t- \u00c7ay suyudur, dana. Bir az yax\u015f\u0131 durulmay\u0131b, - dey\u0259 P\u0259r\u015fan heyr\u0259t\u0259 yer olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildir\u0259n bir s\u0259sl\u0259 cavab verdi.\n\t- Dem\u0259li, h\u0259r k\u0259s \u00e7aydan suyu \u00f6z\u00fc al\u0131b, \u00f6z\u00fc bacard\u0131\u011f\u0131 kimi duruldur, h\u0259?\n\t- B\u0259s nec\u0259?\n\t- Kolxozun su duruldanlar\u0131, su k\u0259m\u0259ri yoxdurmu?\n\tBu d\u0259f\u0259 P\u0259r\u015fan x\u0259fif bir m\u0259yusluqla:\n\t- Yoxdur, - dedi, - ax\u0131, kolxoz \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0259tindir, g\u00fcc\u00fc \u00e7atmaz.\n\t- Niy\u0259 \u00e7atm\u0131r ki? \u00c7\u0259tin he\u00e7 bir \u015fey yoxdur! Be\u015f-on metr h\u00fcnd\u00fcrl\u00fckd\u0259 bir \u00e7\u0259n qoyulur, suvuran nasoslar \u00e7ay\u0131n suyunu ora qald\u0131r\u0131r. Orada su durulub t\u0259mizl\u0259nir, ba\u015fqa bir \u00e7\u0259n\u0259 ke\u00e7ir, bu \u00e7\u0259nd\u0259n d\u0259 x\u00fcsusi borular vasit\u0259sil\u0259 evl\u0259r\u0259, x\u0259st\u0259xanaya, m\u0259kt\u0259b\u0259, hamama gedir. B\u0259s, hamam\u0131n\u0131z nec\u0259, i\u015fl\u0259yir? \n\tK\u0259ndimizd\u0259 hamam yoxdur, - dey\u0259 tamamil\u0259 bat\u0131q v\u0259 qorxaq bir s\u0259sl\u0259 P\u0259r\u015fan cavab verdi. O, Mayan\u0131n Mu\u011fan haqq\u0131nda, onlar\u0131n k\u0259ndi haqq\u0131nda pis fikr\u0259 g\u0259lm\u0259sind\u0259n \u00e7ox qorxurdu, el\u0259 \u0259vv\u0259lki kimi Mu\u011fan\u0131n g\u00f6z\u0259lliyin\u0259 heyran olub qalmas\u0131n\u0131 ist\u0259yirdi. Maya is\u0259 ondan el\u0259 \u015feyl\u0259r soru\u015furdu ki, cavab ver\u0259nd\u0259 q\u0131z x\u0259cal\u0259t \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rd\u0131:\n\t- D\u0259d\u0259m deyir ki, k\u0259ndd\u0259 yax\u015f\u0131 bir hamam tikdir\u0259c\u0259k. \n\tMaya, P\u0259r\u015fan\u0131n azca p\u00f6trd\u00fcy\u00fcn\u00fc hiss edib, yeni suallar verm\u0259di, daha do\u011frusu, g\u00f6z\u00fcn\u0259 yax\u015f\u0131 d\u0259y\u0259n v\u0259 t\u0259rif\u0259 layiq olan \u015feyl\u0259rd\u0259n soru\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131, bunlardan dan\u0131\u015fanda yen\u0259 P\u0259r\u015fan b\u00fclb\u00fcl kimi \u00f6t\u00fcr, doymaq bilmirdi.\n\tN\u0259hay\u0259t, eyvandan S\u0259kin\u0259nin s\u0259si e\u015fidildi:\n\t- Ay q\u0131z, orada n\u0259 na\u011f\u0131l a\u00e7m\u0131san, qurtarmazsan, dilotu yem\u0259mis\u0259n ki, g\u0259lini soyu\u011fa ver\u0259rs\u0259n.\n\tP\u0259r\u015fan altdan yuxar\u0131 anas\u0131na bax\u0131b:\n\t- N\u0259n\u0259, vallah, bu he\u00e7 s\u0259nin s\u00f6z\u00fcn deyil. Qara\u015f g\u00f6nd\u0259rib, y\u0259qin d\u00f6z\u0259 bilmir! \u2013 dedi v\u0259 Mayan\u0131n qula\u011f\u0131na n\u0259 is\u0259 p\u0131\u00e7\u0131lday\u0131b ucadan g\u00fcld\u00fc.\n\t\u00d6z\u00fcn\u00fc g\u00fclm\u0259kd\u0259n saxlaya bilm\u0259y\u0259n Maya soru\u015fdu:\n\t- \u00c7ox tapmaca bilirs\u0259n?\n\t- S\u0259n bil\u0259n q\u0259d\u0259r. Bax, qoymayaca\u011fam tez yatas\u0131n\u0131z, ha. \u0130ncim\u0259zs\u0259n ki?\n\t- M\u0259n incim\u0259r\u0259m, amma Qara\u015fa yaz\u0131\u011f\u0131n g\u0259lsin, b\u00fct\u00fcn g\u00fcn\u00fc oyan-buyana qa\u00e7maqdan h\u0259lak olub.\n\t- Dem\u0259li, s\u0259nin ona yaz\u0131\u011f\u0131n g\u0259lir, h\u0259, h\u0259?\n\t- B\u0259s n\u0259dir?\n\t- S\u0259n allah, de g\u00f6r\u00fcm, qa\u011fam\u0131 nec\u0259 sevmis\u0259n, el\u0259 birinci g\u00f6r\u0259nd\u0259, yoxsa sonradan, yava\u015f-yava\u015f? Hans\u0131 yax\u015f\u0131d\u0131r, bird\u0259n sevm\u0259k, yoxsa yava\u015f-yava\u015f? \n\t - O da yax\u015f\u0131d\u0131r, bu da! Bir \u015f\u0259rtl\u0259 ki, do\u011frudan sev\u0259s\u0259n.\n\t- Y\u0259ni bir d\u0259qiq\u0259 d\u0259 \u00fcr\u0259yind\u0259n \u00e7\u0131xmaya, h\u0259? \n\tS\u0259kin\u0259nin yen\u0259 eyvana \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n Maya, tavan\u0131 oca\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fcb p\u0131\u00e7\u0131lt\u0131yla dedi:\n\t- Ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259r, bil\u0259rs\u0259n. S\u00f6zl\u0259 dem\u0259k \u00e7\u0259tindir.\n\n\n4\n\n\tTa q\u0259dim zamandan k\u0259ndin g\u00f6z\u0259l bir ad\u0259ti var: gec\u0259 ert\u0259d\u0259n yatmaq, s\u0259h\u0259r g\u00fcn do\u011fmam\u0131\u015f durmaq. B\u00fct\u00fcn ciddi-c\u0259hdin\u0259 baxmayaraq P\u0259r\u015fan saat 12-d\u0259n o yana otura bilm\u0259di. Tez yatma\u011fa ad\u0259t etdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 qay\u011fanaq yeyilib, \u00e7ay i\u00e7ildikd\u0259n sonra \u0259sn\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Bunu g\u00f6r\u0259n S\u0259kin\u0259:\n\t- Dur, get yat. Qoy u\u015faqlar da dinc\u0259lsinl\u0259r, - dedi v\u0259 Mayaya d\u00f6nd\u00fc: - G\u0259l, q\u0131z\u0131m, s\u0259nin ota\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rim.  \n\t\u018flb\u0259tt\u0259, bu s\u00f6z\u00fc e\u015fid\u0259n P\u0259r\u015fan\u0131n g\u00f6zl\u0259ri d\u0259rhal a\u00e7\u0131ld\u0131, anas\u0131ndan ayr\u0131lmad\u0131, i\u015f aras\u0131nda birg\u0259 s\u0259liq\u0259y\u0259 sald\u0131qlar\u0131 ota\u011f\u0131n Mayaya nec\u0259 t\u0259sir ed\u0259c\u0259yini g\u00f6rm\u0259k ist\u0259di v\u0259 onlara qo\u015fuldu. Bir p\u0259nc\u0259r\u0259si suqovu\u015fana a\u00e7\u0131lan eyvan\u0131n ba\u015f t\u0259r\u0259find\u0259ki g\u0259lin ota\u011f\u0131na getdil\u0259r. Bu ota\u011f\u0131n astanas\u0131ndan i\u00e7\u0259ri ayaq basd\u0131\u011f\u0131 anda ke\u00e7irdiyi h\u0259y\u0259can\u0131 Maya b\u00fct\u00fcn g\u00fcn \u0259rzind\u0259 ke\u00e7irm\u0259mi\u015fdi. Ona el\u0259 g\u0259ldi ki, \u00fcr\u0259yi sin\u0259sind\u0259n s\u0131\u00e7ray\u0131b \u00e7\u0131xacaq, \u015firin duy\u011fu v\u0259 x\u0259yallar\u0131n t\u0259sirind\u0259n bihu\u015f olub y\u0131x\u0131lacaqd\u0131r. Yava\u015fca P\u0259r\u015fan\u0131n qolundan tutdu v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc ki, bu ana q\u0259d\u0259rki \u0259laq\u0259l\u0259rin ham\u0131s\u0131n\u0131 pozmaq, a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 qap\u0131lar\u0131n ham\u0131s\u0131ndan geri qay\u0131tmaq olard\u0131, bu qap\u0131dan is\u0259 geri qay\u0131tmaq, bu astanadan girdikd\u0259n sonra geri d\u00f6nm\u0259k \u00e7\u0259tindir, b\u0259lk\u0259 d\u0259 m\u00fc\u015fk\u00fcld\u00fcr. Burada qism\u0259tinl\u0259 sevinm\u0259lis\u0259n, bu balaca otaqda \u00f6m\u00fcr yolda\u015f\u0131nla yeni h\u0259yat\u0131n \u0259saslar\u0131n\u0131 qoyacaq, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n s\u0259ad\u0259tini duyacaqsan... Otaq Mayaya d\u0259rhal \u00e7ox do\u011fma v\u0259 isti g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Daha ba\u015fqa bir \u015fey g\u00f6rm\u0259di. S\u0259kin\u0259 \u015fkaf\u0131 a\u00e7\u0131b n\u0259 is\u0259 g\u00f6st\u0259rdi, sovruqlar\u0131, m\u0259hr\u0259balar\u0131, g\u0259lin \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rlanm\u0131\u015f alt v\u0259 \u00fcst paltarlar\u0131n\u0131 ni\u015fan verdi, z\u0259rli bir bo\u011f\u00e7a a\u00e7d\u0131, n\u0259 is\u0259, nax\u0131\u015fl\u0131 corablar\u0131, g\u00fcll\u00fc d\u0259smallar\u0131 t\u0259rp\u0259tdi. Balaca bir qutudan \u201cZvezda\u201d markal\u0131 q\u0131z\u0131l saat v\u0259 z\u00fcmr\u00fcd qa\u015fl\u0131 bir \u00fcz\u00fck \u00e7\u0131xartd\u0131. Saat\u0131 Mayan\u0131n sol qoluna ba\u011flad\u0131, \u00fcz\u00fcy\u00fc sa\u011f \u0259linin barma\u011f\u0131na taxd\u0131 v\u0259 \u00fcz\u00fcnd\u0259n \u00f6pd\u00fc:\n\t- Bizd\u0259 dey\u0259rl\u0259r ki, \u0259r arvad\u0131n qiyam\u0259t yolda\u015f\u0131d\u0131r. S\u0259ni g\u00f6r\u00fcm xo\u015fb\u0259xt olasan, - dedi v\u0259 qeyri-ixtiyari olaraq a\u011flad\u0131. \u2013 G\u00f6z\u00fcm\u00fcn a\u011f\u0131-qaras\u0131 bir o\u011flum var. S\u0259n\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131ram.    \n\tBu q\u0259rib\u0259 m\u0259rasim zaman\u0131 n\u0259 \u0259lini, n\u0259 d\u0259 dilini dinc qoymayan P\u0259r\u015fan da Mayan\u0131 qucaqlay\u0131b a\u011flad\u0131. Maya da \u00f6z\u00fcn\u00fc saxlaya bilm\u0259yib ba\u015f\u0131n\u0131 S\u0259kin\u0259nin sin\u0259sind\u0259 gizl\u0259d\u0259r\u0259k g\u00f6z\u00fcnd\u0259n s\u00fcz\u00fcl\u0259n damc\u0131lar\u0131 sildi. El\u0259 bu zaman Qara\u015f\u0131n s\u0259si astanadan e\u015fidildi:\n\t- B\u0259h, b\u0259h! Ba\u015f-ba\u015fa verib n\u0259 yax\u015f\u0131 a\u011fla\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z! \n\t- \u015eadl\u0131qdand\u0131r, ay o\u011ful, - dey\u0259 S\u0259kin\u0259 Qara\u015f\u0131 i\u00e7\u0259ri \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. \u2013 \u018flini m\u0259n\u0259 ver, s\u0259n d\u0259 ver, Maya \u2013 h\u0259r ikisinin \u0259lini tutub birl\u0259\u015fdirdi v\u0259 sin\u0259sin\u0259 s\u0131xd\u0131. \u2013 Bir yerd\u0259 qar\u0131y\u0131b qocalas\u0131n\u0131z, n\u0259v\u0259li-n\u0259tic\u0259li olas\u0131n\u0131z. K\u00fcrl\u0259 Araq suqovu\u015fanda birl\u0259\u015f\u0259n kimi bir-biriniz\u0259 qaynay\u0131b-qar\u0131\u015fas\u0131n\u0131z. \n\tP\u0259r\u015fan sevincl\u0259 ucadan dedi:\n\t- K\u00fcrn\u0259n Araz\u0131n na\u011f\u0131l\u0131n\u0131 Mayaya dan\u0131\u015fm\u0131\u015fam, n\u0259n\u0259...  \n\t- Ay da\u011f ke\u00e7isi, qar\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131n i\u015f yoxdur, bilmir\u0259m hans\u0131 yaz\u0131\u011fa qism\u0259t olacaqsan, dilind\u0259n zar dey\u0259c\u0259k.\n\tP\u0259r\u015fan n\u0259 is\u0259 cavab verm\u0259k ist\u0259di, S\u0259kin\u0259 \u0259lini onun a\u011fz\u0131na qoydu:\n\t- B\u0259sdir, camaat\u0131n qula\u011f\u0131n\u0131 aparma, g\u0259l ged\u0259k. \n\tAyr\u0131lark\u0259n bir d\u0259 \u00f6p\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. P\u0259r\u015fan Mayan\u0131 \u00f6p\u00fcb Qara\u015f\u0131n boynuna at\u0131ld\u0131 v\u0259 ayaqlar\u0131n\u0131 yerd\u0259n \u00fcz\u00fcb el\u0259 salland\u0131 ki, az qald\u0131 onu \u00fcz\u00fc \u00fcst\u0259 y\u0131xa. S\u0259kin\u0259 q\u0131z\u0131n \u0259tli qoluna bir sill\u0259 vurdu:\n\t- U\u015fa\u011f\u0131 bo\u011fdun, ay d\u0259li... Bilmir\u0259m s\u0259ni kim alacaq, - dedi v\u0259 \u0259lind\u0259n tutub otaqdan \u00e7\u0131xartd\u0131.\n\tN\u0259hay\u0259t, unudulmaz hadis\u0259l\u0259rl\u0259 dolu olan s\u0259s-k\u00fcyl\u00fc g\u00fcn qurtard\u0131 v\u0259 Maya il\u0259 Qara\u015f t\u0259k qald\u0131. Ah, onlar bu d\u0259qiq\u0259ni n\u0259 q\u0259d\u0259r arzu etmi\u015fdil\u0259r! B\u00fct\u00fcn g\u00f6zl\u0259rd\u0259n uzaq, b\u00fct\u00fcn dill\u0259rd\u0259n v\u0259 n\u0259z\u0259rl\u0259rd\u0259n uzaq, sevdiyin v\u0259 sevildiyin adamla bir otaqda t\u0259k qalmaq, yaln\u0131z onu g\u00f6rm\u0259k, yaln\u0131z onun s\u0259sini e\u015fitm\u0259k, yaln\u0131z ona baxmaq, yaln\u0131z onun n\u0259f\u0259sini duymaq n\u0259 b\u00f6y\u00fck s\u0259ad\u0259tdir! Maya bu s\u0259ad\u0259tin, bu ilahi m\u0259h\u0259bb\u0259t duy\u011fular\u0131n\u0131n i\u015f\u0131\u011f\u0131 il\u0259 nurlanm\u0131\u015f g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 Qara\u015f\u0131 s\u00fczd\u00fc. Qara\u015f\u0131n m\u0259st v\u0259 bir az da i\u015f\u0131ql\u0131 g\u00f6zl\u0259ri sanki yax\u0131nla\u015fma\u011fa c\u0259sar\u0259r etm\u0259y\u0259r\u0259k onu \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r, ya da icaz\u0259 ist\u0259yirdi. Ah, Qara\u015f, s\u0259n n\u0259 q\u0259d\u0259r c\u0259sar\u0259tsizs\u0259n! S\u0259n n\u0259d\u0259n ehtiyat edirs\u0259n? Alt\u0131 ay \u0259vv\u0259l Bak\u0131n\u0131n sahil ba\u011f\u0131nda s\u0259n\u0259 deyil\u0259n s\u00f6z\u00fcn t\u0259krar olunmas\u0131ndanm\u0131 qorxursan? Qorxma, s\u0259n kobud deyils\u0259n, ax\u0131, o zaman da bu s\u00f6z s\u0259n\u0259 \u0259rk-naz, m\u0259h\u0259bb\u0259t dolu bir ah\u0259ngl\u0259 deyilmi\u015fdi. H\u0259tta bu ah\u0259ngd\u0259, s\u0259nd\u0259ki kobudlu\u011fun xo\u015fa g\u0259ldiyini bildir\u0259n bir m\u0259na da vard\u0131.\n\tBird\u0259n Mayaya el\u0259 g\u0259ldi ki, q\u0259riblik, t\u0259klik hiss etdiyi bu q\u0259rib\u0259 yerl\u0259rd\u0259 Qara\u015fdan ba\u015fqa bir \u00fcmidi yoxdur. Qara\u015f yegan\u0259 daya\u011f\u0131d\u0131r, ba\u015f\u0131n\u0131 onun geni\u015f v\u0259 qabar\u0131q sin\u0259sin\u0259 qoyub arxay\u0131n n\u0259f\u0259s ala bil\u0259r, h\u0259r \u015feyd\u0259n, h\u0259r \u015feyd\u0259n arxay\u0131n ola bil\u0259r \u2013 bu sa\u011flam v\u00fccud, bu m\u00f6hk\u0259m qollar ist\u0259dikl\u0259ri h\u0259yat\u0131 qurmaq, h\u0259r arzunu yerin\u0259 yetirm\u0259k, \u00fcr\u0259yin t\u0259\u015fn\u0259 \u00e7\u0131rp\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 soyutmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 sin\u0259y\u0259 ba\u015f qoyan sabahk\u0131 g\u00fcn\u0259 arxay\u0131n ola bil\u0259r. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 duyar kimi, fikirl\u0259rini e\u015fid\u0259r kimi Qara\u015f titr\u0259k s\u0259sl\u0259:\n\t- Maya! \u2013 dedi v\u0259 bir add\u0131m ona t\u0259r\u0259f atd\u0131. Maya z\u0259rif qollar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b m\u0259h\u0259bb\u0259t v\u0259 ehtirasla Qara\u015f\u0131n boynuna sar\u0131ld\u0131.    \n\tQara\u015f, q\u0131za h\u0259dsiz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 yara\u015fan mavi ip\u0259k koftan\u0131n d\u00fcym\u0259l\u0259rini a\u00e7ark\u0259n Maya onun \u0259lini sin\u0259sin\u0259 s\u0131xd\u0131, - dayan, - dey\u0259 p\u0131\u00e7\u0131ldad\u0131 v\u0259 onu yava\u015f-yava\u015f suqovu\u015fana a\u00e7\u0131lan p\u0259nc\u0259r\u0259nin qaba\u011f\u0131na apard\u0131, ay\u0131n i\u015f\u0131qlar\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 K\u00fcr v\u0259 Araz\u0131n birl\u0259\u015fmi\u015f sular\u0131nda oynay\u0131rd\u0131. Lakin art\u0131q suyun \u00e7ox hiss\u0259si qaranl\u0131\u011fa b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fc. Bayaqk\u0131 b\u00f6y\u00fck g\u00fczg\u00fc sanki par\u00e7alanm\u0131\u015fd\u0131, yaln\u0131z ki\u00e7ik bir q\u0131r\u0131nt\u0131s\u0131 x\u0259nc\u0259r a\u011fz\u0131 kimi par\u0131lday\u0131rd\u0131. Maya d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc: \u201cBir az sonra bu par\u0131lt\u0131 da \u00e7\u0259kil\u0259c\u0259k, sular qaral\u0131b \u00e7\u00f6ll\u0259rin \u00fcmumi qaranl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 it\u0259c\u0259kdir. N\u0259 sabah, n\u0259 birisi g\u00fcn o m\u0259nz\u0259r\u0259 t\u0259krar olmayacaqd\u0131r. S\u0259ad\u0259t d\u0259 bunun kimi deyilmi? Yox, yox, bizim s\u0259ad\u0259timiz s\u00f6nm\u0259y\u0259c\u0259k, qaralmayacaqd\u0131r!\u201d\n\tG\u00f6y\u00fcn lap d\u0259rinl\u0259rind\u0259 ulduzlar par\u0131lday\u0131rd\u0131. Lakin \u015fimal \u00fcf\u00fcql\u0259rind\u0259n ir\u0259lil\u0259y\u0259n boz buludluq onlar\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 p\u0259rd\u0259 \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. B\u00fct\u00fcn bunlar s\u0259hran\u0131n \u0259srar\u0259ngsiz s\u00fckutunu art\u0131r\u0131r, Mayan\u0131n qula\u011f\u0131na \u015firin bir s\u0259ad\u0259t mahn\u0131s\u0131 oxuyurdu. Maya \u00fc\u015f\u00fcm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hiss ed\u0259r\u0259k daha art\u0131q Qara\u015fa q\u0131s\u0131ld\u0131qda, onun b\u0259d\u0259ni m\u0259stedici bir h\u0259rar\u0259tl\u0259 q\u0131z\u0131nd\u0131...\n\n\n\nD\u00f6rd\u00fcnc\u00fc f\u0259sil\n\n1\n\tBalaca bir tikan barma\u011f\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u0259 soxulduqda \u00e7\u00fcr\u00fcy\u00fcb irin ba\u011flay\u0131r, bu irin de\u015filib da\u011f\u0131lmay\u0131nca adama \u0259ziyy\u0259t verir, h\u0259tta \u0259s\u0259bil\u0259\u015fdirir d\u0259. \u0130rin de\u015filib da\u011f\u0131landa adam rahat olur. S\u0259h\u0259risi R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00f6z\u00fcn\u00fc irini de\u015filmi\u015f kimi hiss edirdi. D\u00fcn\u0259n onu \u0259s\u0259bil\u0259\u015fdir\u0259n fikir bu g\u00fcn bir tikan kimi irinl\u0259yib b\u0259d\u0259nind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 ax\u015famk\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259tin pe\u015fman\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kir v\u0259 \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc: atalar yax\u015f\u0131 deyib: \u201cAc\u0131ql\u0131 ba\u015fda a\u011f\u0131l olmaz\u201d, g\u0259r\u0259k \u00f6z\u00fcm\u00fc saxlayayd\u0131m\u201d. Lakin evd\u0259 m\u00fcvazin\u0259t sev\u0259n, \u00f6z\u00fcn\u00fcn yerini v\u0259 ad\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259y\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015fi pe\u015fman\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildir\u0259c\u0259k adam deyildi, bunu ki\u015fi \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259iflik say\u0131rd\u0131. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 s\u0259h\u0259r tezd\u0259n durub he\u00e7 k\u0259sl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259d\u0259n idar\u0259y\u0259 getm\u0259k fikril\u0259 yava\u015fca geyinib eyvana \u00e7\u0131xd\u0131. Lakin gec\u0259ni q\u0131z\u0131 il\u0259 yatm\u0131\u015f S\u0259kin\u0259 onu g\u00fcd\u00fcrm\u00fc\u015f kimi qaba\u011f\u0131n\u0131 k\u0259sdi, ad\u0259ti \u00fczr\u0259 \u201csabah\u0131n xeyir\u201d etdikd\u0259n sonra:\n\t- Ac qar\u0131na hara gedirs\u0259n, ay ki\u015fi, a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f, bir st\u0259kan \u00e7ay i\u00e7, get, - dedi.  \n\tR\u00fcst\u0259m, arvad\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fcnd\u0259 h\u00f6rm\u0259tini salaca\u011f\u0131ndan, z\u0259iflik g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259yind\u0259n qorxmasayd\u0131 S\u0259kin\u0259nin \u0259lind\u0259n \u00f6p\u0259r, min d\u0259f\u0259 \u201csa\u011f ol!\u201d dey\u0259rdi. \u201cBel\u0259 d\u0259 qeydke\u015f, bel\u0259 d\u0259 insan adam olar! N\u0259 vaxt yat\u0131r yats\u0131n, s\u0259nd\u0259n tez ay\u0131lacaq, neyl\u0259s\u0259n \u00e7ays\u0131z evd\u0259n buraxmayacaq\u201d. Bu fikirl\u0259r R\u00fcst\u0259m ki\u015fini \u00e7ays\u0131z getm\u0259y\u0259 qoymad\u0131, he\u00e7 bir s\u00f6z dem\u0259yib S\u0259kin\u0259nin t\u0259klifin\u0259 qulaq asd\u0131, a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fd\u00fc, oca\u011f\u0131n yan\u0131ndaca oturub y\u00fcng\u00fcl bir nahar etdi. Arada mehriban bir n\u0259z\u0259rl\u0259 S\u0259kin\u0259y\u0259 baxd\u0131. S\u0259kin\u0259 bildi ki, ki\u015fi yen\u0259 \u00f6z h\u0259r\u0259k\u0259tinin pe\u015fman\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kir, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 he\u00e7 \u015feyi \u00fcz\u0259 vurmay\u0131b mehriban r\u0259ftar etdi.\n\tS\u0259kin\u0259nin bu n\u0259cib r\u0259ftar\u0131 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcr\u0259yind\u0259 xo\u015f duy\u011fular oyatd\u0131: \u201cBel\u0259 insan az tap\u0131lar!\u201d deyib arvad\u0131 haqq\u0131nda iftixarla d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc v\u0259 xo\u015f \u00fczl\u0259 evd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b, boz at\u0131 y\u0259h\u0259rl\u0259y\u0259r\u0259k h\u0259y\u0259tin ortas\u0131na \u00e7\u0259kdi, \u00fcst\u00fcn\u0259 s\u0131\u00e7ray\u0131b mahm\u0131zlad\u0131. \u018fvv\u0259lc\u0259 idar\u0259y\u0259 t\u0259r\u0259f yolland\u0131. Lakin bir ne\u00e7\u0259 add\u0131m s\u00fcrm\u0259mi\u015f fikrini d\u0259yi\u015fdi. \u201cBu stol z\u0259hrimar\u0131n da \u00f6z azar\u0131 var, el\u0259 bil ki, ah\u0259nr\u00fcbad\u0131r, d\u0259mir par\u00e7as\u0131 kimi adam\u0131 \u00e7\u0259kib saxlay\u0131r, bir ka\u011f\u0131z bu yandan, biri o yandan \u00e7\u0131x\u0131r, telefon z\u0131nq\u0131lday\u0131r, o g\u0259lir, bu g\u0259lir, macal tap\u0131b i\u015f \u00fcst\u00fcn\u0259 ged\u0259 bilmirs\u0259n, g\u00fcn g\u0259lib ke\u00e7ir\u201d, dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc v\u0259 at\u0259n ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kib, ala\u00e7\u0259n i\u00e7ind\u0259 itmi\u015f \u00e7\u00f6l\u0259 s\u00fcrd\u00fc. \n\tPamb\u0131q \u015fumu v\u0259 s\u0259pini ba\u015flanana q\u0259d\u0259r R\u00fcst\u0259m ki\u015fi t\u0259r\u0259v\u0259z v\u0259 ba\u011f-bostan\u0131n i\u015finin can\u0131n\u0131 alma\u011fa q\u0259rar vermi\u015fdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u201cYeni h\u0259yat\u201d\u0131n torpaq, su v\u0259 iqlim \u015f\u0259raitini n\u0259z\u0259r\u0259 alm\u0131\u015f, ba\u011f-bostana diqq\u0259ti xeyli art\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. O bilirdi ki, Mu\u011fan\u0131n qarp\u0131z\u0131 Bak\u0131 bazar\u0131na \u00e7\u0131xanda al\u0131c\u0131lar bir-birin\u0259 d\u0259yir, g\u00f6yd\u0259 qap\u0131rlar, \u00e7\u00fcnki do\u011frudan da Mu\u011fan qarp\u0131z\u0131 yayda baldan qiym\u0259tlidir, handa bir bulaq suyundan art\u0131q adam\u0131n \u00fcr\u0259yini s\u0259rinl\u0259dir. Niy\u0259 d\u0259 bel\u0259 nem\u0259td\u0259n istifad\u0259 etm\u0259y\u0259s\u0259n? H\u0259m \u015f\u0259h\u0259r \u0259halisin\u0259 k\u00f6m\u0259k edirs\u0259n, h\u0259m d\u0259 kolxozun sand\u0131\u011f\u0131na on min manatlarla \u0259lav\u0259 m\u0259nf\u0259\u0259t g\u0259tirirs\u0259n!..\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi k\u0259ndd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b at\u0131, qurumu\u015f yol q\u0131ra\u011f\u0131 il\u0259 s\u00fcr\u0259rk\u0259n arabalarda peyin da\u015f\u0131yan kolxoz\u00e7ular tez-tez g\u00f6z\u00fcn\u0259 d\u0259yirdi. Onlar\u0131 salamlay\u0131b ke\u00e7dikc\u0259 \u00fcr\u0259yind\u0259 deyirdi: \u201cYax\u015f\u0131 i\u015fl\u0259yirl\u0259r, Qara K\u0259r\u0259m o\u011flunun lap d\u0259d\u0259sini yand\u0131raca\u011fam. Bu il h\u0259r \u015feyd\u0259 birinci!\u201d Yol boyu t\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015f bu\u011flanan peyin R\u00fcst\u0259m ki\u015finin g\u00f6z\u00fcn\u0259 d\u0259y\u0259nd\u0259 at\u0131 mahm\u0131zlad\u0131, \u00f6z\u00fcn\u00fc s\u0259hl\u0259nkar araba\u00e7\u0131ya \u00e7atd\u0131rma\u011fa t\u0259l\u0259sdi. Yolun d\u00f6ng\u0259sind\u0259 qarab\u0131\u011fl\u0131 a\u011fk\u00f6yn\u0259k o\u011flan\u0259 saxlad\u0131:\n\t- \u018f-\u0259, he\u00e7 o b\u0131\u011f\u0131ndan ar el\u0259mirs\u0259n?      \n\tO\u011flan arabada dik\u0259lib heyr\u0259tl\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 baxd\u0131, dama\u011f\u0131ndak\u0131 papirosu yer\u0259 atd\u0131.\n\t- N\u0259d\u0259n sar\u0131, R\u00fcst\u0259m day\u0131?!\n\t- \u00c7\u0259rd\u0259n sar\u0131, azardan sar\u0131! Bu peyini veribl\u0259r s\u0259n\u0259 yollar\u0131n q\u0131ra\u011f\u0131na s\u0259p\u0259-s\u0259p\u0259 ged\u0259s\u0259n, ya \u00e7\u00f6l\u0259 aparasan? D\u00fc\u015f araban\u0131n yan\u0131n\u0131 b\u0259rkit, y\u0131rt\u0131\u011f\u0131n\u0131 qapa.\n\tO\u011flan yaln\u0131z indi dala bax\u0131b yol boyu \u015f\u0259rit kimi uzanan peyin zola\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fckd\u0259 q\u0131zard\u0131 v\u0259 araban\u0131 saxlay\u0131b yer\u0259 s\u0131\u00e7rad\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi at\u0131n\u0131 mahm\u0131zlay\u0131b dala baxmadan g\u00f6zd\u0259n itdi.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi, \u015fumlan\u0131b peyinl\u0259n\u0259n bostanl\u0131qlar\u0131n aras\u0131na gir\u0259nd\u0259 n\u0259f\u0259sind\u0259n bu\u011f \u00e7\u0131xan at t\u00f6v\u015f\u00fcy\u00fcb yava\u015f\u0131d\u0131. El\u0259 onsuz da R\u00fcst\u0259m ki\u015fi at\u0131n cilovunu \u00e7\u0259k\u0259c\u0259kdi, \u015fumlara baxmaq, nec\u0259 peyinl\u0259ndiyini yoxlamaq ist\u0259yirdi ki, arxay\u0131n olsun. Bir ne\u00e7\u0259 yax\u015f\u0131 \u015fumlanm\u0131\u015f, h\u0259tta \u00e7u\u011fundur v\u0259 so\u011fan \u0259kilmi\u015f sah\u0259y\u0259 baxd\u0131, raz\u0131 halda yen\u0259 yola \u00e7\u0131xanda g\u00f6z\u00fc traktor\u00e7u il\u0259 dala\u015fan Q\u0131zyet\u0259r\u0259 sata\u015fd\u0131, atdan endi, cilovunu sah\u0259nin yan\u0131ndak\u0131 arabaya ba\u011flay\u0131b onlara yax\u0131nla\u015fd\u0131:\n\t- N\u0259 var, bala, n\u0259 q\u0131\u015fq\u0131r\u0131\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z? \u2013 deyib, q\u0131\u00e7\u0131ndak\u0131 dolaqlardan tutmu\u015f ba\u015f\u0131ndak\u0131 \u015fapkas\u0131na q\u0259d\u0259r ya\u011fa-mazuta bulanm\u0131\u015f ar\u0131q v\u0259 bat\u0131q sin\u0259li traktor\u00e7uya m\u00fcraci\u0259t etdi.     \n\tH\u0259l\u0259 d\u0259 hirsi soyumam\u0131\u015f traktor\u00e7u \u0259lini havada yell\u0259di, R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 cavab verm\u0259d\u0259n Q\u0131zyet\u0259r\u0259 bozard\u0131:\n\t- S\u0259nin ixtiyar\u0131n yoxdur m\u0259ni qovasan!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi Q\u0131zyet\u0259r\u0259 baxd\u0131. Bu g\u0259nc manqaba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6zl\u0259ri i\u015f\u0131qla dolu olsa da azca s\u0259rt g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. O, R\u00fcst\u0259m ki\u015fini s\u00fcz\u00fcb traktor\u00e7uya d\u00f6nd\u00fc, sakit v\u0259 t\u0259mkinli s\u0259sl\u0259 dedi:\n\t- Bura bax ey, \u00e7ox at\u0131l\u0131b-d\u00fc\u015fm\u0259! Qoymaram \u015fumu ba\u015fdansovdu el\u0259yib ged\u0259s\u0259n, sr\u00fcrs\u0259n a\u011f\u0131ll\u0131-ba\u015fl\u0131 s\u00fcr, s\u00fcrm\u00fcrs\u0259n xo\u015f g\u0259ldin!\n\t R\u00fcst\u0259m ki\u015fi g\u00f6zucu \u015fuma bax\u0131b do\u011frudan da 20-22 santimetr yerin\u0259 14-15-d\u0259n \u00e7ox olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fckd\u0259 fikrind\u0259 Q\u0131zyet\u0259r\u0259 haqq verdi. Lakin bir s\u00f6z dem\u0259yib traktor\u00e7unun cavab\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259di. Traktor\u00e7u Q\u0131zyet\u0259r\u0259 qar\u015f\u0259 etinas\u0131zl\u0131qla \u0259lini \u00f6l\u00e7d\u00fc:\n\t- Mollal\u0131q el\u0259m\u0259, s\u0259n allah! \u2013 dedi v\u0259 ac\u0131qla traktoru s\u00fcrm\u0259k ist\u0259y\u0259nd\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi iri \u0259lini uzad\u0131b onun bat\u0131q sin\u0259sin\u0259 yap\u0131\u015fm\u0131\u015f mazutlu k\u00f6yn\u0259yind\u0259n tutdu.         \n\t- S\u0259n\u0259 s\u00f6z deyirl\u0259r, qulaq as! D\u00fc\u015f a\u015fa\u011f\u0131, d\u0259rinliyi d\u00fcz\u0259lt!\n\tAr\u0131q traktor\u00e7u n\u0259 is\u0259 deyin\u0259-deyin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb ma\u015f\u0131n\u0131n dal\u0131na ke\u00e7di, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi dediyinin olaca\u011f\u0131na arxay\u0131n bir h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259 boz at\u0131n cilovunu a\u00e7\u0131b \u00fcst\u00fcn\u0259 qalxd\u0131 v\u0259 y\u0259h\u0259rd\u0259 \u015fax oturub, fermalara t\u0259r\u0259f s\u00fcrd\u00fc. \u018fvv\u0259lc\u0259 mal fermas\u0131na getdi, mallar\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcn\u00fc alm\u0131\u015f \u00f6l\u00fcm qorxusu aradan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc; fermada mal h\u0259kimi, zootexnik v\u0259 nax\u0131r\u00e7\u0131larla g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fc, kefi a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f halda yax\u0131ndak\u0131 qoyun yata\u011f\u0131na yolland\u0131.\n\tHava qaralaraq ax\u015fam d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 is\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ev\u0259 daha xo\u015f \u00fczl\u0259 qay\u0131td\u0131. D\u00fcn\u0259nki hadis\u0259ni unutmu\u015f kimi idi. Qayda il\u0259 g\u0259linl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fc, h\u0259tta Qara\u015f\u0131n aln\u0131ndan, P\u0259r\u015fan\u0131n ba\u015f\u0131ndan \u00f6pd\u00fc:\n\t- H\u0259, arvad, \u00e7aydan, meyv\u0259d\u0259n n\u0259yin var?\n\t- B\u0259s nahar etm\u0259y\u0259c\u0259ks\u0259n? \u2013 dey\u0259 S\u0259kin\u0259 soru\u015fdu. \u2013 Yax\u015f\u0131 d\u00fcy\u00fc bi\u015firmi\u015f\u0259m.\n\t- Bar\u0131 siz yemi\u015fsinizmi? G\u00f6zl\u0259, g\u0259lini ac saxlarsan, ha!\n\tH\u0259mi\u015f\u0259 nahara R\u00fcst\u0259m ki\u015fini g\u00f6zl\u0259m\u0259y\u0259 ad\u0259t etmi\u015f S\u0259kin\u0259 \u00fczr ist\u0259r kimi:\n\t- El\u0259 m\u0259n d\u0259 onlara qo\u015fuldum, - dedi, - bir yerd\u0259 yedik. S\u0259ni \u00e7ox g\u00f6zl\u0259dik, Qara\u015f idar\u0259y\u0259 z\u0259ng el\u0259di, Salman dedi ki, K\u00fcr\u00fcn o tay\u0131na gedib, b\u0259lk\u0259 ax\u015fam qay\u0131tmad\u0131, qoymad\u0131m u\u015faqlar ac qals\u0131n.\n\t- Lap yax\u015f\u0131 el\u0259mis\u0259n. M\u0259n d\u0259 o tayda, fermada yemi\u015f\u0259m, \u00e7obanlar to\u011flunu canavar\u0131n a\u011fz\u0131ndan qurtarm\u0131\u015fd\u0131lar. Canavar\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7omaqla azmi\u015fdil\u0259r. Kafir, to\u011flunun quyru\u011funu dibind\u0259n \u00fczm\u00fc\u015fd\u00fc. Verdim \u00e7obanlara, yax\u015f\u0131 bir \u00e7oban bozartmas\u0131 qay\u0131rd\u0131lar. \u00c7ay haz\u0131rla, siz d\u0259 g\u0259lin g\u00f6r\u0259k n\u0259 var, n\u0259 yox, - dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bird\u0259n Mayaya, Qara\u015fa v\u0259 P\u0259r\u015fana m\u00fcraci\u0259t etdi.\n\tOnlar ota\u011fa ke\u00e7dil\u0259r. \u00c7\u00f6l havas\u0131 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin yanaqlar\u0131n\u0131 alla\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Trubkas\u0131n\u0131 dolduraraq \u015fax oturub al\u0131\u015fd\u0131randa, ciddi simas\u0131 v\u0259 iri ciddi g\u00f6zl\u0259ri bir q\u0259d\u0259r z\u0259hmli g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. X\u00fcsus\u0259n Mayaya bel\u0259 t\u0259sir ba\u011f\u0131\u015flay\u0131rd\u0131. Art\u0131q Maya ona ehtiyatla yax\u0131nla\u015f\u0131rd\u0131, \u201csevinc v\u0259 g\u00fcl\u00fc\u015fl\u0259ri n\u0259 q\u0259d\u0259r xo\u015f olsa da, inanmaq \u00e7\u0259tindir, g\u00f6zl\u0259nilm\u0259y\u0259n h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r ed\u0259 bil\u0259r\u201d dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi Mayan\u0131n ehtiyatl\u0131 bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131 hiss ets\u0259 d\u0259, fikir vermirdi, \u00f6z z\u0259hmli q\u00fcrurunu saxlayaraq trubkas\u0131n\u0131 s\u00fcm\u00fcr\u00fcrd\u00fc.\n\t- H\u0259, nec\u0259s\u0259n, g\u0259lin xan\u0131m, bizim yerl\u0259rd\u0259 dar\u0131xm\u0131rsan ki?\n\t- Sa\u011f olun, yax\u015f\u0131yam, dar\u0131xmaq h\u0259l\u0259 tezdir.\n\t- B\u0259s fikrin n\u0259dir, el\u0259 evd\u0259 oturacaqsan?\n\t- Xeyr, fikrim i\u015fl\u0259m\u0259kdir, G\u0259r\u0259k ki, Mu\u011fan\u0131n su m\u00fch\u0259ndisl\u0259rin\u0259 ehtiyac\u0131 var.\n\t- Ehtiyac\u0131 \u00e7oxdur. Ancaq qorxuram, uzaq kolxoza g\u00f6nd\u0259r\u0259l\u0259r. Bizd\u0259 d\u0259 q\u0259rib\u0259 adamlar var, bir d\u0259 g\u00f6r\u00fcrs\u0259n, \u0259ri d\u00fcnyan\u0131n bu ba\u015f\u0131na g\u00f6nd\u0259rdil\u0259r, arvad\u0131 o biri ba\u015f\u0131na, Sonra da gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz q\u0131\u015fq\u0131r\u0131rlar ki, ail\u0259 g\u0259r\u0259k m\u00f6hk\u0259m olsun. MTS-l\u0259 dan\u0131\u015faram, \u00f6z kolxozumuza t\u0259yin ed\u0259rl\u0259r.\n\t- Z\u0259hm\u0259t \u00e7\u0259km\u0259yin, bu bar\u0259d\u0259 nazirliyin g\u00f6st\u0259ri\u015fi var, h\u0259l\u0259 Bak\u0131dan \u00e7\u0131xmam\u0131\u015f dan\u0131\u015fm\u0131\u015f\u0131q.     \n\t- Amma bil ha, Mu\u011fan a\u011f\u0131r yerdir, q\u0131\u015f\u0131na baxma, q\u0131\u015f\u0131yla pay\u0131z\u0131 yax\u015f\u0131 olur, birc\u0259 pal\u00e7\u0131q bir az \u0259ziyy\u0259t verir, amma yay\u0131n\u0131n istisin\u0259 h\u0259r adam d\u00f6zm\u0259z.\n\tN\u0259 Maya, n\u0259 Qara\u015f bir s\u00f6z dedi. P\u0259r\u015fana el\u0259 g\u0259ldi ki, atas\u0131n\u0131n s\u00f6zl\u0259rind\u0259 n\u0259 is\u0259 tikanl\u0131 bir m\u0259na var, bu m\u0259na Mayan\u0131 m\u0259yus edir.\n\t- Yax\u015f\u0131, ay d\u0259d\u0259, Mayan\u0131 qorxuzma. Yay g\u0259l\u0259r, yaylaq var, \u015f\u0259h\u0259r var, n\u0259 \u00e7ox s\u0259rin yerl\u0259r...\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi istehza il\u0259 g\u00fcld\u00fc:\n\t- \u0130dar\u0259 m\u0259g\u0259r karvansarad\u0131r, ist\u0259y\u0259nd\u0259 girib, ist\u0259y\u0259nd\u0259 \u00e7\u0131xasan, intizam var, qayda-qanun var.\n\t- M\u0259n onu deyir\u0259m ki, niy\u0259 bu ba\u015fdan Maya bac\u0131n\u0131n \u00fcr\u0259yini xofla doldurursan, yay g\u0259l\u0259r, onda bil\u0259r, yax\u015f\u0131d\u0131r, ya pis. \n\tAta il\u0259 q\u0131z\u0131n bo\u015f bir \u015fey \u00fcst\u00fcnd\u0259 t\u0259rsl\u0259\u015f\u0259c\u0259kl\u0259rind\u0259n qorxan Maya a\u00e7\u0131q \u00fcr\u0259kl\u0259 etiraf etdi:\n\t- \u0130stiy\u0259 he\u00e7 tab\u0131m yoxdur. Soyu\u011fu xo\u015flay\u0131ram. Amma kitablarda oxudu\u011fuma g\u00f6r\u0259, yayda Mu\u011fan\u0131n ax\u015famlar\u0131 s\u0259rin olur.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi maraqland\u0131.\n\t- Mu\u011fan haqq\u0131nda \u00e7ox kitab yaz\u0131l\u0131b?\n\t- O q\u0259d\u0259r d\u0259 \u00e7ox yaz\u0131lmay\u0131b. H\u0259r halda he\u00e7 yoxdur da dem\u0259k olmaz. Budur, kitablardan biri \u0259limin alt\u0131ndad\u0131r, - dey\u0259 Maya g\u00fcnd\u00fcz oxuyub qeydl\u0259r etdiyi a\u011f cildli bir kitab\u0131 g\u00f6st\u0259rdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u0259lini uzad\u0131b kitab\u0131 ondan ald\u0131, \u0259vv\u0259lc\u0259 cildind\u0259ki yaz\u0131n\u0131 oxudu, sonra samball\u0131 olub-olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yoxlar kimi \u0259lini \u00fcst\u00fcnd\u0259 g\u0259zdirdi. \n\tXeyli yaz\u0131blar ha... \u2013 dedi v\u0259 v\u0259r\u0259ql\u0259tiv d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Sonra \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 s\u00f6yl\u0259ndi. \u2013 Elm bel\u0259 \u015feydir. \u2013 Kitab\u0131 Mayaya qaytard\u0131. \u2013 Al, bir ora-buras\u0131ndan oxu g\u00f6r\u00fcm, n\u0259 yaz\u0131r.\n\tMaya kitab\u0131 ald\u0131, lakin oturdu\u011fu yerd\u0259 i\u015f\u0131q az oldu\u011fundan g\u00f6z\u00fc h\u0259rfl\u0259ri se\u00e7m\u0259di. Ota\u011f\u0131n elektrik lampas\u0131 il\u0259 yox, adi neft lampas\u0131 il\u0259 i\u015f\u0131qland\u0131\u011f\u0131n\u0131 indic\u0259 g\u00f6r\u00fcr kimi bir t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259 Qara\u015fa baxd\u0131, lakin bir s\u00f6z dem\u0259yib stulunu radionun \u00fcst\u00fcnd\u0259 divardan as\u0131lm\u0131\u015f otuzluq lampaya do\u011fru \u00e7\u0259kdi, kitab\u0131 v\u0259r\u0259ql\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi d\u00f6n\u00fcb onun balaca a\u011f \u0259ll\u0259rin\u0259, \u015f\u00fcm\u015fad barmaqlar\u0131na, azca q\u0131zarm\u0131\u015f d\u0131rnaqlar\u0131na n\u0259z\u0259r sald\u0131: \u201cYax\u015f\u0131 arvad tapm\u0131san, Qara\u015f! El\u0259 bil ki, \u00f6mr\u00fcnd\u0259 bir qa\u015f\u0131q da yumay\u0131b. Biz\u0259 yax\u015f\u0131 ba\u011f bell\u0259y\u0259c\u0259k, i\u015f g\u00f6r\u0259c\u0259k!\u201d dey\u0259 bel\u0259 bir fikir ba\u015f\u0131ndan ke\u00e7di. Onun etimads\u0131zl\u0131q v\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 il\u0259 dolu bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259y\u0259n Maya kitab\u0131n haras\u0131nda is\u0259 \u0259l saxlad\u0131.\n\t- Bax\u0131n, g\u00f6r\u00fcn bizim Mu\u011fan\u0131 nec\u0259 t\u0259rifl\u0259yirl\u0259r. Tarixd\u0259n 300 il \u0259vv\u0259l Yunan\u0131standa bir alim ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. Onun ad\u0131... \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi Mayan\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sdi:\n\t- Tarixd\u0259n 300 il \u0259vv\u0259l deyirs\u0259n, onda ne\u00e7\u0259 il el\u0259r?\n\tP\u0259r\u015fan atas\u0131n\u0131n f\u0259ndgirlikl\u0259 verdiyi sual\u0131n alt\u0131ndak\u0131 m\u0259nan\u0131 d\u0259rhal anlad\u0131.\n\t- Ay, d\u0259d\u0259, ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 s\u0259n\u0259 demi\u015f\u0259m, yen\u0259 yad\u0131nda qalm\u0131r. 1956-c\u0131 il ki, deyirik, tarix budur. Ax\u0131, ondan \u0259vv\u0259l d\u0259 yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 insanlar ya\u015fay\u0131b, i\u015f g\u00f6r\u00fcbl\u0259r, aylar, ill\u0259r ke\u00e7ib, ona da deyirl\u0259r bizim tarixd\u0259n \u0259vv\u0259l.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi P\u0259r\u015fana \u00e7\u0259p\u0259ki bir n\u0259z\u0259r sald\u0131 v\u0259:\n\t- Onu bildim ey, ay \u0259llam\u0259! M\u0259n soru\u015furam ki, n\u0259 q\u0259d\u0259r el\u0259r? \u2013 dedi v\u0259 cavab g\u00f6zl\u0259m\u0259yib \u00f6z\u00fc hesablad\u0131, - dem\u0259li, 300 ordan, 1956 il d\u0259 burdan, el\u0259r \u2013 2256. \u2013 \u00dcz\u00fcn\u00fc Mayaya tutdu. \u2013 O, kitab yazan 2256 il bundan qabaq ya\u015fay\u0131b, - yen\u0259 p\u0259r\u015fana d\u00f6nd\u00fc. \u2013 M\u0259n bunu soru\u015furam, Soru\u015fdu\u011fumu ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259m\u0259yin b\u0259s deyil, h\u0259l\u0259 bir s\u00f6z\u00fcm\u00fc d\u0259 da\u011fa-da\u015fa sal\u0131rsan. Adam\u0131n \u00e7in\u0259dan\u0131 bu q\u0259d\u0259r dar olmaz, bala. \n\tP\u0259r\u015fan\u0131n a\u00e7\u0131q \u00fcr\u0259kli, s\u00f6z\u00fc \u00fcz\u0259 dey\u0259n bir q\u0131z olmas\u0131 Mayan\u0131n xo\u015funa g\u0259lirdi. Az qald\u0131 qucaqlay\u0131b onu \u00f6ps\u00fcn v\u0259 s\u0259n haql\u0131san deyib q\u0131\u015fq\u0131rs\u0131n. Lakin \u00f6z\u00fcn\u00fc saxlayaraq \u00fcz\u00fcn\u0259 bax\u0131b g\u00fcl\u00fcms\u0259m\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259ndi v\u0259 davam etdi:\n\t- H\u0259, t\u0259qrib\u0259n 2256 il \u0259vv\u0259l Yunan\u0131standa Strabon adl\u0131 bir tarix\u00e7i ya\u015fay\u0131b. H\u0259min tarix\u00e7i bizim Mu\u011fandan bel\u0259 yaz\u0131b.\n\t- Pah atonnan, dem\u0259li o zaman Mu\u011fan\u0131n ad\u0131 kitablarda yaz\u0131l\u0131rm\u0131\u015f! \u2013 dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi yen\u0259 Mayan\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sdi. \n\t- B\u0259li, h\u0259l\u0259 ondan da qabaq. H\u0259, Strabon deyir ki, Mu\u011fan yerind\u0259 torpaq ild\u0259 2-3 d\u0259f\u0259 m\u0259hsul verir. Onun s\u00f6z\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259, Mu\u011fanda suvarma i\u015fl\u0259ri Babil v\u0259 Misir \u00f6lk\u0259sind\u0259n yax\u015f\u0131ym\u0131\u015f. Mu\u011fan yamya\u015f\u0131l olarm\u0131\u015f. \u00c7ox g\u00f6z\u0259l otlaqlar\u0131 varm\u0131\u015f.Havas\u0131 da Misir v\u0259 Babilin havas\u0131ndan yax\u015f\u0131ym\u0131\u015f. Burada \u00fcz\u00fcm t\u0259n\u0259kl\u0259rini ancaq be\u015f ild\u0259 bir d\u0259f\u0259 k\u0259s\u0259rmi\u015fl\u0259r. T\u0259z\u0259 \u0259kil\u0259n t\u0259n\u0259kl\u0259r ikinci il m\u0259hsul ver\u0259rmi\u015f. T\u0259n\u0259kl\u0259r ya\u015fa dolanda onlar\u0131n m\u0259hsulunu y\u0131\u011f\u0131b qurtarmaq olmazm\u0131\u015f.\n\tMaya dan\u0131\u015fd\u0131qca h\u0259v\u0259sl\u0259nir, Mu\u011fan\u0131n ke\u00e7mi\u015fi haqq\u0131nda maraql\u0131 \u015feyl\u0259r n\u0259ql edirdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 el\u0259 g\u0259lirdi ki, bu vaxta q\u0259d\u0259r e\u015fitm\u0259diyi bir na\u011f\u0131la qulaq as\u0131r. Adi s\u00f6zl\u0259r Mayan\u0131n dodaqlar\u0131ndan x\u00fcsusi bir g\u00f6z\u0259llikl\u0259, ruhu ox\u015fayan v\u0259 \u00fcr\u0259yi yum\u015faldan bir ah\u0259ngl\u0259 \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131. Bu s\u00f6zl\u0259rd\u0259n Maya almaz kimi par\u0131ldayan q\u0259rib\u0259 c\u00fcml\u0259l\u0259r d\u00fcz\u0259ldirdi, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi he\u00e7 vaxt bel\u0259 c\u00fcml\u0259l\u0259r d\u00fcz\u0259ld\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yini hiss ed\u0259r\u0259k, daha art\u0131q maraqla ona qulaq as\u0131rd\u0131. Q\u0131z\u0131n tan\u0131\u015f s\u00f6zl\u0259rd\u0259n d\u00fcz\u0259ltdiyi c\u00fcml\u0259l\u0259r S\u0259kin\u0259nin ipl\u0259rd\u0259n vurdu\u011fu yara\u015f\u0131ql\u0131 nax\u0131\u015flar\u0131 xat\u0131rlad\u0131rd\u0131. Mayan\u0131n dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 o q\u0259d\u0259r \u015firin, s\u0259si o q\u0259d\u0259r ah\u0259ngdar idi ki, sehrl\u0259nm\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyildi. P\u0259r\u015fan stulunu daha da ona yax\u0131n \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k bir \u0259lini dizinin \u00fcst\u00fcn\u0259, o biri \u0259lini \u00e7\u0259n\u0259sin\u0259 qoyub g\u00f6z\u00fcn\u00fc a\u011fz\u0131na dik\u0259r\u0259k dinl\u0259yirdi. \u00d6z\u00fcn\u00fcn is\u0259 a\u011fz\u0131 a\u00e7\u0131q idi. He\u00e7 x\u0259b\u0259ri olmadan R\u00fcst\u0259m ki\u015finin trubkas\u0131n\u0131n odu s\u00f6nm\u00fc\u015fd\u00fc. Bird\u0259n Maya s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sdi. X\u0259yalp\u0259rv\u0259r v\u0259 s\u0259ad\u0259t dolu g\u00f6zl\u0259rl\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259y\u0259n Qara\u015fa:\n\t- Atan\u0131n trubkas\u0131n\u0131 yand\u0131r, - dedi v\u0259 kibriti ona t\u0259r\u0259f it\u0259l\u0259di. \n\tP\u0259r\u015fan ucadan g\u00fcld\u00fc:\n\t- D\u0259d\u0259min ki, trubkas\u0131 s\u00f6nd\u00fc, dem\u0259li dan\u0131\u015f\u0131q xo\u015funa g\u0259lib...\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi yuxudan ay\u0131lar kimi dik\u0259ldi, q\u0131z\u0131na cavab verm\u0259yib kibriti Qara\u015f\u0131n \u0259lind\u0259n ald\u0131 v\u0259 otaqda g\u0259zinm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Yen\u0259 \u0259vv\u0259lki s\u0259rt ifad\u0259l\u0259r onun \u00fcz\u00fcn\u00fc b\u00fcr\u00fcd\u00fc.\n\t- D\u0259d\u0259, n\u0259 fikir edirs\u0259n? \u2013 dey\u0259 P\u0259r\u015fan ona yax\u0131nla\u015fd\u0131 v\u0259 sual\u0131na cavab g\u00f6zl\u0259m\u0259d\u0259n \u00e7iyinl\u0259rind\u0259n tutub a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7\u0259kdi, qula\u011f\u0131na p\u0131\u00e7\u0131ldad\u0131: - Toyu n\u0259 vaxt d\u00fcz\u0259ldirik?\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcz-g\u00f6z\u00fcnd\u0259 g\u00fccl\u0259 sezil\u0259n istehzal\u0131 bir t\u0259b\u0259ss\u00fcm oynad\u0131:\n\t- Toydan sonra na\u011fara?! \u2013 dedi v\u0259 s\u00f6zl\u0259rinin t\u0259sirini yoxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn Mayagil\u0259 baxd\u0131. Qara\u015fla n\u0259 is\u0259 dan\u0131\u015fan Maya g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bu s\u00f6zl\u0259ri e\u015fitm\u0259mi\u015fdi, ya da e\u015fitm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259sd\u0259n Qara\u015fa t\u0259r\u0259f d\u00f6nm\u00fc\u015fd\u00fc.\n\t- Niy\u0259 olmur, d\u0259d\u0259?! \u2013 dey\u0259 P\u0259r\u015fan \u0259l \u00e7\u0259km\u0259dikd\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ucadan cavab verdi:\n\t- Toy qals\u0131n s\u0259n \u0259r\u0259 ged\u0259n\u0259!\n\tP\u0259r\u015fan q\u0131zard\u0131:\n\t- D\u0259d\u0259m d\u0259 s\u00f6z dan\u0131\u015fd\u0131!\n\tP\u0259r\u015fan\u0131n nazla dediyi bu s\u00f6z\u00fc Maya v\u0259 Qara\u015f e\u015fitdi. H\u0259r ikisi ona bax\u0131b: \u201cn\u0259 var ki?! dey\u0259 soru\u015fmaq ist\u0259di. Lakin g\u0259nc v\u0259 h\u0259rar\u0259t dolu sin\u0259l\u0259rind\u0259n bir-birin\u0259 axan \u015firin, m\u0259lah\u0259tli v\u0259 pak duy\u011fular\u0131 pozmaqdan qorxdular. Qayiban\u0259 bax\u0131\u015flarla P\u0259r\u015fan\u0131 v\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fini s\u00fcz\u00fcb yen\u0259 g\u00f6zl\u0259rini bir-birinin \u00fcz\u00fcn\u0259 dikdil\u0259r. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi onlar\u0131n bu bax\u0131\u015flar\u0131nda saf v\u0259 odlu bir sevdan\u0131n i\u015f\u0131qlar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc. Do\u011fma o\u011flunun \u00fcr\u0259yini bel\u0259 munis v\u0259 mehriban sevgi il\u0259 isitdiyi, onu px\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Mayaya t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr etm\u0259k ist\u0259di. N\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 bel\u0259 bir q\u0131z\u0131 danlayasan? N\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn pis v\u0259 qara fikirl\u0259r\u0259 d\u00fc\u015f\u0259s\u0259n? Sevib qo\u015fulub g\u0259ldiyi \u00fc\u00e7\u00fcnm\u00fc? B\u0259lk\u0259 d\u0259 bu h\u0259r\u0259k\u0259t y\u00fcng\u00fcll\u00fckd\u0259n deyil, \u00fcr\u0259yin t\u0259mizliyind\u0259n, ist\u0259yin g\u00fcc\u00fcnd\u0259ndir? Bax, Qara\u015f\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 bax, sanki d\u00fcnyan\u0131n s\u0259ad\u0259tini ona ba\u011f\u0131\u015flay\u0131blar. N\u0259 vaxt o, indiki q\u0259d\u0259r xo\u015fb\u0259xt olmu\u015fdur? He\u00e7 vaxt! \u00dcz\u00fc g\u00fcl\u00fcr, g\u00f6zl\u0259ri g\u00fcl\u00fcr, \u00f6z\u00fc d\u0259 g\u00f6z\u0259ll\u0259\u015fm\u0131\u015fdir, daha yax\u015f\u0131 olmu\u015fdur. Onu bu q\u0259d\u0259r yax\u015f\u0131 ed\u0259n, g\u00f6zl\u0259rin\u0259 bel\u0259 i\u015f\u0131q g\u0259tir\u0259n bir q\u0131za t\u0259rs baxmaq insafs\u0131zl\u0131q deyilmi? Yox, bel\u0259 bir q\u0131z\u0131 sevm\u0259k, ata kimi ba\u011fr\u0131na bas\u0131b ox\u015famaq laz\u0131md\u0131r!\n\tLakin R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00fcr\u0259yind\u0259n ke\u00e7\u0259nl\u0259ri etm\u0259di. Yerind\u0259 d\u0259 otura bilm\u0259yib, qap\u0131ya t\u0259r\u0259f yolland\u0131.\n\t- G\u00f6r\u00fcm arvad harda qald\u0131, \u00e7ay d\u0259m al\u0131nca gec\u0259 g\u0259lib ke\u00e7\u0259c\u0259k, - dedi v\u0259 eyvana \u00e7\u0131xd\u0131.  \n2\n\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi otaqdan \u00e7\u0131xan kimi P\u0259r\u015fan bir u\u015faq sevinci il\u0259 Mayan\u0131n boynunu qucaqlay\u0131b \u00f6pd\u00fc, maraq dolu g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 Qara\u015f\u0131 s\u00fcz\u00fcb g\u00fcl\u0259-g\u00fcl\u0259 Mayan\u0131n qula\u011f\u0131na p\u0131\u00e7\u0131ldad\u0131:\n\t- Qa\u011fam\u0131n da g\u00f6zl\u0259ri yan\u0131r, s\u0259ninki d\u0259! N\u0259d\u0259ndir? \n\tMaya g\u00fcld\u00fc. Qara\u015f barma\u011f\u0131yla bac\u0131s\u0131n\u0131 h\u0259d\u0259l\u0259di:\n\t- Yen\u0259 d\u0259 p\u0131\u00e7\u0131lday\u0131rsan, yoxsa k\u00f6nl\u00fcn \u015fapalaq ist\u0259yir? \n\t- Qorxma, s\u0259nin pax\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcn\u00fc a\u00e7m\u0131ram, - dey\u0259 P\u0259r\u015fan ona cavab verdi v\u0259 yen\u0259 Mayan\u0131n qula\u011f\u0131na p\u0131\u00e7\u0131ldad\u0131: - G\u00f6r n\u0259 yax\u015f\u0131 qa\u011fam var! K\u0259ndd\u0259 q\u0131z yoxdur ki, gizlind\u0259 onun \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcr\u0259yi getm\u0259sin.\n\t- Niy\u0259 b\u0259s gizlind\u0259? \u2013 dey\u0259 Maya iftixar duy\u011fusu il\u0259 Qara\u015f\u0131 s\u00fcz\u00fcb soru\u015fdu. \n\tP\u0259r\u015fan t\u0259\u0259ss\u00fcf dolu s\u0259sl\u0259:\n\t- N\u0259 bilim, bu da bir ad\u0259tdir, - dedi.\n\t- Yax\u015f\u0131 ad\u0259t deyil! Adam da sevgini gizli saxlarm\u0131? Q\u0259rib\u0259dir.\n\tQara\u015f ancaq Mayan\u0131n ax\u0131r\u0131nc\u0131 s\u00f6z\u00fcn\u00fc e\u015fid\u0259 bildi v\u0259 buna \u0259sas\u0259n onlar\u0131n dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda t\u0259qribi bir t\u0259s\u0259vv\u00fcr hasil etdi:\n\t- Yeddi ya\u015f\u0131ndan ad\u0259tidir, q\u0131za rast g\u0259ldi p\u0131\u00e7\u0131lda\u015facaq, \u00f6z\u00fc d\u0259 n\u0259d\u0259n, m\u0259h\u0259bb\u0259td\u0259n.  \n\t- El\u0259 on il bundan qabaq bilm\u0259diyin kimi yen\u0259 d\u0259 bilm\u0259din. Biz s\u0259nd\u0259n dan\u0131\u015f\u0131r\u0131q.\n\t- M\u0259nim n\u0259yimd\u0259n dan\u0131\u015facaqs\u0131n\u0131z? Y\u0259qin kimins\u0259 qiyb\u0259tini q\u0131r\u0131rs\u0131n\u0131z. S\u0259ni yax\u015f\u0131 tan\u0131y\u0131ram. Bir q\u0131z g\u00f6rd\u00fcn p\u0131\u00e7\u0131lda\u015f\u0131b \u00fcr\u0259yini bo\u015faltmasan dayana bilm\u0259zs\u0259n.\n\t- Ay yalan\u00e7\u0131, niy\u0259 el\u0259 deyirs\u0259n? Havaxt, kimin qiyb\u0259tini el\u0259mi\u015f\u0259m? \u00d6mr\u00fcmd\u0259 dilim\u0259 \u00f6zg\u0259 s\u00f6z\u00fc g\u0259tirm\u0259mi\u015f\u0259m. N\u0259n\u0259m deyir ki, qiyb\u0259t olan evd\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t olmaz.\n\t- N\u0259n\u0259m d\u00fcz deyir, amma n\u0259 faydas\u0131, s\u0259n p\u0131\u00e7\u0131lda\u015fmam\u0131\u015f ke\u00e7in\u0259 bilmirs\u0259n.\n\t- Qa\u011fam can\u0131, \u00f6mr\u00fcmd\u0259 qiyb\u0259t el\u0259m\u0259mi\u015f\u0259m.Amma p\u0131\u00e7\u0131lda\u015fma\u011f\u0131 sevir\u0259m.\n\t- El\u0259 onu da t\u0259rgiz... yoxsa...\n\tQara\u015f s\u00f6z\u00fcn\u00fcn dal\u0131n\u0131 dem\u0259yib \u0259lini havada yell\u0259tdi. Maya P\u0259r\u015fan\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 sin\u0259sin\u0259 s\u0131xd\u0131:\n\t- \u0130nanm\u0131ram ki, s\u0259n bel\u0259 bac\u0131ya \u0259l qald\u0131rasan...\n\tP\u0259r\u015fan Mayadan aralan\u0131b dik\u0259ldi:\n\t- H\u00fcn\u0259ri var qald\u0131rs\u0131n, vallah, g\u00f6t\u00fcr\u00fcb qoyaram aya\u011f\u0131m\u0131n alt\u0131na, bu da \u0259vv\u0259lki deyil ha!  \n\t- H\u0259, dey\u0259s\u0259n ac\u0131s\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 can\u0131ndan getm\u0259yib?\n\tMaya maraqland\u0131:\n\t- Dan\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcm n\u0259 t\u0259h\u0259r oldu, n\u0259 \u00fcst\u0259 s\u0259ni vurdu?\n\t- He\u00e7 n\u0259, bu ki\u015fi tayfas\u0131 ki var, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr el\u0259 \u00fcr\u0259yinin bir gu\u015f\u0259si anadang\u0259lm\u0259 qaranl\u0131qd\u0131r, ist\u0259r u\u015faq olsun, ist\u0259r b\u00f6y\u00fck. M\u0259n 5-ci sinifd\u0259 oxuyanda bir q\u0131zla bir partada oturard\u0131q. O indi d\u0259 durur. Ad\u0131 Q\u0131zyet\u0259rdir. Sa\u011fl\u0131q olsa tan\u0131\u015f ed\u0259r\u0259m. Yaman zir\u0259kdir.\n\tQara\u015f onun s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sdi:\n\t- Yax\u015f\u0131, Q\u0131zyet\u0259rin tarixini dan\u0131\u015fma, s\u00f6z\u00fcn\u00fc de.\n\t- G\u00f6r n\u0259 t\u0259l\u0259sir, ist\u0259yir u\u015faql\u0131qdak\u0131 q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bil\u0259s\u0259n. Yax\u015f\u0131, indi dey\u0259r\u0259m. Ancaq qorxuram ki, e\u015fid\u0259nd\u0259 s\u0259n\u0259 olan sevgisi bir-iki qram azals\u0131n.\n\t- Sevgini t\u0259r\u0259zid\u0259 \u00e7\u0259kmirl\u0259r. Onun \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc ba\u015fqa \u015feydir.\n\t- Siz yax\u015f\u0131 bil\u0259rsiniz. M\u0259n bilm\u0259r\u0259m! H\u0259, Q\u0131zyet\u0259r bir d\u0259f\u0259 biz\u0259 g\u0259lmi\u015fdi. D\u0259rsl\u0259rimizi haz\u0131rlay\u0131b oturduq bir k\u00fcncd\u0259. Bu da gah bir d\u0259qiq\u0259 kitaba bax\u0131r, gah yalandan q\u0259l\u0259m yonur, gah bay\u0131ra \u00e7\u0131x\u0131b su g\u0259tirir, gah da ka\u011f\u0131zlar\u0131 yumurlay\u0131b barma\u011f\u0131n\u0131n aras\u0131na qoyaraq Q\u0131zyet\u0259rin burnuna, m\u0259nim qula\u011f\u0131ma vururdu. El\u0259 u\u015faql\u0131qdan d\u0259c\u0259lin biridir.    \n\t- S\u0259n yax\u015f\u0131s\u0131n\u0131 se\u00e7\u0259rs\u0259n, baxar\u0131q, - dey\u0259 Qara\u015f ucadan g\u00fcld\u00fc.\n\t- H\u0259r halda s\u0259nd\u0259n pisi olmaz. H\u0259, Maya bac\u0131, n\u0259n\u0259m bunun d\u0259c\u0259lliyini g\u00f6r\u00fcb ac\u0131qland\u0131. Yaxas\u0131ndan tutub oturtdu yerind\u0259, dedi, d\u0259rsl\u0259rini haz\u0131rla, q\u0131zlarla i\u015fin olmas\u0131n. Biz is\u0259 oturub ordan-burdan dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131q. G\u00fcl\u00fcrd\u00fck, buna da yaz\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u0259lirdi. Amma n\u0259n\u0259min qorxusundan yax\u0131n dura bilmirdik. Bu \u00fcr\u0259yi qara el\u0259 bilir ki, s\u00f6z\u00fcn\u00fc dan\u0131\u015f\u0131b g\u00fcl\u00fcr\u00fck. Bird\u0259n yerind\u0259n durub aya\u011f\u0131n\u0131 qald\u0131r\u0131b vurasan m\u0259nim q\u0131\u00e7\u0131mdan, q\u0131\u015fq\u0131rasan \u00fcst\u00fcm\u0259: az p\u0131\u00e7-p\u0131\u00e7 edin, qula\u011f\u0131m getdi! G\u00f6r\u00fcrs\u0259n bu n\u0259 insafs\u0131z olub?..\n\tMaya q\u0131yqac\u0131 bax\u0131\u015flarla Qara\u015f\u0131 s\u00fcz\u00fcb t\u0259sdiq etdi:\n\t- Yaman insafs\u0131zd\u0131r, ay P\u0259r\u015fan. \n\tQara\u015f \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsus \u015firin-\u015firin g\u00fcl\u0259r\u0259k, cibind\u0259n \u00e7\u0131xartd\u0131\u011f\u0131 q\u0131raqlar\u0131 mil\u0259mil a\u011f d\u0259smalla g\u00f6z\u00fcn\u00fc sildi:\n\t- Bu da ki, bir \u015fiv\u0259n qopard\u0131, g\u0259l g\u00f6r\u0259s\u0259n! S\u0259sin\u0259 n\u0259n\u0259m \u00e7\u00f6r\u0259yi t\u0259ndird\u0259 qoyub qa\u00e7d\u0131 ev\u0259. El\u0259 q\u0131\u015fq\u0131rd\u0131 ki, az qald\u0131 \u015f\u00fc\u015f\u0259l\u0259r t\u00f6k\u00fcl\u0259, yaz\u0131q arvad qorxub, el\u0259 bilib q\u0131z\u0131n \u0259tin k\u0259sirl\u0259r... El\u0259 u\u015faql\u0131qdan qara-q\u0131\u015fq\u0131r\u0131q\u00e7\u0131n\u0131n biridir.  \n\t- B\u0259s dal\u0131n\u0131 niy\u0259 demirs\u0259n ki, n\u0259n\u0259m oxlovu al\u0131b \u00fcst\u00fcn\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 ipini q\u0131rm\u0131\u015f dana kimi qa\u00e7d\u0131n k\u0259nd\u0259... \n\t- B\u0259s durub k\u00f6t\u0259k yem\u0259y\u0259c\u0259kdim ki?! Qa\u00e7maq da bir h\u00fcn\u0259rdir.\n\t- Yaman h\u00fcn\u0259rdir. D\u00fc\u015fm\u0259nin\u0259 qism\u0259t olsun!\n\tP\u0259r\u015fan yen\u0259 g\u00fcl\u0259-g\u00fcl\u0259 Mayan\u0131n qula\u011f\u0131na n\u0259 is\u0259 p\u0131\u00e7\u0131ldad\u0131. O, p\u0131\u00e7\u0131ldad\u0131qca Mata t\u0259sdiq edirdi. H\u0259r ikisi d\u0259 Qara\u015fa bax\u0259b g\u00fcl\u00fcms\u0259yirdi. P\u0259r\u015fan\u0131n g\u00f6zl\u0259rind\u0259 \u0259rk v\u0259 naz, Mayan\u0131n g\u00f6zl\u0259rind\u0259 inc\u0259 v\u0259 mehriban duy\u011fular, t\u0259la\u015f dolu xo\u015f bir intizar v\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f vard\u0131. Bu \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f qar\u015f\u0131s\u0131nda dayana bilm\u0259y\u0259n Qara\u015f titr\u0259k s\u0259sl\u0259 P\u0259r\u015fana dedi:\n\t- Get, bir g\u00f6r n\u0259n\u0259m n\u0259 oldu?   \n\tP\u0259r\u015fan \u015feytan-\u015feytan bir Mayaya, bir d\u0259 qarda\u015f\u0131na bax\u0131b qa\u015flar\u0131n\u0131 oynadaraq:\n\t- Getmir\u0259m, - dedi, - \u00f6z\u00fcn get.\n\tQara\u015f onu dil\u0259 tutdu:\n\t- Yax\u015f\u0131 bac\u0131msan, yeri.\n\t- Yax\u015f\u0131-zad olmuram. \u00d6z\u00fcn get. Dilini d\u0259 i\u015f\u0259 salma.\n\tP\u0259r\u015fan onlar\u0131n bir anl\u0131\u011fa da olsa t\u0259k qalmaq ist\u0259dikl\u0259rini hiss edirdi. Lakin \u015f\u0131ltaq bir duy\u011fu onu otaqdan \u00e7\u0131xma\u011fa qoymurdu. G\u00f6zl\u0259ri bic-bic i\u015f\u0131lday\u0131rd\u0131. Amma bird\u0259n onlara yaz\u0131\u011f\u0131 g\u0259ldi:\n\t- N\u0259 ver\u0259rs\u0259n gedim?\n\t- N\u0259 ist\u0259s\u0259n!\n\t- Sonra d\u0259bb\u0259l\u0259miy\u0259s\u0259n ha! Maya bac\u0131, \u015fahid ol, s\u0259nin yan\u0131nda s\u00f6z verdi. N\u0259 ist\u0259s\u0259m ver\u0259c\u0259k!\n\tP\u0259r\u015fan da\u011f ke\u00e7isin\u0259 m\u0259xsus bir h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259 qap\u0131ya t\u0259r\u0259f s\u0131\u00e7rad\u0131. Lakin el\u0259 astanadaca atas\u0131 il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259ldi v\u0259 geri d\u00f6n\u00fcb Qara\u015fa dilini \u00e7\u0131xartd\u0131:\n\t- Ba\u015f tutmad\u0131! \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi kiml\u0259r\u0259 is\u0259 \u201cbuyurun, buyurun!\u201d dey\u0259 i\u00e7\u0259ri girdi. Eyvanda qar\u0131\u015f\u0131q s\u0259sl\u0259r e\u015fidildi. Qara\u015f g\u0259l\u0259nl\u0259ri qar\u015f\u0131lamaq \u00fc\u00e7\u00fcn aya\u011fa durdu, \u015e\u0259r\u0259f \u015e\u0259r\u0259fo\u011flunu astanada g\u00f6rd\u00fckd\u0259 narahat oldu, \u201cy\u0259qin n\u0259 is\u0259 bir i\u015f var, dal\u0131mca g\u0259lib\u201d, dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc.\n\t- N\u0259 \u0259c\u0259b bel\u0259, yolda\u015f \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu.\n\t\u015e\u0259r\u0259f g\u00fcl\u0259-g\u00fcl\u0259 v\u0259 ucadan:\n\t- N\u0259 heyr\u0259t edirs\u0259n? \u2013 dedi. \u2013 Ax\u0131, bu ki\u015fi il\u0259 m\u0259nim k\u00f6hn\u0259 dostlu\u011fum var. Ancaq indi bunun \u00fc\u00e7\u00fcn yox, s\u0259nin \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259lmi\u015f\u0259m.\n\tQara\u015f v\u0259 Maya \u201cy\u0259qin MTS-d\u0259 bir \u015fey olmu\u015f, t\u0259cili bir i\u015f var\u201d, dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcl\u0259r v\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcf dolu g\u00f6zl\u0259rl\u0259 bax\u0131\u015fd\u0131lar. \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu bunu hiss etdi:\n\t- S\u0259nin \u00fc\u00e7\u00fcn dey\u0259nd\u0259 ki, s\u0259nin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 g\u0259lmi\u015f\u0259m. El\u0259 bilirs\u0259n ki, gizlinc\u0259 evl\u0259nm\u0259kl\u0259 yaxan\u0131 bizim \u0259limizd\u0259n qurtaracaqsan? Daha he\u00e7 k\u0259s x\u0259b\u0259r tutmayacaq? R\u00fcst\u0259m ki\u015fi, bu indiki cavanlar \u00f6zl\u0259rini \u00e7oxbilmi\u015f hesab edirl\u0259r, daha demirl\u0259r ki, k\u00f6hn\u0259 qvardiya qocalsa da, b\u0259zi \u015feyl\u0259rd\u0259 g\u0259ncl\u0259r\u0259 n\u00fcmun\u0259 ola bil\u0259r. U\u015faqlar, g\u0259tirin g\u00f6r\u0259k. \n\tSon s\u00f6zl\u0259ri deyirk\u0259n \u015e\u0259r\u0259f geri d\u00f6nd\u00fc, uzunboylu, q\u0259l\u0259m\u0259 a\u011faclar kimi \u015fax v\u0259 nazik b\u0259d\u0259nli \u015eirzad\u0131, potuq N\u0259c\u0259fi, dol\u011fun, qarayan\u0131z Q\u0131zyet\u0259ri i\u00e7\u0259ri \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131.\n\n\n3\n\n\tQara\u015f, \u015eirzad v\u0259 N\u0259c\u0259f u\u015faql\u0131qdan bir yerd\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015f, be\u015f il \u0259vv\u0259l bir yerd\u0259 onillik k\u0259nd m\u0259kt\u0259bini bitirmi\u015fdil\u0259r. \u015eirzad 14 ya\u015f\u0131ndan \u015feir, musiqi h\u0259v\u0259skar\u0131 idi, haradansa bir saz da tapm\u0131\u015fd\u0131. A\u015f\u0131q \u018fl\u0259sg\u0259rin s\u00f6zl\u0259rini \u0259zb\u0259rd\u0259n bilirdi. Yeri g\u0259l\u0259nd\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259n d\u0259 qura\u015fd\u0131r\u0131b oxuyard\u0131. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u00e7ox zaman ona \u201cA\u015f\u0131q \u015eirzad\u201d dey\u0259rdil\u0259r. Anas\u0131n\u0131n dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, musiqi v\u0259 \u015feir h\u0259v\u0259si ona r\u0259hm\u0259tlik atas\u0131 Qas\u0131m K\u0259ng\u0259rlid\u0259n ke\u00e7mi\u015fdir. Bayat\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rmaqda Qas\u0131m\u0131n qaba\u011f\u0131nda bir cavan dura bilm\u0259zmi\u015f. Lakin \u00f6mr\u00fcn\u00fcn ax\u0131r\u0131nda ki\u015finin taleyi \u00fcz\u00fcn\u0259 g\u00fclm\u0259di. 1937-ci ild\u0259 \u201cxalq d\u00fc\u015fm\u0259ni\u201d kimi tutularaq m\u0259hv oldu. O zaman \u015eirzad\u0131n be\u015f ya\u015f\u0131 vard\u0131, b\u00fct\u00fcn ail\u0259ni s\u0131x\u0131b \u0259z\u0259n bu a\u011f\u0131r d\u0259rd u\u015fa\u011f\u0131n da m\u0259n\u0259viyyat\u0131na t\u0259sirsiz qalmad\u0131. G\u00f6zl\u0259rind\u0259ki x\u0259fif k\u0259d\u0259r o zaman\u0131n yadigar\u0131d\u0131r. Yaln\u0131z \u00fc\u00e7 il \u0259vv\u0259l  atas\u0131n\u0131n b\u0259ra\u0259t ka\u011f\u0131z\u0131n\u0131 ald\u0131qda sevinib \u00fcz\u00fc a\u00e7\u0131ld\u0131. \u015eirzad\u0131n \u015feir v\u0259 musiqi h\u0259v\u0259sini g\u00f6r\u0259n m\u00fc\u0259lliml\u0259ri d\u0259, yolda\u015flar\u0131 da el\u0259 g\u00fcman ed\u0259rdil\u0259r ki, onilliyi qurtar\u0131b, \u0259d\u0259biyyat\u0131n dal\u0131nca ged\u0259c\u0259k. \u015eirzad \u00f6z\u00fc d\u0259 bu h\u0259v\u0259sd\u0259 idi. Lakin onuncu sinifd\u0259 oxuyanda ail\u0259nin dir\u0259yi olan b\u00f6y\u00fck qarda\u015f\u0131 m\u0259d\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ngind\u0259n v\u0259fat etdi. Qoca anas\u0131 v\u0259 k\u00f6rp\u0259 bac\u0131s\u0131 onun \u00fcst\u00fcn\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. \u015eirzad kolxoz i\u015fin\u0259 getdi, yava\u015f-yava\u015f ir\u0259lil\u0259di. \u0130ndi briqadir i\u015fl\u0259yir. N\u0259c\u0259f is\u0259 h\u0259l\u0259 m\u0259kt\u0259bd\u0259 oxuyandan ma\u015f\u0131n h\u0259v\u0259skar\u0131 idi. Qara\u015fla oturub-durar, ma\u015f\u0131n s\u00fcrm\u0259kd\u0259n dan\u0131\u015fard\u0131. Onillikd\u0259n sonra bir m\u00fcdd\u0259t kolxozda i\u015fl\u0259di, iki il \u0259vv\u0259l x\u00fcsusi traktor\u00e7uluq kurslar\u0131na girib u\u011furla bitirdi. O vaxtdan traktorun d\u0259st\u0259yind\u0259n tutub kolxoz tarlalar\u0131n\u0131 \u015fumlay\u0131r. Q\u0131zyet\u0259r v\u0259 P\u0259r\u015fan is\u0259 ikic\u0259 il \u0259vv\u0259l kamal attestat\u0131 alm\u0131\u015f\u0131lar. Q\u0131zyet\u0259r P\u0259r\u015fandan bir ya\u015f b\u00f6y\u00fckd\u00fcr, bir il be\u015finci sinifd\u0259 qald\u0131\u011f\u0131ndan P\u0259r\u015fan g\u0259lib ona \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. Lakin i\u015fd\u0259 o, P\u0259r\u015fandan \u00e7ox ir\u0259lidir. Yeddinci sinifd\u0259n ba\u015flayaraq h\u0259r il 150-200 \u0259m\u0259kg\u00fcn\u00fc al\u0131r. \u0130ndi yax\u015f\u0131 manqaba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131ndan biridir. Ba\u015fqa bir \u015feyd\u0259 d\u0259 o, P\u0259r\u015fan\u0131 ke\u00e7ib: o, \u0259r\u0259 gedib, P\u0259r\u015fan\u0131n is\u0259 h\u0259l\u0259 r\u0259smi deyiklisi d\u0259 yoxdur. Bu f\u0259rql\u0259r\u0259 baxmayaraq dostluqlar\u0131 pozulmazd\u0131r.\n\tQ\u0131zyet\u0259r ani olaraq otaqdak\u0131lara n\u0259z\u0259r sal\u0131b Mayaya yax\u0131nla\u015fd\u0131. Bir d\u0259st\u0259 n\u0259rgiz g\u00fcl\u00fcn\u00fc ona verdi:\n\t- Ham\u0131m\u0131z\u0131n ad\u0131ndan t\u0259brik edir\u0259m. Xo\u015fb\u0259xt olas\u0131n\u0131z!   \n\tP\u0259r\u015fan aral\u0131\u011fa girdi:\n\t- \u0130ndic\u0259 dediyim Q\u0131zyet\u0259rdir. Ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259k, qula\u011f\u0131n\u0131 bur, demi\u015fl\u0259r. \n\tQ\u0131zyet\u0259r P\u0259r\u015fan\u0131 \u00f6pd\u00fc:\n\t- G\u00f6z\u00fcn\u00fcz ayd\u0131n, ay q\u0131z! G\u00fcn o g\u00fcn olsun s\u0259nin ba\u015f\u0131na g\u0259lsin.\n\t- Ham\u0131 s\u0259nin kimi dot\u0259l\u0259b olmaz, - deyib P\u0259r\u015fan da onu \u00f6pd\u00fc.\n\tMaya, t\u00fcnd \u0259tri ota\u011f\u0131 b\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f a\u011f n\u0259rgiz d\u0259st\u0259sini al\u0131b bird\u0259n-bir\u0259 y\u00fcz qat artm\u0131\u015f sevincl\u0259 t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr etdi, Q\u0131zyet\u0259rin \u0259lini s\u0131xd\u0131.\n\t- \u0130lin bu f\u0259slind\u0259 bel\u0259 g\u00fcl! \n\tN\u0259c\u0259f \u00f6z\u00fcn\u00fc ir\u0259li verdi.\n\t- H\u0259l\u0259 bu n\u0259dir, Q\u0131zyet\u0259r siz\u0259 g\u00fcll\u0259r ver\u0259c\u0259k ki, iyi bir kilometrd\u0259n adam\u0131 vursun! \u2013 dedi v\u0259 q\u0259rib\u0259 s\u0259rb\u0259st bir h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259 \u0259lini Mayaya uzatd\u0131, - tan\u0131\u015f olaq, N\u0259c\u0259f komsomol!\n\tMaya il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fckd\u0259n sonra, yen\u0259 Q\u0131zyet\u0259ri g\u00f6st\u0259rdi:\n\t- \u00d6z \u0259liyl\u0259 \u0259kib, \u00f6z qap\u0131s\u0131nda yetirib ey! \n\tQ\u0131zyet\u0259r N\u0259c\u0259fin qolundan tutub yana \u00e7\u0259kdi:\n\t- M\u0259ni sonra t\u0259rifl\u0259rs\u0259n. Ke\u00e7 z\u0259nbili bo\u015falt, g\u00f6r\u0259k.\n\t- Bir \u0259l saxlay\u0131n, - dey\u0259 \u015e\u0259r\u0259f s\u00f6z\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 sevinc i\u00e7\u0259risind\u0259 \u00e7a\u015f qalm\u0131\u015f Mayaya yax\u0131nla\u015fd\u0131: - \u0130caz\u0259 verin qocalar da \u0259linizi s\u0131xs\u0131n, \u00fcr\u0259kd\u0259n sizi t\u0259brik edirik, - dedi v\u0259 N\u0259c\u0259fgil\u0259 d\u00f6nd\u00fc: - H\u0259, u\u015faqlar, indi ba\u015flay\u0131n. T\u00f6k\u00fcn stolun \u00fcst\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259k n\u0259yiniz var.\n\t\u015e\u0259r\u0259fo\u011flu, k\u0259narda durub trubkas\u0131n\u0131 qurdalayaraq \u015f\u00fcbh\u0259li n\u0259z\u0259rl\u0259rl\u0259 g\u0259ncl\u0259ri s\u00fcz\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 v\u0259 onun yan\u0131nda \u0259ll\u0259rini, \u00e7iynin\u0259 salm\u0131\u015f yek\u0259 enli \u015fal\u0131n alt\u0131nda \u00e7arpazlam\u0131\u015f S\u0259kin\u0259y\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131:\n\t- H\u0259, arzu edir\u0259m tezlikl\u0259 n\u0259n\u0259-baba olas\u0131n\u0131z! \u2013 dedi v\u0259 hal-\u0259hval tutdu.     \n\tN\u0259c\u0259fl\u0259 Q\u0131zyet\u0259r z\u0259nbild\u0259n iki b\u00fck\u00fcl\u00fc konfet, bir qitu pe\u00e7enye v\u0259 bir qutu \u015fokolad \u00e7\u0131xar\u0131b stolun \u00fcst\u00fcn\u0259 qoydular. Yaln\u0131z \u015eirzad yerind\u0259n t\u0259rp\u0259nm\u0259yib k\u0259narda durmu\u015fdu.\n\t- Ay yolda\u015f, \u00f6z\u00fcn\u00fc niy\u0259 el\u0259 qurutmusan? G\u0259l \u0259lini i\u015f\u0259 qat, - dey\u0259 N\u0259c\u0259f ona sata\u015fd\u0131.\n\tX\u0259yal\u0131 uzaqlarda olan \u015eirzad onun s\u0259sini e\u015fitdi, lakin s\u00f6zl\u0259rini anlamad\u0131:\n\t- N\u0259 dedin?\n\t- \u018f. \u0259, n\u0259 dey\u0259c\u0259m?! Onu deyir\u0259m ki, bu stolu d\u00fcz\u0259ltm\u0259k laz\u0131md\u0131r, ey! Yoxsa yen\u0259 \u015feir al\u0259mind\u0259s\u0259n?! \n\t\u015eirzad n\u0259 yerind\u0259n t\u0259rp\u0259ndi, n\u0259 d\u0259 bir cavab verdi. N\u0259c\u0259fin zarafat\u0131 ona \u015fit v\u0259 yersiz g\u0259ldi. \u201cEh, adamd\u0131r da, h\u0259v\u0259si g\u0259l\u0259nd\u0259 min s\u00f6z dan\u0131\u015f\u0131r\u201d, deyib d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc v\u0259 gah Mayaya q\u0131s\u0131l\u0131b n\u0259 is\u0259 p\u0131\u00e7\u0131ldayaraq g\u00fcl\u0259n, gah Qara\u015f\u0131 d\u00fcms\u00fckl\u0259y\u0259n, gah Q\u0131zyet\u0259r\u0259 bir s\u00f6z deyib g\u00fcld\u00fcr\u0259n v\u0259 ham\u0131n\u0131 g\u00f6rs\u0259 d\u0259, ham\u0131ya yax\u0131nla\u015fsa da, yaln\u0131z \u015eirzada m\u0259h\u0259l qoymayan P\u0259r\u015fana baxd\u0131. N\u0259c\u0259f bu bax\u0131\u015flardak\u0131 sevgini d\u0259, h\u0259sr\u0259ti d\u0259, \u015f\u00fcbh\u0259 v\u0259 \u00fcmidi d\u0259 g\u00f6rd\u00fc, dostunun hans\u0131 x\u0259yallara dald\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131.\n\t- Yan\u0131ram s\u0259nin hal\u0131na, ay \u015eirzad, - dedi v\u0259 P\u0259r\u015fana d\u00f6nd\u00fc, - h\u0259, siz d\u0259 burdas\u0131n\u0131z, yolda\u015f? M\u0259n el\u0259 bilirdim, kinoda olars\u0131n\u0131z, ax\u0131 bu gec\u0259 k\u0259nd\u0259 kino g\u0259lib. X\u0259b\u0259rin yoxdur?\n\tU\u015faql\u0131qdan kino d\u0259lisi olan v\u0259 h\u0259l\u0259 bir tama\u015fa buraxmayan P\u0259r\u015fan N\u0259c\u0259fin istehzas\u0131n\u0131 r\u0259dd etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259:\n\t- Z\u0259hm\u0259t \u00e7\u0259km\u0259, x\u0259b\u0259rim var, \u00f6z\u00fcm getm\u0259mi\u015f\u0259m, - dedi v\u0259 Mayan\u0131n g\u0259lm\u0259si m\u00fcnasib\u0259til\u0259 b\u00fct\u00fcn g\u00fcn\u00fc evd\u0259n \u00e7\u0131xmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kino m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259n x\u0259b\u0259rsiz oldu\u011funu gizl\u0259ts\u0259 d\u0259, h\u0259r halda mara\u011f\u0131n\u0131 yat\u0131ra bilm\u0259di:\n\t- N\u0259 gedir?\n\t- Romeo v\u0259 C\u00fclyetta! \u2013 dey\u0259 N\u0259c\u0259f m\u0259nal\u0131-m\u0259nal\u0131 \u015eirzada baxd\u0131, halbuki ba\u015fqa film g\u00f6st\u0259rildiyini bilirdi. \u2013 Ay q\u0131z, ay P\u0259r\u015fan, n\u0259 sirdir ki, i\u00e7\u0259ri gir\u0259nd\u0259 s\u0259ni g\u00f6rm\u0259dim?\n\t- Q\u0131zyet\u0259r s\u0259nin g\u00f6z\u00fcn\u00fc el\u0259 ba\u011flamay\u0131b ki, bir d\u0259 q\u0131z g\u00f6r\u0259s\u0259n.\n\t- Vallah, d\u00fcz deyirs\u0259n! Ham\u0131 i\u015f\u0131\u011fa gedir, Q\u0131zyet\u0259r m\u0259ni qaranl\u0131\u011fa \u00e7\u0259kir, ham\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fc a\u00e7\u0131l\u0131r, bu kafir m\u0259nim g\u00f6z\u00fcm\u00fc ba\u011flay\u0131r. El\u0259 deyil, \u015eirzad?\n\t- Yox, el\u0259 deyil. S\u0259nin g\u00f6z\u00fcn\u0259 i\u015f\u0131q ver\u0259n Q\u0131zyet\u0259r oldu ki.\n\t- Bu qaradinm\u0259zin i\u00e7\u0259risi s\u00f6z\u00fcn\u0259n doluymu\u015f ki, - dey\u0259 P\u0259r\u015fan \u00e7\u0259p\u0259ki \u015eirzad\u0131 s\u00fczd\u00fc.\n\t- H\u0259l\u0259 haras\u0131d\u0131r, qoy bir meydan taps\u0131n, g\u00f6r n\u0259 \u0259l-qol a\u00e7acaq, s\u0259n\u0259 s\u00f6zl\u0259r dey\u0259c\u0259k ki, he\u00e7 A\u015f\u0131q \u018fl\u0259sg\u0259rin a\u011fl\u0131na g\u0259lm\u0259yib.\n\t- P\u0259r\u015fan k\u00f6m\u0259k el\u0259s\u0259 A\u015f\u0131q \u018fl\u0259sg\u0259ri d\u0259 ke\u00e7\u0259r, - dey\u0259 Q\u0131zyet\u0259r g\u00fcld\u00fc.\n\t- Niy\u0259 s\u0259n buna k\u00f6m\u0259k el\u0259m\u0259din, bir kitab yaza? Dil-dil \u00fcst\u0259 qoymur.\n\t- Ba\u015flam\u0131\u015fam, yaz\u0131ram, ikic\u0259 aya oxuyars\u0131n\u0131z - Q\u0131zyet\u0259rnam\u0259!\n\tHam\u0131s\u0131 ucadan g\u00fcld\u00fc, h\u0259tta \u015eirzad da g\u00fcl\u00fcms\u0259di. Q\u0131zyet\u0259r N\u0259c\u0259fin qolundan dartd\u0131:\n\t- Az dan\u0131\u015f, Maya bac\u0131 da el\u0259 bil\u0259r ki, do\u011frudan da \u0259lind\u0259n bir i\u015f g\u0259lir! \u2013 Mayaya d\u00f6nd\u00fc: - El\u0259 dili var, dan\u0131\u015f\u0131\u011fa g\u0259l\u0259nd\u0259 \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u0259, amma el\u0259 ki, \u0259lin\u0259 q\u0259l\u0259m al\u0131b bir v\u0259r\u0259q ka\u011f\u0131z g\u00f6t\u00fcrd\u00fc, nitqi tutulur, bir k\u0259lm\u0259 d\u0259 tap\u0131b yaza bilmir. \n\t- Niy\u0259 el\u0259 deyirs\u0259n, ay kafir? El\u0259 s\u0259n\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259timi birinci izhar ed\u0259n \u015fanl\u0131 m\u0259ktub olmad\u0131m\u0131? Oxuyan g\u00fcn\u00fcn s\u0259h\u0259ri qa\u00e7d\u0131n \u00fcst\u00fcm\u0259.\n\t- Yalan\u00e7\u0131n\u0131n dilin\u0259 \u00e7iban \u00e7\u0131xs\u0131n, bu \u015eirzad\u0131 iki ik qasid salan kim idi? Ax\u0131rda g\u00f6rd\u00fcm quruyub \u00e7\u00f6p\u0259 d\u00f6n\u0259c\u0259ks\u0259n, yaz\u0131\u011f\u0131m g\u0259ldi. \n\tN\u0259c\u0259f \u0259lini qoynuna sald\u0131:\n\t- \u0130ndi ki, bel\u0259 oldu, oxuyun bu \u015fanl\u0131 m\u0259ktubunu. G\u00f6r\u00fcn m\u0259n\u0259 n\u0259l\u0259r yaz\u0131rd\u0131, - dedi v\u0259 b\u00fck\u00fcl\u00fcb \u0259zik-\u0259zik olmu\u015f bir ka\u011f\u0131z\u0131 cib d\u0259ft\u0259rinin i\u00e7ind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131b P\u0259r\u015fana uzatd\u0131. Lakin Q\u0131zyet\u0259r P\u0259r\u015fan\u0131 qabaqlay\u0131b ka\u011f\u0131z\u0131 ald\u0131 v\u0259 bir d\u0259 N\u0259c\u0259fin qolundan it\u0259l\u0259di:\n\t- Demir\u0259m az dan\u0131\u015f! \u018flin i\u015fd\u0259 olsun.\n\t- Ac\u0131\u011f\u0131n niy\u0259 tutur, deyirs\u0259n i\u015fl\u0259 - i\u015fl\u0259yim, yat \u2013 yat\u0131m, dur \u2013 durum, daha ac\u0131\u011f\u0131n niy\u0259 tutur? \u2013 dey\u0259 N\u0259c\u0259f m\u0259z\u0259li bir m\u00fctilik g\u00f6st\u0259rdi, - Ay q\u0131z, P\u0259r\u015fan, ay\u0131bd\u0131r ey, qona\u011fa h\u00f6rm\u0259t ed\u0259rl\u0259r, g\u0259l stolu d\u00fcz\u0259lt, b\u0259y q\u0131z\u0131 kimi \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00e7\u0259km\u0259.\n\t- Q\u0131zyet\u0259r olan yerd\u0259 m\u0259nsiz d\u0259 ke\u00e7in\u0259rs\u0259n.\n\t- Niy\u0259, i\u015f g\u00f6rm\u0259k el\u0259 yetiml\u0259r\u0259 qal\u0131b?! Q\u0131zyet\u0259r, N\u0259c\u0259f, Q\u0131zyet\u0259r, N\u0259c\u0259f! G\u0259l qolunu \u00e7\u0131rma,\u0259lini qat i\u015f\u0259 g\u00f6r\u00fcm. \u00d6yr\u0259n ey, bu il \u00e7\u00f6ld\u0259 g\u00f6r\u00fcm nec\u0259 davam g\u0259tir\u0259c\u0259ks\u0259n, i\u015f \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fir, ay xan\u0131m!\n\t- M\u0259nim d\u0259rdimi \u00e7\u0259km\u0259, m\u0259n \u00e7ulumu sudan \u00e7\u0131xardaram.\n\t- Atmacan\u0131 kim\u0259 at\u0131rsan, \u015eirzad yolda\u015fa, h\u0259? Qorxma, h\u0259l\u0259 onun \u00e7ulunu suda g\u00f6r\u0259n olmat\u0131b. Ee... \u0130r\u0259li g\u0259ls\u0259n\u0259, g\u00f6r s\u0259ni nec\u0259 t\u0259tifl\u0259yir\u0259m. \u015eam a\u011fac\u0131 kimi quruma, g\u00f6r\u0259k. G\u0259l otur, bo\u011faz\u0131n\u0131 ar\u0131tla, Maya bac\u0131n\u0131n, Qara\u015f yolda\u015f\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na bir \u015fik\u0259st\u0259 de, l\u0259zz\u0259t versin biz\u0259. \n\tN\u0259c\u0259f z\u0259nbilin dibind\u0259n \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 \u201cM\u0259dr\u0259s\u0259\u201d \u015f\u0259rab\u0131n\u0131 d\u00f6\u015f\u00fcn\u0259 q\u0131s\u0131b \u201cKoro\u011flu\u201ddak\u0131 t\u0259lx\u0259k kimi m\u0259z\u0259li-m\u0259z\u0259li oxudu: - A\u015f\u0131q bir \u015fik\u0259st\u0259\u0259\u0259...\n\tBu s\u0259s v\u0259 bu mahn\u0131 qocalar\u0131n da n\u0259z\u0259rini c\u0259lb etdi, \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu R\u00fcst\u0259m ki\u015fid\u0259n v\u0259 S\u0259kin\u0259d\u0259n ayr\u0131l\u0131b bu t\u0259r\u0259f\u0259 g\u0259ldi:\n\t- Ay komsomol, \u00f6zf\u0259aliyy\u0259ti n\u0259 yaman canland\u0131r\u0131rsan, - dedi, - haz\u0131rs\u0131n\u0131zm\u0131?  \n\t- B\u0259lk\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259 bir st\u0259kan \u00e7ay i\u00e7\u0259l\u0259r, - dey\u0259 S\u0259kin\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 m\u00fcraci\u0259t etdi.\n\tStolun \u00fcst\u00fcnd\u0259ki \u015feyl\u0259r\u0259 v\u0259 z\u0259nbild\u0259n \u00e7\u0131xan \u015f\u0259rab \u015f\u00fc\u015f\u0259l\u0259rin\u0259 mat-mat bax\u0131b fikr\u0259 ged\u0259n v\u0259 \u00fcz\u00fc dumanlanma\u011fa ba\u015flayan R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bir cavab verm\u0259yib \u00e7iyinl\u0259rini q\u0131sd\u0131.\n\t\u015e\u0259r\u0259fo\u011flu:\n\t- \u018flb\u0259tt\u0259, - dedi, - \u0259vv\u0259lc\u0259 \u00e7ay g\u00f6z\u0259l ad\u0259tdir.\n\tS\u0259kin\u0259 P\u0259r\u015fana stolun \u00fcst\u00fcnd\u0259ki \u015feyl\u0259ri k\u0259nara y\u0131\u011fma\u011f\u0131, s\u00fcfr\u0259ni sal\u0131b \u00e7ay d\u0259stgah\u0131n\u0131 g\u0259tirm\u0259yi tap\u015f\u0131rd\u0131, \u00f6z\u00fc samovar\u0131n dal\u0131nca getdi. P\u0259r\u015fan \u0259lin\u0259 ke\u00e7\u0259n i\u015fl\u0259nmi\u015f s\u00fcfr\u0259ni stolun \u00fcst\u00fcn\u0259 salanda R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ac\u0131qland\u0131:\n\t- Stol \u00fcst\u00fcn\u0259 salma\u011fa \u015fey q\u0259h\u0259t olub?!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi P\u0259r\u015fan\u0131n heyr\u0259t dolu bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131 hiss etdi v\u0259 ac\u0131ql\u0131 s\u0259sinin buraxd\u0131\u011f\u0131 t\u0259siri yum\u015faltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259cburi bir zarafatla:\n\t- Ay q\u0131z\u0131m, - dedi, - bu N\u0259c\u0259f komsomol g\u00f6rm\u0259yib, s\u0259n\u0259 n\u0259 olub, bel\u0259 \u015f\u0259r\u0259fli bir y\u0131\u011f\u0131ncaqda, bel\u0259 \u0259ziz bir g\u00fcnd\u0259 qonaq qaba\u011f\u0131na k\u00f6hn\u0259 s\u00fcfr\u0259 a\u00e7arlar? \n\t- D\u00fcz deyirs\u0259n, vallah, R\u00fcst\u0259m day\u0131, evd\u0259 bi\u015fm\u0259yib, qon\u015fudan da g\u0259lm\u0259yib, g\u00f6z\u00fcm\u00fc a\u00e7m\u0131\u015fam, yetimlik g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m. Daha b\u0259zi adamlar kimi ya\u011fl\u0131 s\u00fcfr\u0259 ba\u015f\u0131nda, ip\u0259k yor\u011fan-d\u00f6\u015f\u0259k i\u00e7ind\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u0259mi\u015f\u0259m... \n\t- Ay N\u0259c\u0259f komsomol, qanacaq varl\u0131-kas\u0131bl\u0131\u011fnan olmur ha, s\u00fcdn\u0259n ana d\u00f6\u015f\u00fcnd\u0259n \u0259mmirl\u0259r! Bu bir qabiliyy\u0259tdir, h\u0259r k\u0259sin \u00f6z\u00fcnd\u0259. N\u0259 almaq olur, n\u0259 satmaq. O ki, qald\u0131 yetimlik m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259, ay bala, s\u0259n he\u00e7 dan\u0131\u015fmasan yax\u015f\u0131d\u0131r. S\u0259nin yetimliyin sovet d\u00f6vr\u00fcn\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb, ona yetim\u00e7ilik dem\u0259zl\u0259r. Bu boyda h\u00f6kum\u0259t s\u0259n\u0259 atal\u0131q el\u0259yib. H\u00fcn\u0259r odur ki, m\u0259n d\u00f6z\u0259n yetim\u00e7iliy\u0259 d\u00f6z\u0259ydin, yerind\u0259n duran qapaz\u0131 ba\u015f\u0131na \u00e7ax\u0131b bir tik\u0259 \u00e7\u00f6r\u0259yini d\u0259 \u0259lind\u0259n al\u0131rd\u0131. M\u0259n dey\u0259nd\u0259 ki, N\u0259c\u0259f komsomol g\u00f6rm\u0259yib, s\u00f6z\u00fcm\u00fcn m\u0259nas\u0131 var. Arif olan m\u0259nadan yap\u0131\u015far.\n\t- Biz m\u0259nan\u0131 zahird\u0259 axtarm\u0131r\u0131q, ay R\u00fcst\u0259m day\u0131. M\u0259na g\u0259r\u0259k i\u00e7\u0259rid\u0259n g\u0259lsin. S\u00fcfr\u0259nin t\u0259z\u0259 olub-olmamas\u0131 \u015f\u0259rt deyil, \u015f\u0259rt odur ki, s\u00fcfr\u0259 sahibil\u0259 oturmaq \u00fcr\u0259y\u0259 yats\u0131n... Biz bu qap\u0131n\u0131 a\u00e7anda s\u00fcfr\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 yox, adam\u0131na g\u00f6r\u0259 a\u00e7m\u0131\u015f\u0131q...\n\tP\u0131qqap\u0131qla qaynamaqda olan samovar\u0131n qulpundan tutub i\u00e7\u0259ri gir\u0259n S\u0259kin\u0259 N\u0259c\u0259fin son s\u00f6zl\u0259rini e\u015firdi:\n\t- Sa\u011f ol, ay o\u011ful! \u00d6z evindir, yax\u015f\u0131 el\u0259yib g\u0259lmis\u0259n, - dedi v\u0259 samovar\u0131 k\u0259nardak\u0131 balaca stolun \u00fcst\u00fcn\u0259 qoydu. P\u0259r\u015fan sand\u0131qdan \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 g\u00f6y ha\u015fiy\u0259li b\u00f6y\u00fck sar\u0131 s\u00fcfr\u0259ni g\u0259tirib stolun \u00fcst\u00fcn\u0259 sald\u0131. Q\u0131zyet\u0259r v\u0259 Maya da st\u0259kan-n\u0259lb\u0259ki, q\u0259nd v\u0259 m\u00fcr\u0259bb\u0259 g\u0259tirm\u0259kd\u0259 ona k\u00f6m\u0259k etdil\u0259r. S\u0259kin\u0259 st\u0259kanlara q\u0259nd sal\u0131b \u0259tirli \u00e7ay s\u00fczd\u00fc, bir-bir qonaqlar\u0131n qaba\u011f\u0131na qoydu.\n\t- B\u0259h, b\u0259h! \u00c7ay\u0131n \u0259trin\u0259 bax, r\u0259ngin\u0259 bax! \u2013 dey\u0259 N\u0259c\u0259f st\u0259kan\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb i\u015f\u0131\u011fa tutdu v\u0259 h\u0259v\u0259sl\u0259 bax\u0131b davam etdi. \u2013 Nec\u0259 g\u0259lm\u0259y\u0259 bil\u0259rdik, ay S\u0259kin\u0259 xala? Qara\u015f kimi yolda\u015f\u0131m\u0131z evl\u0259nsin, evin\u0259 Maya bac\u0131 kimi bir q\u0131z g\u0259tirsin, biz d\u0259 oturaq baxaq? He\u00e7 bu ki\u015filik olar, yolda\u015fl\u0131q olar? \u015e\u0259r\u0259f yolda\u015f x\u0259b\u0259r ver\u0259n kimi durduq aya\u011fa...    \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi yen\u0259 t\u00fcst\u00fcl\u0259tm\u0259kd\u0259 oldu\u011fu trubkas\u0131n\u0131 a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0259kdi:\n\t- Deyir\u0259m ax\u0131, bu qanacaq sizd\u0259 olmaz. Dem\u0259li, mayas\u0131 \u015e\u0259r\u0259fd\u0259ndir?\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi il\u0259 N\u0259c\u0259fin y\u00fcng\u00fcl at\u0131\u015fmalar\u0131na art\u0131q ham\u0131 ad\u0259t ets\u0259 d\u0259, h\u0259r d\u0259f\u0259 ucadan g\u00fcl\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Bu d\u0259f\u0259 d\u0259 g\u00fcl\u00fc\u015f soyuyan kimi N\u0259c\u0259f \u00f6z\u00fcn\u00fc itirm\u0259di:\n\t- D\u00fcz deyirs\u0259n, ay R\u00fcst\u0259m day\u0131, - dedi, - qanacaq c\u0259h\u0259td\u0259n bir az dey\u0259s\u0259n ham\u0131m\u0131z axsay\u0131r\u0131q. Bel\u0259 olmasayd\u0131, g\u0259lin sahibi bir saat qabaq dey\u0259rdi ki, ay qohum, ay qon\u015fu, bel\u0259 xeyir i\u015f var, buyurun. \n\tN\u0259c\u0259fin bu s\u00f6z\u00fcn\u0259 bir \u00f6z\u00fc, bir d\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259n x\u0259b\u0259rdar olmayan \u015eirzadla Q\u0131zyet\u0259r g\u00fcld\u00fc. S\u0259kin\u0259 d\u0259 p\u0259rtlik olmas\u0131n dey\u0259 s\u0259sini onlara qatd\u0131. Lakin R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ancaq trubkas\u0131n\u0131 \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 dalbadal s\u00fcm\u00fcrm\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nib, qa\u015f\u0131n\u0131 azca \u00e7atd\u0131. Maya v\u0259 Qara\u015f is\u0259 he\u00e7 \u015fey e\u015fitm\u0259dil\u0259r. Onlar sevinc v\u0259 s\u0259ad\u0259t i\u00e7ind\u0259 xumarlanaraq\u00f6z arzu v\u0259 x\u0259yallar\u0131na dalm\u0131\u015fd\u0131lar. Qara\u015f\u0131n \u00fcr\u0259yind\u0259 stolun ba\u015f\u0131nda toplanan bu adamlara n\u0259hay\u0259tsiz bir m\u0259h\u0259bb\u0259t qaynay\u0131rd\u0131. Onlar \u00f6z g\u0259li\u015fl\u0259ri il\u0259 h\u0259yat\u0131n bu \u0259ziz d\u0259qiq\u0259l\u0259rini n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259nal\u0131 etmi\u015fdil\u0259r: qoy Maya g\u00f6rs\u00fcn ki, ad\u0131 bir traktor\u00e7uya getm\u0259kd\u0259 s\u0259hv etm\u0259mi\u015fdir. Bu traktor\u00e7unun yax\u015f\u0131 g\u00fcnd\u0259 \u00e7\u00f6r\u0259yini b\u00f6l\u0259c\u0259k, qap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b sevincini art\u0131racaq dostlar\u0131 var! Bu dostlar pis g\u00fcnd\u0259 d\u0259 ona yax\u015f\u0131 dayaq olduqlar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k, d\u0259rdl\u0259rin\u0259 \u015f\u0259rik \u00e7\u0131xacaqlar...\n\n\n4\n\n\tMaya da ilk d\u0259f\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fc bu adamlar\u0131 \u00fcr\u0259kd\u0259n xo\u015flay\u0131r, onlara qar\u015f\u0131 bir minn\u0259tdarl\u0131q duyurdu. Sanki onlar Mayan\u0131n \u0259lind\u0259n tutub bilm\u0259diyi, tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 Mu\u011fan \u00e7\u00f6ll\u0259rind\u0259 g\u0259zdirir, bu q\u0259d\u0259r \u015firin bir ehtirasla q\u0259d\u0259m basd\u0131\u011f\u0131 yeni h\u0259yat yollar\u0131nda c\u0259sar\u0259tl\u0259 yerim\u0259sin\u0259 k\u00f6m\u0259k edirdil\u0259r. N\u0259inki bir ay \u0259vv\u0259l, h\u0259tta d\u00fcn\u0259n ax\u015fam suqovu\u015fana baxd\u0131\u011f\u0131 zaman \u00f6mr\u00fcn\u00fcn yeni g\u00fcnl\u0259ri, h\u0259yat\u0131n\u0131n yeni yollar\u0131 ona n\u0259 q\u0259d\u0259r bilinm\u0259z, sirli v\u0259 h\u0259tta dumanl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u0259r\u0259k \u00fcr\u0259yind\u0259 gizli qorxular oyad\u0131rd\u0131. \u0130ndi is\u0259 bu adamlar \u00f6z a\u00e7\u0131q \u00fcr\u0259kl\u0259ri, s\u0259daq\u0259t v\u0259 sevincl\u0259ri, zarafat v\u0259 g\u00fcl\u00fc\u015fl\u0259ri il\u0259 bu bilinm\u0259z yollar\u0131 i\u015f\u0131qland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar. \n\tMaya da, Qara\u015f da stol ba\u015f\u0131na toplanan adamlar\u0131n \u00fcr\u0259yind\u0259 pis bir \u015fey olaca\u011f\u0131n\u0131 t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u0259 g\u0259tirm\u0259kd\u0259n uzaq idil\u0259r. Bu adamlar\u0131n yolda\u015fl\u0131qda d\u00fczl\u00fcy\u00fcn\u0259, yax\u015f\u0131 adamlar, h\u0259qiqi insanlar oldu\u011funa \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259ri yox idi. Onlar qonaqlar\u0131n yerli-yersiz h\u0259r s\u00f6z\u00fcnd\u0259, h\u0259r zarafat\u0131nda bir sevinc tap\u0131rd\u0131lar. Odur ki, Qara\u015f N\u0259c\u0259fin bilm\u0259d\u0259n v\u0259 q\u0259r\u0259zsiz olaraq dediyi s\u00f6zl\u0259rin atas\u0131n\u0131n \u00fcr\u0259yind\u0259 pis izl\u0259r buraxmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn:\n\t- O adam\u0131 x\u0259b\u0259rdar ed\u0259rl\u0259r ki, yad ola, \u00f6zg\u0259 ola, s\u0259nin ki \u00f6z evindir, - dedi. \n\tP\u0259r\u015fan is\u0259 \u0259lav\u0259 etdi:\n\t- Bir d\u0259 ki, s\u0259n\u0259 n\u0259 var. \u00c7a\u011f\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f qap\u0131 a\u00e7ma\u011f\u0131 ar bil\u0259nl\u0259rd\u0259n deyils\u0259n ki. \n\tBu d\u0259f\u0259 gurultulu bir q\u0259hq\u0259h\u0259 ota\u011f\u0131 b\u00fcr\u00fcd\u00fc. Q\u0131zyet\u0259r \u015f\u0259k\u0259ri g\u00fcl\u00fc\u015fl\u0259 qaqq\u0131ldayqaqq\u0131ldaya N\u0259c\u0259f\u0259 baxd\u0131.\n\t- H\u0259, adam\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc bel\u0259 k\u0259s\u0259rl\u0259r ha...\n\t- M\u0259n t\u0259slim, m\u0259n t\u0259slim! \u2013 deyib N\u0259c\u0259f h\u0259r iki \u0259lini qald\u0131rd\u0131.\n\t\u015e\u0259r\u0259fo\u011flu qollar\u0131n\u0131 P\u0259r\u015fana t\u0259r\u0259f a\u00e7araq \u0259lini bir-birin\u0259 vurdu:\n\t- S\u00f6z\u00fc dey\u0259nd\u0259 d\u0259 bax bel\u0259c\u0259 a\u00e7\u0131q dey\u0259s\u0259n. Yoxsa bu N\u0259c\u0259f yolda\u015f kimi, p\u0259rd\u0259l\u0259yir, ka\u011f\u0131za b\u00fck\u00fcr, yarpa\u011fa s\u0259riyir, bilmirs\u0259n i\u00e7ind\u0259 n\u0259 var...\n\t- H\u0259r halda pis \u015feyi s\u0259rim\u0259r\u0259m, yolda\u015f \u015e\u0259r\u0259f! K\u00fcrd\u00fcn n\u0259yi olsa, o\u011furlu\u011fu olmaz. El\u0259dirmi, ay R\u00fcst\u0259m day\u0131? Niy\u0259 dan\u0131\u015fm\u0131rsan, yen\u0259 xod vermis\u0259n trubkaya?!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi:\n\tN\u0259 dan\u0131\u015f\u0131m, h\u0259r \u015feyd\u0259 qo\u00e7aqsan, ma\u015fallah, - dedi v\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131. Lakin bird\u0259n \u015e\u0259r\u0259fin g\u00f6st\u0259rdiyi imzas\u0131z ka\u011f\u0131z g\u0259lib g\u00f6z\u00fcn\u00fcn qaba\u011f\u0131nda durdu. \u201cBu yazm\u0131\u015f olmaya?\u201d deyib d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Ani olaraq ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259n bu fikird\u0259n \u00f6z\u00fc d\u0259 sars\u0131ld\u0131. H\u0259tta yerind\u0259 otura bilm\u0259yib t\u00fct\u00fcn g\u00f6t\u00fcrm\u0259k b\u0259han\u0259si il\u0259 aya\u011fa durdu v\u0259 stoldan uzaqla\u015f\u0131b bir d\u0259 N\u0259c\u0259f\u0259 baxd\u0131, \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 \u201cl\u0259n\u0259t s\u0259n\u0259 kor \u015feytan, ola bilm\u0259z!\u201d deyib yerin\u0259 qay\u0131td\u0131. Lakin n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7al\u0131\u015fd\u0131sa art\u0131q imzas\u0131z ka\u011f\u0131z haqq\u0131nda fikirl\u0259r ba\u015f\u0131ndan \u00e7\u0131xmad\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi duz-\u00e7\u00f6r\u0259yi \u0259ziz tutan adam idi. Adamla \u00e7\u00f6r\u0259k k\u0259sib \u00fcz\u00fcn\u0259 g\u00fcl\u0259n, dalda is\u0259 aya\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 qazan \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 nifr\u0259ti b\u00f6y\u00fck idi. Onun \u0259qid\u0259sinc\u0259, o\u011frunu, yalan\u00e7\u0131n\u0131, adam \u00f6ld\u00fcr\u0259ni d\u00fcz\u0259ltm\u0259k olar, \u00e7\u00f6r\u0259k itir\u0259ni olmazd\u0131! N\u0259c\u0259fin bu q\u0259bil adamlardan oldu\u011funa inanmaq ist\u0259mirdi. \u015e\u00fcbh\u0259 is\u0259 ba\u015f\u0131ndan \u00e7\u0131xm\u0131rd\u0131. Onun susdu\u011funu g\u00f6r\u0259n N\u0259c\u0259f, zarafatda d\u0259r\u0259c\u0259ni a\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fcman ed\u0259r\u0259k ciddil\u0259\u015fdi.\n\n\n\tP\u0259r\u015fan Q\u0131zyet\u0259rl\u0259 ba\u015f-ba\u015fa verib n\u0259 is\u0259 p\u0131\u00e7\u0131lda\u015fd\u0131, Qara\u015f barma\u011f\u0131 il\u0259 onlar\u0131 h\u0259d\u0259l\u0259yib g\u00fcld\u00fc. Maya da P\u0259r\u015fan\u0131n g\u00f6zl\u0259rin\u0259 bax\u0131b g\u00fcl\u00fcms\u0259di. Bird\u0259n ona el\u0259 g\u0259ldi ki, P\u0259r\u015fan\u0131n g\u00f6zl\u0259ri \u0259trafa il\u0131q bir m\u0259h\u0259bb\u0259t v\u0259 sevgi yay\u0131r. Do\u011frudan da yax\u015f\u0131 q\u0131zd\u0131r! Bel\u0259 bir bald\u0131za rast g\u0259ldiyim \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 q\u0259d\u0259r xo\u015fb\u0259xt\u0259m! Qay\u0131nanam da yax\u015f\u0131 arvadd\u0131r. Az dan\u0131\u015f\u0131r, dan\u0131\u015fanda g\u00fcl\u00fcms\u0259yir, \u00e7ox  \u00fcr\u0259yi yum\u015faq v\u0259 m\u0259rh\u0259m\u0259tli qad\u0131nd\u0131r. M\u0259n h\u0259mi\u015f\u0259 deying\u0259n, ac\u0131ql\u0131 qay\u0131nanaya rast g\u0259lm\u0259kd\u0259n qorxard\u0131m. Bu el\u0259l\u0259rin\u0259 oxa\u015fam\u0131r, \u00f6z\u00fc d\u0259 \u00e7ox diqq\u0259tli v\u0259 s\u0259liq\u0259lidir. H\u0259r \u015fey\u0259 g\u00f6z yetirir, h\u0259r \u015feyi g\u00f6r\u00fcr. \u0130\u015fin\u0259, s\u0259liq\u0259sin\u0259 d\u0259 s\u00f6z yoxdur. Amma hey ayaq \u00fcst\u0259dir, daima \u0259li i\u015fd\u0259dir... Bel\u0259 adamlar pislik bacarmazlar. Az dan\u0131\u015fmaqda Qara\u015f ona \u00e7\u0259kib, amma boy-buxunda atas\u0131d\u0131r durub; h\u0259, atas\u0131 q\u0259rib\u0259 adama ox\u015fay\u0131r. N\u0259 yax\u015f\u0131 dey\u0259 bilir\u0259m, n\u0259 pis... \u00d6z\u00fcn\u00fc yax\u015f\u0131 saxlay\u0131r... Dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131, m\u00fchakim\u0259l\u0259ri m\u00f6hk\u0259mdir. Bu g\u00fcn\u00fcn adam\u0131 oldu\u011funu g\u00f6z\u0259 soxmaq ist\u0259yir. Amma \u00f6z\u00fc d\u0259 bilm\u0259d\u0259n b\u0259z\u0259n el\u0259 s\u00f6zl\u0259r deyir ki, k\u00f6hn\u0259 adamlar\u0131 xat\u0131rlad\u0131r... Bir az da dey\u0259s\u0259n xudbindir. H\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rind\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 al\u0131\u015fan adamlar\u0131n \u0259das\u0131 var. El\u0259 bil ki, ham\u0131ya yuxar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131 bax\u0131r. Yax\u015f\u0131d\u0131r ki, Qara\u015f anas\u0131na \u00e7\u0259kib, kobud deyil. Dan\u0131\u015fma\u011f\u0131 bacarmasa da, yax\u015f\u0131 \u00fcr\u0259yi var, h\u0259ssasd\u0131r. M\u0259ni d\u0259 yaman sevir! H\u0259mi\u015f\u0259 arzu ed\u0259rdim ki, m\u0259ni d\u0259li kimi sev\u0259n bir adama rast g\u0259lim. Qara\u015f el\u0259 bel\u0259dir, m\u0259h\u0259bb\u0259ti da\u011fdan a\u015fa\u011f\u0131 axan \u00e7ay kimidir. Bu m\u0259nim xo\u015fuma g\u0259lir: m\u00fchakim\u0259siz, d\u0259lic\u0259sin\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t! M\u0259n ist\u0259rdim ki, sevgilim h\u0259ssas t\u0259bi\u0259tli olsun. Fikrimi g\u00f6z\u00fcmd\u0259n oxusun. Arzular\u0131m\u0131 hiss edib, deyilm\u0259mi\u015f yerin\u0259 yetirsin v\u0259 bundan l\u0259zz\u0259t als\u0131n, Qara\u015f bel\u0259dir. M\u0259nim Qara\u015f\u0131m!..\n\n\n5\n\n\t\u00c7ay i\u00e7ib qurtarmam\u0131\u015f S\u0259kin\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fini o biri ota\u011fa \u00e7\u0259kdi:\n\t- Ay ki\u015fi, yem\u0259y\u0259 n\u0259 haz\u0131rlay\u0131m, to\u011flunu k\u0259s\u0259c\u0259ks\u0259n, yoxsa toyuq-c\u00fcc\u0259 \u00e7\u0131\u011f\u0131rtmas\u0131 d\u00fcz\u0259ldim? \u2013 dey\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259\u015fdi. \n\t- He\u00e7 \u015fey laz\u0131m deyil, ya\u011fdan, pendird\u0259n qoy ortal\u0131\u011fa, bir az da yumurta bi\u015fir, v\u0259ssalam.\n\t- Ay ki\u015fi, n\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rsan, ay\u0131b deyil?!\n\t\u015e\u0259r\u0259fo\u011flu olmasayd\u0131, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi dediyi kimi d\u0259 ed\u0259rdi, n\u0259 geni\u015f s\u00fcfr\u0259 a\u00e7\u0131lmas\u0131na, n\u0259 d\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 \u015f\u0259rab \u015f\u00fc\u015f\u0259l\u0259rinin ortal\u0131\u011fa g\u0259lm\u0259sin\u0259 yol ver\u0259rdi. N\u0259c\u0259f, \u015eirzad, Q\u0131zyet\u0259r kimi qonaqlar\u0131 bir st\u0259kan \u00e7ayla yola salard\u0131. Lakin \u015e\u0259r\u0259fo\u011flunun \u00fcz\u00fcnd\u0259n ke\u00e7\u0259 bilmirdi, ki\u015fi h\u00f6rm\u0259t\u0259 layiq adam idi.\n\t- Ay ki\u015fi, g\u00f6z\u00fcm\u0259 bir t\u0259h\u0259r d\u0259yirs\u0259n, - dey\u0259 S\u0259kin\u0259 onun fikrini pozdu v\u0259 q\u0259ti bir q\u0259rara g\u0259lm\u0259y\u0259 qoymad\u0131. \n\t- N\u0259 t\u0259h\u0259r d\u0259yir\u0259m, \u015feytan \u015f\u0259klind\u0259?\n\t- Ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fcr\u0259m, yen\u0259 niy\u0259 bulanm\u0131san?! Ax\u015famdan yax\u015f\u0131 idin, indi bird\u0259n d\u0259yi\u015fdin. \u2013 S\u0259kin\u0259nin s\u0259si titr\u0259di. \u2013 S\u0259nd\u0259n xahi\u015f edir\u0259m, R\u00fcst\u0259m, u\u015fa\u011f\u0131n xeyir g\u00fcn\u00fcnd\u0259 bel\u0259 el\u0259m\u0259, o q\u0131z da yaz\u0131qd\u0131r, ist\u0259yib g\u0259lib, qoy \u00fcz\u00fc g\u00fcls\u00fcn.\n\t- Yax\u015f\u0131, yax\u015f\u0131! \u2013 dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi zorla \u0259l\u0259 ald\u0131. \u2013 Gedir\u0259m to\u011flunu k\u0259s\u0259m, kabab bi\u015fir\u0259rs\u0259n, Qara\u015f\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r qoy xoruz-be\u00e7\u0259d\u0259n d\u0259 \u00fc\u00e7-d\u00f6rd\u00fcn\u00fc k\u0259ssin, \u00e7\u0131\u011f\u0131rtma d\u00fcz\u0259lt. Bel\u0259 m\u0259clis bir \u015feyn\u0259n ke\u00e7m\u0259y\u0259c\u0259k, atalar deyib: \u201cAd\u0131n\u0131 qoydun d\u0259yirman\u00e7\u0131, \u00e7a\u011f\u0131r g\u0259lsin, d\u0259n Koro\u011flu\u201d.  \n\tKi\u015finin bird\u0259n-bir\u0259 bel\u0259 s\u0259xav\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259sind\u0259n sevin\u0259n S\u0259kin\u0259:\n\t- El\u0259 yax\u015f\u0131d\u0131r, xeyir g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 qap\u0131m\u0131z\u0131 a\u00e7\u0131b i\u00e7\u0259ri giribl\u0259r, qoy \u015fad qay\u0131ts\u0131nlar, - dedi. Qara\u015f\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn o biri ota\u011fa e\u00e7m\u0259k ist\u0259dikd\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi onu saxlad\u0131:\n\t- M\u0259n to\u011flunu k\u0259sib soyunca, s\u0259n d\u0259 oca\u011f\u0131 qala. Bizim \u00fc\u00e7\u00fcn o otaqda, sizin \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 bu otaqda s\u00fcfr\u0259 a\u00e7.\n\tS\u0259kin\u0259 heyr\u0259tl\u0259 geri d\u00f6nd\u00fc:\n\t- Ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fcr\u0259m, n\u0259 deyirs\u0259n?\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi yen\u0259 \u0259s\u0259bi cavab verdi:\n\t- N\u0259yi ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fcrs\u0259n? Ki\u015fil\u0259r\u0259 bir otaqda, arvadlara o birind\u0259. \u0130ndi ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fcn? \n\tS\u0259kin\u0259 etiraz etm\u0259k ist\u0259di, lakin onu daha da ac\u0131qland\u0131rmaqdan qorxaraq, he\u00e7 bir s\u00f6z dem\u0259yib o biri ota\u011fa ke\u00e7di. S\u0259kin\u0259 bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc ki, bir az sonra R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00f6z\u00fc bu fikrind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259k\u0259c\u0259kdir, \u00e7\u00fcnki bel\u0259 bir ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 axmaq bir h\u0259r\u0259k\u0259t olmas\u0131 bir k\u0259nara qals\u0131n, haz\u0131rda bunun \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259b\u0259b d\u0259 yox idi. Ax\u0131, kimd\u0259n ayr\u0131lasan?! Bu ona b\u0259nz\u0259r ki, Qara\u015fa dey\u0259s\u0259n bac\u0131s\u0131 P\u0259r\u015fanla bir s\u00fcfr\u0259 ba\u015f\u0131nda oturma. \u00c7\u00fcnki s\u0259n o\u011flansan, o q\u0131z, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bel\u0259 \u015fey\u0259 yol verm\u0259z.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi is\u0259 tamamil\u0259 ba\u015fqa ruhi v\u0259ziyy\u0259td\u0259, ba\u015fqa fikird\u0259 idi. O, N\u0259c\u0259f v\u0259 \u015eirzad\u0131 g\u00f6r\u0259n d\u0259qiq\u0259d\u0259n \u00fcr\u0259yinin g\u00f6yn\u0259diyini hiss edirdi: \u201cBel\u0259 d\u0259 \u015fey olar, bir yandan \u00fcz\u00fcm\u0259 g\u00fcl\u00fcrl\u0259r, o biri yandan aya\u011f\u0131m\u0131n alt\u0131n\u0131 qaz\u0131y\u0131rlar?! Bel\u0259l\u0259rin\u0259 namus etibar etm\u0259k olmaz. Q\u0131z\u0131ma, g\u0259linim\u0259 pis g\u00f6zl\u0259 baxan olsa, g\u0259r\u0259k adam \u00fcz\u00fcn\u0259 \u00e7\u0131xmayam!\u201d Do\u011frudan da tay-tu\u015f i\u00e7ind\u0259, k\u0259ndin h\u00f6rm\u0259tli qocalar\u0131 v\u0259 a\u011fsaqqallar\u0131 i\u00e7ind\u0259 o namuslu, ab\u0131rl\u0131 v\u0259 m\u00f6hk\u0259m ail\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 kimi tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131, y\u00fcng\u00fcl h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259rs\u0259 h\u0259m abr\u0131n\u0131 itir\u0259c\u0259yin\u0259, h\u0259m d\u0259 kolxoz s\u0259dri olaraq h\u00f6rm\u0259td\u0259n d\u00fc\u015f\u0259c\u0259yin\u0259 inan\u0131rd\u0131, k\u0259ndin b\u00fct\u00fcn sa\u00e7l\u0131-saqqall\u0131 ki\u015fil\u0259ri, a\u011fbir\u00e7\u0259k \u0259d\u0259b-\u0259rkan sahibl\u0259ri g\u00f6z\u00fcnd\u0259 canlan\u0131r, qula\u011f\u0131na \u201cplam, olmaz!\u201d deyib p\u0131\u00e7\u0131lday\u0131rd\u0131lar.\n\tBuna g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259 S\u0259kin\u0259nin d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi h\u0259ll olunmad\u0131. Kabab v\u0259 \u00e7\u0131\u011f\u0131rtma haz\u0131r olana yax\u0131n R\u00fcst\u0259m ki\u015fi yuxar\u0131 qalxd\u0131 v\u0259 \u00fc\u00e7 stolun ba\u015f-ba\u015fa qoyularaq iki b\u00f6y\u00fck a\u011f s\u00fcfr\u0259 il\u0259 \u00f6rt\u00fcld\u00fcy\u00fcn\u00fc, s\u00fcfr\u0259nin \u00fcst\u00fcn\u0259 c\u0259rg\u0259 il\u0259 ne\u00e7\u0259 d\u0259st qab-qacaq d\u00fcz\u00fcld\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fckd\u0259 qan\u0131 qaralm\u0131\u015f halda S\u0259kin\u0259ni o biri ota\u011fa \u00e7\u0259kdi. \n\t- Dem\u0259li bu a\u011fbir\u00e7\u0259k vaxt\u0131nda saqqal\u0131ma so\u011fan do\u011framaq qalm\u0131\u015fd\u0131, h\u0259?    \n\t- N\u0259 olub, ay ki\u015fi?\n\t- Dem\u0259dim siz bir ota\u011fa, biz bir ota\u011fa?\n\t- Ay ki\u015fi, ay\u0131bd\u0131r, ax\u0131, m\u0259n nec\u0259 Q\u0131zyet\u0259r\u0259 deyim ki, \u0259rinl\u0259 oturma, g\u0259l bu yana?\n\t- Q\u0131zyet\u0259rl\u0259 m\u0259nim i\u015fim yoxdur, harda, kiminl\u0259 oturur, o bil\u0259r, \u0259ri bil\u0259r. M\u0259n s\u0259ni deyir\u0259m, q\u0131z\u0131m\u0131, g\u0259linimi deyir\u0259m.\n\t- Neyl\u0259k, m\u0259ni deyirs\u0259n, m\u0259n he\u00e7 adam \u00fcz\u00fcn\u0259 d\u0259 \u00e7\u0131xmaram. \u0130st\u0259s\u0259n sabahdan bir ya\u015fmaq da tutaram. Q\u0131z\u0131n, g\u0259lininl\u0259 \u00f6z\u00fcn dan\u0131\u015f.\n\t- Yax\u015f\u0131, dan\u0131\u015faram! \u2013 deyib R\u00fcst\u0259m ki\u015fi P\u0259r\u015fan\u0131 v\u0259 Qara\u015f\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131: - Ay bala, ikic\u0259 d\u0259qiq\u0259liy\u0259 bura g\u0259lin.\n\tS\u0259kin\u0259 \u0259lacs\u0131z halda sand\u0131\u011f\u0131n \u00fcst\u0259 oturub \u0259ll\u0259rini qoynunda \u00e7arpazlad\u0131. Qara\u015f yava\u015f-yava\u015f, P\u0259r\u015fan qa\u00e7araq i\u00e7\u0259ri  girdi. Q\u0131z atas\u0131n\u0131n boynuna sar\u0131nd\u0131:\n\t- Sa\u011f ol, ay d\u0259d\u0259! N\u0259 yax\u015f\u0131 to\u011flunu k\u0259sdin, bu h\u00f6rm\u0259tl\u0259 ki, bunlar g\u0259lib, lap d\u0259v\u0259 d\u0259 k\u0259ss\u0259n azd\u0131r.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi onun qolunu boynundan a\u00e7d\u0131:\n\t- Qara\u015f, o stollar\u0131n birini bu t\u0259r\u0259f\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131n, ikisi qals\u0131n orda, arvadlar burda oturar, ki\u015fil\u0259r orda, qoy yer geni\u015flik olsun.\n\tQara\u015f atas\u0131n\u0131n fikrini d\u0259rhal anlay\u0131b, ba\u015f\u0131na qaynar su t\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015f kimi oldu. P\u0259r\u015fan is\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259nin mahiyy\u0259tini ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259diyind\u0259n ucadan dedi:\n\t- Ay d\u0259d\u0259, o biri ota\u011fa 50 adam yerl\u0259\u015f\u0259r, biz c\u0259misi doqquz adam\u0131q. H\u0259l\u0259 n\u0259n\u0259m be\u015f adaml\u0131q qab-qacaq art\u0131q d\u00fcz\u00fcb ki, bird\u0259n g\u0259l\u0259n oldu. Yox, yox, ham\u0131m\u0131z bir yerd\u0259 oturaca\u011f\u0131q!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi m\u0259s\u0259l\u0259ni dava-dala\u015fs\u0131z h\u0259ll etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131:\n\t- Q\u0131z\u0131m, s\u0259n bir dayan, g\u00f6r\u0259k Qara\u015f n\u0259 deyir. Qara\u015f m\u0259ni ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr. Arvad\u0131n arvad yeri var, ki\u015finin ki\u015fi. Arvad ki, qo\u015fuldu ki\u015fiy\u0259, \u00e7ax\u0131r\u0131 doldurub st\u0259kan-st\u0259kana vurdu, o arvaddan arvad olmaz.\n\tP\u0259r\u015fan yaln\u0131z indi atas\u0131n\u0131n m\u0259qs\u0259dini ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fc, mat-mat bir anas\u0131na, bir Qara\u015fa bax\u0131b \u00e7\u0131\u011f\u0131rmaq, s\u0259s sal\u0131b ham\u0131n\u0131 bura y\u0131\u011fmaq ist\u0259di. Lakin bo\u011faz\u0131 tutuldu, s\u0259si \u00e7\u0131xmad\u0131. Atas\u0131n\u0131n d\u00f6nm\u0259z v\u0259 ac\u0131ql\u0131 bax\u0131\u015flar\u0131 alt\u0131nda qanadlar\u0131 q\u0131r\u0131lm\u0131\u015f kimi ke\u00e7ib anas\u0131n\u0131n yan\u0131nda oturdu, \u00fc\u00e7\u00fc d\u0259 g\u00f6z\u00fcn\u00fc r\u0259ngd\u0259n-r\u0259ng\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n Qara\u015fa dikmi\u015fdi. Qara\u015f\u0131n \u00fcz\u00fc \u0259vv\u0259lc\u0259 qarald\u0131, bu zaman atas\u0131na: - M\u0259n \u00f6z bildiyim kimi ya\u015fayaca\u011fam! \u2013 dem\u0259k ist\u0259di. Sonra \u00fcz\u00fcnd\u0259 a\u011f zolaqlar q\u0131zard\u0131. \u2013 \u018fl \u00e7\u0259k bu c\u0259hal\u0259td\u0259n, ata! Ax\u0131, s\u0259n kolxoz s\u0259dris\u0259n! hans\u0131 zamanda ya\u015fay\u0131rsan?! \u2013 \u018fn ax\u0131rda qara, a\u011f v\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 cizgil\u0259r ke\u00e7di v\u0259 simas\u0131nda q\u0259ti, ayd\u0131n q\u0259rar\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259z t\u0259mkinli ifad\u0259l\u0259ri sabit oldu:\n\t- D\u0259d\u0259, buradak\u0131lar ham\u0131s\u0131 s\u0259nin balalar\u0131nd\u0131r.    \n\t- S\u00f6z\u00fcm yox, o\u011ful, ancaq bizd\u0259 d\u0259 ad\u0259t bel\u0259dir, g\u00f6z\u00fcm \u00f6yr\u0259nib, h\u0259mi\u015f\u0259 g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m ki, toyda, yasda arvad bir t\u0259r\u0259f\u0259 y\u0131\u011f\u0131lar, ki\u015fi bir t\u0259r\u0259f\u0259. \n\t- D\u0259d\u0259, ax\u0131, el\u0259 ad\u0259tl\u0259r var ki, buxov kimi ke\u00e7ib aya\u011f\u0131m\u0131za, olmaz ki, arvadlar\u0131m\u0131z\u0131n da, \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn d\u0259 aya\u011f\u0131m\u0131zdan bu buxovu a\u00e7aq? Bir d\u0259 ki, \u00f6z\u00fcn fikirl\u0259\u015f, camaat biz\u0259 n\u0259 dey\u0259r? \n\t- Camaat biz\u0259 he\u00e7 bir \u015fey dey\u0259 bilm\u0259z, o\u011ful. De g\u00f6r\u00fcm bu k\u0259ndd\u0259 hans\u0131 ev\u0259, hans\u0131 nahara getdin, arvad\u0131 yad ki\u015fi l\u0259 yan-yana oturan g\u00f6rd\u00fcn? B\u00fct\u00fcn rayon bel\u0259dir. M\u0259nd\u0259n d\u0259 yek\u0259 v\u0259zif\u0259 sahibl\u0259rinin, h\u0259tta kommunistl\u0259rin d\u0259 evin\u0259 getmi\u015f\u0259m, \u00e7\u00f6r\u0259yini yemi\u015f\u0259m, amma bir-iki Telli kimisind\u0259n ba\u015fqa arvad \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u0259mi\u015f\u0259m. Uza\u011fa niy\u0259 gedirs\u0259n. el\u0259 birc\u0259 h\u0259ft\u0259 \u0259vv\u0259l ispalkom tutdu qolumdan apard\u0131 evin\u0259, m\u0259nd\u0259n ba\u015fqa \u00fc\u00e7 s\u0259dr d\u0259 vard\u0131, raykomun ikinci katibi d\u0259 oturmu\u015fdu yuxar\u0131 ba\u015fda, bir m\u0259kt\u0259b direktoru, bir aqronom, bir h\u0259kim d\u0259 g\u00f6rd\u00fcm. D\u00f6rd saat oturduq, samovar bo\u015fald\u0131, dolma g\u0259ldi, dolma getdi, kabab g\u0259ldi, plov g\u0259ldi, meyv\u0259 g\u0259ldi. Ax\u0131rda yen\u0259 \u00e7ay verdil\u0259r. Deyn\u0259n g\u00f6z\u0259 bir arvad tayfas\u0131 d\u0259ydi. Ey t\u00f6vb\u0259! Dey\u0259rs\u0259n b\u0259lk\u0259 ispalkom subayd\u0131r, yox, arvad\u0131 oxumu\u015f m\u00fc\u0259llim\u0259, bac\u0131lar\u0131 n\u0259 bilim h\u0259kimxanada i\u015fl\u0259yir, biri d\u0259 g\u00f6z\u0259 d\u0259ym\u0259di. Ancaq h\u0259y\u0259td\u0259n \u00e7\u0131xanda g\u00f6zucu g\u00f6rd\u00fcm ki, ham\u0131s\u0131 evin dal\u0131nda m\u0259tb\u0259xin yan\u0131nda, qayna\u015f\u0131r. M\u0259n geri qalm\u0131\u015fam, ispalkoma n\u0259 deyirs\u0259n? Ad\u0259tdir, o\u011ful, h\u0259r xalq\u0131n bir ad\u0259ti var. Bizd\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259yib ki, arvad ki\u015fiy\u0259 qar\u0131\u015f\u0131b laqq\u0131rt\u0131 vura.\n\t- \u00c7ox pis ad\u0259tdir, d\u0259d\u0259! H\u0259m d\u0259 \u00f6zg\u0259 arvad\u0131na d\u00fcz baxmamaq, \u00f6z arvad\u0131na inanmamaq b\u0259yl\u0259rin ad\u0259tidir. Ax\u0131, d\u00fcnyada s\u0259n\u0259 m\u0259nim bu n\u0259n\u0259md\u0259n yax\u0131n kim var? M\u0259n s\u0259nin o\u011flunam. Yolunda \u00f6l\u00fcm\u0259 d\u0259 ged\u0259r\u0259m, amma m\u0259n bilir\u0259m ki, y\u00fcz il d\u0259 \u0259ll\u0259\u015fs\u0259m, bu n\u0259n\u0259m q\u0259d\u0259r s\u0259n\u0259 qulluq ed\u0259 bilm\u0259r\u0259m. Onun \u00fcr\u0259yind\u0259 el\u0259 bir tel yoxdur ki, s\u0259nsiz ya\u015fas\u0131n, s\u0259nd\u0259n ayr\u0131 d\u00f6y\u00fcns\u00fcn.\n\t- \u018fvv\u0259la, ki\u015fi ad\u0131na g\u00f6r\u0259 arvad saxlar. \u0130kinci d\u0259, b\u0259y\u0259nm\u0259diyin ad\u0259tl\u0259r n\u0259n\u0259ni yetirib. S\u0259n m\u0259n\u0259 qulaq as, arvad\u0131n g\u0259lin vaxt\u0131ndan cilovunu y\u0131\u011f.    \n\t- D\u00fcz qad\u0131n g\u0259lin vaxt\u0131nda da y\u00fcz ki\u015finin aras\u0131nda otursa, \u00fcz\u00fcn\u0259 toz qonmaz, s\u0259n\u0259 olan s\u0259daq\u0259ti bir z\u0259rr\u0259 d\u0259 azalmaz, t\u0259rsin\u0259, ba\u015fqalar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259r, g\u00f6z\u00fc a\u00e7\u0131lar, yax\u015f\u0131 v\u0259 pis s\u00f6zl\u0259ri e\u015fid\u0259r, bacar\u0131ql\u0131 olar. Pis ad\u0259t is\u0259 arvad\u0131n qanadlar\u0131n\u0131 q\u0131r\u0131r, indi d\u0259 bu ad\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 el\u0259 daxmalar var ki, alt\u0131nda minl\u0259rl\u0259 arvadlar\u0131n irad\u0259l\u0259ri bo\u011fulur. \n\t- Dan\u0131\u015f, dan\u0131\u015f! Bel\u0259 ki, s\u0259n deyirs\u0259n, g\u0259r\u0259k m\u0259ni apar\u0131b oturdalar m\u0259hk\u0259m\u0259nin qaba\u011f\u0131nda, dey\u0259l\u0259r qad\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fm\u0259nis\u0259n.\n\t- M\u0259s\u0259l\u0259 s\u0259nd\u0259 deyil, d\u0259d\u0259, pis ad\u0259td\u0259dir. Bayaq dedin ki, ispalkomun evind\u0259 olmusan. M\u0259clisd\u0259 arvad g\u00f6rm\u0259mis\u0259n. \u0130ndi qoy m\u0259n d\u0259 s\u0259n\u0259 alt\u0131ca ay \u0259vv\u0259l Qazax rayonunun \u015e\u0131xl\u0131 k\u0259ndind\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fc deyim. Yad\u0131ndad\u0131r, m\u00fc\u015favir\u0259y\u0259 getmi\u015fdim. Kolxoz s\u0259dri evind\u0259 biz\u0259 qonaql\u0131q verdi. Allaha and olsun, yana\u011f\u0131 lal\u0259 g\u0259linl\u0259r, q\u0131zlar  stolun ba\u015f\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc ki\u015fid\u0259n yax\u015f\u0131 apar\u0131rd\u0131, deyib-g\u00fcl\u00fcr, \u00e7al\u0131b-oynay\u0131rd\u0131. Bu da bir ad\u0259tdir, d\u0259d\u0259. Hans\u0131 yax\u015f\u0131d\u0131r \u2013 o, ya bu? \u018flb\u0259tt\u0259, bu!\n\t- M\u0259nim n\u0259z\u0259rimd\u0259 \u00f6z ad\u0259tim yax\u015f\u0131d\u0131r.\n\t- Yox, o ad\u0259t arvad\u0131 g\u00f6z\u0259g\u00f6r\u00fcnm\u0259z bir \u00e7adra alt\u0131nda \u00e7\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Bu \u00e7adralar\u0131 da\u011f\u0131tmaq laz\u0131md\u0131r, d\u0259d\u0259. Bizim \u00fc\u00e7\u00fcn ay\u0131bd\u0131r ki, evimiz\u0259 qonaq g\u0259l\u0259, arvadlar\u0131m\u0131z\u0131 s\u00fcfr\u0259mizin ba\u015f\u0131nda g\u00f6rm\u0259y\u0259. Yolda\u015f\u0131m\u0131z kimi dey\u0259n-g\u00fcl\u0259n yox, qul kimi ocaqlar\u0131n, m\u0259tb\u0259xl\u0259rin dal\u0131nda t\u0259r t\u00f6k\u0259n g\u00f6r\u0259. Ay\u0131bd\u0131r, d\u0259d\u0259! N\u0259 q\u0259d\u0259r ki, biz arvadlara bel\u0259 bax\u0131r\u0131q, h\u0259l\u0259 \u00e7ox utan\u0131b q\u0131zarmal\u0131 olaca\u011f\u0131q.\n\t\u018flb\u0259tt\u0259, Qara\u015f\u0131n d\u0259lill\u0259ri R\u00fcst\u0259m ki\u015fini fikrind\u0259n d\u00f6nd\u0259rm\u0259di, onu ancaq heyr\u0259t v\u0259 t\u0259\u0259cc\u00fcb\u0259 sald\u0131. Lal-dinm\u0259z, \u00fcz\u00fcyola Qara\u015f onu qaba\u011f\u0131na qoyub g\u00f6r nec\u0259 s\u00f6z ax\u0131n\u0131nda \u00e7alxalad\u0131. \u201cMaya kimi g\u0259lin bel\u0259 ki\u015fid\u0259 ikic\u0259 il d\u00fcz dolansa, \u0259limin dal\u0131n\u0131 yer\u0259 qoyaram ki, m\u0259n d\u00fcnyada he\u00e7 \u015fey bilmir\u0259m\u201d deyib d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. \u018fmr etm\u0259k, \u201cs\u0259sini k\u0259s, get arvadlar\u0131 bu biri ota\u011fa \u00f6t\u00fcr\u201d dem\u0259k ist\u0259di. Raz\u0131 olmasa c\u0259nc\u0259l sal\u0131b m\u0259clisi pozmaq da fikrind\u0259n ke\u00e7di. Lakin \u015e\u0259r\u0259fo\u011flunu xat\u0131rlad\u0131qda susdu, onun yan\u0131nda bel\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259kd\u0259n qorxdu. B\u00fct\u00fcn rayonda abr\u0131n\u0131 apar\u0131b, lap bak\u0131 q\u0259zetl\u0259rind\u0259 d\u0259 yazd\u0131rard\u0131. \u201cAdamlarda n\u0259 qiry\u0259t, n\u0259 d\u0259 etibar qalmay\u0131b\u201d, dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc v\u0259 s\u00f6hb\u0259ti k\u0259sdi:\n\t- Neyl\u0259k, siz dey\u0259n olsun, gedin, oturun ham\u0131n\u0131z bir stolun ba\u015f\u0131nda, n\u0259 bilirsiniz el\u0259yin, ancaq m\u0259nim orda i\u015fim yoxdur! S\u0259n\u0259 is\u0259, Qara\u015f, bir s\u00f6z dey\u0259c\u0259y\u0259m, b\u0259y\u0259nm\u0259diyin atalar d\u00fcz\u0259ldib, yad\u0131nda saxla: \u201cPendiri d\u0259ri saxlar, arvad\u0131 \u0259ri!\u201d    \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi bu s\u00f6zl\u0259ri deyib \u00e7\u0131xd\u0131 v\u0259 birba\u015f \u00f6z ota\u011f\u0131na gedib soyundu, \u00fcz\u00fcqoylu yerin\u0259 y\u0131x\u0131ld\u0131. \n\tS\u0259kin\u0259 ya\u015farm\u0131\u015f g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 Qara\u015f\u0131n aln\u0131ndan \u00f6pd\u00fc:\n\t- Sa\u011f ol, o\u011ful, \u00f6mr\u00fcm uzunu m\u0259ni bu c\u00fcr qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259n olmay\u0131b!\n\tP\u0259r\u015fan is\u0259 sevinc v\u0259 iftixardan b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015f g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 Qara\u015fa baxaraq, yerind\u0259 m\u0131xlan\u0131b qalm\u0131\u015fd\u0131. \u0130ndi Qara\u015f ona n\u0259inki \u00e7ox g\u00f6z\u0259l, h\u0259m d\u0259 \u00e7ox a\u011f\u0131ll\u0131 v\u0259 q\u00fcvv\u0259tli g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc.\n\n\n6\n\n\t- Ay balam, bu ail\u0259 m\u00fc\u015favir\u0259si qurtarmad\u0131m\u0131? \u2013 dey\u0259 N\u0259c\u0259f komsomol astanadan bu biri ota\u011fa boylananda S\u0259kin\u0259 Qara\u015f\u0131n aln\u0131ndan \u00f6p\u00fcb g\u00f6z\u00fcn\u00fcn ya\u015f\u0131n\u0131 silirdi: - G\u0259lin g\u00f6r\u0259k d\u0259, kabab da haz\u0131rd\u0131r. Maya xan\u0131mla Q\u0131zyet\u0259r \u00e7\u0131\u011f\u0131rtman\u0131 da g\u0259tirirl\u0259r, keciks\u0259niz, pay\u0131n\u0131z getdi.\n\tN\u0259 q\u0259d\u0259r yes\u0259n, pay\u0131m\u0131z qalacaqd\u0131r, - dey\u0259 P\u0259r\u015fan onu qar\u015f\u0131lad\u0131. \u2013 Bir to\u011fludur, be\u015f xoruz.\n\t- \u00d6z\u00fcm \u00f6l\u00fcm, el\u0259 i\u015ftaha g\u0259lmi\u015f\u0259m ki, bir to\u011flunu t\u0259k yey\u0259r\u0259m, doydum dem\u0259r\u0259m. G\u0259lin g\u00f6r\u0259k.\n\tOnlar i\u00e7\u0259ri gir\u0259nd\u0259 Maya il\u0259 Q\u0131zyet\u0259r \u015e\u0259r\u0259fo\u011flunun yan\u0131nda oturaraq diqq\u0259tl\u0259 ona qulaq as\u0131rd\u0131lar. O, tez-tez sa\u00e7lar\u0131n\u0131 dala verir, t\u0259miz v\u0259 m\u00fclayim g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 suqovu\u015fana baxaraq, yava\u015f-yava\u015f n\u0259 is\u0259 na\u011f\u0131l edirdi. \u015eirzad kitab \u015fkaf\u0131n\u0131n yan\u0131nda ayaq \u00fcst\u0259 duraraq A\u015f\u0131q \u018fl\u0259sg\u0259ri oxuyurdu. P\u0259r\u015fan Q\u0131zyet\u0259rgil\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131.\n\t- Y\u0259qin \u015e\u0259r\u0259f yolda\u015f maraql\u0131 \u015feyl\u0259r dan\u0131\u015f\u0131r, heyf m\u0259n\u0259 qism\u0259t olmad\u0131.\t\n\t- B\u0259xtind\u0259n k\u00fcs, - dey\u0259 Q\u0131zyet\u0259r ona yan\u0131nda yer el\u0259di. Lakin \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu, ham\u0131n\u0131n y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fckd\u0259:\n\t- Bel\u0259, q\u0131zlar, - dedi, - h\u0259yat \u00e7ox q\u0259rib\u0259dir.\n\tDan\u0131\u015f\u0131qdan ayr\u0131lmaq ist\u0259m\u0259y\u0259n q\u0131zlar fikirli halda aya\u011fa durdular. Q\u0131zyet\u0259r dill\u0259ndi:\n\t- \u00c7ox q\u0259rib\u0259dir.\n\tP\u0259r\u015fan s\u0259bir ed\u0259 bilm\u0259di. Mayadan soru\u015fdu:\n\t- N\u0259d\u0259n dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131?\n\t- Mu\u011fan\u0131n ke\u00e7mi\u015find\u0259n, \u00f6z xatir\u0259l\u0259rini. Sonra s\u0259n\u0259 dan\u0131\u015faram.\n\tS\u0259kin\u0259 \u015e\u0259r\u0259go\u011fluna yuxar\u0131 ba\u015fda yer g\u00f6st\u0259rdi. O, S\u0259kin\u0259nin t\u0259klif etdiyi yer\u0259 ke\u00e7ib ayaq \u00fcst\u0259 durdu:\n\t- B\u0259s R\u00fcst\u0259m ki\u015fi han\u0131? \n\tS\u0259kin\u0259, Qara\u015f v\u0259 P\u0259r\u015fan bax\u0131\u015fd\u0131lar. P\u0259r\u015fan \u00fcsyankar bir fikirl\u0259 a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b olanlar\u0131 dem\u0259k ist\u0259dikd\u0259, S\u0259kin\u0259 onu qabaqlad\u0131:\n\t- Siz \u0259yl\u0259\u015fin, o \u00f6z\u00fcn\u00fc bir az pis hiss edir.\n\t\u015e\u0259r\u0259fo\u011flu narahat oldu:\n\t- N\u0259yidir, b\u0259lk\u0259 h\u0259kim \u00e7a\u011f\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r?\n\t- Bir az ba\u015fa\u011fr\u0131s\u0131 var, h\u0259kimsiz d\u0259 ke\u00e7\u0259r.\n\t- Yox, dostlar, ba\u015f\u0131 a\u011fr\u0131sa da, biz onu bu saat sa\u011faldar\u0131q, h\u0259rar\u0259ti yoxsa, bir piramidon i\u00e7\u0259r, v\u0259ssalam, durub g\u0259l\u0259r stolun ba\u015f\u0131na, piramidon da m\u0259nim cibimd\u0259. Eh, S\u0259kin\u0259 xan\u0131m, bu ba\u015fa\u011fr\u0131lar\u0131 m\u0259nd\u0259n d\u0259 \u0259l \u00e7\u0259kmir, kontuziyadan sonra ba\u015flanand\u0131r. R\u00fcst\u0259m ki\u015finin d\u0259 ba\u015fa\u011fr\u0131s\u0131 el\u0259 l\u0259n\u0259t\u0259 g\u0259lmi\u015f m\u00fcharib\u0259nin n\u0259tic\u0259si olmal\u0131d\u0131r. U\u015faqlar, siz oturun, m\u0259n bir dostuma ba\u015f \u00e7\u0259kim, g\u0259lim.\n\t\u015e\u0259r\u0259fo\u011flu birba\u015f R\u00fcst\u0259m ki\u015finin ota\u011f\u0131na getdi. Qap\u0131n\u0131 taqq\u0131ldad\u0131b i\u00e7\u0259ri ke\u00e7di. Yor\u011fan\u0131 ba\u015f\u0131na \u00e7\u0259kmi\u015f R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u0259vv\u0259lc\u0259 S\u0259kin\u0259 bilib dinm\u0259di, lakin \u015e\u0259r\u0259fo\u011flunun s\u0259sini e\u015fid\u0259n kimi yor\u011fan\u0131 a\u00e7\u0131b yan\u0131 \u00fcst\u0259 \u00e7evrildi.\n\t- \u018fyl\u0259\u015fin, \u015e\u0259r\u0259f yolda\u015f.\n\t- S\u0259n\u0259 n\u0259 oldu? \u2013 dey\u0259 \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu a\u011f k\u0259tili taxt\u0131n yan\u0131na \u00e7\u0259kib, \u0259lini R\u00fcst\u0259m ki\u015finin ba\u015f\u0131na qoydu. \u2013 H\u0259rar\u0259tini \u00f6l\u00e7m\u0259k laz\u0131md\u0131r, ba\u015fa\u011fr\u0131s\u0131 soyuqd\u0259ym\u0259d\u0259n d\u0259 ola bil\u0259r.\n\tDurub qap\u0131dan P\u0259r\u015fan\u0131 s\u0259sl\u0259di, termometr ist\u0259di. P\u0259r\u015fan qa\u00e7araq termometr g\u0259tirdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015finin etiraz\u0131na baxmayaraq, \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu termometri onun qolunun alt\u0131na qoydu, cib saat\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131b n\u0259bzini tutdu v\u0259 sayd\u0131:\n\t- Yetmi\u015f alt\u0131! \u00dcr\u0259yin lap 18 ya\u015fl\u0131 igidin \u00fcr\u0259yi kimi i\u015fl\u0259yir. Ancaq bir az t\u0259l\u0259sir, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr oca\u011f\u0131n ba\u015f\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc istiy\u0259 \u00e7ox vermis\u0259n.   \n\tTermometri g\u00f6t\u00fcr\u00fcb baxd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015finin h\u0259rar\u0259ti yox idi. \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu yen\u0259 \u201cP\u0259r\u015fan\u201d \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b bir st\u0259kan su ist\u0259di. Piramidondan bir d\u0259n\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 i\u00e7irtdi:\n\t- \u0130ndi dur aya\u011fa, ged\u0259k stolun ba\u015f\u0131na.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi etiraz etm\u0259k ist\u0259di, lakin \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu he\u00e7 bir etiraza yol verm\u0259y\u0259n q\u0259tiyy\u0259tl\u0259:\n\t- Nec\u0259 olar bil\u0259r, - dedi, - he\u00e7 olmazsa yar\u0131mca saat otur, biziml\u0259 birc\u0259 q\u0259d\u0259h cavanlar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na qald\u0131r, sonra s\u0259nd\u0259n \u0259l \u00e7\u0259k\u0259rik.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z aya\u011fa durub geyindi. X\u0259st\u0259liyini b\u0259han\u0259 g\u0259tir\u0259r\u0259k \u0259sil s\u0259b\u0259bi a\u00e7mam\u0131\u015f S\u0259kin\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 \u00fcr\u0259yind\u0259 bir yum\u015faql\u0131q hiss ets\u0259 d\u0259, qad\u0131nlar\u0131 ay\u0131rmaq t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcnd\u0259n boyun qa\u00e7\u0131rmas\u0131n\u0131 ona ba\u011f\u0131\u015flaya bilm\u0259di. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 ham\u0131n\u0131n gurultulu hay-k\u00fcy\u00fc alt\u0131nda yem\u0259k ota\u011f\u0131na gir\u0259nd\u0259 tutqun idi, t\u0259bii olaraq, oturanlar tutqunlu\u011fu ba\u015fa\u011fr\u0131s\u0131 il\u0259 izah edirdil\u0259r.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi il\u0259 \u015e\u0259r\u0259fo\u011flunu yuxar\u0131 ba\u015fda, yan-yana oturtmaq ist\u0259yirdil\u0259r. Lakin \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu yan t\u0259r\u0259fi se\u00e7di, aralar\u0131nda da S\u0259kin\u0259y\u0259 yer ay\u0131rd\u0131, ba\u015fda is\u0259 b\u0259y il\u0259 g\u0259lini oturtdu. P\u0259r\u015fan Q\u0131zyet\u0259rl\u0259 \u015eirzad\u0131n aras\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fc. Art\u0131q R\u00fcst\u0259m ki\u015fi he\u00e7 \u015feyl\u0259 raz\u0131la\u015fmasa da, he\u00e7 \u015fey\u0259 etiraz etmirdi. \u201cG\u00f6r\u0259k ax\u0131r\u0131 n\u0259 olacaq!\u201d\n\t\u0130lk q\u0259d\u0259hi \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu qald\u0131rd\u0131. Mayan\u0131n v\u0259 Qara\u015f\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na i\u00e7dil\u0259r. S\u0259kin\u0259 st\u0259kan\u0131 he\u00e7 \u0259lin\u0259 d\u0259 almaq ist\u0259mirdi, lakin hay-k\u00fcyl\u0259 m\u0259cbur etdil\u0259r, st\u0259kan\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb ba\u015fqalar\u0131 il\u0259 st\u0259kan-st\u0259kana vurdu. Ancaq i\u00e7m\u0259di. Bunu t\u0259kid ed\u0259n d\u0259 olmad\u0131, do\u011frudur, N\u0259c\u0259f komsomol burda da zor i\u015fl\u0259tm\u0259k ist\u0259yirdi. \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu onu saxlad\u0131.\n\t- Kim bacarm\u0131r v\u0259 ya ist\u0259mir, i\u00e7m\u0259sin! Zor n\u0259y\u0259 laz\u0131md\u0131r.\n\t\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259 i\u00e7kini sevm\u0259y\u0259n v\u0259 bir st\u0259kandan art\u0131q i\u00e7\u0259nd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011frudan da pis hiss ed\u0259n \u015eirzad bu s\u00f6zd\u0259n tutdu:\n\t- Q\u0131z\u0131l kimi s\u00f6zd\u00fcr! \u015e\u0259rab\u0131 ortal\u0131\u011fa g\u0259tirirl\u0259r, qarn\u0131 doldurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yox, \u00fcr\u0259k a\u00e7maq \u00fc\u00e7\u00fcn. El\u0259l\u0259ri var ki, bir saatda be\u015f \u015f\u00fc\u015f\u0259 bo\u015fald\u0131r, bir q\u0259piklik d\u0259 s\u00f6z dan\u0131\u015fm\u0131r. El\u0259l\u0259ri d\u0259 var ki, be\u015f saatda bir \u015f\u00fc\u015f\u0259 bo\u015fald\u0131r, amma el\u0259 g\u00f6z\u0259l, el\u0259 xo\u015f s\u00f6zl\u0259r dan\u0131\u015f\u0131r ki, adam\u0131n \u00fcr\u0259yi a\u00e7\u0131l\u0131r.  \n\t- Bura bax, ay yolda\u015f, i\u00e7mirs\u0259n, i\u00e7m\u0259, - dey\u0259 N\u0259c\u0259f onu saxlad\u0131. \u2013 Ancaq oxumasan \u0259l \u00e7\u0259km\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m. A\u015f\u0131q, bir \u015fik\u0259st\u0259. R\u00fcst\u0259m day\u0131n\u0131n g\u0259r\u0259k yax\u015f\u0131 saz\u0131 olsun.\n\tP\u0259r\u015fan tez yerind\u0259n s\u0131\u00e7rad\u0131:\n\t- Var, var, bu saat g\u0259tirim, - deyib eyvana \u00e7\u0131xd\u0131, iki d\u0259qiq\u0259 ke\u00e7m\u0259mi\u015f x\u00fcsusi k\u00f6yn\u0259k i\u00e7ind\u0259 saxlanan saz\u0131 g\u0259tirdi v\u0259 \u015eirzada verdi: \n\t- \u00c7al, k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259 q\u0131y vurunca adam i\u00e7ind\u0259 \u00e7al, qoy, sa\u011f ol desinl\u0259r.\n\t\u015eirzad m\u00fclayim v\u0259 siray\u0259tedici bax\u0131\u015flarla P\u0259r\u015fan\u0131 s\u00fcz\u0259r\u0259k saz\u0131 ald\u0131 v\u0259 k\u00f6kl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131, N\u0259c\u0259f Q\u0131zyet\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259tl\u0259:\n\t- \u0130ndi oxuyub oynamam\u0131\u015f bir adam qoymayaca\u011fam qals\u0131n. Ham\u0131 ya \u00e7alacaq, ya oynayacaq, ya oxuyacaq.\n\tM\u0259clisi hay-k\u00fcy b\u00fcr\u00fcd\u00fc: - El\u0259dir ki, var. \u2013 H\u0259tta \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu N\u0259c\u0259fi t\u0259rifl\u0259di d\u0259:\n\t- H\u0259, bax, bel\u0259 ayd\u0131n v\u0259 q\u0259ti, ham\u0131 da \u00f6z t\u0259klifini bilsin.  \n\t- D\u00fcz\u0259lirik d\u0259, yolda\u015f \u015e\u0259r\u0259f, t\u0259nqidi n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131r\u0131q, deyin g\u00f6r\u0259k, n\u0259d\u0259n ba\u015flayaq?\n\tG\u00f6z\u0259ll\u0259m\u0259d\u0259n! \u2013 dey\u0259 P\u0259r\u015fan s\u0259sl\u0259ndi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi qa\u015falt\u0131, ac\u0131ql\u0131-ac\u0131ql\u0131 q\u0131z\u0131na baxd\u0131. P\u0259r\u015fan \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u0259m\u0259zliy\u0259 vurdu.\n\t\u015eirzad aya\u011fa durub saz\u0131 sin\u0259sin\u0259 s\u0131xd\u0131. Sa\u011f \u00fcz\u00fcn\u00fc saza s\u00f6yk\u0259yib, xumarlanan qara g\u00f6zl\u0259rini yumdu v\u0259 mizrab\u0131 siml\u0259rd\u0259 oynatma\u011fa ba\u015flad\u0131. M\u0259clis\u0259 bir anl\u0131\u011fa d\u0259rin s\u00fckut \u00e7\u00f6kd\u00fc. \u015eirzad yem\u0259k stolu il\u0259 divan aras\u0131ndak\u0131 uzun xal\u00e7an\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 s\u00fcz\u0259-s\u00fcz\u0259 \u00e7ald\u0131qca saz\u0131n oynaq, \u015firin, ruhu ox\u015fayan t\u0259ran\u0259l\u0259ri ota\u011fa dolurdu. Xalq ruhunun \u00f6lm\u0259z v\u0259 \u0259b\u0259di dastan\u0131n\u0131 n\u0259ql ed\u0259n, xalq\u0131n sin\u0259sind\u0259n qopub g\u0259l\u0259n bu t\u0259ran\u0259l\u0259r oturanlar\u0131n x\u0259yal\u0131n\u0131 oynad\u0131r, m\u00fc\u0259yy\u0259n h\u0259y\u0259canla doldurur, \u015firin arzular v\u0259 yenilm\u0259z bir h\u0259yat e\u015fqi oyad\u0131rd\u0131. \u00d6mr\u00fcnd\u0259 birinci d\u0259f\u0259 k\u0259nd yerind\u0259 gec\u0259l\u0259y\u0259n, birinci d\u0259f\u0259 saza qulaq asan Maya \u00f6z\u00fcn\u00fc x\u0259yali bir al\u0259md\u0259 hiss edirdi. Ona el\u0259 g\u0259lirdi ki, \u00e7al\u0131nan t\u0259kc\u0259 bir musiqi al\u0259ti deyil, b\u00f6y\u00fck bir orkestrdir. Bu q\u0259d\u0259r oynaq, bu q\u0259d\u0259r z\u0259ngin s\u0259sl\u0259rin  bir al\u0259td\u0259n, bir sin\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131na inanmaq \u00e7\u0259tin idi. Ax\u015famdan b\u0259ri m\u0259clisd\u0259 sakit oturaraq, az dan\u0131\u015fan, az g\u00fcl\u0259n, ham\u0131ya eyni xeyirxah g\u00f6zl\u0259rl\u0259 baxan v\u0259 az n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arpan \u015eirzad, indi ham\u0131n\u0131n diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 idi. Maya birinci d\u0259f\u0259 g\u00f6r\u00fcrm\u00fc\u015f kimi onu s\u00fcz\u00fcrd\u00fc. Onun ilk n\u0259z\u0259rd\u0259 \u00e7ox uzun g\u00f6r\u00fcn\u0259n boyu da indi dey\u0259s\u0259n oturanlar\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fc ox\u015fay\u0131rd\u0131. Do\u011frudan da t\u0259z\u0259, uzunbo\u011faz \u00e7\u0259km\u0259l\u0259rd\u0259, qalife \u015falvarda v\u0259 iki d\u00f6\u015f cibi olan beli k\u0259m\u0259rli yaxal\u0131ql\u0131 k\u00f6yn\u0259kd\u0259 \u015eirzad yara\u015f\u0131ql\u0131 idi. O, ayaqlar\u0131n\u0131 c\u00fctl\u0259y\u0259r\u0259k xal\u00e7an\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 s\u00fcz\u00fcr, g\u00f6z\u0259ll\u0259m\u0259nin \u0259n canl\u0131 yerind\u0259 saz\u0131n b\u00fct\u00fcn siml\u0259rini dindirir v\u0259 bird\u0259n yava\u015f\u0131daraq ortal\u0131qda durub, s\u00f6zl\u0259ri ayd\u0131n s\u00f6yl\u0259yirdi:\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tD\u0259rdim \u00e7oxdur, dindirm\u0259yin, h\u0259z\u0259rat,\t                                  \n\t\t\t\tM\u0259ni bir alag\u00f6z ceyran \u00f6ld\u00fcr\u00fcr.     \n\t                               Q\u0131l\u0131ncs\u0131z, t\u00fcf\u0259ngsiz al\u0131r can\u0131m\u0131,\n                                          Kims\u0259 bilmir, p\u00fcnhan-p\u00fcnhan \u00f6ld\u00fcr\u00fcr.\n\n\tSaz s\u0259sin\u0259 m\u0259m\u0259 deyib p\u0259p\u0259 yemi\u015f, \u00f6mr\u00fcnd\u0259 \u00e7oxlu a\u015f\u0131qlara qulaq asm\u0131\u015f R\u00fcst\u0259m ki\u015finin trubkas\u0131 yen\u0259 d\u0259 s\u00f6nm\u00fc\u015fd\u00fc. Kim bilir, b\u0259lk\u0259 d\u0259 bu s\u0259sl\u0259r onun \u00fcr\u0259yind\u0259 \u00e7oxdan s\u00f6nm\u00fc\u015f tell\u0259ri t\u0259rp\u0259dirdi. P\u0259r\u015fan yerind\u0259 otura bilm\u0259y\u0259r\u0259k, aya\u011fa durdu v\u0259 arxadan atas\u0131n\u0131n boynunu qucaqlayaraq, ba\u015f\u0131n\u0131 ba\u015f\u0131na s\u00f6yk\u0259di, valeh-valeh qulaq asd\u0131.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00e7iyninin \u00fcst\u00fcnd\u0259n q\u0131z\u0131na bax\u0131b trubkas\u0131n\u0259n ucu il\u0259 balaca, d\u00fcz burnuna toxundu:\n\t- A\u011fz\u0131n\u0131 yum, ay\u0131bd\u0131r... \n\tQ\u0131pq\u0131rm\u0131z\u0131 q\u0131zarm\u0131\u015f P\u0259r\u015fan atas\u0131n\u0131n yan\u0131ndan \u00e7\u0259kilib anas\u0131na q\u0131s\u0131ld\u0131. S\u0259kin\u0259 g\u00f6zalt\u0131 ona bir n\u0259z\u0259r sal\u0131b, he\u00e7 bir s\u00f6z dem\u0259d\u0259n yan\u0131nda oturtdu... \u015eirzad g\u00f6z\u0259ll\u0259m\u0259ni qurtar\u0131b dayananda ham\u0131 bir a\u011f\u0131zdan \u201csa\u011f ol, sa\u011f ol, ay \u015eirzad!\u201d deyib q\u0131\u015fq\u0131rd\u0131. S\u0259sl\u0259r k\u0259sil\u0259nd\u0259 is\u0259 ham\u0131 fikr\u0259 getmi\u015fdi, he\u00e7 k\u0259s xalq\u0131n sin\u0259sind\u0259 yuva salm\u0131\u015f y\u00fcks\u0259k m\u0259nalar v\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s duy\u011fular d\u00fcnyas\u0131n\u0131n sazla a\u00e7\u0131lan qap\u0131s\u0131ndan geri d\u00f6nm\u0259k, ayr\u0131lmaq ist\u0259mirdi.\n\n\n7\n\n\tM\u0259clis t\u0259z\u0259c\u0259 q\u0131z\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flay\u0131rd\u0131 ki, R\u00fcst\u0259m ki\u015finin iti bir-iki a\u011f\u0131z ah\u0259st\u0259c\u0259 h\u00fcr\u00fcb s\u0259sini k\u0259sdi. Qara\u015f itin kim\u0259 h\u00fcrd\u00fcy\u00fcn\u00fc bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yerind\u0259n qalxmaq ist\u0259y\u0259nd\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi saxlad\u0131:\n\t- Getm\u0259, g\u0259l\u0259n Yast\u0131 Salmand\u0131r, Qurdbasan ona h\u0259mi\u015f\u0259 bel\u0259 h\u00fcr\u0259r.\n\tDo\u011frudan da iki d\u0259qiq\u0259 ke\u00e7m\u0259mi\u015f eyvanda ayaq s\u0259sl\u0259ri s\u0259si e\u015fidildi v\u0259 evin qap\u0131s\u0131 yava\u015fca a\u00e7\u0131ld\u0131. Ham\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fc, ba\u015f\u0131n\u0131 astanadan i\u00e7\u0259ri salaraq, yar\u0131 \u0259yili halda qap\u0131dan boylanan qaraqa\u015f v\u0259 lopa b\u0131\u011fl\u0131 adama dikildi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi aya\u011fa durdu:\n\t- Ay Salman, i\u00e7\u0259ri buyur, qap\u0131n\u0131n aras\u0131ndan boylanma.\n\tBoylanm\u0131ram, buyuraca\u011fam, yolda\u015f s\u0259dr, - dey\u0259 Salman k\u00f6hn\u0259 dost v\u0259 aralar\u0131 a\u00e7\u0131q olan bir adam kimi cavab verdi. Sa\u011f \u0259li boz pay\u0131z paltosunun cibind\u0259, sol \u0259lind\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 lentind\u0259n tutdu\u011fu yumru bir qutu i\u00e7\u0259ri girdi. B\u00fct\u00fcn oturanlar\u0131 bir-bir s\u00fcz\u0259r\u0259k t\u0259l\u0259sm\u0259d\u0259n salam verdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u0259lini havada silk\u0259l\u0259di:\n\t- T\u0259brik edir\u0259m, yolda\u015f R\u00fcst\u0259mov, - dedi v\u0259 n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcns\u0259 o biri ota\u011fa ke\u00e7m\u0259k ist\u0259y\u0259n S\u0259kin\u0259ni saxlad\u0131:\n\t- S\u0259kin\u0259 xala, m\u00fcbar\u0259k olsun, g\u00f6z\u00fcn ayd\u0131n olsun.\n\tS\u0259kin\u0259d\u0259n cavab alaraq t\u0259l\u0259sm\u0259d\u0259n Qara\u015fa v\u0259 Mayaya yax\u0131nla\u015fd\u0131. Mayan\u0131n \u0259lini s\u0131x\u0131b g\u00f6zl\u0259rinin i\u00e7in\u0259 baxd\u0131:\n\t- Xo\u015f g\u0259lmisiniz bizim ev\u0259, bizim Mu\u011fana, aya\u011f\u0131n\u0131z y\u00fcng\u00fcl olsun, \u00fcz\u00fcn\u00fcz kimi nurlu olsun.\n\tX\u0259yal, h\u0259y\u0259can v\u0259 sevincl\u0259rd\u0259n yorulma\u011fa ba\u015flayan Maya, art\u0131q adamlar\u0131 bir-birind\u0259n ay\u0131ran cizgil\u0259ri se\u00e7\u0259 bilmirdi. Yeni g\u00f6rd\u00fcy\u00fc adamlar\u0131n sif\u0259ti g\u00f6zl\u0259rind\u0259 dumanl\u0131 bir siluet kimi titr\u0259yib bir-birin\u0259 qar\u0131\u015f\u0131r, x\u0259yal\u0131nda ayd\u0131n bir iz burax\u0131rm\u0131rd\u0131. Salman\u0131n da ad\u0131 maraqdan b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015f v\u0259 i\u015f\u0131qlanm\u0131\u015f g\u00f6zl\u0259ri bu dumanl\u0131 simalara qar\u0131\u015f\u0131b itdi. Salman is\u0259 x\u00fcsusi bir diqq\u0259tl\u0259 Mayan\u0131n a\u00e7\u0131q \u00e7\u0259hray\u0131 ip\u0259k paltarda olduqca yara\u015f\u0131ql\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u0259n g\u0259rd\u0259nin\u0259 baxd\u0131. M\u0259rm\u0259r kimi a\u011f boynunu yalayan buruq tell\u0259rini, \u00e7iynind\u0259ki \u00fc\u00e7bucaql\u0131 z\u0259rif yayl\u0131\u011f\u0131n alt\u0131ndan x\u0259fifc\u0259 qabaran d\u00f6\u015fl\u0259rini s\u00fczd\u00fc.\n\t- Siz\u0259 layiq b\u0259x\u015fi\u015f tapmaq, \u00e7\u0259tindir, g\u0259lin xan\u0131m. Lap almaz par\u00e7as\u0131 g\u0259ls\u0259 yan\u0131n\u0131zda par\u0131lt\u0131s\u0131n\u0131 itir\u0131c\u0259k. Buna baxmayaraq, c\u0259sar\u0259t edib siz\u0259 h\u0259diyy\u0259 g\u0259tirmi\u015f\u0259m, n\u00f6qsan\u0131na baxmay\u0131n, - dedi v\u0259 iki\u0259lli tutdu\u011fu bir qutunu ona uzatd\u0131.\n\tMaya \u00f6z\u00fcn\u00fc itirib qald\u0131, bilm\u0259di q\u0259bul etsin, yoxsa etm\u0259sin, \u00e7\u00fcnki n\u0259 bel\u0259 bir hadis\u0259y\u0259 rast g\u0259lmi\u015fdi, n\u0259 d\u0259 bel\u0259 \u015fey e\u015fitmi\u015fdi. Yax\u015f\u0131d\u0131r ki, Salman tez \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu tapd\u0131, qutunu Maya il\u0259 Qara\u015f\u0131n aras\u0131na, sto\u0131un \u00fcst\u00fcn\u0259 qoydu. \u00dczr ist\u0259r kimi S\u0259kin\u0259y\u0259 d\u00f6nd\u00fc.\n\t- K\u0259nd yeridir d\u0259, S\u0259kin\u0259 xala, g\u00fcn ki batd\u0131, h\u0259r yan ba\u011flan\u0131r, bir \u015fey tapmaq olmur.    \n\t- He\u00e7 o da laz\u0131m deyildi, - deyib S\u0259kin\u0259 qa\u015flar\u0131n\u0131 \u00e7ataraq cavab verdi.\n\t- M\u0259s\u0259l\u0259 \u015feyd\u0259 deyil ki, ay S\u0259kin\u0259 xala, m\u0259s\u0259l\u0259 h\u00f6rm\u0259td\u0259dir, h\u0259r \u015feyin \u00fcr\u0259kd\u0259n g\u0259lm\u0259sind\u0259dir. \u0130ki adam\u0131n \u00fcr\u0259yi bir-birin\u0259 yatd\u0131, balaca bir \u00e7\u00f6p d\u0259 q\u0131z\u0131ldan qiym\u0259tli olur.\n\t- Ay Salman, n\u0259 g\u0259tirmis\u0259n sa\u011f ol, f\u0259ls\u0259f\u0259 a\u00e7ma g\u00f6r\u0259k, - dey\u0259 N\u0259c\u0259f yan\u0131nda ona yer g\u00f6st\u0259rdi.\n\t- A\u00e7\u0131n, a\u00e7\u0131n g\u00f6r\u0259k i\u00e7ind\u0259 n\u0259 var? \u2013 dey\u0259 Q\u0131zyet\u0259r q\u0131\u015fq\u0131rd\u0131. Salman Qara\u015fa d\u00f6nd\u00fc, b\u0259rk-b\u0259rk \u0259lini s\u0131\u0131xd\u0131, h\u0259tta dayana bilm\u0259yib, onu qucaqlad\u0131 v\u0259 \u00f6pd\u00fc d\u0259. Q\u0131zyet\u0259r lentind\u0259n tutub qutunu \u00f6z\u00fcn\u0259 t\u0259r\u0259f s\u00fcr\u00fcd\u00fc: - Ver g\u00f6r\u0259k i\u00e7ind\u0259 n\u0259 var? \u2013 deyib a\u00e7d\u0131.\n\t- B\u0259x\u015fi\u015f bel\u0259 olar ey! \n\tArvad\u0131n\u0131n oynaq t\u0259bi\u0259tind\u0259n xo\u015flanan, a\u00e7\u0131q h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rini sevinc v\u0259 zarafatla qar\u015f\u0131layan N\u0259c\u0259f:\n\t- Ay q\u0131z ey, \u015fey \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcr\u0259yin getm\u0259sin, ha, - dedi, - yoxsa bu Salman s\u0259ni h\u0259diyy\u0259 i\u00e7ind\u0259 basd\u0131rar.\n\tSalman \u0259lini qald\u0131r\u0131b g\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00fcst\u0259 qoydu:\n\t- N\u0259 olar, Q\u0131zyet\u0259r xan\u0131m\u0131n h\u0259diyy\u0259si m\u0259nim bu g\u00f6zl\u0259rim \u00fcst\u0259!  \n\t- Yax\u015f\u0131, s\u0259xav\u0259tini g\u00f6st\u0259rm\u0259, qoy g\u00f6r\u0259k n\u0259 g\u0259tirmis\u0259n, - N\u0259c\u0259f qutunu g\u00f6t\u00fcrm\u0259k ist\u0259di.\n\tQ\u0131zyet\u0259r verm\u0259di:\n\t- Bayaqdan m\u0259n\u0259 la\u011f el\u0259yirdi, indi \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00fcr\u0259yi gedir. Vermiy\u0259c\u0259y\u0259m baxasan.\t\n\t- Yax\u015f\u0131, yax\u015f\u0131, ver g\u00f6r\u0259k Salman n\u0259 g\u0259tirib.\n\tQ\u0131zyet\u0259r qollar\u0131n\u0131 qutunun \u00fcst\u00fcnd\u0259n g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Ham\u0131 bir \u0259yl\u0259nc\u0259y\u0259 \u00e7evrilmi\u015f qutulara baxd\u0131: biri \u201cQ\u0131rm\u0131z\u0131 Moskva\u201d \u0259tri, o biri m\u00fcxt\u0259lif \u015fokolad konfetl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t idi. N\u0259c\u0259f \u015fokolad qutusunu \u0259lin\u0259 al\u0131b Q\u0131zyet\u0259r\u0259 t\u0259d\u0259f uzatd\u0131:\n\t- Bilir\u0259m, k\u00f6nl\u00fcnd\u0259n ke\u00e7ir, g\u00f6t\u00fcr, \u015fokolad g\u00f6r\u0259nd\u0259 \u00fcr\u0259yin gedir.\n\tQ\u0131zyet\u0259r \u015fokoladdan birini g\u00f6t\u00fcr\u00fcb a\u011fz\u0131na qoydu:\n\t- Ay Salman, bunlar\u0131 hardan tapm\u0131san?\n\tSalman\u0131n g\u00f6zl\u0259rind\u0259 bir raz\u0131l\u0131q, bir f\u0259r\u0259h vard\u0131. H\u0259r iki \u0259liyl\u0259 b\u0131\u011flar\u0131n\u0131 tumarlay\u0131b Q\u0131zyet\u0259r\u0259 v\u0259 sonra P\u0259r\u015fana baxd\u0131:\n\t- Moskvaya ged\u0259nd\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131m. Ba\u015f\u0131n\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn, ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 i\u015fl\u0259tm\u0259k ist\u0259mi\u015f\u0259m, \u0259lim g\u0259lm\u0259yib. El\u0259 bil \u00fcr\u0259yim\u0259 damm\u0131\u015fd\u0131 ki, xeyir i\u015f olacaq, saxlay\u0131rd\u0131m. G\u00f6r nec\u0259 yerin\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. \n\tH\u0259diyy\u0259 \u0259ld\u0259n-\u0259l\u0259 g\u0259zib t\u0259rifl\u0259ndikc\u0259 Salman g\u00fcl\u00fcb-a\u00e7\u0131l\u0131r, anla\u015f\u0131lmaz bir h\u0259v\u0259sl\u0259 Mayadan \u201csa\u011f ol\u201d e\u015fitm\u0259k ist\u0259yirdi.\n\t26 ya\u015f\u0131n\u0131 bitir\u0259n Salman Bak\u0131dan Moskvaya q\u0259d\u0259r \u00e7ox yerl\u0259rd\u0259 olmu\u015f, \u00e7ox q\u0131zlar, qad\u0131nlar g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc, buna baxmayaraq Mayaya baxd\u0131qca baxmaq ist\u0259yir, \u201cn\u0259 m\u0259lah\u0259tli \u015feydir\u201d, deyib d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc; onu Qara\u015fla m\u00fcqayis\u0259 etdikd\u0259 is\u0259 \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 dedi: \u201cArmudun yax\u015f\u0131s\u0131n\u0131 me\u015f\u0259d\u0259 \u00e7aqqal yey\u0259r\u201d. Salman bu k\u0259ndd\u0259 do\u011fulmu\u015fdu. H\u0259l\u0259 14 ya\u015f\u0131 olanda atas\u0131 onu Bak\u0131ya apard\u0131 v\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 texnikumuna d\u00fcz\u0259ltdi. Lakin sonralar x\u0259b\u0259r \u00e7\u0131xd\u0131 ki, Salman di\u015f texniki olub. 17 ya\u015f\u0131nda o \u201carvad i\u015fidir\u201d dey\u0259 bu s\u0259n\u0259ti atd\u0131, teatr texnikumuna daxil oldu. \u0130ki il d\u0259 orada oxuyaraq \u201cartistlik n\u0259 s\u0259n\u0259tdir\u201d deyib onu da yar\u0131m\u00e7\u0131q qoydu. Bak\u0131da hans\u0131 idar\u0259d\u0259 is\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat m\u00fcdiri i\u015fl\u0259di v\u0259 bu i\u015fd\u0259 m\u0259har\u0259t g\u00f6st\u0259rdi. \u201cM\u00f6hk\u0259m s\u0259n\u0259tim olsun\u201d dey\u0259 buradan m\u00fchasiblik kurslar\u0131na getdi, qurtar\u0131b m\u00fchasib k\u00f6m\u0259k\u00e7isi oldu. Yaln\u0131z 5 il \u0259vv\u0259l atas\u0131 v\u0259fat ed\u0259nd\u0259 Mu\u011fana qay\u0131tdi. Zir\u0259kliyi, bacar\u0131\u011f\u0131 v\u0259 dilav\u0259rliyi il\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin n\u0259z\u0259rini c\u0259lb etdi. O, muhasiblikd\u0259n ba\u015fqa yax\u015f\u0131 ma\u015f\u0131n s\u00fcr\u00fcr, bir az tar v\u0259 piano da \u00e7ala bilirdi. Kolxozda birinci iki ili hesabdar v\u0259zif\u0259sini apard\u0131, indi \u00fc\u00e7 ildir ki, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi etibar g\u00f6st\u0259rib onu m\u00fchasib t\u0259yin etmi\u015fdir. Bir il \u0259vv\u0259l R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00f6z\u00fc il\u0259 birlikd\u0259 onu da Moskvaya, K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 S\u0259rgisin\u0259 aparm\u0131\u015fd\u0131. Bel\u0259likl\u0259, Salman buradak\u0131 ya\u015f\u0131dlar\u0131 v\u0259 tay-tu\u015flar\u0131n\u0131n ham\u0131s\u0131ndan \u00e7ox \u015fey g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc, t\u0259cr\u00fcb\u0259li idi.\n\tG\u0259tirdiyi h\u0259diyy\u0259l\u0259rin t\u0259rifi qurtaran kimi Salman qa\u00f6\u0131ya getdi, ba\u015f\u0131n\u0131 eyvana \u00e7\u0131xar\u0131b q\u0131\u015fq\u0131rd\u0131:\n\t- Ay Yarm\u0259mm\u0259d!\n\t\u00c7\u00f6ld\u0259n s\u0259s g\u0259ldi:\n\t- B\u0259li, b\u0259li! Burdayam, burdayam!\n \t- Orada kimi g\u00f6zl\u0259yirs\u0259n, qalx yuxar\u0131 g\u00f6r\u0259k.   \n\t- \u018fman\u0259ti d\u0259 g\u0259tirim, yoxsa \u00f6z\u00fcm g\u0259lim? \u2013 dey\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 q\u0131\u015fq\u0131rd\u0131.\n\t- G\u0259tir, g\u0259tir!\n\t- Daha n\u0259 var? \u2013 dey\u0259 N\u0259c\u0259f istehzal\u0131 bir ifad\u0259 il\u0259 Salmandan soru\u015fdu.\n\tG\u00f6r\u00fcn\u00fcr Salman N\u0259c\u0259fin sual\u0131ndak\u0131 istehzan\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fc.\n\t- Ay N\u0259c\u0259f, g\u0259tir\u0259nd\u0259n soru\u015f, m\u0259n n\u0259 bilim, - deyib g\u00fcld\u00fc.\n\tYarm\u0259mm\u0259din \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259l nazik uzun bo\u011faz\u0131 astanadan bu t\u0259r\u0259f\u0259 ke\u00e7di. Daima h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n g\u00f6zl\u0259ri i\u015f\u0131lday\u0131r, aln\u0131ndan t\u0259r ax\u0131rd\u0131, \u015fapkas\u0131n\u0131n g\u00fcnl\u00fcy\u00fc sa\u011f qula\u011f\u0131n\u0131n dibin\u0259 s\u00fcr\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc, sol \u00e7iynind\u0259 i\u00e7i dolu bir xurcun vard\u0131. Adamlar\u0131 g\u00f6r\u0259n Yarm\u0259mm\u0259d  \u00f6z\u00fcn\u00fc itirdi, bir aya\u011f\u0131 \u00e7\u00f6ld\u0259, bir aya\u011f\u0131 i\u00e7\u0259rid\u0259 t\u0259r\u0259dd\u00fcdl\u0259 dayand\u0131. \u015eapkas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131b salam verdi. Lakin cavab yerin\u0259 ham\u0131 q\u0259hq\u0259h\u0259 il\u0259 g\u00fcld\u00fc. Do\u011frudan da bu saat Yarm\u0259mm\u0259d \u00e7ox g\u00fcl\u00fcnc v\u0259ziyy\u0259td\u0259 idi. Xurcun \u00e7iynini \u0259zirdi, nazik v\u0259 azca \u0259yri belini bir az da \u0259ymi\u015fdi. Boynu armud sapla\u011f\u0131 kimi uzanm\u0131\u015fd\u0131, bu nazik v\u0259 ar\u0131q boynun \u00fcst\u00fcnd\u0259ki ba\u015f\u0131 xeyli uzunsov idi. \u00c7\u0131x\u0131q aln\u0131n\u0131n alt\u0131ndak\u0131 g\u00f6zl\u0259ri qaranl\u0131\u011fa a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bir c\u00fct de\u015fiy\u0259 ox\u015fay\u0131rd\u0131. Yarm\u0259mm\u0259d sualedici n\u0259z\u0259rl\u0259 gah Salmana, gah R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 bax\u0131rd\u0131:\n\t- N\u0259 var, ay Yarm\u0259mm\u0259d, orda niy\u0131 durmusan? \u2013 dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi trubkan\u0131 a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131xarmadan soru\u015fdu: - O xurcunda n\u0259 var?\n\t- R\u00fcst\u0259m day\u0131, to\u011fludur, \u00f6z to\u011flum. Qara\u015f balan\u0131n xeyir i\u015find\u0259 qurban k\u0259smi\u015f\u0259m.    \n\tN\u0259c\u0259f aya\u011fa durdu:\n\t- Ay ki\u015fi, lap m\u00f6c\u00fcz\u0259dir ki! H\u0259l\u0259 bu vaxta q\u0259d\u0259r bu Yarm\u0259mm\u0259din qap\u0131s\u0131n\u0131n hayana a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bil\u0259n yoxdur. \u00c7\u00f6r\u0259yinin dad\u0131n\u0131, \u00e7ay\u0131n\u0131n r\u0259ngini bil\u0259n yoxdur. M\u00f6c\u00fcz\u0259dir!\n\tS\u0259kin\u0259 ciddi v\u0259 ona yara\u015fmayan bir qa\u015fqabaqla:\n\t- Laz\u0131m deyil, Yarm\u0259mm\u0259d; - dedi, - to\u011flumuz da var, \u0259timiz d\u0259. Apar evin\u0259.\n\tYarm\u0259mm\u0259d yalvar\u0131c\u0131 g\u00f6zl\u0259rini R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcz\u00fcn\u0259 dikdi:\n\t- R\u00fcst\u0259m day\u0131, bel\u0259 g\u00fcnd\u0259 qap\u0131dan pay qaytarmaq olmaz. M\u0259ni vurub, \u00f6ld\u00fcrs\u0259n bundan yax\u015f\u0131d\u0131r!\n\tS\u0259kin\u0259 \u00fcz\u00fcn\u00fc Salmana tutdu: \n\t- Bunu nec\u0259 g\u0259tirmis\u0259n, el\u0259 d\u0259 apar qoy evin\u0259, deyir\u0259m!\n\tB\u00fct\u00fcn bu m\u0259nz\u0259r\u0259 oturanlara t\u0259sir etmi\u015fdi, Mayaya is\u0259 ham\u0131dan art\u0131q. Onun Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 yaz\u0131\u011f\u0131 g\u0259lir, S\u0259kin\u0259nin bel\u0259 amans\u0131zl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 s\u0259rtliyini he\u00e7 c\u00fcr anlaya bilmirdi.\n\t- S\u0259nn\u0259n\u0259m, ay Salman! \u2013 dey\u0259 S\u0259kin\u0259 bir d\u0259 s\u0259sl\u0259ndi. \n\t- Ay S\u0259kin\u0259 xala, n\u0259 olub m\u0259g\u0259r? Adam adam\u0131n xeyird\u0259, \u015f\u0259rd\u0259 qap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7ar, pay g\u0259tir\u0259r, pay aparar. S\u0259n ki, d\u00fcnya g\u00f6rm\u00fc\u015f adamsan. B\u0259lk\u0259 s\u0259n qorxursan ki, Yarm\u0259mm\u0259d \u0259lini yana ata, kolxozun anbar\u0131na sala, he\u00e7 qorxma. G\u00f6z\u00fcm\u00fcn qaba\u011f\u0131nda \u00f6z dam\u0131ndan \u00e7\u0131xar\u0131b k\u0259sdi, soydu, \u015faqqalad\u0131, doldurdu xurcuna. Var\u0131n ver\u0259n utanmaz, dey\u0259rl\u0259r. Bunun da var\u0131 budur, qanaca\u011f\u0131 bel\u0259dir.\n\t- Var\u0131 da bol olsun, qanaca\u011f\u0131 da. Biz\u0259 laz\u0131m deyil, apar, geri qaytar! \u2013 dey\u0259 S\u0259kin\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 t\u0259r\u0259f yeriy\u0259nd\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi qolundan tutub saxlad\u0131. \u0130r\u0259li ke\u00e7di:\n\t- Neyl\u0259k, g\u0259tirmis\u0259n, g\u0259tirmis\u0259n. Sa\u011f ol. D\u00fc\u015f\u00fcrt a\u015fa\u011f\u0131, oca\u011f\u0131n ba\u015f\u0131na, - S\u0259kin\u0259y\u0259 d\u00f6nd\u00fc, - arvad, g\u0259l Yarm\u0259mm\u0259din to\u011flusundan bir kabab \u00e7\u0259k\u0259k.\n\t\u00dcz-g\u00f6z\u00fcnd\u0259ki narazl\u0131\u011f\u0131 gizl\u0259tm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan S\u0259kin\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin dal\u0131nca eyvana \u00e7\u0131xd\u0131 v\u0259 orda \u00fcr\u0259yini bo\u015faltd\u0131.\n\t- M\u0259n o \u0259t\u0259 \u0259l vurmayaca\u011fam!  \n\t- Ay arvad, vallah, m\u0259n bilmir\u0259m bu evd\u0259 n\u0259 olub? \u0130ti d\u0259 bu halda qap\u0131dan geri qaytarmazlar. S\u0259ni adam bilib qap\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b, indi s\u0259sini \u00e7\u0131xarma, sabah bir to\u011flusunun \u0259v\u0259zin\u0259 ikisini ver\u0259r\u0259m. Qoltu\u011funa verib geri qaytarmaq bo\u011faz\u0131ndan tutub  \u00f6ld\u00fcrm\u0259kd\u0259n pisdir.\n\t- S\u00f6z\u00fcm payda deyil, bilirs\u0259n ki, ondan z\u0259hl\u0259m gedir. El\u0259 Salmandan da. Durdu\u011fu yerd\u0259 adam\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 h\u0131r\u0131lday\u0131r.\n\t- Z\u0259hl\u0259n gets\u0259 d\u0259, hirsini ye. Nec\u0259 ki, m\u0259n yedim. Bel\u0259 g\u00fcnd\u0259 qap\u0131na z\u0259h\u0259r d\u0259 g\u0259tirs\u0259 g\u0259r\u0259k udasan. Ax\u0131, ad\u0259t var. Qaytararsan, dal\u0131nca min s\u00f6z dey\u0259rl\u0259r. Ad\u0131n qalar xeyr\u0259-\u015f\u0259r\u0259 yaramaz.\n\t  - Bizi tan\u0131yan a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b el\u0259 s\u00f6z dem\u0259z. Ham\u0131 bilir ki, he\u00e7 k\u0259sin yax\u015f\u0131 v\u0259 pis g\u00fcn\u00fcnd\u0259 dalda gizl\u0259nm\u0259mi\u015fik. Onu da bilirl\u0259r ki, x\u0259mirim\u0259 \u00f6zg\u0259 mayas\u0131 qatmam\u0131\u015fam. Bir d\u0259 ola ki, Yarm\u0259mm\u0259d kimi t\u00fclk\u00fcn\u00fcn mayas\u0131n\u0131.\n \t- Arvad, s\u0259nd\u0259n xahi\u015f edir\u0259m, \u0259buc\u0259hl olma, S\u00f6z\u00fc k\u0259s, get bir-iki \u015fi\u015f kabab d\u00fcz\u0259lt, qoy qonaqlar\u0131n qaba\u011f\u0131na. \n\t- \u00d6z\u00fcn d\u00fcz\u0259lt, m\u0259n \u0259limi o \u0259t\u0259 vurmayaca\u011fam! \u2013 deyib S\u0259kin\u0259 geri qay\u0131td\u0131 v\u0259 p\u0259rtliyini gizl\u0259tm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn zorla g\u00fcl\u00fcms\u0259y\u0259r\u0259k i\u00e7\u0259ri girdi. Bu zaman Salman ayaq \u00fcst\u0259 durub q\u0259d\u0259h qald\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Onun tostuna qulaq asan adamlar S\u0259kin\u0259y\u0259 g\u00f6zucu bax\u0131b yen\u0259 g\u00f6zl\u0259rini a\u011fz\u0131na dikdil\u0259r.\n\tS\u00fcfr\u0259 ba\u015f\u0131nda oturub tost dem\u0259kd\u0259 Salman b\u00fct\u00fcn rayonda m\u0259\u015fhur idi. Sar\u0131 yun kostyum, boynu qalstuklu a\u011f k\u00f6yn\u0259k onun bu\u011fday\u0131, yast\u0131 \u00fcz\u00fcn\u00fc i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131r, r\u0259ngini a\u00e7\u0131rd\u0131. O, \u00fcz\u00fcn\u00fc q\u0131rxd\u0131rm\u0131\u015f, boynunun dal\u0131n\u0131, qulaqlar\u0131n\u0131n dibini t\u0259mizl\u0259mi\u015f, buruq-buruq qara yum\u015faq sa\u00e7lar\u0131n\u0131 s\u0259liq\u0259 il\u0259 daram\u0131\u015fd\u0131, pudralanm\u0131\u015f, \u0259tirl\u0259nmi\u015fdi. Bu g\u00f6rk\u0259mi il\u0259 xalis \u015f\u0259h\u0259rliy\u0259 ox\u015fay\u0131rd\u0131. Maya ilk n\u0259z\u0259rd\u0259 onun rayon i\u015f\u00e7isi, yaxud k\u0259nd m\u00fc\u0259llimi v\u0259 ya h\u0259kim oldu\u011funu guman etmi\u015fdi. Salman penc\u0259yinin \u0259t\u0259kl\u0259rini a\u00e7araq durub ilk bad\u0259sini Qara\u015f v\u0259 Mayan\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na i\u00e7\u0259nd\u0259, Qara\u015f\u0131 \u0259n g\u00f6z\u0259l s\u00f6zl\u0259rl\u0259 t\u0259rifl\u0259y\u0259nd\u0259 Maya yava\u015fca soru\u015fdu:\n\t- Bu kimdir, Qara\u015f?\n\tQara\u015f dey\u0259nd\u0259 ki, m\u00fchasibdir, Maya t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndi:\n\t- He\u00e7 g\u00fcman etm\u0259k olmaz, m\u0259d\u0259ni adama ox\u015fay\u0131r. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr qabiliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 yer tutmur?\n\tQara\u015f cavab verm\u0259yib yaln\u0131z g\u00fcl\u00fcms\u0259di v\u0259 t\u0259mkinli, s\u0259birli g\u00f6zl\u0259rini hara is\u0259 dikib qulaq asma\u011fa ba\u015flad\u0131. Mayan\u0131n \u00fcr\u0259yind\u0259 ani olaraq sevdal\u0131 hissl\u0259r qaynad\u0131, Qara\u015f\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, t\u0259mkini, a\u011f\u0131ll\u0131 v\u0259 s\u0259birli g\u00f6zl\u0259rl\u0259 ham\u0131ya qulaq asmas\u0131, hissl\u0259rini v\u0259 fikirl\u0259rini ifad\u0259 etm\u0259kd\u0259 d\u00f6z\u00fcml\u00fc olmas\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00f6z\u0259l idi!\n\t\u015e\u0259r\u0259fo\u011flu bad\u0259sini g\u00f6t\u00fcr\u00fcb aya\u011fa durduqda Mayan\u0131n fikirl\u0259ri q\u0131r\u0131ld\u0131. \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu:\n\t- Yolda\u015flar! \u2013 dedi, - d\u00fcnyada bir s\u00f6z var ki, m\u0259n onu b\u00fct\u00fcn s\u00f6zl\u0259rd\u0259n \u0259ziz tuturam: dostluq! Kimin ki yax\u015f\u0131 dostu var, o xo\u015fb\u0259xtdir. Dostluq h\u0259r adam\u0131n \u00fcr\u0259yin\u0259 sevinc g\u0259tirir, \u015fadl\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r. M\u0259nd\u0259n soru\u015fsalar ki, d\u00fcnyada \u0259n b\u0259db\u0259xt adam kimdir, dey\u0259r\u0259m dostu olmayan adam. M\u0259n e\u015fid\u0259nd\u0259 ki, Qara\u015f evl\u0259nmi\u015fdir, evd\u0259 otura bilm\u0259dim. Bura g\u0259lm\u0259yi \u00f6z\u00fcm\u0259 borc bildim, \u00e7\u00fcnki R\u00fcst\u0259m ki\u015fi il\u0259 m\u0259n dostam. H\u0259m d\u0259 bizim dostlu\u011fumuzun mayas\u0131 m\u00f6hk\u0259mdir: a\u011f\u0131r g\u00fcnl\u0259rd\u0259 bir-birimizi s\u0131nam\u0131\u015f\u0131q. M\u0259n ist\u0259rdim ki, Maya yolda\u015fla Qara\u015f bu ev\u0259 yeni bir dostluq g\u0259tirsinl\u0259r. Dostlu\u011fun b\u00fcn\u00f6vr\u0259sini bir az da m\u00f6hk\u0259ml\u0259tsinl\u0259r. \u00c7\u00fcnki \u0259r-arvad olmaq asand\u0131r, amma dost olmaq, \u015firin v\u0259 ac\u0131 g\u00fcnl\u0259rin v\u0259fal\u0131 dostu olmaq h\u0259r k\u0259sin h\u00fcn\u0259ri deyil. M\u0259n Qara\u015f\u0131n Maya yolda\u015fa bel\u0259 bir dost olaca\u011f\u0131na inan\u0131ram. \u0130\u00e7\u0259k onlar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na...\n\t\u015e\u0259r\u0259f s\u00f6z\u00fcn\u00fc qurtaran kimi qap\u0131n\u0131n a\u011fz\u0131nda \u0259lind\u0259 \u015fi\u015f kabablar bu\u011flana-bu\u011flana dayanm\u0131\u015f R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ir\u0259li g\u0259ldi v\u0259 kabablar\u0131 Salmana verdi:\n\t- Yava\u015f-yava\u015f bo\u015fqablara \u00e7\u0259k! Yarm\u0259mm\u0259d, s\u0259n d\u0259 ke\u00e7 otur.\n\tYarm\u0259mm\u0259d s\u0131x\u0131la-s\u0131x\u0131la, y\u00f6nd\u0259msiz bir yeri\u015fl\u0259 stola yax\u0131nla\u015fd\u0131, t\u0259ndir \u00e7\u00f6r\u0259yini g\u00f6t\u00fcr\u00fcb aras\u0131n\u0131 a\u00e7d\u0131 v\u0259 \u015fi\u015fin yuxar\u0131s\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131 siyirib bu\u011flanan kabab\u0131 \u015e\u0259r\u0259fo\u011flunun bo\u015fqab\u0131na \u00e7\u0259kdi, eyni qayda il\u0259 o biri \u015fi\u015fi R\u00fcst\u0259m ki\u015finin bo\u015fqab\u0131na siyirib, islanm\u0131\u015f isti \u00e7\u00f6r\u0259yi d\u0259 oraya qoydu, yava\u015fca p\u0131\u00e7\u0131ldad\u0131:\n\t- M\u00f6ht\u0259r\u0259m s\u0259drin kababl\u0131 \u00e7\u00f6r\u0259kd\u0259n xo\u015fu g\u0259lir. \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi dodaqucu v\u0259 etinas\u0131zcas\u0131na:\n\t- Yax\u015f\u0131, ke\u00e7 \u0259yl\u0259\u015f, m\u0131xm\u0259mm\u0259d olma! \u2013 dedi v\u0259 Yarm\u0259mm\u0259din \u00e7iynind\u0259n basd\u0131. \n\tArt\u0131q m\u0259clis q\u0131z\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131ndan adamlar \u00f6zl\u0259rini daha s\u0259rb\u0259st hiss etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan, Yarm\u0259mm\u0259din m\u00fcti v\u0259 yaz\u0131q halda belini \u0259yib oturmas\u0131na fikir ver\u0259n olmad\u0131.\n\tQ\u0131zyet\u0259r \u015e\u0259r\u0259fo\u011flunun qolundan tutdu, pianoya t\u0259r\u0259f \u00e7\u0259kdi:\n\t- \u015e\u0259r\u0259f day\u0131, rica edirik, biz\u0259 sevdiyiniz bir \u015fey \u00e7al\u0131n. \n\t- M\u0259nd\u0259n n\u0259 \u00e7alan, ay Q\u0131zyet\u0259r? Salmana \u00e7ald\u0131r\u0131n! E\u015fitdiyim\u0259 g\u00f6r\u0259, yax\u015f\u0131 havalar bilir.\n\t- Onu da \u00e7ald\u0131raca\u011f\u0131q. \u0130ndi sizd\u0259n xahi\u015f edirik, n\u0259 bacar\u0131rs\u0131n\u0131z...\n \t\u015e\u0259r\u0259f h\u0259r iki \u0259liyl\u0259 sa\u00e7lar\u0131n\u0131 dala daray\u0131b Salmana d\u00f6nd\u00fc:\n\t- Dad\u0131ma \u00e7at, m\u0259n \u00e7alan deyil\u0259m.\n\tSalman pianonun ba\u015f\u0131na ke\u00e7\u0259r\u0259k rast \u00e7alma\u011fa ba\u015flad\u0131. Bu g\u00f6z\u0259l v\u0259 ah\u0259ngdar musiqi ham\u0131n\u0131n diqq\u0259tini c\u0259lb etdi. Mu\u011famdan sonra \u201cYaxan d\u00fcym\u0259l\u0259\u201d havas\u0131n\u0131n oynaq s\u0259sl\u0259ri ota\u011fa yay\u0131ld\u0131. Onu dinl\u0259dikc\u0259 Mayan\u0131 x\u00fcsusi h\u0259y\u0259can b\u00fcr\u00fcd\u00fc. Bu, anas\u0131n\u0131n \u00e7ox sevdiyi v\u0259 daima oxudu\u011fu mahn\u0131lardan biri idi. Anas\u0131 Mayan\u0131 yata\u011f\u0131na uzand\u0131r\u0131b \u00fcz\u00fcnd\u0259n \u00f6p\u0259r, pianonun ba\u015f\u0131nda ituraraq \u00e7alar v\u0259 oxuyard\u0131; Maya bu s\u0259sl\u0259r\u0259 qulaq asaraq n\u0259 vaxt yuxuya getdiyini bilm\u0259zddi. Sonralar, b\u00f6y\u00fck q\u0131z olanda da, harda bu havaya qulaq assa, anas\u0131, onun mehriban v\u0259 d\u00fcnyada he\u00e7 \u015feyl\u0259 \u0259v\u0259z edilm\u0259y\u0259n n\u0259vazi\u015fl\u0259ri x\u0259yal\u0131nda canlanard\u0131. \u0130ndi d\u0259 bel\u0259 oldu. Salman havan\u0131n son akkordlar\u0131n\u0131 vurark\u0259n Maya \u00f6z\u00fcn\u00fc saxlaya bilm\u0259di. Ke\u00e7mi\u015f g\u00fcnl\u0259rin xatir\u0259l\u0259ri, indiki qeyri-adi h\u0259yat\u0131n\u0131n iztirab v\u0259 h\u0259y\u0259canlar\u0131 co\u015faraq, b\u00fct\u00fcn v\u00fccudunu titr\u0259td\u0131. \u0130xtiyars\u0131z olaraq g\u00f6zl\u0259ri doldu. He\u00e7 k\u0259s g\u00f6rm\u0259sin dey\u0259, tez balaca yayl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131b ya\u015farm\u0131\u015f uzun, qara kirpikl\u0259rini sildi v\u0259 g\u00f6zalt\u0131 adamlara n\u0259z\u0259r sald\u0131. Ham\u0131n\u0131n fikri pianoda idi. H\u0259tta x\u0259yala getmi\u015f Qara\u015f bel\u0259 Mayadan x\u0259b\u0259rsiz g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Maya sevindi. Sevindi ki, bir anda \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015f z\u0259iflik kimi g\u00f6r\u00fcn\u0259c\u0259k duy\u011fulardan ba\u015fqalar\u0131 x\u0259b\u0259r tutmam\u0131\u015fd\u0131r. Lakin acza sonra s\u0259hv etdiyini anlad\u0131 v\u0259 burada daha ay\u0131q g\u00f6zl\u0259r oldu\u011funa inand\u0131. Salman pianonun ba\u015f\u0131ndan qalx\u0131b yerind\u0259 oturdu v\u0259 ham\u0131 hay-k\u00fcyl\u0259 ona t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr etdiyi zaman Mayaya t\u0259r\u0259f \u0259yildi, qula\u011f\u0131na p\u0131\u00e7\u0131ldad\u0131:\n\t- Musiqi h\u0259ssas \u00fcr\u0259kl\u0259ri titr\u0259dir. H\u0259m d\u0259 xo\u015f xatir\u0259l\u0259r oyad\u0131r. Ancaq bilm\u0259k ist\u0259rdim ki, g\u00f6zl\u0259riniz niy\u0259 ya\u015fard\u0131: yad\u0131n\u0131za bir \u015fey d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn, yoxsa indiki h\u0259y\u0259canlardan?         \n\t- H\u0259m ona, h\u0259m d\u0259 buna g\u00f6r\u0259! \u2013 dey\u0259 n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc bilm\u0259d\u0259n, Maya bu suala cavab verdi v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc ki, cavab verm\u0259m\u0259k daha yax\u015f\u0131 olard\u0131. Bu ziddiyy\u0259tli d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 Salman\u0131n sonrak\u0131 s\u00f6z\u00fcn\u00fc ayd\u0131n e\u015fitm\u0259y\u0259 imkan verm\u0259di, Salman is\u0259:\n\t- Qara\u015f xo\u015fb\u0259xtdir! \u2013 deyib yava\u015fca k\u0259nara \u00e7\u0259kildi v\u0259 \u00fcmumi \u015f\u0259nliy\u0259 qo\u015fuldu. \n\tMaya d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc ki, \u201cbu, h\u0259ssas adamd\u0131r, Qara\u015f\u0131n yax\u015f\u0131 tan\u0131\u015flar\u0131, yolda\u015flar\u0131 var\u201d. Salman tez-tez gah Mayaya, gah P\u0259r\u015fana baxaraq onlar\u0131 m\u00fcqayis\u0259 edirdi. Mayan\u0131n g\u00f6z\u0259lliyi t\u0259cr\u00fcb\u0259 v\u0259 t\u0259hsilin verdiyi v\u0259rdi\u015fl\u0259rl\u0259 s\u0131\u011falland\u0131\u011f\u0131 halda, P\u0259r\u015fan\u0131n g\u00f6z\u0259lliyi he\u00e7 bir s\u0131\u011fal g\u00f6rm\u0259mi\u015fdi. \u201c\u00d6yr\u0259n\u0259nd\u0259 o bundan da cazib\u0259dar olacaq\u201d, - deyib m\u00fcqayis\u0259ni qurtard\u0131 v\u0259 P\u0259r\u015fana yax\u0131nla\u015fd\u0131:\n\t- Oynamaqla nec\u0259s\u0259n? Qarda\u015f toyunda bac\u0131n\u0131n oynamas\u0131 vacibdir.\n\t- Bac\u0131n\u0131n da, anan\u0131n da, atan\u0131n da! \u2013 dey\u0259 N\u0259c\u0259f yerind\u0259n s\u0259sl\u0259ndi.\n\tSazdan sonra yen\u0259 az dan\u0131\u015fan v\u0259 ham\u0131ya eyni mehriban g\u00f6zl\u0259rl\u0259 bax\u0131b duran \u015eirzad dedi:\n\t- G\u0259lin yall\u0131dan ba\u015flayaq, ham\u0131 bir yerd\u0259.\n\tD\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 \u015eirzada t\u0259n\u0259li s\u00f6zl\u0259r at\u0131b, tikanl\u0131 g\u00f6zl\u0259rl\u0259 baxan P\u0259r\u015fan bird\u0259n a\u00e7\u0131ld\u0131:\n\t- Bu o\u011flan h\u0259mi\u015f\u0259 az dan\u0131\u015f\u0131r, amma yax\u015f\u0131 dan\u0131\u015f\u0131r. \u2013 \u015eirzad\u0131n \u0259lind\u0259n tutaraq ortal\u0131\u011fa \u00e7\u0259kdi. \u015eirzad N\u0259c\u0259fin, N\u0259c\u0259f Mayan\u0131n, Maya Q\u0131zyet\u0259rin, Q\u0131zyet\u0259r S\u0259kin\u0259 xalan\u0131n \u0259lind\u0259n tutdu.\n\tSalman\u0131n \u00e7al\u011f\u0131s\u0131 alt\u0131nda yava\u015f-yava\u015f yall\u0131 oyunu q\u0131z\u0131\u015fd\u0131qda R\u00fcst\u0259m ki\u015fi trubkas\u0131n\u0131 doldurub al\u0131\u015fd\u0131rd\u0131 v\u0259 eyvana \u00e7\u0131xd\u0131; q\u0131z, o\u011flan, arvad, ki\u015fi bir-birin\u0259 qo\u015fulub getdikc\u0259 q\u0131z\u0131\u015faraq, ayaqlar\u0131n\u0131 geni\u015f at\u0131b oynad\u0131qca R\u00fcst\u0259m ki\u015finin i\u00e7\u0259risind\u0259 n\u0259 is\u0259 qaynay\u0131r, \u00fcr\u0259yini de\u015firdi. Dan\u0131\u015fma\u011f\u0131n yeri deyildi, susanda is\u0259 di\u015fi ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131n\u0131 k\u0259sirdi. \u201cG\u0259r\u0259k S\u0259kin\u0259 bel\u0259 \u015fey\u0259 yol verm\u0259y\u0259ydi. S\u0259kin\u0259 d\u0259 ki, \u00f6z\u00fc 18 ya\u015fl\u0131 q\u0131z kimi bala\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u0131rmay\u0131b d\u00fc\u015f\u00fcb ortal\u0131\u011fa\u201d, dey\u0259 \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 s\u00f6yl\u0259ndi v\u0259 trubkas\u0131n\u0131 s\u00fcm\u00fcr\u00fcb t\u00fcp\u00fcrd\u00fc:\n\tArvad tayfas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fcy\u00fc d\u0259, ki\u00e7iyi d\u0259 el\u0259 bir a\u011f\u0131ldad\u0131r! \u2013 deyib eyvanda g\u0259zindi.\n\n\n\nBe\u015finci f\u0259sil\n\n1\n\n\tG\u00fcnd\u00fcz i\u015f\u0131\u011f\u0131nda adi sar\u0131mt\u0131l torpaqdan se\u00e7ilm\u0259y\u0259n, gec\u0259l\u0259r is\u0259 qaranl\u0131\u011f\u0131 qat\u0131la\u015fd\u0131ran al\u00e7aq daml\u0131 balaca bir bina k\u0259ndin ortas\u0131nda yerl\u0259\u015fmi\u015fdi. On be\u015f il tax\u0131l anbar\u0131 olmu\u015f bu bina  indi kolxoz klubu \u00fc\u00e7\u00fcn uyu\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Ad\u0131na layiq i\u015f\u0131ql\u0131 bir \u015fey vard\u0131sa, o da t\u0259z\u0259c\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015f ya\u015f\u0131l r\u0259ngli qap\u0131s\u0131 idi. H\u0259min bu qap\u0131n\u0131n qaba\u011f\u0131nda \u00fc\u00e7 g\u0259nc durub \u015firin-\u015firin s\u00f6hb\u0259t edir v\u0259 o t\u0259r\u0259f-bu t\u0259r\u0259f\u0259 bax\u0131rd\u0131. Onlar\u0131n n\u0259z\u0259ri tez-tez divarlar\u0131 qar kimi a\u011faran ikim\u0259rt\u0259b\u0259li kolxoz idar\u0259sin\u0259 tu\u015flan\u0131rd\u0131, onun qaba\u011f\u0131ndak\u0131 bir d\u0259st\u0259 kolxoz\u00e7uya \u0259mr ver\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 t\u0259r\u0259f \u00e7evrilirdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi uca boyunu, enli k\u00fcr\u0259yini, enli sin\u0259sini v\u0259 dol\u011fun n\u0259h\u0259ng b\u0259d\u0259nini n\u00fcmayi\u015f etdirirmi\u015f kimi \u015fax durmu\u015fdu. \u018fynind\u0259 \u015finel v\u0259 t\u00fcnd g\u00f6y yun \u015falvar vard\u0131. \u015ealvar\u0131n balaqlar\u0131n\u0131 uzunbo\u011faz \u00e7\u0259km\u0259l\u0259rin i\u00e7in\u0259 salma\u015fd\u0131. D\u0259risi i\u015f\u0131m-i\u015f\u0131m i\u015f\u0131ldayan papa\u011f\u0131 aln\u0131ndan bir az yuxar\u0131 it\u0259l\u0259yib, \u0259ll\u0259rini qarn\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 \u00e7arpazlam\u0131\u015fd\u0131. Ayaqlar\u0131n\u0131 azca aral\u0131 qoyaraq durdu\u011fundan torpa\u011f\u0131n qoynuna m\u00f6hk\u0259m k\u00f6k atm\u0131\u015f ha\u00e7a \u00e7inar kimi t\u0259p\u0259rli g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Uzaqdan baxana el\u0259 g\u0259l\u0259 bil\u0259rdi ki, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bu saat ya a\u011f\u0131r bir \u015fey g\u00f6t\u00fcr\u00fcb k\u0259nara atacaq, ya da bir adamla g\u00fcl\u0259\u015f\u0259c\u0259kdir. Onun duru\u015funda v\u0259 g\u00f6rk\u0259mind\u0259 bir s\u0259rb\u0259stlik vard\u0131. Kolxoz klubunun qaba\u011f\u0131ndak\u0131 g\u0259ncl\u0259rin d\u0259 n\u0259z\u0259rini c\u0259lb ed\u0259n m\u0259hz R\u00fcst\u0259m ki\u015finin bu t\u0259sirli duru\u015fu idi. Bu g\u0259ncl\u0259rd\u0259n Salman \u015eirzad\u0131 d\u00fcms\u00fckl\u0259di:\n\t- Yolda\u015f katib, g\u0259ls\u0259n\u0259 s\u0259dri yaxalayaq. Yax\u015f\u0131 f\u00fcrs\u0259tdir, m\u00fcavin m\u0259s\u0259l\u0259sini h\u0259ll ed\u0259k.   \n\tSalman\u0131n d\u00fcms\u00fckl\u0259m\u0259sind\u0259n qan\u0131 qaralm\u0131\u015f \u015eirzad ona bir \u0259xlaq d\u0259rsi verm\u0259yi q\u0259rara ald\u0131:\n\t- Ay Salman, b\u00f6y\u00fck bir kolxozun m\u00fchasibis\u0259n, ne\u00e7\u0259 yerd\u0259 oxumusan, ne\u00e7\u0259 kurs qurtarm\u0131san, yen\u0259 d\u0259 adamla dan\u0131\u015fma\u011f\u0131n t\u0259hrini bilmirs\u0259n. \u00dcz\u00fcn\u0259 baxan is\u0259 dey\u0259r ki, g\u00f6r\u0259s\u0259n bu alimdir, ya \u015fair. \u00dcz\u00fcn\u00fc d\u0259yi\u015fib, i\u00e7in yox.\n\t- M\u0259n neyl\u0259dim, yolda\u015f \u015eirzad?!\n\t- Daha neyl\u0259y\u0259c\u0259ks\u0259n... Y\u00fcz d\u0259f\u0259 demi\u015f\u0259m ki, s\u00f6hb\u0259t zaman\u0131 adam \u0259l-aya\u011f\u0131n\u0131 i\u015f\u0259 salmaz. S\u00f6z\u00fcn var, s\u00f6z dan\u0131\u015f, bu d\u00fcms\u00fckl\u0259m\u0259k n\u0259dir?\n\tN\u0259c\u0259f komsomol ucadan g\u00fcld\u00fc:\n\t- E\u015fitm\u0259mis\u0259n ki, dey\u0259rl\u0259r, ad\u0259ti t\u0259rgitm\u0259k m\u0259r\u0259zd\u0259n qurtarmaqdan \u00e7\u0259tindir. Salman on s\u00f6z dan\u0131\u015fanda iyirmi d\u0259f\u0259 d\u00fcms\u00fckl\u0259y\u0259c\u0259k, on d\u0259f\u0259 s\u0259nin d\u00f6\u015f\u00fcn\u0259, boynuna vuracaq, be\u015f d\u0259f\u0259 \u00e7\u0259k bura dey\u0259c\u0259k, neyl\u0259sin, ad\u0259tidir.\n\t- Bu m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259 d\u0259 s\u0259dr m\u00fcavini olmaq ist\u0259yirs\u0259n? \u2013 dey\u0259 \u015eirzad q\u0131rm\u0131z\u0131-q\u0131rm\u0131z\u0131 soru\u015fdu.\n\tHe\u00e7 \u015feyd\u0259n incim\u0259y\u0259n, h\u0259r \u015feyi la\u011fla\u011f\u0131ya salan Salman bundan da incim\u0259di:\n\t- Ba\u015f\u0131n\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn, bundan sonra \u0259limi t\u0259rp\u0259n\u0259n g\u00f6rm\u0259zsiniz, - \u015eirzada d\u00f6nd\u00fc. \u2013 D\u0259liy\u0259m m\u00fcavinlik istiy\u0259m? N\u0259 g\u0259lib g\u00fcl kimi s\u0259n\u0259tim\u0259. M\u0259nim kolxoza yaz\u0131\u011f\u0131m g\u0259lir. \u0130\u015fl\u0259rin q\u0131z\u0131\u015fan vaxt\u0131, m\u00fcavin yox.\n\tBu c\u00fcr \u00e7ox ciddi inand\u0131rmalara baxmayaraq, Salman\u0131n k\u00f6nl\u00fcnd\u0259n do\u011frudan da m\u00fcavinlik ke\u00e7irdi. Son zamanlar n\u0259d\u0259ns\u0259 onda q\u0259rib\u0259 bir h\u0259v\u0259s oyanm\u0131\u015fd\u0131: adamlara r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259k, g\u00f6st\u0259ri\u015f verm\u0259k, qaba\u011f\u0131nda \u201cba\u015f \u00fcst\u0259!\u201d dey\u0259nl\u0259r g\u00f6rm\u0259k. \u015eirzad\u0131 yoxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcnm\u00fc, n\u0259d\u0259ns\u0259, \u0259lav\u0259 etdi:\n\t- M\u0259nd\u0259n m\u00fcavin \u00e7\u0131xmaz.\n\t\u015eirzad bir s\u00f6z dem\u0259di, yen\u0259 \u00fc\u00e7\u00fc d\u0259 kolxoz\u00e7ularla s\u00f6hb\u0259t ed\u0259n s\u0259dr\u0259 t\u0259r\u0259f baxd\u0131. \u00d6z\u00fcn\u00fcn m\u00fc\u015fahid\u0259 alt\u0131nda oldu\u011funu hiss ed\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015fi yan\u0131ndak\u0131lara n\u0259 is\u0259 deyib yerind\u0259n t\u0259rp\u0259ndi, g\u0259ncl\u0259r\u0259 do\u011fru ir\u0259lil\u0259di, h\u0259l\u0259 onlara \u00e7atmam\u0131\u015f:\n\t- H\u0259, N\u0259c\u0259f komsomol, n\u0259 m\u0259n\u0259 \u0259yri-\u0259yri bax\u0131rsan? \u2013 deyib s\u0259sl\u0259ndi.\n\tN\u0259c\u0259f komsomol:\n\t- Kar\u0131n k\u00f6nl\u00fcnd\u0259ki \u00f6z\u00fcn\u00fcn olsun, yolda\u015f s\u0259dr. M\u0259n ki, siz\u0259 \u00e7ox d\u00fcz bax\u0131ram, - dedi v\u0259 \u0259lav\u0259 etdi: - Deyirl\u0259r yen\u0259 iclas \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z?\n\t Bu \u201cyen\u0259\u201d s\u00f6z\u00fc r\u00fcst\u0259m ki\u015finin lap qula\u011f\u0131n\u0131 de\u015fdi. Ancaq \u00f6z\u00fcn\u00fc o yer\u0259 qoymad\u0131.\n\t- \u00c7a\u011f\u0131rm\u0131\u015fam! Dey\u0259s\u0259n komsomolun da y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131 var? \u2013 deyib istehzal\u0131 v\u0259 etinas\u0131z s\u0259sl\u0259 soru\u015fdu. \u2013 Yoxsa d\u00fcnya siyas\u0259tin\u0259 baxacaqs\u0131n\u0131z?\n\tN\u0259c\u0259f s\u0259drin istehzas\u0131na daha k\u0259skin bir m\u0259sx\u0259r\u0259 il\u0259 cavab verdi:\n\t- B\u0259li, balaca m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 i\u015fimiz yoxdur. Bax\u0131r\u0131q \u00f6z\u00fcm\u00fczd\u0259n b\u00f6y\u00fckl\u0259r\u0259, onlar nec\u0259, biz d\u0259 el\u0259. \n\t- B\u0259s, bu dilotunu s\u0259n\u0259 kim yedirib? Adam\u0131 s\u00f6z alt\u0131nda bo\u011fursan.\n\t- Sizd\u0259n \u00f6yr\u0259nmi\u015f\u0259m, vallah, yolda\u015f s\u0259dr. X\u0259mirimizi iclasda yo\u011furan siz olmad\u0131n\u0131zm\u0131? Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 iclass\u0131z ke\u00e7in\u0259 bilmirik.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi ucadan g\u00fcld\u00fc:\n\t- D\u00fcz deyirs\u0259n, bala, s\u00fcdn\u0259n g\u0259l\u0259n s\u00fcm\u00fcyn\u0259n \u00e7\u0131xar. Soru\u015fdum ki, n\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259dir?\n\tBu sual\u0131 verm\u0259kd\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin gizli m\u0259qs\u0259di vard\u0131: iki g\u00fcn \u0259vv\u0259l idar\u0259d\u0259 m\u0259hsuldarl\u0131q \u00fczr\u0259 N\u0259c\u0259f b\u00f6y\u00fck bir dava qald\u0131rm\u0131\u015fd\u0131: o, \u201caz\u0131 h\u0259r hektardan 30 sentner planla\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r!\u201d deyib t\u0259l\u0259b etdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi trubkan\u0131 doda\u011f\u0131ndan \u00e7\u0259kib ona baxd\u0131:\n\t- \u018f\u0259, ba\u015f\u0131n-zad\u0131n xarab olmay\u0131b ki?! Ke\u00e7\u0259n il - 20, bu il - 30, harda g\u00f6r\u00fcl\u00fcb?!\n\t- G\u00f6r\u00fclm\u0259yib, g\u00f6r\u00fcl\u0259r! \u2013 dey\u0259 N\u0259c\u0259f t\u0259kid etdi. \u2013 V\u0259zif\u0259 b\u00f6y\u00fck olduqca adamlar\u0131n q\u00fcvv\u0259si d\u0259 artar.\n\tBu \u0259trafda m\u00fcbahis\u0259 q\u0131z\u0131\u015fd\u0131qda N\u0259c\u0259f t\u0259kl\u0259ndi, m\u0259lum oldu ki, t\u0259l\u0259b etdiyi 30 sentner m\u00fc\u0259yy\u0259n bir haqq-hesab\u0131n, real imkanlar\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259yin n\u0259tic\u0259si deyil, sad\u0259c\u0259 bir arzu, bir x\u0259yald\u0131r; R\u00fcst\u0259m ki\u015fi d\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259nin bu t\u0259r\u0259find\u0259n yap\u0131\u015f\u0131b onu pisikdirdi. Lakin N\u0259c\u0259f t\u0259kl\u0259ns\u0259 d\u0259 tabe olmad\u0131: \u201cH\u0259l\u0259 bu bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015far\u0131q\u201d deyib idar\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131. O vaxtdan R\u00fcst\u0259m ki\u015fi nigaran\u00e7\u0131l\u0131q \u00e7\u0259kirdi. Bilmirdi, N\u0259c\u0259fin m\u0259s\u0259l\u0259sini komsomol iclas\u0131na ke\u00e7irsin, yoxsa rayon t\u0259\u015fkilatlar\u0131na \u00e7atd\u0131rs\u0131n.\n\tN\u0259c\u0259f cavab verm\u0259mi\u015f uzunboylu \u015eirzad sin\u0259sini qabardaraq dedi:\n\t- Fikrimiz var ki, \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201d kolxozunun t\u0259cr\u00fcb\u0259sini bizd\u0259 d\u0259 ke\u00e7ir\u0259k, bu il biz d\u0259  pamb\u0131\u011f\u0131 ma\u015f\u0131nla toplayaq... Nec\u0259 bax\u0131rs\u0131n\u0131z? \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi cavab \u0259v\u0259zin\u0259 \u00fcz\u00fcn\u00fc Salmana turdu:\n\t- Salman, bala, bir yad\u0131na sal g\u00f6r\u00fcm. Sabir nec\u0259 deyib? O g\u00fcn oxuyurdun ey...\n\tSalman xo\u015fa g\u0259l\u0259n bir g\u00fcl\u00fc\u015fl\u0259 tez Sabirin m\u0259\u015fhur \u015feirini s\u00f6yl\u0259di:\n                                       \u00c7\u0131rman\u0131r\u0131q ke\u00e7m\u0259y\u0259 \u00e7ay g\u0259lm\u0259mi\u015f...\n                                                 S\u00f6z veririk indi bir ay g\u0259lm\u0259mi\u015f...\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u015feirin dal\u0131n\u0131 dem\u0259y\u0259 qoymad\u0131:\n\t- Q\u0131z\u0131l kimi s\u00f6zl\u0259rdir. El\u0259 bil ki, fevral ay\u0131nda h\u0259l\u0259 toxumu yer\u0259 s\u0259pm\u0259mi\u015f pamb\u0131\u011f\u0131n toplan\u0131\u015f\u0131ndan dan\u0131\u015fanlar\u0131 g\u00f6r\u00fcb yaz\u0131b, - dey\u0259r\u0259k g\u00fcld\u00fc v\u0259 daha art\u0131q istehza il\u0259 \u0259lav\u0259 etdi: - Qorxuram siz d\u0259 Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu kimi toplayas\u0131n\u0131z. Yar\u0131s\u0131 kolun \u00fcst\u00fcnd\u0259 qala, yar\u0131s\u0131 da t\u00f6k\u00fcl\u00fcb torpa\u011fa qar\u0131\u015fa. \n\t- T\u0259z\u0259 i\u015f \u0259ng\u0259lsiz ba\u015fa g\u0259lm\u0259z, - dey\u0259 \u015eirzad etiraz etdi. \u2013 H\u0259tta b\u0259z\u0259n adama el\u0259 g\u0259lir ki, he\u00e7 ba\u015f tutan m\u0259s\u0259l\u0259 deyil. Amma el\u0259 ki girris\u0259n meydana, yava\u015f-yava\u015f bitib-d\u00fcz\u0259lm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r...\n\t- Ax\u0131, bel\u0259si d\u0259 olur ki, ay \u015eirzad, meydana girir n\u0259r kimi, amma meydandan \u00e7\u0131xanda yolunmu\u015f c\u00fcc\u0259y\u0259 ox\u015fay\u0131r. Nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, \u0259l bo\u015f, \u00fcz qara. Buna n\u0259 deyirs\u0259n? \n\t\u015eirzad cavab verm\u0259di. Salman:\n\t- Allah d\u00fc\u015fm\u0259nin d\u0259 ba\u015f\u0131na g\u0259tirm\u0259sin! \u2013 dedi. N\u0259c\u0259f sussa da \u00fcr\u0259yind\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin bu s\u00f6zl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 d\u0259rin bir etiraz duydu. Lakin dan\u0131\u015fmad\u0131: \u201cM\u0259nas\u0131 n\u0259dir? S\u0259dri, iki adam\u0131n yan\u0131nda dediyi s\u00f6zd\u0259n d\u00f6nd\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259r\u0259k bir pud qan qaraldasan. Dediyind\u0259 israr ed\u0259c\u0259k, h\u0259l\u0259 bir q\u0131z\u0131\u015facaq da\u201d.\n\tBir d\u0259 ki, h\u0259mi\u015f\u0259 yeni bir ma\u015f\u0131n g\u0259l\u0259nd\u0259 ham\u0131dan qabaq rayona cuman, rayon partiya komit\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r gedib min dill\u0259 ma\u015f\u0131n\u0131 birinci olaraq \u00f6z kolxozuna \u00e7\u0259kib g\u0259tir\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015finin pamb\u0131qy\u0131\u011fan ma\u015f\u0131nlara qar\u015f\u0131 etinas\u0131z m\u00fcnasib\u0259ti \u00e7oxdan N\u0259c\u0259fin g\u00f6z\u00fcn\u0259 d\u0259ymi\u015fdi. Y\u0259ni bunu \u00e7oxlar\u0131 hiss edirdi ki, pamb\u0131qy\u0131\u011fan ma\u015f\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 kolxoz s\u0259dri \u00e7ox laqeyddir, yerind\u0259n t\u0259rp\u0259nmir, oturub g\u00f6zl\u0259yir ki, MTS \u00f6z\u00fc n\u0259 vaxt \u00e7a\u011f\u0131r\u0131n dey\u0259c\u0259k ki, buyurun, siz d\u0259 sah\u0259nizi ma\u015f\u0131n y\u0131\u011f\u0131m\u0131na haz\u0131rlay\u0131n. Lakin bunu g\u00f6r\u0259nl\u0259r R\u00fcst\u0259m ki\u015finin s\u0259rt xasiyy\u0259tind\u0259n qorxaraq susurdular. Birc\u0259 N\u0259c\u0259f komsomol susmad\u0131:\n\t- R\u00fcst\u0259m day\u0131 bu pamb\u0131qy\u0131\u011fan ma\u015f\u0131na d\u0259v\u0259 nalb\u0259nd\u0259 baxan kimi bax\u0131r! \u2013 dey\u0259 irad\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq dill\u0259ndi. \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi bird\u0259n cavab verm\u0259di. He\u00e7 \u015fey adam\u0131 gizli fikrinin ba\u015fqalar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n a\u00e7\u0131lmas\u0131 q\u0259d\u0259r \u00e7a\u015fd\u0131rmaz.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi do\u011frudan da \u00fcr\u0259yinin d\u0259rinlikl\u0259rind\u0259 pamb\u0131qy\u0131\u011fan ma\u015f\u0131na inanm\u0131rd\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc ki, \u00e7ana\u011f\u0131nda qoza ba\u011flayan v\u0259 sonra sa\u00e7aqlan\u0131b a\u00e7\u0131lan a\u011ftelli pamb\u0131\u011f\u0131 he\u00e7 bir ma\u015f\u0131n insan \u0259li q\u0259d\u0259r t\u0259miz v\u0259 s\u0259liq\u0259 il\u0259 y\u0131\u011fa bilm\u0259z. Pamb\u0131qy\u0131\u011fan ma\u015f\u0131n\u0131n verdiyi itki haqq\u0131ndak\u0131 s\u00f6hb\u0259tl\u0259r qula\u011f\u0131na d\u0259ydikd\u0259 oturub g\u00f6zl\u0259m\u0259yi, qaba\u011fa qa\u00e7mama\u011f\u0131 q\u0259rara alm\u0131\u015fd\u0131. Lakin \u00f6z \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259rini h\u0259tta do\u011fma q\u0131z\u0131 P\u0259r\u015fandan da gizli saxlam\u0131\u015fd\u0131, \u00e7\u00fcnki bu fikird\u0259 olan adamlar\u0131 q\u0259zetl\u0259r art\u0131q t\u0259nqid etmi\u015fdi. Bir d\u0259 ki, z\u0259man\u0259mizd\u0259 ma\u015f\u0131na qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xma\u011f\u0131n ba\u011f\u0131\u015flanmaz m\u00fchafiz\u0259karl\u0131q oldu\u011funu bilirdi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u00fcr\u0259yinin d\u0259rinlikl\u0259rind\u0259ki \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259rin \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xmas\u0131na yol vermirdi. N\u0259c\u0259f komsomolun s\u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259 yerd\u0259 qoymaq olmazd\u0131.\n\t- Adam ba\u015f\u0131ndan yek\u0259 s\u00f6z dan\u0131\u015fmaz, bala! N\u0259 vaxt biz\u0259 ma\u015f\u0131n t\u0259klif ed\u0259rl\u0259r, onda da g\u00f6r\u0259rs\u0259n m\u0259n nec\u0259 bax\u0131ram.\n\t- B\u0259s ba\u015fqa ma\u015f\u0131nlar g\u0259l\u0259nd\u0259 niy\u0259 durub g\u00f6zl\u0259mirdin, MTS-i, raykomu bir-birin\u0259 qat\u0131rd\u0131n?\n\t- Onu da m\u0259n bil\u0259r\u0259m. S\u0259n\u0259 d\u0259xli yoxdur!\n\tN\u0259c\u0259fin \u00fcr\u0259yind\u0259 qaynayanlar\u0131n ham\u0131s\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131.\n\t- D\u0259xli var, \u00f6z\u00fc d\u0259 lap yek\u0259sind\u0259n! Kolxoz s\u0259nin malikan\u0259n-zad\u0131n deyil ki!\n\t- Dedim ki, a\u011fz\u0131n\u0131 bo\u015funa qoyma. S\u00f6z\u00fcn q\u0259drini bil!\n\t- Bundan sonra s\u00f6z\u00fcn q\u0259drini s\u0259nd\u0259n \u00f6yr\u0259n\u0259c\u0259yik! \u2013 Dar\u011fa kimi dan\u0131\u015fma\u011f\u0131ndan!\n\t- G\u00fcnah m\u0259nd\u0259dir ki, s\u0259nin kimi demaqoqla a\u011f\u0131z-a\u011f\u0131za verir\u0259m! Qozbeli q\u0259bir d\u00fcz\u0259ld\u0259r. Amma s\u0259n el\u0259 qozbell\u0259rd\u0259ns\u0259n ki, q\u0259bir d\u0259 \u0259lind\u0259 aciz qalacaq.\n\tOnlar\u0131n p\u0259rtl\u0259\u015fm\u0259si Salman\u0131n \u00fcr\u0259yind\u0259n idi, iki adam dala\u015fanda tama\u015fa\u00e7\u0131 olmaq ona l\u0259zz\u0259t ver\u0259rdi:\n\t- R\u00fcst\u0259m day\u0131, N\u0259c\u0259f dem\u0259k ist\u0259yir ki, k\u0259ndd\u0259 siz ma\u015f\u0131n\u0131n birinci t\u0259r\u0259fdar\u0131 olmu\u015fsunuz. \u0130ndi d\u0259...\n\tR\u00fcst\u0259m onun s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sdi:\n\t- N\u0259c\u0259f n\u0259 dem\u0259k ist\u0259yir, m\u0259n yax\u015f\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u0259m. Miyan\u00e7\u0131ya ehtiyac yoxdur! Bu komsomol yolda\u015f, \u0259vv\u0259la, bilsin ki, \u00e7ox yek\u0259 s\u0131hv edir. \u0130kinci s\u00f6z\u00fcm d\u0259 budur ki, iclasa g\u0259l\u0259n cavanlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 y\u0131\u011f\u0131n g\u0259tirin idar\u0259y\u0259, \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201d kolxozu il\u0259 sosializm yar\u0131\u015f\u0131 m\u00fcqavil\u0259sinin \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259 baxaca\u011f\u0131q. Sizin vacib m\u0259s\u0259l\u0259ni sonra da m\u00fczakir\u0259 ed\u0259 bil\u0259rsiniz, qa\u00e7m\u0131r.\n\tEtiraza yol verm\u0259y\u0259n bir h\u00f6km \u015f\u0259klind\u0259 deyilmi\u015f bu s\u00f6zl\u0259r n\u0259inki N\u0259c\u0259f\u0259 tikan kimi batd\u0131, \u015firzad\u0131n da kefini pozdu. Onun qarabu\u011fday\u0131 \u00fcz\u00fcn\u00fcn \u0259z\u0259l\u0259l\u0259ri g\u0259rginl\u0259\u015fdi, dan\u0131\u015fmaq ist\u0259di, lakin Salman \u0259t\u0259yind\u0259n \u00e7\u0259kib, aya\u011f\u0131ndan basd\u0131. \u201cHirsi yatar, dan\u0131\u015far\u0131q\u201d.\n\tOnlar\u0131n susdu\u011funu g\u00f6r\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015fi yar\u0131 h\u00f6km, yar\u0131 \u0259rk il\u0259:\n\t- Yaz qap\u0131n\u0131 al\u0131b, bu saat b\u00f6y\u00fck-ki\u00e7ik ham\u0131n\u0131n fikri yaz \u0259kinind\u0259 olmal\u0131d\u0131r! \u2013 dedi v\u0259 azca d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb \u0259lav\u0259 etdi: - G\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz ki, m\u0259n d\u0259 d\u0259rid\u0259n \u00e7\u0131x\u0131ram.\n\tS\u00f6hb\u0259tin pis istiqam\u0259t\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u0259n v\u0259 m\u00fcavin bar\u0259sind\u0259 dan\u0131\u015fmaq m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259r\u0259k yan\u0131b-t\u00f6k\u00fcl\u0259n Salman R\u00fcst\u0259m ki\u015finin son s\u00f6z\u00fcn\u00fc e\u015fid\u0259nd\u0259 sevindi v\u0259 tez f\u00fcrs\u0259td\u0259n istifad\u0259 etdi:\n\t- Vallah, R\u00fcst\u0259m \u0259mi, el\u0259 biz d\u0259 sizin hal\u0131n\u0131za yan\u0131r\u0131q. Bax, indic\u0259 \u015eirzad da, N\u0259c\u0259f d\u0259, m\u0259n d\u0259 onu deyirdik ki, t\u0259k qalm\u0131s\u0131n\u0131z. Sizsiniz ki, bu n\u0259h\u0259ng kolxozu t\u0259k idar\u0259 edirsiniz, he\u00e7 k\u0259sin h\u00fcn\u0259ri deyil. \u00dc\u00e7 ayd\u0131r m\u00fcavin yox, i\u015fl\u0259r t\u00f6k\u00fcl\u00fcb \u00fcst\u00fcn\u00fcz\u0259. B\u0259s bu m\u00fcavin m\u0259s\u0259l\u0259si n\u0259 oldu?\n\tSalman\u0131n qa\u015fovlamas\u0131 R\u00fcst\u0259m ki\u015fini bir az yum\u015faltd\u0131:\n\t- N\u0259 bilim, h\u0259r\u0259nin a\u011fz\u0131ndan bir hava g\u0259lir, bir adam\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 dura bilmirik. \n\t- S\u0259n h\u0259r a\u011f\u0131za niy\u0259 bax\u0131rsan, R\u00fcst\u0259m \u0259mi? Kolxozu allaha \u015f\u00fck\u00fcr, be\u015f barma\u011f\u0131n kimi tan\u0131y\u0131rsan, se\u00e7 el\u0259 bir adam ki, \u00fcz\u00fcyola, ba\u015f\u0131a\u015fa\u011f\u0131 olsun, i\u015fl\u0259y\u0259n olsun, s\u0259nl\u0259 boyunduruq yolda\u015f\u0131 olsun, yana yox, s\u00fcz qaba\u011fa baxs\u0131n.\n\tG\u00f6zl\u0259nilm\u0259d\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015fi:\n\t- Ay u\u015faqlar, - dedi, - n\u0259 olar, bu Salman\u0131 m\u00fcavinliy\u0259 ir\u0259li \u00e7\u0259k\u0259k?\t \n\tN\u0259c\u0259f v\u0259 \u015eirzad dilucu:\n\t- Pis olmaz, - dedil\u0259r.\n\tSalman \u00f6z\u00fc etiraz etdi:\n\t- \u00c7ox sa\u011f olun, boynuma b\u00f6y\u00fck minn\u0259tdir. Amma bacarmaram.\n\t- Yax\u015f\u0131, fikirl\u0259\u015f\u0259rik, - deyib R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bu m\u0259s\u0259l\u0259nin \u00fcst\u00fcnd\u0259n ke\u00e7di, \u015eirzada m\u00fcraci\u0259t etdi, - bel\u0259 ki s\u0259sin var, k\u0259ndin k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rind\u0259 bayat\u0131 \u00e7\u0259km\u0259kd\u0259ns\u0259, bir \u00e7al\u011f\u0131 d\u0259rn\u0259yi d\u00fcz\u0259lts\u0259n\u0259, cavanlar\u0131 y\u0131\u011f ba\u015f\u0131na, bayramda-zadda oxusunlar, camaata l\u0259zz\u0259t versin.\n\t\u015eirzad pul kimi q\u0131zard\u0131 v\u0259 he\u00e7 bir s\u00f6z dem\u0259yib susdu. Ancaq R\u00fcst\u0259m ki\u015finin bu s\u00f6z\u00fc n\u0259tic\u0259siz qalmad\u0131: P\u0259r\u015fan sabah\u0131s\u0131 g\u00fcn\u00fc n\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00f6zl\u0259dis\u0259 bayat\u0131 s\u0259si k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259n i\u00e7\u0259ri dolmad\u0131. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 q\u0131z b\u00fct\u00fcn ax\u015fam\u0131 p\u0259nc\u0259r\u0259 qaba\u011f\u0131nda h\u0259rl\u0259nib durdu v\u0259 gec\u0259ni \u00e7ox gec yuxuya getdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015finin bu s\u00f6z\u00fcnd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n birc\u0259 Salman oldu:\n\t- N\u0259 g\u00f6z\u0259l fikirdir, yolda\u015f s\u0259dr, - dedi, - xor d\u0259rn\u0259yi d\u0259 d\u00fcz\u0259ld\u0259rik, \u00e7al\u011f\u0131 d\u0259rn\u0259yi d\u0259.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi h\u0259l\u0259 d\u0259 qa\u015fqaba\u011f\u0131 a\u00e7\u0131lmayan N\u0259c\u0259f\u0259 i\u015far\u0259 il\u0259:\n\t- Bel\u0259 \u015feyl\u0259rd\u0259 g\u0259r\u0259k komsomol qolunu \u00e7\u0131rmay\u0131b d\u00fc\u015f\u0259 ortal\u0131\u011fa, - dedi v\u0259 \u0259lav\u0259 etdi: - \u0130clas\u0131 yaddan \u00e7\u0131xarmay\u0131n.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi cavab g\u00f6zl\u0259m\u0259d\u0259n idar\u0259y\u0259 getdi.\n\tG\u0259ncl\u0259r bax\u0131\u015fd\u0131lar. Bi\u00e7aq vursan N\u0259c\u0259fin qan\u0131 \u00e7\u0131xmazd\u0131. \u015eirzad ad\u0259ti \u00fczr\u0259 sakit g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc, Salman is\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259ki kimi m\u00fclayim s\u0259sl\u0259 dedi:\n\t- U\u015faqlara x\u0259b\u0259r verim?\n\t- Yox, biz iclas\u0131m\u0131z\u0131 aparaca\u011f\u0131q! El\u0259dirmi, \u015eirzad?\n\t\u015eirzad bird\u0259n cavab verm\u0259di, fikirl\u0259\u015fdi v\u0259 yava\u015f-yava\u015f dedi:\n\t- B\u0259lk\u0259 do\u011frudan da komsomol iclas\u0131n\u0131 ba\u015fqa g\u00fcn\u0259 ke\u00e7ir\u0259k? Ax\u0131, yar\u0131\u015f \u015f\u0259rtl\u0259ri \u00e7ox b\u00f6y\u00fck m\u0259s\u0259l\u0259dir. G\u0259ncl\u0259ri k\u0259narda qoya bilm\u0259rik...\n\t- Bel\u0259 d\u0259 olsa, bu R\u00fcst\u0259m ki\u015fi  bizi g\u00f6z a\u00e7ma\u011fa qoymayacaq, min\u0259c\u0259k boynumuza, kefi g\u0259l\u0259n t\u0259r\u0259f\u0259 s\u00fcr\u0259c\u0259k, n\u0259 ist\u0259s\u0259 yerid\u0259c\u0259k.\n\t- He\u00e7 \u015fey ed\u0259 bilm\u0259z. S\u0259n m\u0259nim s\u00f6z\u00fcm\u0259 bax. Bu d\u0259f\u0259 \u00fcmumi i\u015fin xatirin\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 ged\u0259k, bir d\u0259 bel\u0259 \u015fey el\u0259s\u0259 yerind\u0259 oturdar\u0131q. Nec\u0259 s\u00f6zd\u00fcr?..\n\tSalman \u015eirzad\u0131n t\u0259klifini b\u0259y\u0259ndi v\u0259 ona t\u0259r\u0259fdar \u00e7\u0131xd\u0131. \u0130clas\u0131 ba\u015fqa g\u00fcn\u0259 ke\u00e7irm\u0259yi v\u0259 yaz \u0259kinind\u0259 komsomol\u00e7ular\u0131n i\u015ftirak\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sini d\u0259 m\u00fczakir\u0259y\u0259 qoyma\u011f\u0131 t\u0259klif etdi.\n\t- T\u0259rslik niy\u0259 g\u0259r\u0259kdir. S\u0259dr d\u0259 a\u011fsaqqal ki\u015fidir, h\u00f6rm\u0259tini saxlamal\u0131y\u0131q. \u00d6zba\u015f\u0131nal\u0131q ed\u0259rik, m\u0259s\u0259l\u0259ni ke\u00e7ir\u0259r raykoma. \n\tBu s\u00f6z N\u0259c\u0259fi daha da q\u0131z\u0131\u015fd\u0131rd\u0131, b\u00fct\u00fcn ac\u0131\u011f\u0131n\u0131 Salmana t\u00f6kd\u00fc:\n\t- Qorxutma, qorxutma! Hara ke\u00e7irir ke\u00e7irsin. Bizim d\u0259 dilimiz var, s\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc dey\u0259rik. M\u0259n iclas\u0131m\u0131z\u0131 aparaca\u011fam. \n\t- B\u0259lk\u0259 bel\u0259 el\u0259y\u0259k: s\u0259n \u00f6z iclas\u0131m\u0131z\u0131 ke\u00e7ir, m\u0259n, Salman v\u0259 bir-iki n\u0259f\u0259r d\u0259 hey\u0259t\u0259 ged\u0259k, - dey\u0259 \u015eirzad orta bir t\u0259klif ir\u0259li s\u00fcrd\u00fc. Salman d\u0259rhal bu t\u0259klif\u0259 s\u0259s verdi:\n\t- H\u0259, bax, bu lap a\u011f\u0131ll\u0131 fikirdir, - dedi v\u0259 \u00f6z al\u0259mind\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc ki, \u015eirzad \u00e7ox bic adamd\u0131r, h\u0259r yerd\u0259 \u00f6z xeyrini yax\u015f\u0131 bilir. \u0130ndi d\u0259 \u00fcmumi i\u015f p\u0259rd\u0259si alt\u0131nda h\u0259m N\u0259c\u0259fi raz\u0131 sald\u0131, h\u0259m d\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin t\u0259klifi il\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131, \u00e7\u00fcnki onunla ha\u00e7ala\u015fmaq ist\u0259mir. \u018fbl\u0259h adam, h\u0259l\u0259 d\u0259 g\u00f6z\u00fc P\u0259r\u015fandad\u0131r!\n\tSalman bu fikird\u0259 idi ki, \u015eirzad haqq\u0131nda bel\u0259 ac\u0131ql\u0131 v\u0259 pis d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 haqq\u0131 var. \u00c7\u00fcnki Salman \u00e7oxdan P\u0259r\u015fan\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fc bilir, m\u0259s\u0259l\u0259ni h\u0259ll olunmu\u015f hesab edirdi. Do\u011frudan da R\u00fcst\u0259m ki\u015finin h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri bildirirdi ki, q\u0131z\u0131n\u0131 Salmana verm\u0259y\u0259 raz\u0131d\u0131r. El\u0259 \u0259slind\u0259 d\u0259 kolxoz s\u0259drinin ondan xo\u015fu g\u0259lirdi, \u00e7\u00fcnki g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 inan\u0131rd\u0131. \u0130nan\u0131rd\u0131 ki, Salman g\u00f6r\u0259n i\u015f m\u00f6hk\u0259m i\u015fdir, Salman dey\u0259n s\u00f6z n\u0259tic\u0259siz qalmaz. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 q\u0131z\u0131na meyl ed\u0259n k\u0259nd cavanlar\u0131n\u0131n ham\u0131s\u0131ndan art\u0131q \u00fcr\u0259yi do\u011frudan da Salmanda idi. B\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq Salman q\u0259ti q\u0259ti h\u0259r\u0259k\u0259t etmir, t\u0259r\u0259dd\u00fcd g\u00f6st\u0259rirddi. Bunun da s\u0259b\u0259bi vard\u0131. Birinci s\u0259b\u0259b o idi ki, P\u0259r\u015fan onun eyhamlar\u0131na h\u0259mi\u015f\u0259 ikiba\u015fl\u0131 cavab verir, zarafata sal\u0131b g\u00fcl\u00fcrd\u00fc. \u0130kinci s\u0259b\u0259b d\u0259  R\u00fcst\u0259min t\u0259rs adam olmas\u0131 idi. Salman\u0131n al\u0259mind\u0259, R\u00fcst\u0259m ki\u015finin ipinin \u00fcst\u00fcn\u0259 odun y\u0131\u011fmaq olmazd\u0131. Bir d\u0259 g\u00f6rd\u00fcn s\u0259ni yar\u0131 yolda qoydu. T\u0259rs damar\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fc, \u201cyox\u201d deyib duracaq. Bir h\u0259r\u0259k\u0259tin xo\u015funa g\u0259lm\u0259di, dey\u0259c\u0259k \u201cget, bala, s\u0259n\u0259 m\u0259n q\u0131z verm\u0259r\u0259m!\u201d S\u00f6z a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131xd\u0131, qurtard\u0131. F\u0259l\u0259k d\u0259 quyru\u011funu yer\u0259 qoysa geri g\u00f6t\u00fcr\u0259n deyil.\n\t\u015eirzad\u0131n da P\u0259r\u015fana g\u00f6z dikdiyini, ona meyl etdiyini R\u00fcst\u0259m ki\u015fid\u0259n ba\u015fqa ham\u0131 bilirdi. Q\u0131z\u0131n onu sevib-sevm\u0259m\u0259si is\u0259 yen\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259li idi. Salmana el\u0259 g\u0259lirdi ki, sevmir. \u00c7\u00fcnki q\u0131z onu h\u0259mi\u015f\u0259 t\u0259n\u0259li s\u00f6zl\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131lay\u0131r, b\u0259z\u0259n istehza edir, k\u00fcs\u00fcb oturan u\u015faq kimi ondan \u00fcz d\u00f6nd\u0259rir, s\u00f6z\u00fcn\u0259 cavab bel\u0259 vermirdi. H\u0259tta onu ac\u0131layan vaxtlar\u0131 da olurdu. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, Salman \u015eirzad\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 ciddi r\u0259qib hesab etmirdi. \u201cN\u0259 q\u0259d\u0259r bic olsa, y\u00fcz bel\u0259sini b\u00fck\u00fcb cibim\u0259 qoyaram\u201d deyirdi.\n\n\n2\n\n\tHava buludlu idi. Yuxar\u0131larda h\u0259r\u0259k\u0259tsiz duraraq he\u00e7 bir i\u015f\u0131q buraxmayan qal\u0131n, boz bir p\u0259rd\u0259 g\u00f6y \u00fcz\u00fcn\u00fc \u00f6rtm\u00fc\u015fd\u00fc. A\u015fa\u011f\u0131larda, k\u0259ndin \u00fcst\u00fcnd\u0259 is\u0259 topa-topa buludlar h\u0259r\u0259k\u0259t edirdi. K\u00fcl\u0259k \u00e7\u00f6ll\u0259rd\u0259n qalxan t\u00fcst\u00fc v\u0259 duman\u0131 c\u0259nuba \u2013 Salyan v\u0259 L\u0259nk\u0259ran t\u0259r\u0259f\u0259 qovub apar\u0131rd\u0131. K\u0259ndd\u0259n xeyli aral\u0131 yar\u011fanlar a\u00e7araq sahill\u0259rini yuya-yuya ax\u0131b ged\u0259n Araz bir az da bulan\u0131q g\u00f6r\u00fcn\u00fcr v\u0259 getdikc\u0259 qaral\u0131b g\u00f6zd\u0259n itm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rd\u0131.\n\tAx\u015fam d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Q\u0259rb \u00fcf\u00fcql\u0259ri qarald\u0131qca geni\u015f \u00e7\u00f6ll\u0259rin qoynundak\u0131 k\u0259ndl\u0259ri, \u00e7\u0131lpaq a\u011faclarla dolu ba\u011f\u00e7alar\u0131, pay\u0131zl\u0131q tax\u0131l z\u0259mil\u0259rini bir qaranl\u0131q \u00f6rt\u00fcrd\u00fc. Getdikc\u0259 \u00fcf\u00fcql\u0259r daral\u0131r, s\u0259hra \u00f6z \u015f\u0259klini itirirdi. K\u0259nd evl\u0259rini bir-birind\u0259n se\u00e7m\u0259k olmurdu.\n\tAx\u015fam qaranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 h\u0259r\u0259 bir c\u00fcr qar\u015f\u0131lay\u0131rd\u0131.\n\t\u00c7\u0259nli-dumanl\u0131 ax\u015fam N\u0259c\u0259fin kefini daha da pozdu\u011fu halda, n\u0259d\u0259ns\u0259, \u015eirzad\u0131n \u00fcr\u0259yini xo\u015f hissl\u0259rl\u0259 doldururdu. G\u00f6z\u00fcn\u00fc uzun c\u0131\u011f\u0131ra dikmi\u015f Salman is\u0259 bu ax\u015fama bigan\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Sanki he\u00e7 \u015fey onun vecin\u0259 deyildi. \u018fslind\u0259 is\u0259 o, ax\u015fam\u0131 g\u00f6rm\u00fcrd\u00fc, \u00f6z fikirl\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015f\u011fuldu.\n\t- Yax\u015f\u0131, siz gedin, biz d\u0259 ba\u015flayaq, - dey\u0259 N\u0259c\u0259f s\u00fckutu pozdu. \u015eirzad penc\u0259yinin qolunu \u00e7\u0259kib bil\u0259yind\u0259ki q\u0131z\u0131l saata baxd\u0131: \n\t- H\u0259l\u0259 tezdir, n\u0259 t\u0259l\u0259sirs\u0259n, qoy ham\u0131 y\u0131\u011f\u0131\u015fs\u0131n.\n\tK\u0259nd aras\u0131 kollu-koslu v\u0259 d\u0259r\u0259li-t\u0259p\u0259li bo\u015fluqdan kolxoz h\u0259y\u0259tin\u0259 uzanan c\u0131\u011f\u0131r\u0131n ba\u015f\u0131nda b\u0259st\u0259boylu bir q\u0131z g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. \u015eirzad onu ham\u0131dan \u0259vv\u0259l tan\u0131d\u0131 v\u0259 tan\u0131yan kimi d\u0259 qara, x\u0259yalp\u0259rv\u0259r g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 g\u00fcld\u00fc. Salman\u0131n da r\u0259ngi a\u00e7\u0131ld\u0131. \u015eirzada bax\u0131b qa\u015flar\u0131n\u0131 t\u0259rp\u0259tdi:\n\t- P\u0259r\u015fand\u0131r!\n\t- B\u0259li, P\u0259r\u015fand\u0131r.\n\t- Durna kimi s\u0259kir.\n\t\u015eirzad cavab verm\u0259di. P\u0259r\u015fan g\u0259lib yax\u0131nla\u015fd\u0131. Onun \u0259ynind\u0259 x\u0259zli qara palto, ba\u015f\u0131nda sar\u0131 yun \u015fal, aya\u011f\u0131nda i\u015f\u0131ldayan uzunbo\u011faz boti vard\u0131. Q\u0131z qap\u0131ya \u00e7atmam\u0131\u015f Salman m\u00fcsahibl\u0259rind\u0259n ayr\u0131l\u0131b ona t\u0259r\u0259f getdi. S\u0259rin ax\u015fam havas\u0131n\u0131n alma kimi q\u0131zartd\u0131\u011f\u0131 yanaqlar\u0131na, iri qara g\u00f6zl\u0259rin\u0259 bax\u0131b salam verdi, \u0259lini \u0259lin\u0259 al\u0131b s\u0131xd\u0131 v\u0259 saxlay\u0131b n\u0259 is\u0259 dedi, yum\u015faq v\u0259 xo\u015f bir g\u00fcl\u00fc\u015f h\u0259y\u0259t\u0259 yay\u0131ld\u0131.\n\tP\u0259r\u015fan qap\u0131ya yax\u0131nla\u015fanda \u015eirzad v\u0259 N\u0259c\u0259fl\u0259 ucadan salamla\u015fd\u0131.\n\t\u015eirzad da, N\u0259c\u0259f d\u0259 h\u00f6rm\u0259tl\u0259 q\u0131z\u0131n salam\u0131n\u0131 ald\u0131, yax\u0131nla\u015f\u0131b \u0259lini s\u0131xd\u0131. H\u0259tta \u015eirzad i\u015f\u0131ql\u0131, iti bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131 P\u0259r\u015fan\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u0259 dikib durdu. Bu bax\u0131\u015flar alt\u0131nda daima anla\u015f\u0131lmaz bir t\u0259la\u015f v\u0259 h\u0259y\u0259can ke\u00e7ir\u0259n P\u0259r\u015fan ani olaraq \u015eirzad\u0131 s\u00fczd\u00fc v\u0259 n\u0259d\u0259ns\u0259 p\u0259rt olmu\u015f kimi salmana dedi:\n\t- Atam xahi\u015f edib ki, iclasdan sonra biz\u0259 ged\u0259s\u0259n.\n\tSalman a\u00e7\u0131q n\u0259z\u0259rl\u0259rini bir q\u0131zarma\u011fa ba\u015flayan \u015eirzada, bir d\u0259 P\u0259r\u015fana sal\u0131b n\u0259zak\u0259tl\u0259 dedi:\n\t- Ba\u015f \u00fcst\u0259, P\u0259r\u015fan xan\u0131m...\n\t\u015eirzada el\u0259 g\u0259ldi ki, bu adi s\u00f6zl\u0259rd\u0259 ba\u015fqa gizli bir m\u0259na var v\u0259 bu m\u0259nan\u0131 P\u0259r\u015fan ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr... \u2013 G\u00f6r\u0259s\u0259n xo\u015funa da g\u0259lirmi? \u2013 \u00dcr\u0259yind\u0259n ke\u00e7\u0259n suala cavab axtar\u0131r kimi bir d\u0259 P\u0259r\u015fana t\u0259r\u0259f d\u00f6nd\u00fc. G\u00f6z q\u0131rpmadan onun yumru \u00e7\u0259n\u0259sin\u0259, \u00fcz\u00fcn\u0259, yara\u015f\u0131ql\u0131 balaca dodaqlar\u0131na baxd\u0131, h\u0259tta n\u0259 is\u0259 dem\u0259k d\u0259 ist\u0259di. Lakin n\u0259d\u0259ns\u0259, dan\u0131\u015fmad\u0131, q\u0131z da susub i\u00e7\u0259ri ke\u00e7di.\n\tBayaqdan b\u0259ri kefi saz olan \u015eirzad bir az dal\u011f\u0131nla\u015fd\u0131. Salman is\u0259 daha da canland\u0131. G\u00f6zl\u0259rini \u015eirzaddan v\u0259 N\u0259c\u0259fd\u0259n \u00e7\u0259km\u0259d\u0259n c\u00fcrb\u0259c\u00fcr s\u00f6zl\u0259r dan\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131. \u0130ndi s\u00f6zl\u0259r onun a\u011fz\u0131ndan \u015f\u0259k\u0259r kimi t\u00f6k\u00fcl\u00fcrd\u00fc. \u015eirzad yen\u0259 g\u00f6zl\u0259rini uzaqlara dikmi\u015fdi. N\u0259c\u0259f yen\u0259 gah Salmana bax\u0131rd\u0131, gah k\u0259ndin k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259ri il\u0259 birl\u0259\u015f\u0259n balaca c\u0131\u011f\u0131ra!.. Bu c\u0131\u011f\u0131rda yeni bir q\u0131z g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. O, tamamil\u0259 P\u0259r\u015fan kimi geyinmi\u015fdi. \u018fynind\u0259 P\u0259r\u015fan\u0131nk\u0131 bi\u00e7imd\u0259 v\u0259 eyni r\u0259ngd\u0259 x\u0259zli palto vard\u0131. Onu g\u00f6r\u0259n kimi N\u0259c\u0259fin g\u00f6zl\u0259ri g\u00fcld\u00fc, xo\u015f bir fikirl\u0259 \u00fcz\u00fc a\u00e7\u0131ld\u0131. \u201cYen\u0259 cavan g\u00f6r\u00fcnd\u00fc g\u00f6zl\u0259rim\u0259\u201d, dey\u0259 Salman avazla oxudu v\u0259 onu qar\u015f\u0131lamaq \u00fc\u00e7\u00fcn qaba\u011fa getdi:\n\t- Salam, Maya xan\u0131m, - deyib \u0259lini s\u0131xd\u0131.  \n\tMaya, N\u0259c\u0259f v\u0259 \u015eirzad il\u0259 d\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fc. Salman onun yum\u015faq bil\u0259yind\u0259n tutark\u0259n Maya \u0259lini \u00e7\u0259kdi:\n\t- Vaxt deyilmi? \u2013 dey\u0259 soru\u015fdu.\n\t- Vaxtd\u0131r, lakin h\u0259l\u0259 ham\u0131 y\u0131\u011f\u0131\u015fmay\u0131b, - dey\u0259 \u015eirzad dill\u0259ndi.\n\t- \u00c7oxmu \u00e7\u0259k\u0259r?\n\t- Y\u0259qin bir 20 d\u0259qiq\u0259 d\u0259 g\u00f6zl\u0259m\u0259li olaca\u011f\u0131q.\n\t- N\u0259 etm\u0259li, g\u00f6zl\u0259y\u0259rik, - dey\u0259 Maya i\u00e7\u0259ri ke\u00e7di. Salman onun dal\u0131nca:\n\t- Yaman vaxt g\u00f6zl\u0259y\u0259ndir. Saatdan d\u00fcz i\u015fl\u0259yir. Ay xo\u015fb\u0259xtdir bu Qara\u015f ha, maral kimi bir q\u0131z tap\u0131b, - dedi v\u0259 azca d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb \u0259lav\u0259 etdi: - Dey\u0259s\u0259n s\u0259drin g\u0259linin\u0259 g\u00f6z dik\u0259n \u00e7oxdur...\n\tN\u0259c\u0259f kinay\u0259 il\u0259 cavab verdi:\n\t- \u00d6z\u00fc d\u0259 birinci a\u011fz\u0131 sulanan s\u0259ns\u0259n, h\u0259?\n\t- Ke\u00e7m\u0259li can deyil, ba\u015f\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcn! Amma m\u0259n q\u0259l\u0259t el\u0259r\u0259m, \u0259c\u0259lim \u00e7atmay\u0131b ha, bir d\u0259 ki, ki\u015fi il\u0259 d\u00fcz-\u00e7\u00f6r\u0259k k\u0259smi\u015fik, - deyib Salman ciddil\u0259\u015fdi v\u0259 \u015eirzada d\u00f6nd\u00fc \u2013 El\u0259dirmi, ay \u015fair?\n\tAc\u0131ql\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u0259n \u015eirzad onun s\u00f6zl\u0259rini e\u015fitmirmi\u015f kimi \u00f6t\u0259ri bir n\u0259z\u0259rl\u0259 \u00fcz\u00fcn\u0259 bax\u0131b, cavab verm\u0259di. N\u0259c\u0259f is\u0259 qa\u015flar\u0131n\u0131 d\u00fcy\u00fcnl\u0259yib kluba getdi. Salman \u00f6z\u00fcn\u00fc s\u0131nd\u0131rmad\u0131.\n\t- S\u0259nin d\u0259rdin P\u0259r\u015fan d\u0259rdidir, el\u0259 bil ki, s\u0259drin q\u0131z\u0131 d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fcd\u00fcr.\n\t\u015eirzad ciddi bir t\u00f6vrl\u0259 t\u0259sdiq etdi:\n\t- Do\u011frudan da yax\u015f\u0131 q\u0131zd\u0131r.\n\t- B\u0259s niy\u0259 dayanmay\u0131b birba\u015f i\u00e7\u0259ri ke\u00e7di? Yoxsa aran\u0131z d\u0259yib? Ist\u0259yirs\u0259n gedim \u00e7a\u011f\u0131r\u0131m, bar\u0131\u015fd\u0131r\u0131m?\n\t\u015eirzad onun qolundan tutub saxlad\u0131 v\u0259 \u00fcz\u00fcn\u0259 bax\u0131b istehza il\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259di. \u015eirzad ona g\u00f6r\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259di ki, Salman h\u0259r h\u0259r\u0259k\u0259ti v\u0259 s\u00f6z\u00fc il\u0259 camaat aras\u0131nda yay\u0131lm\u0131\u015f fikrin do\u011frulu\u011funu  s\u00fcbut edirdi. Camaat ona yast\u0131 Salman deyirdi. \u00c7\u00fcnki o h\u0259r \u015feyin d\u00fcnyada hamar, yast\u0131 olmas\u0131n\u0131 ist\u0259yirdi. Sanki onun s\u0259n\u0259ti iti uclar\u0131 hamarlay\u0131b yast\u0131lamaqdan ibar\u0259t idi.\n\tH\u0259r yerd\u0259 ata il\u0259 o\u011flun ixtilat\u0131na qar\u0131\u015fmaq, iki sevgilinin aras\u0131na girib, onlar\u0131 bar\u0131\u015fd\u0131rmaq, \u0259r il\u0259 arvad\u0131n davas\u0131n\u0131 yat\u0131rtmaq, s\u0259drin q\u0259z\u0259bin\u0259 g\u0259lmi\u015f adamlar\u0131n i\u015fini d\u00fcz\u0259ltm\u0259k sanki Yast\u0131 Salmana pe\u015f\u0259 olmu\u015fdu. Yast\u0131 Salman \u00e7a\u011fr\u0131lma\u011f\u0131na da s\u0259b\u0259b onun yaln\u0131z xasiyy\u0259ti deyildi. Xarici g\u00f6rk\u0259mi d\u0259 buna \u0259sas verirdi. T\u0259bi\u0259t onu q\u0259rib\u0259 yaratm\u0131\u015fd\u0131: enli \u00fcz\u00fc yast\u0131 idi, burnu yast\u0131 idi, qara qa\u015flar\u0131 yast\u0131 idi, \u00e7\u0259n\u0259si yast\u0131 idi, dodaqlar\u0131 yast\u0131 idi. \u0130ri t\u00fckl\u00fc \u0259ll\u0259ri yast\u0131 idi, b\u0259d\u0259ni yast\u0131 idi. Bu yast\u0131l\u0131q onu ortaboylu adamlardan balaca g\u00f6st\u0259rirdi. Halbuki \u0259slind\u0259 he\u00e7 d\u0259 balaca deyildi. Q\u0259rib\u0259dir ki, bu adam\u0131n yeri\u015fi v\u0259 g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc d\u0259 yast\u0131 idi. G\u00fcl\u0259nd\u0259 el\u0259 bil ki, da\u015f\u0131n alt\u0131nda qurud \u0259zirdil\u0259r; aras\u0131k\u0259silm\u0259z x\u0131r\u0131lt\u0131lar e\u015fidilirdi. Buna elaras\u0131 noxudu g\u00fcl\u00fc\u015f dey\u0259rl\u0259r. Yast\u0131 yeri\u015fi is\u0259 o q\u0259d\u0259r yast\u0131 idi ki, k\u0259nardan baxan onun yeridiyini v\u0259 ya suda \u00fczd\u00fcy\u00fcn\u00fc bird\u0259n-bir\u0259 ay\u0131rd ed\u0259 bilm\u0259zdi. \u018flb\u0259tt\u0259, Salmanda yaln\u0131z bu keyfiyy\u0259tl\u0259r olsayd\u0131, \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, he\u00e7 bir q\u0131z \u015eirzad kimi c\u0259sur, qo\u00e7aq bir adam\u0131 qoyub onu se\u00e7m\u0259zdi. Lakin Salman\u0131n ba\u015fqa keyfiyy\u0259tl\u0259ri d\u0259 vard\u0131; o, h\u0259yat adam\u0131 idi, \u00e7\u0259tin ayaqda daha tez \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu tap\u0131rd\u0131. Ba\u015f\u0131 gic\u0259lmirdi, \u00e7al\u0131\u015fqan idi, bitm\u0259z-t\u00fck\u0259nm\u0259z q\u00fcvv\u0259si vard\u0131. B\u00fct\u00fcn bunlara g\u00f6r\u0259 d\u0259 P\u0259r\u015fan indiy\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6z q\u0259ti h\u00f6km\u00fcn\u00fc ver\u0259 bilmirdi. Sanki \u015eirzad\u0131 yaxud Salman\u0131 se\u00e7m\u0259k onun \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259llolunmaz m\u00fc\u015fk\u00fcl\u0259 d\u00f6nm\u00fc\u015fd\u00fc. H\u0259rd\u0259n \u015eirzada el\u0259 g\u0259lirdi ki, Salman \u00f6z s\u0259birli, mehriban v\u0259 xo\u015f r\u0259ftar\u0131 il\u0259 art\u0131q q\u0131z\u0131 \u0259l\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nd\u0259 \u015eirzad b\u0259dbin olurdu. Az qal\u0131rd\u0131 gedib Salman\u0131 tapa v\u0259 soru\u015fa: \u201cO s\u0259nin n\u0259yini sevir?!\u201d \u2013 Lakin \u00f6z\u00fcn\u00fc saxlay\u0131b getmirdi, \u00e7\u00fcnki Yast\u0131 Salman onun bu s\u00f6zl\u0259rini d\u0259 \u015firin g\u00fcl\u00fc\u015fl\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131layacaq, h\u0259tta istehzaya qoyacaqd\u0131.\n\tSalman\u0131  ac\u0131qland\u0131rmaq, q\u0259z\u0259bl\u0259ndirm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyildi. Qad\u0131nlarla oldu\u011fu kimi ki\u015fil\u0259rl\u0259 d\u0259 \u0259laq\u0259si s\u0259mimi v\u0259 a\u00e7\u0131q g\u00f6r\u00fcn\u0259rdi. H\u0259r k\u0259sin evin\u0259 gedib-g\u0259l\u0259r, h\u0259r k\u0259sin sirrini bil\u0259r, xeyirxah m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r ver\u0259rdi. Birinin adam\u0131 \u00f6l\u0259nd\u0259 qap\u0131s\u0131n\u0131 birinci a\u00e7an Yast\u0131 Salman olard\u0131. Tez tabut t\u0259dar\u00fck\u00fcnd\u0259 olar, q\u0259biristana qa\u00e7ard\u0131, \u00e7ay-q\u0259nd \u00fc\u00e7\u00fcn selpoya y\u00fcy\u00fcr\u0259rdi. Toy g\u00fcn\u00fcnd\u0259 birinci o \u0259l-aya\u011fa d\u00fc\u015f\u0259rdi. \u00d6z\u00fc d\u0259 he\u00e7 bir i\u015fi g\u00f6rm\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259zdi: ora qa\u00e7ar, bura qa\u00e7ar, bir \u015feyin yaddan \u00e7\u0131xmas\u0131na yol verm\u0259zdi. \u015eirzad Yast\u0131 Salman\u0131 bel\u0259 tan\u0131y\u0131rd\u0131 v\u0259 \u00f6z \u00fcr\u0259yind\u0259 ona b\u0259ra\u0259t qazand\u0131r\u0131rd\u0131. T\u0259bi\u0259ti bel\u0259dir, xeyirxahd\u0131r. Buna da qabiliyy\u0259t laz\u0131md\u0131r.\n\t- Yax\u015f\u0131, niy\u0259 bu soyuqda durmu\u015fuq? G\u0259l, biz iclas\u0131m\u0131za ged\u0259k, - dey\u0259 Salman \u015eirzad\u0131 fikrind\u0259n ay\u0131rd\u0131.\n\t- Yeri, N\u0259c\u0259f\u0259 de, bir-iki adam da ay\u0131rs\u0131n.\n\t- Yen\u0259 s\u0259n yax\u015f\u0131san, m\u0259nim s\u00f6z\u00fcm\u0259 baxmaz.\n\t- S\u0259nin dilin da\u015f\u0131 da da yum\u015faldar. Yeri g\u00f6r\u0259k.\n\tSalman \u201cba\u015f \u00fcst\u0259!\u201d deyib i\u00e7\u0259ri girdi v\u0259 ikic\u0259 d\u0259qiq\u0259 ke\u00e7m\u0259mi\u015f geri qay\u0131td\u0131:\n\t- Bu saat g\u0259l\u0259rl\u0259r.\n\tDo\u011frudan da iki q\u0131z v\u0259 \u00fc\u00e7 o\u011flan klubdan \u00e7\u0131xd\u0131. Onlara qo\u015fulub ucadan deyib g\u00fcl\u0259-g\u00fcl\u0259, \u015fadl\u0131q v\u0259 hay-k\u00fcyl\u0259 kolxoz idar\u0259sin\u0259 t\u0259r\u0259f yolland\u0131lar. Salman \u015eirzad\u0131n qoluna girib yast\u0131  v\u0259 \u015firin-\u015firin oradan-buradan dan\u0131\u015fark\u0259n, \u015eirzad bilmirdi ona nifr\u0259ti var, yoxsa m\u0259h\u0259bb\u0259ti.\n\tOnlar kolxoz iclas\u0131na yollan\u0131rk\u0259n h\u0259l\u0259 qan\u0131 durulmam\u0131\u015f N\u0259c\u0259f qa\u015fqaba\u011f\u0131n\u0131 sallad\u0131\u011f\u0131 halda komsomol iclas\u0131n\u0131 a\u00e7d\u0131.\n\t - Yolda\u015flar! \u2013 dedi v\u0259 a\u011fz\u0131na q\u0259d\u0259r adamla dolu zal\u0131 s\u00fczd\u00fc. \u2013 G\u00fcnd\u0259lik m\u0259s\u0259l\u0259miz ikidir. Birinci \u2013 pamb\u0131q toplan\u0131\u015f\u0131n\u0131 mexanikl\u0259\u015fdirm\u0259k, ikinci \u2013 k\u0259ndimizd\u0259 s\u0259hiyy\u0259 v\u0259 m\u0259d\u0259ni-maarif i\u015fl\u0259rinin v\u0259ziyy\u0259ti. Kimin n\u0259 t\u0259klifi var?\n\tYerl\u0259rd\u0259n \u201ct\u0259sdiq olunsun, t\u0259sdiq olunsun\u201d, dey\u0259 q\u0131\u015fq\u0131r\u0131\u015fd\u0131lar. Lakin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bu s\u0259sl\u0259r N\u0259c\u0259f\u0259  xo\u015f g\u0259lm\u0259di. Ac\u0131ql\u0131-ac\u0131ql\u0131 dedi:\n\t- Q\u0131\u015fq\u0131rmay\u0131n. T\u0259klifi olan barmaq qald\u0131r\u0131b s\u00f6z als\u0131n.  \n\tMaya \u0259yilib yan\u0131nda oturmu\u015f Q\u0131zyet\u0259rin qula\u011f\u0131na p\u0131\u00e7\u0131ldad\u0131:\n\t- Buna neyl\u0259mis\u0259n bel\u0259 qan\u0131 qarad\u0131r?!\n\tQ\u0131zyet\u0259r \u00fcz\u00fck kimi yanan g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259di, ilk d\u0259f\u0259 g\u00f6r\u00fcrm\u00fc\u015f kimi narahat v\u0259 yoxlay\u0131c\u0131 bir t\u0259rzd\u0259 N\u0259c\u0259fi s\u00fczd\u00fc. \u201cDo\u011frudan da buna n\u0259 olub?\u201d dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Bird\u0259n Q\u0131zyet\u0259rin g\u00f6z\u00fcn\u0259 d\u0259ydi ki, ciddilik v\u0259 qa\u015fqabaql\u0131 olmaq N\u0259c\u0259f\u0259 yara\u015fm\u0131r. Bu fikrin t\u0259siri il\u0259 onu g\u00fclm\u0259k tutdu, lakin \u00f6z\u00fcn\u00fc saxlad\u0131 v\u0259 Mayan\u0131n qula\u011f\u0131na n\u0259 is\u0259 p\u0131\u00e7\u0131ldad\u0131. N\u0259c\u0259f azca tutqun halda bu t\u0259r\u0259f\u0259 \u00e7evrildi, q\u0131zlar\u0131n h\u0259r ikisin\u0259 x\u0259b\u0259rdaredici bir n\u0259z\u0259r f\u0131rlad\u0131b dedi:\n\t- H\u0259, n\u0259 t\u0259klif var?\n\tYen\u0259 bir ne\u00e7\u0259 yerd\u0259n s\u0259s g\u0259ldi ki, g\u00fcnd\u0259lik t\u0259sdiq olunsun. Buna baxmayaraq, N\u0259c\u0259f demokratiyan\u0131 g\u00f6zl\u0259y\u0259r\u0259k s\u0259s\u0259 qoydu. G\u00fcnd\u0259liyin vahid r\u0259yl\u0259 q\u0259bul olundu\u011funu qeyd etdikd\u0259n sonra yan\u0131nda oturmu\u015f P\u0259r\u015fana t\u0259r\u0259f \u0259yil\u0259r\u0259k: \u201cbirinci m\u0259s\u0259l\u0259 haqq\u0131nda m\u0259lumat \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00f6z\u00fc m\u0259n\u0259 ver\u201d, deyib qula\u011f\u0131na p\u0131\u00e7\u0131ldad\u0131. P\u0259r\u015fan aya\u011fa durdu v\u0259 ona s\u00f6z verdi. N\u0259c\u0259f \u0259yri-\u00fcyr\u00fc taxtadan qayr\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 adam\u0131n ba\u015f\u0131 zorla g\u00f6r\u00fcn\u0259n xitab\u0259t k\u00fcrs\u00fcs\u00fcn\u00fcn dal\u0131na ke\u00e7di, yava\u015f-yava\u015f dan\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131. Azca sonra q\u0131z\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 zaman hiss etdi ki, xitab\u0259t k\u00fcrs\u00fcs\u00fc onu s\u0131x\u0131r, \u0259l-qol a\u00e7ma\u011fa qoymur. Bir q\u0259d\u0259r sonra bir az da q\u0131z\u0131\u015fanda xitab\u0259t k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b s\u0259hn\u0259nin q\u0131ra\u011f\u0131na g\u0259ldi v\u0259 s\u00f6z\u00fcn\u0259 davam etdi. Getdikc\u0259 \u00fcr\u0259yi bo\u015fald\u0131, a\u00e7\u0131l\u0131\u015fd\u0131, h\u0259v\u0259sl\u0259ndi. Na\u011f\u0131l s\u00f6yl\u0259r kimi pamb\u0131qy\u0131\u011fan ma\u015f\u0131n haqq\u0131nda, insan z\u0259hm\u0259tini y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fdirm\u0259k, m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131 qald\u0131rmaq haqq\u0131nda \u015firin-\u015firin dan\u0131\u015fd\u0131. Dan\u0131\u015fd\u0131qca azca \u0259vv\u0259ki buludlar onun \u00fcz\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0259kilir, xo\u015f x\u0259yallarla dolu olan g\u00f6zl\u0259ri g\u00fcl\u00fcms\u0259yirdi. \u00c7\u0131raq kimi \u00fcz\u00fcn\u0259 dikilmi\u015f b\u00fct\u00fcn ba\u015fqa g\u00f6zl\u0259rd\u0259 d\u0259 bir sevinc v\u0259 t\u0259b\u0259ss\u00fcm vard\u0131. Sanki k\u00f6hn\u0259 kolxoz klubunun divarlar\u0131 bu insan sevincind\u0259n nurlanaraq i\u015f\u0131qlanm\u0131\u015f v\u0259 geni\u015fl\u0259nmi\u015fdi...\n\n\n3\n\n\tYaz yax\u0131nla\u015f\u0131rd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi rayona verdiyi m\u0259lumatlarda g\u00f6st\u0259rirdi ki, \u201cYeni h\u0259yat\u201d bu il yaza ke\u00e7\u0259n ill\u0259rd\u0259n yax\u015f\u0131 haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r. Do\u011frudan da R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 el\u0259 g\u0259lirdi ki, \u00e7iyid d\u0259rmanlanm\u0131\u015f, g\u00fcbr\u0259 sah\u0259l\u0259rin \u0259t\u0259yind\u0259ki z\u00fcsusi binalara da\u015f\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r, kotanlar, toxums\u0259p\u0259nl\u0259r v\u0259 ba\u015fqa al\u0259tl\u0259r sahl\u0259rd\u0259n y\u0131\u011f\u0131laraq t\u0259mir olunmu\u015fdur. R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 bel\u0259 g\u0259lirdi, \u00e7\u00fcnki Salman\u0131n, Yarm\u0259mm\u0259din, Lal H\u00fcseynin verdiyi m\u0259lumatlara inan\u0131rd\u0131. Sah\u0259l\u0259rin ham\u0131s\u0131na \u015f\u0259xs\u0259n getm\u0259mi\u015fdi. Briqadalar\u0131n t\u0259rkibini is\u0259 bir ay \u0259vv\u0259l \u00f6z\u00fc m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015fdi. \u0130ndi yaz i\u015fl\u0259rinin plan\u0131 x\u00fcsusi iclaslarda b\u00fct\u00fcn briqada \u00fczvl\u0259rin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmaqda idi.\n\tBel\u0259likl\u0259, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi s\u0259h\u0259r-ax\u015fam g\u00f6z\u00fcn\u00fc buludlu-dumanl\u0131 g\u00f6yl\u0259r\u0259 tutaraq, havalar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259yirdi. S\u0259birsizlikl\u0259 g\u00f6yl\u0259r\u0259 baxan t\u0259kc\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi deyildi. \u0130ndi b\u00fct\u00fcn k\u0259nd yaz\u0131n il\u0131q h\u0259f\u0259sinin h\u0259sr\u0259tind\u0259 idi. \u00c7\u00f6ll\u0259rin oyanmas\u0131n\u0131, g\u00fcn\u0259\u015fin munis \u015f\u00fcalar\u0131 alt\u0131nda yerd\u0259n duman v\u0259 bu\u011f qalxmas\u0131n\u0131, a\u011faclar\u0131n \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259sini, qu\u015flar\u0131n civild\u0259\u015fm\u0259sini g\u00f6zl\u0259yirdi. Bu il ham\u0131n\u0131n sin\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck bir \u00fcmid canlan\u0131rd\u0131. Ham\u0131 ilin m\u0259hsullu olaca\u011f\u0131na, ke\u00e7\u0259n ilkind\u0259n iki-\u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 art\u0131q g\u0259lir g\u00f6t\u00fcr\u0259c\u0259kl\u0259rin\u0259 inan\u0131rd\u0131.\n\tT\u0259biidir ki, bu inam kolxoz s\u0259dri R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcr\u0259yind\u0259 daha g\u00fccl\u00fc idi. O, kolxozun q\u00fcvv\u0259 v\u0259 imkanlar\u0131n\u0131 daha yax\u015f\u0131 bilirdi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 onun h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri q\u0259ti, s\u00f6zl\u0259ri m\u00f6hk\u0259m v\u0259 \u00fcmidi sars\u0131lmaz idi. Bu ilin t\u0259bii \u015f\u0259rati onun inam\u0131n\u0131 daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirirdi. Q\u0131\u015f\u0131n ax\u0131r ay\u0131 \u00e7ox s\u0259rt ke\u00e7mi\u015fdi. Yar\u0131m metr qal\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda qar yor\u011fan\u0131 uzun m\u00fcdd\u0259t pay\u0131zl\u0131q tax\u0131llar\u0131n \u00fcst\u00fcn\u00fc \u00f6rtm\u00fc\u015fd\u00fc. R\u00fcst\u0259m ki\u015finin hesab\u0131na g\u00f6r\u0259, bu il yaz da m\u00fclayim v\u0259 ya\u011f\u0131nt\u0131l\u0131 olmal\u0131 idi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u0259lli illik \u00f6mr\u00fcn\u00fc ucsuz-bucaqs\u0131z \u00e7\u00f6ll\u0259rin qoynunda ke\u00e7irmi\u015fdi, bu \u00e7\u00f6ll\u0259rin nec\u0259 n\u0259f\u0259s ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bilirdi. Q\u0131\u015fa bax\u0131b yaz\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259r, yaza g\u00f6r\u0259 yay\u0131n nec\u0259 olaca\u011f\u0131n\u0131 x\u0259b\u0259r ver\u0259rdi. \u015e\u0259xsi m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r v\u0259 hissiyyata \u0259saslanan m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri \u00e7ox zaman do\u011fru \u00e7\u0131xard\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00f6z\u00fc bu fikird\u0259 idi ki, havan\u0131 t\u0259yin etm\u0259kd\u0259 h\u0259l\u0259 he\u00e7 vaxt s\u0259hv etm\u0259mi\u015fdir. Qon\u015fu \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201d kolxozunun s\u0259dri Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu is\u0259 son 20 ild\u0259 onun \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 s\u0259hv etdiyini deyirdi. S\u00f6z yox, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bunu boynuna alm\u0131rd\u0131. H\u0259r halda bu il yaz\u0131n g\u00f6zl\u0259diyi kimi olaca\u011f\u0131na R\u00fcst\u0259m ki\u015finin he\u00e7 bir \u015f\u00fcbh\u0259si yox idi. Dem\u0259li, yaza haz\u0131rl\u0131q yax\u015f\u0131 ke\u00e7irilib, havalar pis olmayacaq, kolxoz\u00e7ular\u0131n ruhu y\u00fcks\u0259kdir \u2013 tufan ed\u0259c\u0259yik! R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Plan\u0131 150% yerin\u0259 yetir\u0259c\u0259yin\u0259 arxay\u0131n idi. Bu \u0259hvali-ruhiyy\u0259 il\u0259 d\u0259 \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201d kolxozu il\u0259 yar\u0131\u015fma\u011fa raz\u0131 olmu\u015fdu. Yar\u0131\u015f \u015f\u0259rtl\u0259ri \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131. Bu \u015f\u0259rtl\u0259rin \u00e7oxunu R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00f6z dili il\u0259 demi\u015f, Salman da ka\u011f\u0131za yazm\u0131\u015fd\u0131. Kolxozun \u00fcmumi iclas\u0131 onlar\u0131 b\u0259zi \u0259lav\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259sdiq etmi\u015fdi. \u0130ndi \u201cYeni h\u0259yat\u201d\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri idar\u0259nin qaba\u011f\u0131nda duraraq ma\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259yirdil\u0259r. \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201d kolxozuna ged\u0259c\u0259kdil\u0259r. Orda t\u0259nt\u0259n\u0259li \u015f\u0259raitd\u0259 yar\u0131\u015f m\u00fcqavil\u0259si imzalanacaqd\u0131. N\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r 15 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t idi. Onlar\u0131n i\u00e7ind\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fid\u0259n ba\u015fqa Q\u0131zyet\u0259r, Yast\u0131 Salman, \u015eirzad v\u0259 N\u0259c\u0259f d\u0259 vard\u0131.\n\tHam\u0131s\u0131 toya gedir kimi yax\u015f\u0131 geyinmi\u015fdi. Orden v\u0259 medallar\u0131n\u0131 taxm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259tta Q\u0131zyet\u0259r ba\u015f\u0131na h\u0259sir \u015flyapa da qoymu\u015fdu. Bununla da \u00e7oxlar\u0131n\u0131n n\u0259z\u0259rini \u00f6z\u00fcn\u0259 \u00e7\u0259kirdi. \u015eirzad sar\u0131 k\u00f6yn\u0259yin \u00fcst\u00fcnd\u0259n g\u00f6y penc\u0259k gey\u0259r\u0259k qalstuk da ba\u011flam\u0131\u015fd\u0131. Lakin h\u0259mi\u015f\u0259ki kimi onun qalstuku tez-tez s\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcb yana qa\u00e7\u0131rd\u0131. Q\u0131zyet\u0259r balaca \u0259ll\u0259ri il\u0259 onun qalstukunu d\u00fcz\u0259ltdi:\n\t- N\u0259 vaxt yerind\u0259 duracaq?\n\tSalman yast\u0131-yast\u0131 g\u00fcld\u00fc:\n\t- Subay\u0131n s\u0259liq\u0259si olmaz, evin\u0259 d\u0259 ged\u0259nd\u0259 adam\u0131n \u00fcr\u0259yi yan\u0131r, h\u0259r \u015fey var, amma istilik yoxdur! Yax\u015f\u0131 deyibl\u0259r: arvads\u0131z ev, susuz d\u0259yirman kimidir.       \n\tQ\u0131zyet\u0259r kolxoz s\u0259drini s\u00f6hb\u0259t\u0259 \u00e7\u0259km\u0259k ist\u0259di:\n\t- R\u00fcst\u0259m day\u0131 \u0259l qatmasa \u015eirzad\u0131n i\u015fi d\u00fcz\u0259l\u0259n deyil. El\u0259 bir t\u0259rs\u0259 rast g\u0259lib ki!..\n\t- E\u015fq qaba\u011f\u0131nda yola g\u0259lm\u0259y\u0259n t\u0259rs yoxdur, - deyib N\u0259c\u0259f Q\u0131zyet\u0259r\u0259 baxd\u0131, - o t\u0259rsi d\u0259 d\u00fcz\u0259ld\u0259rik...\n\tFikirli olan R\u00fcst\u0259m ki\u015fi s\u00f6hb\u0259tin q\u0131z\u0131 P\u0259r\u015fan \u00fcst\u00fcn\u0259 g\u0259ldiyini g\u00f6r\u0259r\u0259k daha da ciddil\u0259\u015fdi v\u0259 N\u0259c\u0259f\u0259 ke\u00e7\u0259n g\u00fcnk\u00fc iclas\u0131 xat\u0131rlatd\u0131.\n\t- S\u0259n s\u0259sini k\u0259s, d\u0259l\u0259duz! \n\tSalman da N\u0259c\u0259f\u0259 sata\u015fd\u0131:\n\t- \u00d6z\u00fcn\u0259 q\u0259lbir \u00e7ala bilmir, ba\u015fqas\u0131na \u0259l\u0259k \u0259l\u0259yir. M\u0259n olmasayd\u0131m, qalm\u0131\u015fd\u0131n Q\u0131zyet\u0259rin \u0259lind\u0259 \u0259sir...\n\t- B\u0259s yolda\u015f yolda\u015fa n\u0259 g\u00fcnd\u0259 g\u0259r\u0259k? \u0130ndi d\u0259 g\u0259r\u0259k ba\u015fqalar\u0131n\u0131n d\u0259rdin\u0259 qalaq...\n\t- \u00d6z\u00fcm\u00fcz\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 \u0259limiz ba\u011flan\u0131r. E\u015fitm\u0259mi\u015fs\u0259n, \u00e7\u0131raq \u00f6z dibin\u0259 i\u015f\u0131q salmaz.\n\t- Yox, d\u00fcz deyil! O \u00e7\u0131raq idi. \u0130ndiki lampalar h\u0259r t\u0259r\u0259f\u0259 i\u015f\u0131q sal\u0131r.\n\tDaima bel\u0259c\u0259 bir-birin\u0259 sata\u015f\u0131r, zarafatla\u015f\u0131r, g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fcl\u0259r. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi d\u0259 g\u0259ncl\u0259r\u0259 qo\u015fulmu\u015fdu, bu g\u00fcn kefi saz, hal\u0131 yax\u015f\u0131 idi, deyib-dan\u0131\u015f\u0131r, zarafata zarafatla cavab verirdi. Eyni zamanda o, i\u015fin g\u0259l\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u00fcavin axtararaq, dan\u0131\u015f\u0131qaras\u0131 g\u0259ncl\u0259ri bir-biril\u0259 m\u00fcqayis\u0259 edirdi.\n\t\u015eirzad\u0131n qartal g\u00f6zl\u0259rin\u0259, uzun boynuna bax\u0131b d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc: \u201cKi\u015fidir, igid o\u011fland\u0131r. Da\u011f\u0131 da\u011f \u00fcst\u0259 qoyar, yiruldum dem\u0259z. Yax\u015f\u0131 m\u00fcavin olacaq!\u201d\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259si t\u0259sad\u00fcfi deyildi. \u00d6z\u00fcn\u0259 yax\u015f\u0131 m\u00fcavin tapmaq fikri onu \u00e7ox narahat edirdi. Rayon t\u0259\u015fkilatlar\u0131 da \u201cadam tap\u201d deyib t\u0259l\u0259sdirirdil\u0259r.\n\tBu bar\u0259d\u0259 o, qoca kolxoz\u00e7ularla, ayr\u0131-ayr\u0131 partiya\u00e7\u0131larla, briqadirl\u0259rl\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259\u015fmi\u015fdi. H\u0259tta s\u00f6zaras\u0131 rayon i\u015f\u00e7il\u0259rinin d\u0259 a\u011fz\u0131n\u0131 yoxlam\u0131\u015fd\u0131. H\u0259r\u0259 bir adam\u0131n ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kirdi. Bel\u0259likl\u0259 bir siyah\u0131 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lmi\u015fdi. \u015eirzad, N\u0259c\u0259f komsomol, yast\u0131 Salman, Telli arvad v\u0259 sair\u0259. N\u0259c\u0259f komsomolun ad\u0131n\u0131 e\u015fid\u0259n kimi R\u00fcst\u0259m ki\u015fi etiraz etdi.\n\t- At getsin, s\u0259n allah! Demaqoqun birdir.\n\tX\u00fcsusil\u0259 \u015e\u0259r\u0259fo\u011fluyla g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259n sonra imzas\u0131z ka\u011f\u0131z\u0131n N\u0259c\u0259f t\u0259r\u0259find\u0259n yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fcman edir v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 onu yax\u0131na buraxm\u0131rd\u0131. Telli arvad\u0131n da ad\u0131n\u0131 eyni d\u0259lill\u0259rl\u0259 siyah\u0131dan silmi\u015fdi. Birc\u0259 bunu \u0259lav\u0259 etmi\u015fdi ki, \u201carvad\u0131n demaqoqu d\u0259h\u015f\u0259tdir, allah he\u00e7 k\u0259si bel\u0259sin\u0259 rast g\u0259tirm\u0259sin\u201d. \u018fvv\u0259ll\u0259r Yast\u0131 Salman \u00fcr\u0259yin\u0259 ham\u0131dan \u00e7ox yatm\u0131\u015fd\u0131. Onu h\u0259m yax\u015f\u0131 tan\u0131y\u0131rd\u0131, h\u0259m d\u0259 ki, ke\u00e7\u0259n g\u00fcn onun m\u00fcavin haqq\u0131nda dediyi s\u00f6zl\u0259r \u00e7ox xo\u015funa g\u0259lmi\u015fdi; \u00fcz\u00fcyola, ba\u015f\u0131a\u015fa\u011f\u0131... R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 el\u0259 g\u0259lirdi ki, Salman m\u0259hz bu c\u00fcr m\u00fcavin olacaq, n\u0259 des\u0259 \u201cba\u015f \u00fcst\u0259!\u201d deyib yerin\u0259 yetir\u0259c\u0259k. Lakin rayon partiya komit\u0259sind\u0259 Salman\u0131n ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259nd\u0259 o q\u0259d\u0259r d\u0259 h\u0259v\u0259s g\u00f6st\u0259rm\u0259mi\u015fdil\u0259r.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00f6z\u00fc d\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t \u00f6l\u00e7\u00fcb-bi\u00e7\u0259r\u0259k bu q\u0259rara g\u0259lmi\u015fdi ki, \u201cSalman\u0131 m\u00fchasiblikd\u0259 saxlamaq daha yax\u015f\u0131d\u0131r. N\u00f6k\u0259r kimi durub qaba\u011f\u0131mda, n\u0259 buyururam \u201cba\u015f \u00fcst\u0259!\u201d deyib yerin\u0259 yetirir. M\u00fcavin qoymaqla bacar\u0131\u011f\u0131, qabiliyy\u0259ti artmaycaq ha, h\u0259l\u0259 kim bilir b\u0259lk\u0259 ba\u015fqa fikirl\u0259r\u0259 d\u0259 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259k. El\u0259 adam tap\u0131m ki, bir az t\u0259p\u0259rli olsun\u201d. Bel\u0259likl\u0259, siyah\u0131da ancaq \u015eirzad qalm\u0131\u015fd\u0131. Salman bit\u0259r\u0259f idi, \u015eirzad partiyal\u0131, n\u0259inki partiyal\u0131 idi, h\u0259tta bir h\u0259ft\u0259 qabaq onu kolxoz partiya t\u0259\u015fkilat\u0131na katib d\u0259 se\u00e7mi\u015fdil\u0259r. \u201cM\u00fcavin olsa, m\u0259nim i\u015fim bir az y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015f\u0259r, nec\u0259 olsa \u00e7iynini y\u00fck alt\u0131na verm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olar\u201d, dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi q\u0259ti q\u0259rara g\u0259lm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rd\u0131. X\u0259b\u0259r \u015eirzad\u0131n da qula\u011f\u0131na \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. O da \u00f6z al\u0259mind\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi il\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 \u015fad idi: \u201cT\u0259cr\u00fcb\u0259li adamd\u0131r, kolxoz t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131 bilir, \u00e7ox \u015fey \u00f6yr\u0259nm\u0259k olar. Samball\u0131 ki\u015fidir. S\u00f6z\u00fc d\u0259 ki\u015fi s\u00f6z\u00fc, dedi \u2013 qurtard\u0131. Bel\u0259si il\u0259 yol ged\u0259n pe\u015fmanl\u0131q \u00e7\u0259km\u0259z...\u201d\n\t\u015eirzad hiss\u0259 qap\u0131lan, y\u0259ni Salman\u0131n dediyi kimi q\u0259lb\u0259n \u015fair idi. Hiss\u0259 qap\u0131landa da \u00fcr\u0259yi yaz s\u0259h\u0259rinin \u00fcf\u00fcql\u0259ri kimi a\u00e7\u0131l\u0131rd\u0131. Bu halda o ham\u0131ya inan\u0131r, ham\u0131da ancaq yax\u015f\u0131 sif\u0259tl\u0259r g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Pis v\u0259 yaramaz c\u0259h\u0259tl\u0259r is\u0259 n\u0259z\u0259rind\u0259n qa\u00e7\u0131rd\u0131. Haz\u0131rda R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 d\u0259 anvaq bu n\u0259z\u0259rl\u0259 bax\u0131rd\u0131. Onun ancaq n\u0259cab\u0259t v\u0259 m\u0259rdliyini g\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Bir d\u0259 ki, \u015eirzad\u0131n n\u0259z\u0259rind\u0259 m\u00fcavin olub-olmama\u011f\u0131n he\u00e7 bir m\u0259nas\u0131 yox idi. V\u0259zif\u0259 onu c\u0259lb etmirdi. El\u0259 briqadirliyind\u0259c\u0259 l\u0259zz\u0259tl\u0259 i\u015fl\u0259yirdi. \u0130ndi bu q\u0259d\u0259r fikirli olmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi is\u0259 ba\u015fqa \u015feydi; yar\u0131\u015f \u015f\u0259rtl\u0259rinin m\u00fczakir\u0259sind\u0259n sonra m\u0259hsuldarl\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259si onu \u00e7ox m\u0259\u015f\u011ful edirdi, ona el\u0259 g\u0259lirdi ki, m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131 xeyli art\u0131ra bil\u0259rl\u0259r, \u015f\u0259rtl\u0259ri is\u0259 dey\u0259s\u0259n, az g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fl\u0259r. \u018fvv\u0259lc\u0259 dumanl\u0131 olan bu fikir getdikc\u0259 ayd\u0131nla\u015f\u0131r v\u0259 ona h\u0259qiq\u0259t kimi g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rd\u0131. Onun dal\u011f\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n Q\u0131zyet\u0259r:\n\t- G\u0259r\u0259k s\u0259n a\u015f\u0131q olayd\u0131n, - dedi, - nahaq pamb\u0131q\u00e7\u0131 olmusan.       \n\t- Biri o borin\u0259 mane olmur. Pamb\u0131q da y\u0131\u011fmaq olar, saz \u00e7al\u0131b s\u00f6z d\u0259 qo\u015fmaq olar.\n\tTrubkas\u0131n\u0131 t\u00fcst\u00fcl\u0259d\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015fi:\n\t- Ay \u015eirzad, - dedi, - n\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131 s\u00f6z dan\u0131\u015fd\u0131n. Can\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcn, yaz, qoy kolxozumuzun \u00f6z a\u015f\u0131\u011f\u0131 olsun. Yaz, bizi d\u0259 tan\u0131t b\u00fct\u00fcn m\u0259ml\u0259k\u0259t\u0259. \n\t- R\u00fcst\u0259m day\u0131n\u0131n k\u00f6nl\u00fcnd\u0259n q\u0259hr\u0259man olmaq ke\u00e7ir! \u2013 dey\u0259 Q\u0131zyet\u0259r g\u00fcld\u00fc. Yarm\u0259mm\u0259d tez bu s\u00f6z\u0259 cavab verdi:\n\t- Q\u0259hr\u0259man olanlar ondan art\u0131q deyil ki!\n\tSalman is\u0259 \u015eirzad\u0131n yaxas\u0131ndan tutdu:\n\t- \u018f-\u0259, ba\u015f\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcn, yaz. El\u0259 birinci \u00f6z kolxozumuzdan ba\u015fla, R\u00fcst\u0259m day\u0131n\u0131 bir yax\u015f\u0131ca t\u0259rifl\u0259.\n\t\u015eirzad m\u0259nal\u0131-m\u0259nal\u0131 onu s\u00fczd\u00fc:\n\t- R\u00fcst\u0259m day\u0131dan az yazmay\u0131blar ha, yaz\u0131lanlar b\u0259sdir.\n\t\u015eirzad\u0131n bu s\u00f6z\u00fc R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 yaman toxundu. \u201c\u0130ki ild\u0259 vur-tut \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 q\u0259zet\u0259 yaz\u0131blar, o da camaata \u00e7ox g\u00f6r\u00fcn\u00fcr\u201d, dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. \u201cAy \u015eirzad, s\u0259nin d\u0259 i\u00e7ind\u0259 dey\u0259s\u0259n qurd var ax\u0131\u201d. Bunun m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259si olaraq, R\u00fcst\u0259m ki\u015finin fikrind\u0259 bir \u015f\u00fcbh\u0259 oyand\u0131. \u201c\u015eirzaddan m\u00fcavin \u00e7\u0131xacaqm\u0131?\u201d Salman bu suala cavab tapma\u011fa qoymad\u0131:\n\t- Ay \u015eirzad, q\u0259zetl\u0259r R\u00fcst\u0259m day\u0131 haqq\u0131nda n\u0259 yaz\u0131blar? \u018fslin\u0259 baxsan, he\u00e7 n\u0259. Odur, Qara K\u0259r\u0259m o\u011flundan Bak\u0131da kitab da d\u00fcz\u0259ldibl\u0259r, \u015f\u0259kli d\u0259 \u00fcst\u00fcnd\u0259. Kitab\u0131n yan\u0131nda q\u0259zet-m\u0259zet yaland\u0131r, oxuyub c\u0131r\u0131b at\u0131rsan, amma kitab qal\u0131r. Be\u015f il, on il, \u0259lli il sonra da qal\u0131r. S\u0259n d\u0259 ya\u015fay\u0131rsan, yaddan \u00e7\u0131xm\u0131rsan. \u018flini uzad\u0131b tutursan 50 il bundan sonra g\u0259l\u0259n adamlar\u0131n \u0259lind\u0259n, deyirs\u0259n m\u0259n d\u0259 varam.\n\tN\u0259c\u0259f komsomol \u00f6z\u00fcn\u00fc saxlaya bilm\u0259yib istehza il\u0259 dill\u0259ndi:\n\t- Ay Salman, yaltaqlanma g\u00f6r\u0259k, R\u00fcst\u0259m \u0259mi d\u0259 el\u0259 bil\u0259r ki, do\u00f6rudan da kitaba d\u00fc\u015fm\u0259li i\u015f g\u00f6r\u00fcb.\n\tSalman \u00f6z\u00fcn\u00fc s\u0131nd\u0131rmad\u0131, fikrind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259di:\n\t- L\u0259tif\u0259si R\u00fcst\u0259m \u0259miy\u0259 g\u0259lm\u0259sin, el yax\u015f\u0131 deyib ki, ev buzovundan \u00f6k\u00fcz olmaz. \u015eirzad, m\u0259n \u00f6l\u00fcm, q\u0259l\u0259mi g\u00f6t\u00fcr, yaz s\u0259drimizd\u0259n!\n\t\u015eirzad onun yaxas\u0131ndan it\u0259l\u0259di:\n\t- \u018f-\u0259, q\u0131r-saqq\u0131z olub yap\u0131\u015fma, \u0259l \u00e7\u0259k. M\u0259n he\u00e7 k\u0259sd\u0259n yaza bilm\u0259r\u0259m. Guya bird\u0259n-ikiy\u0259 kitab ba\u011flam\u0131\u015fd\u0131m. M\u0259nimki yer \u0259km\u0259k, m\u0259hsul yetirm\u0259kdir.\n\tN\u0259 q\u0259d\u0259r zarafatla deyilmi\u015f olsa da, N\u0259c\u0259fin v\u0259 \u015eirzad\u0131n s\u00f6zl\u0259ri R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcr\u0259yini c\u0131z\u0131b yaralad\u0131: \u201cS\u00f6z\u00fcn d\u00fcz\u00fcn\u00fc zarafatla dey\u0259rl\u0259r. M\u0259nim bar\u0259md\u0259 yax\u015f\u0131 bir s\u00f6z e\u015fid\u0259nd\u0259 ikisinin d\u0259 az qal\u0131r dili tutula. Guya bunlar yazma\u011f\u0131nan m\u0259n\u0259 x\u0259l\u0259t ver\u0259c\u0259kl\u0259r. C\u0259h\u0259nn\u0259m\u0259 yaz\u0131n, gora yaz\u0131n, guya yazan tap\u0131lmayacaq!\u201d deyib hirsl\u0259nirdi, hirsl\u0259ndikc\u0259 d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc: \u201c\u0259-\u0259, yax\u015f\u0131 ki, t\u0259l\u0259sm\u0259mi\u015f\u0259m. Bu \u015eirzad g\u0259d\u0259ni m\u00fcavin qoymam\u0131\u015fam. Dey\u0259s\u0259n h\u0259l\u0259 yax\u015f\u0131 tan\u0131m\u0131ram, dey\u0259s\u0259n Salman bundan yax\u015f\u0131d\u0131r\u201d.\n\t- Yax\u015f\u0131, ay u\u015faqlar, b\u0259sdir, k\u0259sin bu dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131, n\u0259 briqadird\u0259n yazan olmaz, n\u0259 d\u0259 m\u0259nd\u0259n q\u0259hr\u0259man. \n\tYarm\u0259mm\u0259d s\u0259drin s\u00f6z\u00fcn\u00fc el\u0259 burada k\u0259sdi:\n\t- Ondan yazan olub-olmayaca\u011f\u0131n\u0131 bilmir\u0259m, amma s\u0259nd\u0259n lap yax\u015f\u0131 q\u0259hr\u0259man olar. O\u011ful ist\u0259yir\u0259m, q\u0259l\u0259mi ala \u0259lin\u0259, ka\u011f\u0131z\u0131 qoya qaba\u011f\u0131na, onda g\u00f6r\u0259r ki, s\u0259nd\u0259 nec\u0259 yazmal\u0131 \u015feyl\u0259r var. \n\t- Kiri \u0259-\u0259, sonra dey\u0259rl\u0259r ki, s\u0259dr\u0259 yaltaql\u0131q edirs\u0259n.\n\tYarm\u0259mm\u0259d ciddi olaraq etiraz etdi.\n\t- Kim? M\u0259n yaltaql\u0131q edir\u0259m? Allaha and olsun, m\u0259n he\u00e7 raykoma da yaltaql\u0131q el\u0259m\u0259r\u0259m. Bizim n\u0259sild\u0259 h\u0259l\u0259 yaltaq g\u00f6r\u00fcnm\u0259yib. Amma ham\u0131ya h\u00f6rm\u0259t etmi\u015fik, h\u0259mi\u015f\u0259 haqq s\u00f6z dan\u0131\u015fm\u0131\u015f\u0131q.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi etinas\u0131zl\u0131qla:\n\t- B\u0259sdir, ay Yarm\u0259mm\u0259d, - dedi, - dama\u011f\u0131na toxunmas\u0131n. H\u00f6rm\u0259t, \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, laz\u0131md\u0131r. O yerd\u0259 ki, b\u00f6y\u00fcy\u0259 h\u00f6rm\u0259t olmad\u0131, orda i\u015f getm\u0259z. \u2013 \u015eirzada baxd\u0131, - indi deyin g\u00f6r\u0259k, m\u00fcavin haqda n\u0259 q\u0259rara g\u0259ldiniz?\n\tS\u0259drin n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00f6z\u00fc bu yer\u0259 \u00e7\u0259kdiyini anlayan N\u0259c\u0259f komsomol:\n\t- Sizd\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r, - dedi, - m\u0259n fikrimi d\u00fcn\u0259n d\u0259 siz\u0259 demi\u015f\u0259m.   \n\tD\u00fcn\u0259n ax\u015fam R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bir d\u0259 N\u0259c\u0259fl\u0259 dan\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. N\u0259c\u0259g q\u0259ti olaraq \u015eirzad\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 durmu\u015fdu. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi is\u0259 indi bu dan\u0131\u015f\u0131\u011fa ba\u015fqa istiqam\u0259t verdi:\n\t- El\u0259dir, dan\u0131\u015fm\u0131\u015f\u0131q. M\u0259n bu fikr\u0259 g\u0259lir\u0259m ki, m\u00fcavinliy\u0259 Salmandan yax\u015f\u0131 adam yoxdur.\n\tHam\u0131 susdu, yaln\u0131z Yarm\u0259mm\u0259d ucadan t\u0259sdiq etdi:\n\t- Sa\u011f ol, vallah! N\u0259 tapm\u0131san! H\u0259m t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 bilir, h\u0259m d\u0259 ba\u015fl\u0131 adamd\u0131r. Yaman ba\u015f\u0131 var, dan\u0131\u015fd\u0131r, \u00c7ini-h\u0259b\u0259\u015fd\u0259n b\u0259ri h\u0259r yandan x\u0259b\u0259r versin.\n\tYarm\u0259mm\u0259d \u00e7oxdan hesabdarl\u0131qdan bir pill\u0259 yuxar\u0131 qalxmaq fikrind\u0259 idi. M\u00fchasib stolunun lap \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Salman m\u00fcavin olmaqla yol a\u00e7\u0131lacaq, arzusuna \u00e7atacaqd\u0131.\n\t- Salmandan l\u0259yaq\u0259tli adam g\u00f6rm\u00fcr\u0259m, - deyib fikrini tamamlad\u0131.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u015eirzaddan soru\u015fdu:\n\t- Nec\u0259 bilirs\u0259n? \n\t\u015eirzada el\u0259 g\u0259ldi ki, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bunu soru\u015fmur, soru\u015fur ki, \u201ch\u0259, nec\u0259s\u0259n, m\u00fcavinlik \u0259lind\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131m\u0131?\u201d Bu suala o, q\u00fcrurla cavab verdi:\n\t- Bir v\u0259zif\u0259y\u0259 ki, h\u0259r tini burulanda bir adam t\u0259yin edil\u0259c\u0259k, a\u011fl\u0131 olan o v\u0259zif\u0259y\u0259 getm\u0259z!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi bu s\u00f6zl\u0259ri bel\u0259 anlad\u0131: \u201c\u0130st\u0259mir\u0259m s\u0259nin m\u00fcavinlik v\u0259zif\u0259ni, kim\u0259 ba\u011f\u0131\u015flay\u0131rsan, ba\u011f\u0131\u015fla, m\u0259n\u0259 \u00f6z briqadirliyim kifay\u0259tdir\u201d. \u015eirzaddan lap ac\u0131\u011f\u0131 g\u0259ldi: \u201cBu ki, dikba\u015f\u0131n biridir. \u0130ndid\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc bel\u0259 \u00e7\u0259kir. Stolun dal\u0131na ke\u00e7\u0259nd\u0259 h\u00f6km\u00fcn\u00fcn qaba\u011f\u0131nda durmaq olmaz. Yox, bu m\u0259nd\u0259n d\u0259 haval\u0131d\u0131r, r\u0259hb\u0259r olmaq ist\u0259yir. Bir kolxozda da bir r\u0259hb\u0259r olar, o da m\u0259n\u0259m. \u0130ki qo\u00e7un ba\u015f\u0131 bir qazanda qaynamaz\u201d.\n\tBu lal dan\u0131\u015f\u0131qdan sonra R\u00fcst\u0259m ki\u015fi q\u0259ti q\u0259rar \u00e7\u0131xard\u0131. N\u0259 c\u00fcr olsa rayon t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n raz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 al\u0131b Salman\u0131 m\u00fcavin qoyacaqd\u0131r.\n\n\n\t\u015eirzad Salman\u0131n m\u00fcavinlikd\u0259 faydal\u0131 olub-olmayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Onun h\u0259m m\u0259nfi, h\u0259m m\u00fcsb\u0259t c\u0259h\u0259tl\u0259rini fikrind\u0259n ke\u00e7irdi: \u201c\u0130ctimai adamd\u0131r, f\u0259ald\u0131r, \u00fcnsiyy\u0259t sev\u0259ndir, fikri daima h\u0259r\u0259k\u0259td\u0259dir, g\u00f6z\u00fc a\u00e7\u0131qd\u0131r, t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 bilir, kolxozu tan\u0131y\u0131r \u2013 bunlar ham\u0131s\u0131 \u00e7ox g\u00f6z\u0259ldir. Pis c\u0259h\u0259ti birc\u0259 odur ki, m\u00f6hk\u0259m fikirli deyil, \u00e7ox zaman h\u0259qiq\u0259ti yox, \u015f\u0259raiti n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131r. N\u0259 olar ki. bu q\u00fcsur \u00e7ox adamlarda var. T\u0259nqid ed\u0259rik, d\u00fcz\u0259ld\u0259rik. T\u0259nqid onu fikrind\u0259 m\u00f6hk\u0259m olma\u011fa m\u0259cbur edir. Yox, etiraz etm\u0259y\u0259 d\u0259ym\u0259z. El\u0259 bil\u0259rl\u0259r ki, \u00f6z\u00fcm o yer\u0259 g\u00f6z dikmi\u015f\u0259m!\u201d Bu q\u0259ti q\u0259rara g\u0259l\u0259nd\u0259 \u015eirzad rahat oldu, sakit, m\u00fclayim v\u0259 a\u00e7\u0131q n\u0259z\u0259rl\u0259 yolda\u015flar\u0131n\u0131 s\u00fczd\u00fc. Ham\u0131s\u0131 yax\u015f\u0131 adamlar idi, ham\u0131s\u0131n\u0131n \u00fcz\u00fcnd\u0259-g\u00f6z\u00fcnd\u0259 xo\u015f bir niyy\u0259tin i\u015f\u0131qlar\u0131 v\u0259 ruh y\u00fcks\u0259kliyi vard\u0131. Yaln\u0131z ona Yarm\u0259mm\u0259din \u00f6z\u00fc d\u0259, g\u00f6zl\u0259ri d\u0259 bulanl\u0131q g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. H\u0259r d\u0259f\u0259 g\u00f6z\u00fc bu adama sata\u015fanda \u015eirzad\u0131n \u00fcr\u0259yind\u0259 bir-birin\u0259 zidd olan m\u00fcxt\u0259lif hissl\u0259r oyan\u0131rd\u0131. Ona h\u0259m yaz\u0131\u011f\u0131 g\u0259lir, h\u0259m ac\u0131\u011f\u0131 tuturdu, h\u0259m nifr\u0259t edir, h\u0259m d\u0259 m\u0259rh\u0259m\u0259t duyurdu.\n\tYarm\u0259mm\u0259d b\u00fct\u00fcn g\u00f6rk\u0259mi v\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri il\u0259 ba\u015fqalar\u0131ndan sr\u00e7ilirdi. Daima narahat idi, nazik ayaqlar\u0131 \u00fcst\u00fcnd\u0259 yell\u0259n\u0259n c\u00fcll\u00fct\u0259 ox\u015fay\u0131rd\u0131. Gird\u0259 qara g\u00f6zl\u0259ri arams\u0131z olaraq oynay\u0131r, bir adamdan o birin\u0259, bir \u015feyd\u0259n ba\u015fqa \u015feyin \u00fcst\u00fcn\u0259 qa\u00e7\u0131rd\u0131. Yarm\u0259mm\u0259d birinin qolundan tutub ma\u015f\u0131na qalxmas\u0131na k\u00f6m\u0259k edir, o birinin penc\u0259yinin yaxas\u0131na qonmu\u015f t\u00fck v\u0259 ya sap  q\u0131r\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcr, ba\u015fqa birisin\u0259 xo\u015f n\u0259z\u0259rl\u0259rl\u0259 bax\u0131b g\u00fcl\u00fcms\u0259yirdi. Bir s\u00f6zl\u0259, o ham\u0131ya xo\u015f g\u0259lm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131, m\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 o, \u015eirzada pis t\u0259sir ba\u011f\u0131\u015flay\u0131rd\u0131. Sanki Yarm\u0259mm\u0259din he\u00e7 bir \u015f\u0259xsi arzusu, \u015f\u0259xsi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 v\u0259 ehtiras\u0131 yox idi, ba\u015fqalar\u0131na xo\u015f g\u0259lm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, uyu\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yaranm\u0131\u015fd\u0131.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin ba\u015f\u0131na x\u00fcsusi bir s\u0259yl\u0259 f\u0131rlan\u0131rd\u0131. G\u00f6z\u00fc daima onda idi, onun \u0259n ki\u00e7ik arzular\u0131n\u0131 anlama\u011fa v\u0259 yerin\u0259 yetirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. M\u0259s\u0259l\u0259n, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00e7evrilib yana baxanda Yarm\u0259mm\u0259d d\u0259rhal anlay\u0131rd\u0131 ki, s\u0259dr qoltu\u011fundak\u0131 portfeli qoyma\u011fa yer axtar\u0131r, \u0259lini uzad\u0131b portfeli al\u0131rd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00e7ubu\u011fa t\u00fct\u00fcn doldurma\u011fa ba\u015flayan kimi Yarm\u0259mm\u0259d kibriti \u00e7\u0259kib g\u00f6zl\u0259yirdi, h\u0259tta b\u0259z\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 t\u0259r\u0259f azca meyl etdiyi v\u0259ziyy\u0259td\u0259c\u0259 kibrit \u0259lind\u0259 yan\u0131b qurtar\u0131r, barma\u011f\u0131n\u0131 yand\u0131r\u0131rd\u0131, o  he\u00e7 q\u0131m\u0131ldanm\u0131rd\u0131 da, sanki barma\u011f\u0131n\u0131n d\u0259risi da\u015fdan, d\u0259mird\u0259n idi. D\u0259rhal ikinci kibriti al\u0131\u015fd\u0131r\u0131r, eyni v\u0259ziyy\u0259td\u0259 durub R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00e7ubu\u011fu doldurub qurtarmas\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259yirdi; h\u0259l\u0259 kibriti R\u00fcst\u0259m ki\u015finin trubkas\u0131na yax\u0131nla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 anda Yarm\u0259mm\u0259din \u00fcz\u00fcn\u0259 baxsayd\u0131n\u0131z: bu \u00fcz h\u0259r \u015f\u0259kl\u0259 d\u00fc\u015f\u0259 bil\u0259c\u0259k x\u0259mir\u0259 ox\u015fay\u0131rd\u0131. \u00d6z\u00fcn\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259n bir \u015f\u0259kli yox idi. Ona baxanda \u015eirzad\u0131n hissl\u0259ri, duy\u011fular\u0131 t\u0259hqir edilirdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi is\u0259 n\u0259 bu \u00fcz\u0259, n\u0259 d\u0259 b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 bu adama fikir verm\u0259d\u0259n, xidm\u0259tl\u0259rini t\u0259bii bir \u015fey kimi q\u0259bul edirdi... O, birc\u0259 d\u0259f\u0259 a\u00e7\u0131q g\u00f6zl\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 baxm\u0131\u015f olsayd\u0131, g\u00f6r\u0259rdi ki, onun \u00fcz\u00fcn\u0259-g\u00f6z\u00fcn\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015f t\u0259b\u0259ss\u00fcm p\u0259rd\u0259si alt\u0131nda cana \u00fc\u015f\u00fctm\u0259 salan a\u011f\u0131r v\u0259 qara bir nifr\u0259t yatm\u0131\u015fd\u0131r.\n\tYarm\u0259mm\u0259d k\u00f6lg\u0259li ke\u00e7mi\u015find\u0259n uzaqla\u015fa bilm\u0259y\u0259n adamlardan idi. Onu bel\u0259 miskin hala salan da ke\u00e7mi\u015fidir. Bu ke\u00e7mi\u015f b\u0259db\u0259xti h\u0259r d\u0259qiq\u0259 t\u0259qib edir, a\u011f\u0131r fikirl\u0259r v\u0259 vahim\u0259l\u0259r i\u00e7ind\u0259 titr\u0259dirdi. Ke\u00e7mi\u015fin is\u0259 \u0259n qaranl\u0131q n\u00f6qt\u0259si 37-ci ildir. O zaman Yarm\u0259mm\u0259d \u015eirzad\u0131n atas\u0131 Qas\u0131m K\u0259ng\u0259rlinin m\u00fcdir oldu\u011fu rayon maliyy\u0259 \u015f\u00f6b\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259yirdi. Hans\u0131 bir anketd\u0259 is\u0259 atas\u0131n\u0131n mollal\u0131\u011f\u0131n\u0131, anas\u0131n\u0131n fal\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 gizl\u0259tdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn onu maarif \u015f\u00f6b\u0259sind\u0259n qovmu\u015fdular. Kommunxozda da \u201cyerimiz yoxdur, ba\u015fqas\u0131na s\u00f6z vermi\u015fik\u201d demi\u015fdil\u0259r. Sinsidiyini g\u00f6r\u0259n Qas\u0131m K\u0259ng\u0259rlinin ona yaz\u0131\u011f\u0131 g\u0259ldi. Maliyy\u0259 \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. \u018fvv\u0259ll\u0259r Yarm\u0259mm\u0259din \u00fcr\u0259yind\u0259 K\u0259ng\u0259rliy\u0259 qar\u015f\u0131 minn\u0259tdarl\u0131qdan ba\u015fqa bir duy\u011fu yox idi. Lakin sonralar o zamank\u0131 v\u0259ziyy\u0259td\u0259n istifad\u0259 etm\u0259yi q\u0259rara ald\u0131: Qas\u0131m K\u0259ng\u0259rli t\u0259bi\u0259t\u0259n sad\u0259, t\u0259miz adam idi, \u201csiyas\u0259t\u201d bilm\u0259zdi, \u00fcr\u0259yi dilind\u0259 idi, h\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 aid a\u00e7\u0131q dan\u0131\u015far, gah t\u0259dar\u00fck sistemind\u0259, gah maliyy\u0259 qurulu\u015fu v\u0259 planla\u015fd\u0131rmada q\u00fcsurlu sayd\u0131\u011f\u0131 c\u0259h\u0259tl\u0259ri qeyd ed\u0259r, gah da bu v\u0259 ya dig\u0259r i\u015f\u00e7inin yanl\u0131\u015f h\u0259r\u0259k\u0259t etdiyini s\u00f6yl\u0259rdi.\n\tYarm\u0259mm\u0259d qulaqlar\u0131n\u0131 \u015f\u0259kl\u0259yib onu dinl\u0259yir, \u201cihi, ihi\u201d ed\u0259r\u0259k s\u00f6zl\u0259rini yad\u0131nda saxlay\u0131rd\u0131. N\u0259hay\u0259t, ba\u015f\u0131na qax\u0131nc olmu\u015f ke\u00e7mi\u015fini yuyb t\u0259mizl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bu dan\u0131\u015f\u0131qlardan istifad\u0259 etdi. 1922-ci ild\u0259 \u00f6l\u00fcb getm\u0259l\u0259rin\u0259 baxmayaraq, Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 el\u0259 g\u0259lirdi ki, indi d\u0259 ata v\u0259 anas\u0131 \u0259ll\u0259rind\u0259 quran onun yolunu k\u0259sib ir\u0259lil\u0259m\u0259sin\u0259 mane olurlar, ancaq qeyri-adi qulluq g\u00f6st\u0259rib canf\u0259\u015fanl\u0131q etm\u0259kl\u0259 onlar\u0131n k\u00f6lg\u0259sini \u00fcst\u00fcnd\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u0259 bil\u0259r. Bu fikirl\u0259r Yarm\u0259mm\u0259di h\u0259r k\u0259sd\u0259n v\u0259 h\u0259r k\u0259s\u0259 casusluq ed\u0259nl\u0259rin, k\u00f6n\u00fcll\u00fc sur\u0259td\u0259 evl\u0259r y\u0131xan x\u0131rdalar\u0131n v\u0259 al\u00e7aqlar\u0131n c\u0259rg\u0259sin\u0259 s\u00fcr\u00fckl\u0259di. Vicdan\u0131n\u0131 satd\u0131, bulan\u0131q suda bal\u0131q tutmaqdan l\u0259zz\u0259t alma\u011fa, qaranl\u0131q gec\u0259l\u0259rd\u0259 yazma\u011fa ba\u015flad\u0131. H\u0259r g\u00fcn \u00fcz\u00fcn\u0259 g\u00fcl\u00fcb qabaq-qaba\u011fa \u00e7ay i\u00e7diyi m\u00fcdirinin \u201c\u0259ksinqilabi dan\u0131\u015f\u0131q v\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rind\u0259n\u201d r\u0259smi idar\u0259l\u0259r\u0259 r\u0259smi, lakin gizli m\u0259lumatlar verdi. Qara pal\u00e7\u0131\u011f\u0131n alt\u0131ndan yava\u015f-yava\u015f s\u00fcz\u0259r\u0259k m\u00f6hk\u0259m qayalar\u0131n dibini oyub u\u00e7urdan lehm\u0259li sular kimi bu m\u0259lumatlar \u00f6z i\u015fini g\u00f6rd\u00fc. Qas\u0131m K\u0259ng\u0259rli aradan g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc. O zaman Yarm\u0259mm\u0259d \u00e7ox sevinirdi. Bu fikird\u0259 idi ki, maliyy\u0259 \u015f\u00f6b\u0259si m\u00fcdirini b\u00f6htana sal\u0131b g\u00fcdaza verm\u0259kl\u0259 ke\u00e7mi\u015fin k\u00f6lg\u0259sini \u00fcst\u00fcnd\u0259n silib atm\u0131\u015f, \u00f6z\u00fcn\u00fc amans\u0131z bir f\u0131rt\u0131nadan xilas etmi\u015fdir. Lakin el\u0259 bir zaman g\u0259ldi ki, xidm\u0259t donuna geydirilmi\u015f x\u0259yan\u0259tl\u0259rin \u00fcst\u00fc a\u00e7\u0131ld\u0131, 37-ci ild\u0259ki qara \u0259m\u0259li a\u011f\u0131r bir z\u0259ncir\u0259 \u00e7evril\u0259r\u0259k, Yarm\u0259mm\u0259di bo\u011fma\u011fa ba\u015flad\u0131. \u015eirzad\u0131n atas\u0131n\u0131n b\u0259ra\u0259t ka\u011f\u0131z\u0131 g\u0259l\u0259nd\u0259n Yarm\u0259mm\u0259din yediyi, i\u00e7diyi z\u0259h\u0259r\u0259 d\u00f6n\u00fcb, yuxular\u0131 vahim\u0259 il\u0259 dolmu\u015fdu: h\u0259r d\u0259qiq\u0259 oturub g\u00f6zl\u0259yirdi ki, \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b \u201cb\u00f6htan \u00fc\u00e7\u00fcn cavab ver!\u201d dey\u0259c\u0259kl\u0259r, g\u00f6zl\u0259yirdi ki, \u015eirzad yaxas\u0131ndan tutub \u201catam\u0131n qatili!\u201d dey\u0259 \u00fcz\u00fcn\u0259 t\u00fcp\u00fcr\u0259c\u0259kdir. H\u0259l\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi! Onu g\u00f6r\u0259nd\u0259 Yarm\u0259mm\u0259din qorxudan az qal\u0131r \u00fcr\u0259yi partlas\u0131n, sanki bu d\u0259qiq\u0259 al\u0259min g\u00f6z\u00fc qaba\u011f\u0131nda s\u0259dr bo\u011faz\u0131ndan yap\u0131\u015f\u0131b s\u0131xacaq, t\u0259piyi belin\u0259 vurub dey\u0259c\u0259k:\n\t\u201cGet, satq\u0131n, bizim \u00e7\u00f6r\u0259k s\u0259n\u0259 haramd\u0131r!\u201d\n\tYarm\u0259mm\u0259di \u0259caib \u015f\u0259kl\u0259 salan d\u0259h\u015f\u0259tli duy\u011fular\u0131n tarixi bel\u0259dir.\n\tMa\u015f\u0131n h\u0259y\u0259t\u0259 girdi v\u0259 g\u0259lib idar\u0259nin qaba\u011f\u0131nda durdu. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u015fofer\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131:\n\t- \u018fy\u0259, harda bel\u0259 l\u0259ngidin? \u0130li\u015fib el\u0259m\u0259mi\u015fdin ki?                  \n\t\u015eofer ac\u0131ql\u0131-ac\u0131ql\u0131 cavab verdi:\n\t- N\u0259 ili\u015fm\u0259k?! G\u00f6r\u00fcrs\u0259n ora-buras\u0131n\u0131 d\u00fcz\u0259ldib s\u0259liq\u0259y\u0259 salm\u0131\u015fam, qoy ab\u0131rl\u0131 olsun.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi bir s\u00f6z dem\u0259yib ma\u015f\u0131na minm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn camaata i\u015far\u0259 verdi. Kolxoz\u00e7ular ma\u015f\u0131na dolu\u015fdular. Yarm\u0259mm\u0259d R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 \u015foferin yan\u0131nda yer haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131. Ham\u0131 mindikd\u0259n sonra qap\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b bir \u0259liyl\u0259 t\u0259l\u0259sik oturaca\u011f\u0131 sil\u0259r\u0259k, o biri \u0259liyl\u0259 qap\u0131n\u0131 tutub R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 \u201cbuyurun\u201d dedi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bir add\u0131m ona t\u0259r\u0259f atd\u0131, sonra d\u0259st\u0259d\u0259n ayr\u0131qlmaq ist\u0259m\u0259y\u0259r\u0259k geri d\u00f6nd\u00fc.\n\t- S\u0259n \u00f6z\u00fcn orada otur, Yarm\u0259mm\u0259d, m\u0259n dalda oturaca\u011fam, s\u00f6hb\u0259t etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m. \n\t\u018flb\u0259tt\u0259, Yarm\u0259mm\u0259d bu t\u0259klifl\u0259 raz\u0131la\u015fmad\u0131.\n\t- Yox, yolda\u015f s\u0259dr, m\u0259nim yerim daldad\u0131r.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi yuxar\u0131 \u00e7\u0131xd\u0131 v\u0259 kabin\u0259nin s\u00f6yk\u0259n\u0259c\u0259yin\u0259 yap\u0131\u015fm\u0131\u015f skamyada oturdu. S\u0259rin hava \u00fcz-g\u00f6zl\u0259rini ox\u015faya-ox\u015faya yola d\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi, son deyi\u015fm\u0259ni unutmu\u015f kimi, \u0259lini yan\u0131nda oturmu\u015f N\u0259c\u0259fin \u00e7iynin\u0259 vurdu:\n\t- H\u0259, qo\u00e7aqlar, g\u00f6r\u0259k bu il n\u0259 ed\u0259c\u0259ksiniz. G\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn cavanlar\u0131 aya\u011fa qald\u0131ras\u0131n\u0131z, \u00fcmidim siz\u0259dir.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin kinli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, tez q\u0131z\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 kimi, tez d\u0259 soyudu\u011funu g\u00fcman ed\u0259n N\u0259c\u0259f \u201cyax\u015f\u0131 s\u0259drimiz var!\u201d deyib d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc v\u0259 bu fikrin oyatd\u0131\u011f\u0131 bir sevincl\u0259 yonma da\u015f kimi m\u00f6hk\u0259m, yumru b\u0259d\u0259nini dik\u0259ltdi. Sin\u0259sini ir\u0259li verdi.\n\t- R\u00fcst\u0259m day\u0131, arxay\u0131n ol, g\u0259ncl\u0259r \u201cYeni h\u0259yat\u201d\u0131n ad\u0131n\u0131 bat\u0131rmazlar. S\u0259n qocalar\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tir.\n\tYast\u0131 Salman s\u00f6z\u0259 qar\u0131\u015f\u0131b dedi:\n\t- Bu ba\u015fdan g\u0259lin \u015f\u0259rt k\u0259s\u0259k ki, dalda qald\u0131 yoxdur. Qoca da, cavan da \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259ni etm\u0259lidir. Bir yerd\u0259 ki, s\u00f6hb\u0259t g\u0259lirimizi art\u0131rmaq bar\u0259d\u0259 ged\u0259, yatmaq olar? Bol m\u0259hsul u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259d\u0259 dalda qalmaq ki\u015filikd\u0259n deyil! \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi daha da h\u0259v\u0259sl\u0259ndi:\n\t- G\u0259r\u0259k bu il kolxozumuzda \u0259m\u0259k normas\u0131n\u0131 bir\u0259-iki yerin\u0259 yetirm\u0259y\u0259n adam qalmas\u0131n. Ancaq yax\u015f\u0131 i\u015f il\u0259 Qara K\u0259r\u0259m o\u011flunun qaba\u011f\u0131nda tab g\u0259tirm\u0259k olar.\n\tYarm\u0259mm\u0259d s\u0259dr\u0259 \u00fcr\u0259k-dir\u0259k verdi:\n\t- Ay yolda\u015f s\u0259dr, Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu n\u0259dir, s\u0259nin qaba\u011f\u0131nda dursun! Allah s\u0259nin k\u00f6lg\u0259ni bizim \u00fcst\u00fcm\u00fczd\u0259n \u0259skik el\u0259m\u0259sin, i\u015fimiz h\u0259mi\u015f\u0259 ir\u0259li ged\u0259r.\n\t- Yox, Yarm\u0259mm\u0259d, Qara K\u0259r\u0259m o\u011flunu s\u0259n o q\u0259d\u0259r d\u0259 z\u0259if bilm\u0259. B\u0259rk adamd\u0131r. H\u0259l\u0259-h\u0259l\u0259 geri \u00e7\u0259kil\u0259n deyil... \n\t- N\u0259 q\u0259d\u0259r b\u0259rk olsa, bizim s\u0259drin yan\u0131nda pamb\u0131q kimi yum\u015falacaq. Yen\u0259 deyir\u0259m, allah sizi \u201cYeni h\u0259yat\u201da...       \n\t\u015eirzad Yarm\u0259mm\u0259din s\u00f6z\u00fcn\u00fcn dal\u0131na qulaq asa bilm\u0259yib s\u0259birsizlikl\u0259 dedi:\n\t- H\u0259r adam ancaq i\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn ya\u015fasa, i\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcns\u0259 biz yar\u0131\u015fda qalib \u00e7\u0131xar\u0131q. Yoxsa indid\u0259n ba\u015f\u0131m\u0131z\u0131n alt\u0131na yast\u0131q qoyma\u011f\u0131n xeyri yox, z\u0259r\u0259ri var... \n\tAraya s\u00fckut \u00e7\u00f6kd\u00fc. Ham\u0131 \u015eirzad\u0131n n\u0259y\u0259 i\u015far\u0259 etdiyini anlay\u0131b fikr\u0259 getdi. H\u0259tta R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bir balaca p\u0259rt d\u0259 oldu. Yarm\u0259mm\u0259din \u00fczd\u0259n \u00e7ox m\u0259sum g\u00f6r\u00fcn\u0259n t\u0259rifl\u0259ri \u00f6z\u00fc d\u0259 hiss etn\u0259d\u0259n onun can\u0131na yat\u0131rd\u0131. \u015eirzad\u0131n s\u00f6hb\u0259t aras\u0131, dediyi s\u00f6z is\u0259 tikan kimi d\u0259risini c\u0131zd\u0131. A\u011f\u0131rl\u0131q hiss ed\u0259r kimi yerind\u0259 qurcaland\u0131. \u015eirzad\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc uddu. \u015eirzad is\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc ki, bu z\u0259hrimar t\u0259rif lap z\u0259h\u0259rli \u015f\u0259rb\u0259t kimi bir \u015feydir. He\u00e7 x\u0259b\u0259rin olmadan i\u00e7irs\u0259n, l\u0259zz\u0259t verir, sonradan i\u00e7\u0259rini g\u00f6yn\u0259tm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Bu hissin t\u0259siri il\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d ona daha da pis g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. D\u0259v\u0259 beli kimi \u0259yri burnu, sar\u0131 \u00fcz\u00fc, qara g\u00f6zl\u0259ri adam\u0131n lap z\u0259hl\u0259sini qa\u00e7\u0131r\u0131rd\u0131. H\u0259tta birinci d\u0259f\u0259 olaraq, Yarm\u0259mm\u0259din g\u00f6zl\u0259rinin maymaqcas\u0131na yumulub-a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131na, \u00fcz\u00fcn\u00fcn v\u0259 \u0259ll\u0259rinin t\u00fckl\u0259nib-q\u0131lland\u0131\u011f\u0131na diqq\u0259t yetirdi. Ba\u015f\u0131n\u0131 yana \u00e7evirdi, \u00fcr\u0259yind\u0259 \u201ctfu, heyvana ox\u015fay\u0131r. \u0130yr\u0259ncdir\u201d, dedi. \u015eirzad\u0131n doda\u011f\u0131n\u0131 bel\u0259 t\u0259rp\u0259tm\u0259d\u0259n \u00fcr\u0259yind\u0259 dediyi bu s\u00f6zl\u0259ri ham\u0131 e\u015fitdi des\u0259k s\u0259hv etm\u0259rik. Amma birc\u0259 adam n\u0259 onun h\u0259r\u0259k\u0259tini g\u00f6rd\u00fc, n\u0259 d\u0259 s\u00f6zl\u0259rini e\u015fitdi. O da Yarm\u0259mm\u0259d idi: \u00f6z\u00fcnd\u0259n b\u00f6y\u00fcy\u0259 xo\u015f g\u0259lm\u0259k, qulluq g\u00f6st\u0259rm\u0259k h\u0259v\u0259si onun b\u00fct\u00fcn ba\u015fqa hissl\u0259rini k\u00fctl\u0259\u015fdirmi\u015f, \u0259zmi\u015f, susdurmu\u015fdu. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi is\u0259 Yarm\u0259mm\u0259din yaltaq h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rin\u0259 \u00e7oxdan al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131ndan, ba\u015fqalar\u0131nda oyatd\u0131\u011f\u0131 ikrah hissini duymur, ya da duymaq ist\u0259mirdi. Yarm\u0259mm\u0259din yalmanl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 qulluq g\u00f6st\u0259rm\u0259si \u00fcr\u0259yin\u0259 yat\u0131rd\u0131.\n\tMa\u015f\u0131n \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201d kolxozuna yax\u0131nla\u015fd\u0131qca uzaqlarda duman i\u00e7ind\u0259 k\u0259ndin boz evl\u0259ri, \u00e7\u0131lpaq a\u011faclar\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Yolun h\u0259r iki \u0259lind\u0259 otu-\u0259l\u0259fi nisb\u0259t\u0259n az olan, ucsuz-bucaqs\u0131z bir d\u00fcz\u0259nlik uzan\u0131b gedirdi. Bu d\u00fcz\u0259nlik \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201d kolxozunun \u015fumlama\u011fa haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 pamb\u0131q \u00e7\u00f6ll\u0259ri idi. Ona baxd\u0131qca \u015eirzad\u0131n da, R\u00fcst\u0259m ki\u015finin d\u0259, N\u0259c\u0259fin d\u0259 r\u0259ngi a\u00e7\u0131l\u0131rd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi iti bax\u0131\u015flarla \u00e7\u00f6ll\u0259ri s\u00fcz\u00fcb:\n\t- Q\u0131z\u0131l kimi torpaqlard\u0131r, - dedi, - Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu yaman se\u00e7ib!\n\t\u015eirzad Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu il\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin aras\u0131nda yar\u0131\u015f\u0131n daima q\u0131z\u011f\u0131n v\u0259 canl\u0131 bir \u015f\u0259kil ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilirdi. Onlar yaln\u0131z iki qon\u015fu kolxozun s\u0259drl\u0259ri kimi bir-birini ke\u00e7m\u0259k h\u0259v\u0259si il\u0259 deyil, bir d\u0259 ya\u015fl\u0131 adamlar\u0131n \u00f6z bacar\u0131q v\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc s\u00fcbut etm\u0259k ehtiras\u0131 il\u0259 yar\u0131\u015fa gir\u0259rdil\u0259r. \u015eirzad bilirdi ki, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi t\u0259bi\u0259t\u0259n m\u0259\u011flub olma\u011f\u0131, ikincil\u0259r c\u0259rg\u0259sind\u0259 oturma\u011f\u0131, dalda qal\u0131b aya\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrm\u0259yi sevmir. O h\u0259r f\u0259sild\u0259, h\u0259r i\u015fd\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 birincil\u0259r c\u0259rg\u0259sind\u0259 olma\u011fa meyl etmi\u015f v\u0259 l\u0259yaq\u0259tl\u0259 orada \u00f6z yerini tutmu\u015fdur. \u018flb\u0259tt\u0259, b\u0259z\u0259n dala qald\u0131\u011f\u0131, b\u00fcdr\u0259diyi, bu v\u0259 ya ba\u015fqa kolxozla yar\u0131\u015fda ikinci yer tutdu\u011fu hallar da olmu\u015fdur. Bel\u0259 zamanlarda t\u0259biidir ki, onun g\u00fcl\u0259r \u00fcz\u00fc bir q\u0259d\u0259r tutqunla\u015far, aln\u0131n\u0131 ki\u00e7ik q\u0131r\u0131\u015flar \u00f6rt\u0259rdi. Qara K\u0259r\u0259m o\u011flundan gerid\u0259 qald\u0131qda is\u0259 d\u0259rin bir iztirab ke\u00e7ir\u0259rdi. \u0130ndi dediyi s\u00f6zl\u0259r d\u0259 Qara K\u0259r\u0259m o\u011flunun m\u00fcmk\u00fcn ola bil\u0259c\u0259k \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n obyektiv s\u0259b\u0259bl\u0259 izah etm\u0259k t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcnd\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey deyildi. B\u0259lk\u0259 d\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin he\u00e7 bel\u0259 bir fikri d\u0259 yox idi, y\u0259ni he\u00e7 bu bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259mi\u015fdi, lakin qeyri-iradi deyilmi\u015f olsa da, bu s\u00f6zl\u0259rin ancaq birc\u0259 m\u0259nas\u0131 vard\u0131: \u201cQara K\u0259r\u0259m o\u011flunun torpaqlar\u0131 bizimkind\u0259n yax\u015f\u0131d\u0131r\u201d. Bu fikir \u015eirzada xo\u015f g\u0259lm\u0259di v\u0259 d\u0259rhal:\n\t- Bizim torpaqlar he\u00e7 d\u0259 bunlar\u0131n torpa\u011f\u0131ndan pis deyil, - dedi, - \u00e7ox c\u0259h\u0259td\u0259n bizimkil\u0259r y\u00fcks\u0259k m\u0259hsul \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u0259lveri\u015flidir.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u015eirzad\u0131n s\u00f6zl\u0259rind\u0259ki gizli m\u0259nan\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259n ke\u00e7m\u0259di:\n\t- S\u0259n torpa\u011f\u0131n nec\u0259liyini m\u0259nd\u0259n soru\u015f, bala. M\u0259n onun h\u0259r sirrin\u0259 b\u0259l\u0259d\u0259m. Bel\u0259dirmi, ay Salman?\n\tSalman cavab verm\u0259mi\u015f Yarm\u0259mm\u0259d dan\u0131\u015fd\u0131:\n\t- Yolda\u015f s\u0259dr torpa\u011f\u0131n allah\u0131d\u0131r.\n\t- S\u0259n kiri, ay bala... Ba\u015fa d\u00fc\u015f ey, sonra dey\u0259rl\u0259r ki, hesabdar s\u0259dr\u0259 yaltaql\u0131q el\u0259yir. Kiri, qoy Salman desin...  \n\tDaha inand\u0131r\u0131c\u0131 olsun dey\u0259 Salman \u00fcz\u00fcn\u00fc \u015eirzada tutdu:\n\t- Onu bilir\u0259m ki, nec\u0259 pis torpaq olsa, R\u00fcst\u0259m day\u0131n\u0131n \u0259li d\u0259y\u0259nd\u0259 g\u00fcl-\u00e7i\u00e7\u0259k bitir\u0259r. \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u015eirzad\u0131 h\u0259m t\u0259rksilah etm\u0259k, h\u0259m d\u0259 bundan sonra fikrin\u0259 qar\u015f\u0131 fikir dem\u0259k h\u0259v\u0259sini \u00f6ld\u00fcrm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259:\n\t- Yox, ay Salman, - dedi, - d\u00fcnyada pis torpaq yoxdur, pis adam var. Torpaq dey\u0259r, \u0259z m\u0259ni, \u0259zizl\u0259yim s\u0259ni, y\u0259ni m\u0259n\u0259 yax\u015f\u0131 bax, m\u0259n d\u0259 s\u0259ni ucald\u0131m, pis baxsan, xar el\u0259y\u0259r\u0259m, bir vers\u0259n \u0259v\u0259zini on qaytararam, verm\u0259s\u0259n \u00f6z\u00fcnd\u0259n k\u00fcs; bizim torpaqlar Qara K\u0259r\u0259m o\u011flunun torpaqlar\u0131ndan y\u00fcz qat art\u0131qd\u0131r. \u00c7\u00fcnki sizin kimi o\u011fullar qulluq edir!\n\tAx\u0131r\u0131nc\u0131 s\u00f6zl\u0259ri dey\u0259rk\u0259n o, \u0259lini \u015eirzad\u0131n, N\u0259c\u0259fin, Yast\u0131 Salman\u0131n v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n d\u00f6\u015f\u00fcn\u0259 vurdu, Yarm\u0259mm\u0259d d\u0259 d\u00f6\u015f\u00fcn\u00fc qaba\u011fa verdi, lakin R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u0259lini etinas\u0131zcas\u0131na yana \u00e7\u0259kdi:\n\t- B\u0259li, torpaq insan\u0131n yox, insan torpa\u011f\u0131n \u015f\u00f6hr\u0259tini art\u0131r\u0131r!\n\tHam\u0131 x\u0259yalp\u0259rv\u0259r g\u00f6zl\u0259rl\u0259 ay\u0131lmaqda v\u0259 yava\u015f-yava\u015f bu\u011flanmaqda olan \u00e7\u00f6ll\u0259r\u0259 baxaraq fikr\u0259 getdi. Torpaq oxunmam\u0131\u015f bir kitab kimi a\u00e7\u0131laraq onlar\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131. Ma\u015f\u0131n \u00e7\u00f6ll\u0259ri, t\u0259p\u0259l\u0259ri, yar\u011fanlar\u0131 v\u0259 ox kimi d\u00fcz yollar\u0131 arxada buraxaraq \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201d kolxozuna yax\u0131nla\u015fmaqda idi. Ba\u015flar\u0131 \u00fcst\u00fcnd\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 bayraq yell\u0259n\u0259n bir d\u0259st\u0259 qad\u0131n v\u0259 ki\u015fi R\u00fcst\u0259mgili qar\u015f\u0131lamaq \u00fc\u00e7\u00fcn k\u0259ndin \u0259t\u0259yin\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131.\n\tBalacaboylu, azca ar\u0131qt\u0259h\u0259r, \u0259ynind\u0259 qara mahud palto  v\u0259 ba\u015f\u0131nda qulaql\u0131 papaq olan Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu d\u0259st\u0259nin i\u00e7ind\u0259 idi.O el\u0259 durmu\u015fdu ki, sanki s\u0131x\u0131l\u0131rd\u0131, adamlardan utan\u0131rd\u0131, \u00f6z\u00fcn\u00fc gizl\u0259tm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Tamamil\u0259 a\u011farm\u0131\u015f qa\u015flar\u0131 v\u0259 kirpikl\u0259rinin alt\u0131ndak\u0131 iri, duru g\u00f6zl\u0259rin\u0259 baxan n\u0259 q\u0259d\u0259r h\u0259y\u0259canl\u0131 oldu\u011funu duya bil\u0259rdi. \u201cYeni h\u0259yat\u201d\u0131n ma\u015f\u0131n\u0131 onlara yax\u0131nla\u015fd\u0131qda s\u00fcr\u0259tini azaltd\u0131. Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu bird\u0259n q\u0131\u015fq\u0131rd\u0131:\n\t- Xo\u015f g\u0259lmi\u015fsiniz! Q\u0259d\u0259ml\u0259riniz xo\u015f olsun! Ura!..    \n\tHam\u0131 \u201cura!\u201d \u00e7\u0259kdi. \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201d kolxozunun adamlar\u0131 s\u0131\u00e7ray\u0131b ma\u015f\u0131na dolu\u015fdu. \u018fl verdil\u0259r, h\u0259tta qucaqla\u015f\u0131b \u00f6p\u00fc\u015f\u0259nl\u0259r d\u0259 oldu v\u0259 bunu birinci olaraq iki kolxoz s\u0259dri etdi. \u018fvv\u0259lc\u0259 onlar b\u0259rk-b\u0259rk bir-birinin \u0259lini s\u0131xd\u0131lar v\u0259 bird\u0259n qol-boyun olub \u00f6p\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r d\u0259. Onlar\u0131n dal\u0131nca da ba\u015fqa kolxoz\u00e7ular \u00f6p\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. H\u0259tta kim is\u0259 Q\u0131zyet\u0259ri qucaqlad\u0131. Q\u0131zyet\u0259r d\u0259 etiraz etm\u0259yib onunla \u00f6p\u00fc\u015fd\u00fc. Bu i\u015f o q\u0259d\u0259r t\u0259bii v\u0259 s\u0259mimi oldu ki, N\u0259c\u0259f\u0259 d\u0259 l\u0259zz\u0259t verdi.\n\t- Bel\u0259 g\u00fcnd\u0259 \u00f6p\u00fc\u015fm\u0259m\u0259k g\u00fcnahd\u0131r, - deyib qollar\u0131n\u0131 qald\u0131raraq Q\u0131zyet\u0259r\u0259 t\u0259r\u0259f yeridi. Q\u0131zyet\u0259r g\u00fcl\u00fcb g\u00fcri \u00e7\u0259kildi:\t      \n\t- N\u0259 \u00e7oxbilmi\u015fs\u0259n!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi d\u0259 bunu g\u00f6r\u00fcb N\u0259c\u0259fin qula\u011f\u0131na p\u0131\u00e7\u0131ldad\u0131:\n\t- Yolda\u015f komsomol, bas\u0131r\u0131\u011fa salmaq olmaz ha...\n\tN\u0259c\u0259f etiraz etdi.\n\t- Do\u011frusu, R\u00fcst\u0259m day\u0131, yaman v\u0259cd\u0259 g\u0259lmi\u015fdim! Bu arvad ham\u0131 il\u0259 \u00f6p\u00fc\u015f\u00fcr, bir m\u0259nd\u0259n ba\u015fqa.\n\t- B\u0259s he\u00e7 bu yetiml\u0259ri d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n yoxdur, - deyib Q\u0131zyet\u0259r \u015eirzad\u0131 g\u00f6st\u0259rdi.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi ona da cavab tapd\u0131:\n\t- Q\u0131z\u0131 taps\u0131n, pay\u0131za q\u0259d\u0259r g\u00f6zl\u0259sin, el\u0259 yar\u0131\u015fdan qalib \u00e7\u0131xan g\u00fcn\u00fc toyunu \u00f6z\u00fcm ed\u0259c\u0259y\u0259m.\n\tSalman R\u00fcst\u0259m ki\u015finin bu s\u00f6z\u00fcn\u00fc bel\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fc ki, \u201c\u015eirzad, P\u0259r\u015fandan g\u00f6z\u00fcn\u00fc \u00e7\u0259k\u201d v\u0259 sevinc\u0259k dedi:\n\t- Sa\u011fd\u0131\u015f\u0131 da m\u0259n olaca\u011fam!\n\t- \u018flb\u0259tt\u0259! Ay Salman, s\u0259nsiz n\u0259 toy-na\u011fara!..\n\tQara K\u0259r\u0259m o\u011flu s\u00f6z\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131:\n\tYax\u015f\u0131 s\u00f6zd\u00fcr, ancaq birc\u0259 \u015f\u0259rtim var: hans\u0131 kolxoz qalib \u00e7\u0131xsa, toy orda olacaq. B\u0259y d\u0259, g\u0259lin d\u0259 orda qalacaq.\n\t- Ay Qara, i\u015ftahan dey\u0259s\u0259n \u00e7ox b\u00f6y\u00fckd\u00fcr, toy-na\u011faram\u0131z\u0131 da bura k\u00f6\u00e7\u00fcrtm\u0259k ist\u0259yirs\u0259n. B\u0259s biz qalib g\u0259ls\u0259k n\u0259 ver\u0259c\u0259ks\u0259n? \n\t- O bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259mi\u015fik, onu da siz dey\u0259rsiniz.\n\tMa\u015f\u0131n h\u0259r iki t\u0259r\u0259fd\u0259n a\u011faclar \u0259kilmi\u015f k\u0259nd k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rind\u0259n ke\u00e7dikc\u0259 bu c\u00fcr s\u00f6hb\u0259tl\u0259r davam edirdi. Lakin getdikc\u0259 \u015eirzad, N\u0259c\u0259f v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 susaraq, k\u0259ndd\u0259ki s\u0259liq\u0259y\u0259, c\u0259rg\u0259 il\u0259 s\u0131ralanm\u0131\u015f evl\u0259r\u0259, onlar\u0131n dal t\u0259r\u0259find\u0259 uzanan ba\u011f\u00e7alara bax\u0131rd\u0131. H\u0259r \u015feyd\u0259 geni\u015f bir xalq t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u00fcn, xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n izl\u0259ri g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. \u0130nsan\u0131n \u00fcr\u0259yini isid\u0259n odlu bir irad\u0259nin f\u0259aliyy\u0259ti g\u00f6z\u0259 d\u0259yirdi. \u015eirzad on il \u0259vv\u0259l bu k\u0259ndd\u0259 olmu\u015fdu. O, zaman anas\u0131 sa\u011f-salamat idi. \u015eirzad\u0131 da g\u00f6t\u00fcr\u00fcb toxum aparma\u011fa g\u0259lmi\u015fdi. Onda bura da \u00f6z k\u0259ndl\u0259rinin eyni idi: pal\u00e7\u0131ql\u0131 k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259r, yast\u0131-yapalaq boz evl\u0259r v\u0259 sair\u0259. \u0130ndi is\u0259 k\u00f6hn\u0259 k\u0259nd el\u0259 d\u0259yi\u015fmi\u015fdi ki, \u015eirzad g\u00f6zl\u0259rin\u0259 inana bilmirdi. Bura nisb\u0259t\u0259n \u00f6z k\u0259ndl\u0259ri h\u0259l\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r geri qalm\u0131\u015fd\u0131. Cans\u0131x\u0131c\u0131 idi! Bu fikir \u015eirzad\u0131n kefini pozdu, onu narahat etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. \u201cN\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn bizd\u0259 bu s\u0259liq\u0259 v\u0259 qayda yoxdur, k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259r boyu a\u011fac \u0259km\u0259mi\u015fik, evl\u0259rin \u00e7oxu h\u0259l\u0259 d\u0259 k\u00f6hn\u0259dir, b\u0259zi qap\u0131larda bir d\u0259n\u0259 d\u0259 a\u011fac yoxdur, n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn?!\u201d Ma\u015f\u0131n \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201d kolxozunun q\u0131rm\u0131z\u0131 k\u0259rpicd\u0259n tikilm\u0131\u015f, \u00fcst\u00fc kir\u0259midli b\u00f6y\u00fck m\u0259d\u0259niyy\u0259t evinin qaba\u011f\u0131nda durduqda, \u015eirzad\u0131n fikrind\u0259 dolanan suallar\u0131n say\u0131 daha da artd\u0131, h\u0259tta nida i\u015far\u0259l\u0259ri d\u0259 maydana \u00e7\u0131xd\u0131. \u201cYaman yatm\u0131\u015f\u0131q! El\u0259 bilirik ki, bizd\u0259n yax\u015f\u0131 kolxoz yoxdur, \u0259slind\u0259 is\u0259 ham\u0131dan pis bizik!\u201d.\n\tBu fikirl\u0259r onun \u00fcr\u0259yind\u0259 bir \u00e7\u0131rp\u0131nt\u0131 yaratd\u0131. G\u0259ncliy\u0259 m\u0259xsus g\u00fccl\u00fc x\u0259yallar v\u0259 arzular s\u00fcr\u0259tl\u0259, bir-birinin ard\u0131nca ba\u015f qald\u0131rd\u0131: n\u0259inki b\u00fct\u00fcn k\u0259ndi b\u00fcr\u00fcy\u0259c\u0259k a\u011faclar, b\u00f6y\u00fck kolxoz park\u0131, m\u0259d\u0259niyy\u0259t evi, h\u0259m d\u0259 su k\u0259m\u0259ri, elektrik i\u015f\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda da d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. B\u00fct\u00fcn bunlar da m\u00fcmk\u00fcn olmayan bir x\u0259yal deyil, sad\u0259, adi v\u0259 real arzular idi. \u201cYeni h\u0259yat\u201d kolxozunun \u00f6z q\u00fcvv\u0259 v\u0259 imlanlar\u0131 il\u0259 yerin\u0259 yetiril\u0259c\u0259k arzular idi. Bu arzular h\u0259yati oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 \u015eirzad\u0131n \u00fcr\u0259yini h\u0259y\u0259canla d\u00f6y\u00fcnd\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Yax\u015f\u0131 bir i\u015f g\u00f6rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funa inand\u0131\u011f\u0131n halda, soyuqqanl\u0131 olmaq, o i\u015fin g\u00f6r\u00fclm\u0259m\u0259sin\u0259 laqeyd baxmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcrm\u00fc? Bu, namuslu v\u0259t\u0259nda\u015fa yara\u015farm\u0131? H\u0259l\u0259 kommunistlik, komsomolluq bir yana dursun! \u2013 Yox, m\u00fcmk\u00fcn deyil! G\u0259r\u0259k taxta olasan, cans\u0131z olasan, ana torpa\u011f\u0131 sevm\u0259y\u0259s\u0259n ki, bel\u0259 \u015feyl\u0259rd\u0259 laqeydlik g\u00f6st\u0259r\u0259s\u0259n!\n\tMa\u015f\u0131ndan d\u00fc\u015fd\u00fckd\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t evinin qap\u0131s\u0131 a\u011fz\u0131nda durmu\u015f kolxoz\u00e7ular: \u201cUra! Xo\u015f g\u0259lmi\u015fsiniz!\u201d Ya\u015fas\u0131n \u201cYeni h\u0259yat\u201d dey\u0259 q\u0131\u015fq\u0131rd\u0131lar. Sonra b\u0259rk bas\u0131r\u0131q d\u00fc\u015fd\u00fc. Ham\u0131 ir\u0259li soxularaq \u201cYeni h\u0259yat\u201d\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 baxmaq ist\u0259yirdi. Ucaboylular balacalar\u0131n \u00e7iyninin \u00fcstd\u0259n bax\u0131r, balacalar ucalar\u0131n b\u00f6yr\u00fcnd\u0259n ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xararaq maraql\u0131 g\u00f6zl\u0259rl\u0259 ma\u015f\u0131ndan d\u00fc\u015f\u0259nl\u0259ri seyr edirdil\u0259r. Bu bas\u0131r\u0131q i\u00e7ind\u0259 kim is\u0259 \u015eirzad\u0131n qolundan tutdu. Bu, Q\u0131zyet\u0259r idi. O, \u015eirzad\u0131 yana \u00e7\u0259kdi.\n\t- G\u00f6r\u00fcrs\u0259n, n\u0259 g\u00f6z\u0259l m\u0259d\u0259niyy\u0259t evi tikibl\u0259r! Biz d\u0259 k\u00f6hn\u0259 tax\u0131l anbar\u0131n\u0131 r\u0259ngl\u0259mi\u015fik, el\u0259 bilirik q\u0259hr\u0259manl\u0131qd\u0131r. G\u0259l bir k\u0259nardan yax\u015f\u0131-yax\u015f\u0131 tama\u015fa ed\u0259k.\n\tOnlar adamlar\u0131 yararaq a\u00e7\u0131ql\u0131\u011fa \u00e7\u0131xd\u0131lar. Orada, \u00f6z\u00fcn\u00fc itirmi\u015f halda d\u00f6rdg\u00f6z olub kimi is\u0259 axtaran Yarm\u0259mm\u0259d onalr\u0131 g\u00f6rc\u0259k \u00fcstl\u0259rin\u0259 cumdu v\u0259 ba\u015f\u0131 alovlu doru\u015fdu:\n\t- Yolda\u015f s\u0259dri g\u00f6rm\u0259diniz? \n\tQ\u0131zyet\u0259r onun da qolundan \u00e7\u0259kdi:\n\t- B\u0259ri g\u0259l, g\u00f6rm\u0259li \u015feyl\u0259r var, s\u0259dr qa\u00e7maz, laz\u0131m olanda, \u00f6z\u00fc s\u0259ni tapacaq.\n\tQ\u0131zyet\u0259r, Yarm\u0259mm\u0259din etiraz\u0131na qulaq asmay\u0131b qoluna girdi v\u0259 \u00e7\u0259kib apard\u0131. M\u0259d\u0259niyy\u0259t evinin ta\u011fl\u0131 v\u0259 nax\u0131\u015fl\u0131 qap\u0131lar\u0131n\u0131, nax\u0131\u015flar\u0131n ortas\u0131nda s\u0259liq\u0259 il\u0259 i\u015fl\u0259nmi\u015f q\u0131rm\u0131z\u0131 ulduzlar\u0131 ona g\u00f6st\u0259rdi.\n\t- \u00c7ox g\u00f6z\u0259l tikibl\u0259r, b\u00f6y\u00fck v\u0259 geni\u015fdir, adama l\u0259zz\u0259t verir, h\u0259l\u0259 bir \u015f\u0259kill\u0259r\u0259 bax, - dey\u0259 Q\u0131zyet\u0259r yan divarda \u00e7\u0259kilmi\u015f a\u011f pamb\u0131q kollar\u0131 aras\u0131nda i\u015fl\u0259y\u0259n kolxoz\u00e7ular\u0131n \u015f\u0259klin\u0259 i\u015far\u0259 etdi. \u015eirzad he\u00e7 bir s\u00f6z dem\u0259d\u0259n binaya bax\u0131rd\u0131, onun h\u0259r k\u0259rpicinin nec\u0259 qoyuldu\u011funa diqq\u0259t yetirirdi. Q\u0131zyet\u0259r Yarm\u0259mm\u0259di bu s\u00f6hb\u0259t\u0259 qo\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cyax\u015f\u0131d\u0131rm\u0131?\u201d dey\u0259 soru\u015fdu, lakin s\u0259s ver\u0259n olmad\u0131.\n\t- B\u0131y, b\u0259s bu hesabdar n\u0259 oldu?! \n\tYarm\u0259mm\u0259d yox idi. O n\u0259 vaxt is\u0259 qoyub qa\u00e7m\u0131\u015fd\u0131.\n\t- Dayana bilm\u0259yib, s\u0259drsiz \u00fcr\u0259yi partlay\u0131r. G\u0259r\u0259k k\u00f6lg\u0259 kimi yan\u0131nda dolana.\n\t\u015eirzad qeyri-ixtiyari olaraq:\n\t- El\u0259 bu k\u00f6lg\u0259l\u0259r deyil bizi geri \u00e7\u0259k\u0259n, h\u00f6qsan\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6rm\u0259y\u0259 qoymayan?! \u2013 dedi.\n\tH\u0259r ikisinin \u00fcr\u0259yi dolu oldu\u011fu halda s\u00f6hb\u0259ti davam etdir\u0259 bilm\u0259dil\u0259r. N\u0259c\u0259f g\u0259ldi:\n\t- Ay yolda\u015f, - deyib \u015eirzada m\u00fcraci\u0259t etdi, - az qal\u0131b s\u0259ni meydana \u00e7a\u011f\u0131r\u0131m, h\u0259... Bu n\u0259dir, Q\u0131zyet\u0259ri harda itirir\u0259m, s\u0259nin yan\u0131nda tap\u0131ram.\n\t- Yax\u015f\u0131 ki\u015fis\u0259n, itirm\u0259, adam da arvad\u0131n\u0131 itir\u0259r? \u2013 dey\u0259 Q\u0131zyet\u0259r cavab verdi v\u0259 N\u0259c\u0259fin qoluna girdi. \u2013 Bel\u0259 zarafatlar\u0131 burax.\n\t- S\u0259n m\u0259nim ciddi s\u00f6z\u00fcm\u00fc niy\u0259 zarafat hesab edirs\u0259n? \u00d6z\u00fc d\u0259 bilin ey, iclas ba\u015flan\u0131r, n\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fc x\u0259lv\u0259t\u0259 vermi\u015fsiniz, g\u0259lin meydana, boynunuza v\u0259zif\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcn, i\u015f g\u00f6r\u00fcn!      \n\tN\u0259c\u0259fin g\u00f6z\u0259l xasiyy\u0259ti vard\u0131, d\u00fcnyada \u00e7\u0131x\u0131lmaz v\u0259 \u00fcmidsiz v\u0259ziyy\u0259t bilm\u0259zdi. Dem\u0259k olar ki, \u00e7ox zaman \u015fad v\u0259 \u00fcz\u00fc a\u00e7\u0131q olard\u0131. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 ham\u0131 onu sev\u0259rdi. Dey\u0259rdil\u0259r ki, \u201cN\u0259c\u0259f yolda\u015f\u0131n \u00fcr\u0259yi dilind\u0259dir\u201d. \u015eirzad is\u0259 onun t\u0259rsin\u0259 idi. H\u0259mi\u015f\u0259 fikirli v\u0259 azca tutqun g\u00f6r\u00fcn\u0259rdi. N\u00f6qsan v\u0259 \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011fa rast g\u0259l\u0259nd\u0259 \u00e7ox tez haldan \u00e7\u0131xard\u0131, \u0259s\u0259bil\u0259\u015f\u0259rdi v\u0259 h\u0259tta q\u0259z\u0259bl\u0259n\u0259rdi d\u0259. \u00d6z\u00fc d\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131rmay\u0131nca d\u0259rdini a\u00e7\u0131b dem\u0259zdi. Buna baxmayaraq, b\u0259lk\u0259 d\u0259 el\u0259 buna g\u00f6r\u0259 bu iki adam m\u00f6hk\u0259m dost idi. Bir-birin\u0259 \u00fcr\u0259kd\u0259n ba\u011flanm\u0131\u015fd\u0131lar. Bu ba\u011fl\u0131l\u0131q h\u0259yati anlay\u0131\u015f, hissiyyat v\u0259 duy\u011fular eyniliyind\u0259n do\u011fmu\u015fdu. Bu hissiyyat v\u0259 duy\u011fular\u0131n yaln\u0131z \u015f\u0259kli ba\u015fqa idi. Onlar bir-birinin \u00fcr\u0259yind\u0259n ke\u00e7\u0259ni bir bax\u0131\u015fdaca anlay\u0131rd\u0131lar. \u0130ndi d\u0259 N\u0259c\u0259fin g\u00f6zl\u0259ri \u015eirzad\u0131n x\u0259yal dolu bax\u0131\u015flar\u0131na rast g\u0259ldikd\u0259:\n\t- \u018fziz dost, - dedi, - n\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fcn\u00fc duyuram. Haql\u0131san. Lakin indi fikr\u0259 q\u0259rq olma\u011f\u0131n zaman\u0131 deyil, qay\u0131dar\u0131q, dan\u0131\u015far\u0131q. Geri qalm\u0131\u015f\u0131q, \u00e7al\u0131\u015far\u0131q s\u00fcr\u0259tl\u0259 ir\u0259li ged\u0259k.\n\tQ\u0131zyet\u0259r, \u015eirzad\u0131n fikirli g\u00f6zl\u0259rini indi g\u00f6r\u00fcrm\u00fc\u015f kimi:\n\tDo\u011frudan, yolda\u015f \u015eirzad, bu n\u0259 bax\u0131\u015fd\u0131r? Bir az ayd\u0131n bax\u0131n! Bir az da, bir az da. Amma bel\u0259 gets\u0259 m\u0259n N\u0259c\u0259fi s\u0131za q\u0131sqanaca\u011fam, o sizin h\u0259r fikrinizi bilir, m\u0259nim is\u0259 fikirl\u0259rimin y\u00fczd\u0259n birini bilmir. Dem\u0259li, sizi m\u0259nd\u0259n \u00e7ox sevir.\n\tN\u0259c\u0259f \u015eirzada g\u00f6z vurdu:\n\t- Burda deyibl\u0259r ki, qara m\u0259ni basmam\u0131\u015f, m\u0259n qaran\u0131 basd\u0131m. M\u0259n q\u0131sqanmaqdan, o q\u0131sqan\u0131r.\n\t- Kim\u0259 q\u0131sqanacaqsan? S\u0259n papa\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6y\u0259 at ki, \u015eirzadla g\u0259zir\u0259m. Qarovul\u00e7u kimi durub ba\u015f\u0131m\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259.  \n\tBu iki sevgilinin bu q\u0259d\u0259r s\u0259mimi v\u0259 dostan\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti \u015eirzad\u0131n \u00fcr\u0259yin\u0259 xo\u015f t\u0259sir edirdi:\n\t- Q\u0131sqanmay\u0131n, Q\u0131zyet\u0259r! Bizim dostlu\u011fumuz yax\u015f\u0131 dostluqdur. Bu dostluqdan \u00fcr\u0259kl\u0259rimizd\u0259 h\u0259r c\u00fcr g\u00f6z\u0259l duy\u011fular oyan\u0131r, \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259r a\u00e7\u0131r. El\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 s\u0259nin m\u0259h\u0259bb\u0259tin getdikc\u0259 N\u0259c\u0259fin \u00fcr\u0259yinin d\u0259rinlikl\u0259rin\u0259 k\u00f6k sal\u0131r.\n\tHe\u00e7 bir iclasa gecikm\u0259yi sevm\u0259y\u0259n N\u0259c\u0259f Q\u0131zyet\u0259rin d\u0259, \u015eirzad\u0131n da qoluna girib ir\u0259li \u00e7\u0259kdi:\n\t- Can\u0131m, bu m\u0259h\u0259bb\u0259t s\u00f6hb\u0259tini niy\u0259 bel\u0259 dar yerd\u0259 sal\u0131rs\u0131n\u0131z, adam\u0131n \u00fcr\u0259yi titr\u0259yir, amma \u0259l-qol a\u00e7a bilmir! El\u0259dirmi, ay Q\u0131zyet\u0259r, - ba\u015f\u0131n\u0131 Q\u0131zyet\u0259rin qula\u011f\u0131na t\u0259r\u0259f \u0259ydi. Q\u0131zyet\u0259r yolundan \u00e7\u0131x\u0131b qaba\u011fa qa\u00e7d\u0131:\n\t- Birc\u0259 onu g\u00f6r\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259ks\u0259n! \u2013 deyib q\u0131yqac\u0131 baxaraq g\u00fcld\u00fc.\n\t- Yetimin d\u0259 allah\u0131 var. Biz\u0259 d\u0259 bir g\u00fcn do\u011far!\n\tM\u0259d\u0259niyy\u0259t evinin geni\u015f qap\u0131s\u0131ndan i\u00e7\u0259ri gir\u0259n Q\u0131zyet\u0259r N\u0259c\u0259fin s\u00f6zl\u0259rini e\u015fitm\u0259di, lakin \u00fcr\u0259yind\u0259n ke\u00e7\u0259ni yax\u015f\u0131ca bildiyind\u0259n, sevincd\u0259n qanadlan\u0131b u\u00e7du...\n\n\n\nAlt\u0131nc\u0131 f\u0259sil\n\n1\n\tM\u0259d\u0259niyy\u0259t evinin i\u015f\u0131ql\u0131 v\u0259 b\u00f6y\u00fck zal\u0131 adamla qayna\u015f\u0131rd\u0131. Alt\u0131 y\u00fcz t\u0259z\u0259 qayr\u0131lm\u0131\u015f sar\u0131 r\u0259ngli kreslonun ham\u0131s\u0131 tutulmu\u015fdu. Geni\u015f p\u0259nc\u0259r\u0259l\u0259rin yanlar\u0131nda v\u0259 zal\u0131n ax\u0131r\u0131nda divara s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k ayaq \u00fcst\u0259 duranlar da az deyildi. \u015eirzad, \u00fcz\u0259rin\u0259 t\u0259z\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 mahud \u00e7\u0259kil\u0259n r\u0259yas\u0259t hey\u0259ti stolunun dal\u0131na ke\u00e7dikd\u0259, il\u0131q insan n\u0259f\u0259si il\u0259 q\u0131zm\u0131\u015f zala n\u0259z\u0259r sald\u0131. Burada cavan, qoca, arvad, ki\u015fi bir-birin\u0259 qar\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131, ucadan dan\u0131\u015f\u0131r, g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Zalda oturanlar n\u0259inki ya\u015fca bir-birind\u0259n se\u00e7ilirdi, onlar\u0131n g\u00f6rk\u0259mi v\u0259 geyiml\u0259ri d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif idi. Kostyumlu, qalstuklu, \u00fcz\u00fc t\u0259miz q\u0131rx\u0131lm\u0131\u015f adamlarla yana\u015f\u0131 motalpapaql\u0131lar, \u00fcz\u00fcn\u00fc t\u00fck basm\u0131\u015f, sa\u00e7-saqqal\u0131 bir-birin\u0259 qar\u0131\u015fm\u0131\u015flar da vard\u0131. Bu zahiri f\u0259rq v\u0259 ziddiyy\u0259t arvadlar\u0131n aras\u0131nda daha art\u0131q g\u00f6z\u0259 d\u0259yirdi: qabaq iki c\u0259rg\u0259d\u0259 oturanlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti \u015fal kostyum, ip\u0259k paltar geymi\u015f, sa\u00e7lar\u0131n\u0131 h\u00f6r\u00fcb q\u0259\u015f\u0259ng d\u00fcz\u0259ltmi\u015fdil\u0259r, lap bir az o yanda b\u00fczm\u0259li tuman v\u0259 k\u00f6hn\u0259 qaydada yaxal\u0131 k\u00f6yn\u0259k geyib, ba\u015f yayl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bo\u011faz\u0131n\u0131n alt\u0131nda d\u00fcy\u00fcnl\u0259mi\u015f arvadlar oturmu\u015fdular. \u015eirzad\u0131n x\u0259yal\u0131nda on il \u0259vv\u0259lki iclaslar canland\u0131. Adamlar zahir\u0259n n\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259yi\u015fmi\u015fl\u0259r! O zaman \u00fcz\u00fc t\u00fckl\u00fcl\u0259r, motalpapaql\u0131 v\u0259 b\u00fczm\u0259 tumanl\u0131lar zal\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tini t\u0259\u015fkil ed\u0259rdi. \u0130ndi is\u0259 t\u0259rsin\u0259dir. \u0130ndi h\u0259min adamlar\u0131n \u00e7oxusu o q\u0259d\u0259r d\u0259yi\u015fmi\u015f ki, tan\u0131maq olmur. G\u00f6z\u0259llik, s\u0259liq\u0259 v\u0259 t\u0259mizlik h\u0259r \u015feyd\u0259 g\u00f6z\u0259 d\u0259yir. Ola bil\u0259r ki, b\u0259zi adamlara bu, \u0259h\u0259miyy\u0259tsiz g\u00f6r\u00fcns\u00fcn. Lakin \u015eirzad\u0131n n\u0259z\u0259rind\u0259 bu, vacib v\u0259 \u00e7ox m\u0259nal\u0131 bir \u0259lam\u0259t idi, adi k\u0259ndlinin fikri v\u0259 m\u0259n\u0259vi y\u00fcks\u0259li\u015finin \u0259lam\u0259ti idi. \u015eirzad\u0131n g\u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc c\u0259rg\u0259d\u0259 oturmu\u015f orta ya\u015fl\u0131, qara \u015fal kostyumlu v\u0259 yas\u0259m\u0259ni ip\u0259k koftal\u0131 bir qad\u0131na sata\u015fd\u0131. Bu qad\u0131n 12 il \u0259vv\u0259l onlar\u0131n kolxozundan \u201cQ\u0131z\u0131l bayra\u011f\u201da k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f Zeyn\u0259b Quliyeva idi. \u0130ndi o b\u00fct\u00fcn respublikada ad qazanm\u0131\u015f istehsalat qabaqc\u0131llar\u0131ndand\u0131r. Zeyn\u0259b sa\u00e7lar\u0131n\u0131 s\u0259liq\u0259 il\u0259 h\u00f6r\u00fcb boynunun dal\u0131na y\u0131\u011fm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 \u00e7oxdan \u015eirzada bax\u0131rd\u0131. G\u00f6z-g\u00f6z\u0259 sata\u015fanda g\u00fcl\u00fcms\u0259di. \u015eirzad da g\u00fcl\u00fcms\u0259yib ba\u015f\u0131 il\u0259 onu salamlad\u0131. S\u0259drin h\u0259l\u0259 yerind\u0259 olmamas\u0131ndan istifad\u0259 edib a\u015fa\u011f\u0131 endi, do\u011fma adam\u0131 il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015f kimi g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fc, \u0259lini s\u0131xd\u0131. Zeyn\u0259bin qara penc\u0259yinin d\u00f6\u015f\u00fcnd\u0259 \u00fcz\u00fcn\u0259 i\u015f\u0131q salan Q\u0131z\u0131l Ulduz ni\u015fan\u0131 vard\u0131. \u015eirzad bu ni\u015fana baxd\u0131qca onun a\u011f\u0131r h\u0259yat\u0131n\u0131 xat\u0131rlad\u0131. \u201cSa\u011f ol, halal olsun s\u0259n\u0259!\u201d deyib d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Zeyn\u0259bin \u0259ri 1945-ci ild\u0259 m\u00fcharib\u0259nin qurtarhaqurtar\u0131nda h\u0259lak olmu\u015fdu. O zaman Zeyn\u0259b az savadl\u0131, dilsiz-a\u011f\u0131zs\u0131z bir arvad idi. \u018fini \u0259b\u0259di olaraq itirib, iki u\u015fa\u011f\u0131 il\u0259 t\u0259k qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nd\u0259, az qala d\u0259li olmu\u015fdu. D\u00fcnya g\u00f6z\u00fcnd\u0259 qaralm\u0131\u015fd\u0131. \u018fg\u0259r allah qorxusu v\u0259 k\u00f6rp\u0259l\u0259rinin fikri olmasayd\u0131, b\u0259lk\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc odlayard\u0131... \u201cA\u011f\u0131r g\u00fcn\u00fcn \u00f6mr\u00fc az olar\u201d dey\u0259rl\u0259r. Zeyn\u0259bin d\u0259 d\u0259rdli g\u00fcnl\u0259ri tez ke\u00e7di. Uzaq qohumlar\u0131 olan Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu qap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b pis g\u00fcn\u00fcnd\u0259 \u0259lind\u0259n tutdu, sd\u0259r oldu\u011fu kolxoza apard\u0131. T\u0259nhal\u0131q v\u0259 \u00fcmidsizlik qorxusundan xilas etdi. Ona bir qarda\u015f, bir ata kimi p\u0259nah \u00e7\u0131xd\u0131, i\u015f\u0259 \u00e7\u0259kdi, u\u015faqlar\u0131n\u0131 kolxoz ba\u011f\u00e7as\u0131na ald\u0131. Sonralar ara-s\u0131ra \u0259rinin k\u0259ndi olan \u201cYeni h\u0259yat\u201da g\u0259lib-ged\u0259rdi. El\u0259 o zaman \u015eirzadgild\u0259 v\u0259 qon\u015fularda onun ya\u015fay\u0131\u015f\u0131 haqqq\u0131nda dan\u0131\u015fard\u0131lar. \u0130lk zaman o \u00e7ox \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kmi\u015fdi. \u0130\u015f\u0259 qorxa-qorxa gedib-g\u0259lir, tarlada b\u0259rk-b\u0259rk ya\u015fmaq tutaraq i\u015fl\u0259yirdi. \u018fm\u0259kg\u00fcn\u00fc hec\u0259 hesablan\u0131r, normas\u0131 n\u0259dir, bilm\u0259zdi. S\u00f6z soru\u015fanda \u201cn\u0259 bilim\u201d deyib ba\u015f\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 dik\u0259rdi. Ax\u015famlar qaranl\u0131q h\u0259r t\u0259r\u0259fi b\u00fcr\u00fcy\u0259nd\u0259 u\u015faqlar\u0131 yuxuya verib dizl\u0259rini qucaqlayaraq a\u011flard\u0131. Bir d\u0259f\u0259 bel\u0259c\u0259 oturub g\u00f6z ya\u015f\u0131 t\u00f6kd\u00fcy\u00fc yerd\u0259 qap\u0131n\u0131 t\u0131qq\u0131ldatd\u0131lar. Zeyn\u0259b qorxub s\u0259sini i\u00e7\u0259ri d\u0259rdi. Onda Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu dedi:\n\t- A\u00e7, ay q\u0131z\u0131m, iki k\u0259lm\u0259 s\u00f6z\u00fcm var.\n\tZeyn\u0259b qap\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b onu i\u00e7\u0259ri buraxd\u0131. \u00d6z\u00fc k\u00fcnc\u0259 q\u0131s\u0131l\u0131b durdu. Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu asta-asta dan\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131:\n\t- S\u0259n\u0259 bir s\u00f6z dey\u0259c\u0259y\u0259m, s\u0131r\u011fa el\u0259, as qula\u011f\u0131ndan. \u018fvv\u0259l m\u0259n\u0259 bir cavab ver g\u00f6r\u00fcm, adam\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fcn ya\u015f\u0131 \u015firin olur, ya ac\u0131?      \n\tZeyn\u0259b cavab verm\u0259yib fikr\u0259 getdi: \u201cQara day\u0131 niy\u0259 bel\u0259 soru\u015fur? N\u0259 cavab verim?\u201d\n\t- S\u00f6z soru\u015furam, cavab ver, - dey\u0259 Qara t\u0259kid etdi.\n\t- Ac\u0131, - dey\u0259 Zeyn\u0259b yava\u015fcadan dill\u0259ndi.\n\t- Ac\u0131 su bir alaq da bitirm\u0259z. D\u0259d\u0259-babam\u0131z min il ba\u015f\u0131na d\u00f6y\u00fcb a\u011flay\u0131b, n\u0259 g\u00fcn g\u00f6r\u00fcb ki, indi s\u0259n d\u0259 a\u011flay\u0131rsan, ay q\u0131z\u0131m?! Bu Mu\u011fan torpa\u011f\u0131n\u0131 \u015foran el\u0259y\u0259n o g\u00f6z ya\u015flar\u0131 olub. Acizlik adam\u0131n birinci d\u00fc\u015fm\u0259nidir, yad\u0131nda saxla!\n\tQara K\u0259r\u0259m o\u011flu \u00e7\u0131x\u0131b getdi, lakin onun s\u00f6z\u00fc Zeyn\u0259bin yad\u0131ndan \u00e7\u0131xmad\u0131. Acizliyi, g\u00f6z ya\u015f\u0131n\u0131 o qaranl\u0131q gec\u0259nin \u0259t\u0259yin\u0259 ba\u011flay\u0131b yola sald\u0131. \u0130\u015fl\u0259di, i\u015fl\u0259dikc\u0259 \u0259l-qolu a\u00e7\u0131ld\u0131, ya\u015fma\u011f\u0131n\u0131 \u00fcz\u00fcnd\u0259n g\u00f6t\u00fcrd\u00fc, g\u00f6zl\u0259ri a\u00e7\u0131l\u0131b uza\u011f\u0131 g\u00f6rd\u00fc. N\u0259inki \u0259m\u0259kg\u00fcn\u00fcn nec\u0259 hesabland\u0131\u011f\u0131n\u0131, torpaqdan \u00e7ox m\u0259hsul g\u00f6t\u00fcrm\u0259yin d\u0259 qaydalar\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259ndi. \u00d6yr\u0259ndi ki, h\u0259r \u015fey \u00f6z\u00fcnd\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r, insan\u0131n \u0259li torpaqdan q\u0131z\u0131l yetir\u0259r. Yava\u015f-yava\u015f Zeyn\u0259b qabaqc\u0131llar c\u0259rg\u0259sin\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131, getdikc\u0259 g\u0259liri artd\u0131. U\u015faqlar\u0131na yax\u015f\u0131 paltar ald\u0131, dirriyini d\u00fcz\u0259ltdi. \u201cQ\u0131z\u0131l bayra\u011f\u201da k\u00f6\u00e7d\u00fcy\u00fcn\u00fcn yeddinci ili Sosialist \u018fm\u0259yi Q\u0259hr\u0259man\u0131 oldu. Onda Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu yen\u0259 ax\u015fam qaranl\u0131\u011f\u0131nda onun qap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b i\u00e7\u0259ri girdi:\n\t- Q\u0131z\u0131m, - dedi, - indi s\u0259n \u00f6lk\u0259nin adl\u0131-sanl\u0131 adam\u0131san, h\u00f6cc\u0259l\u0259y\u0259-h\u00f6cc\u0259l\u0259y\u0259 iki s\u0259tir oxuma\u011f\u0131n ay\u0131bd\u0131r, g\u0259r\u0259k yax\u015f\u0131 savad\u0131n ola, dilin a\u00e7\u0131la, s\u00f6z dan\u0131\u015fa bil\u0259s\u0259n. Sabahdan kolxozda gec\u0259 m\u0259kt\u0259bi a\u00e7\u0131r\u0131q. Get, yaz\u0131l.   \n\tZeyn\u0259b d\u00f6rd il gec\u0259 m\u0259kt\u0259bin\u0259 davam etdi, oran\u0131 qaydas\u0131 il\u0259 qurtard\u0131. \u0130ndi h\u0259r c\u00fcr kitablar oxuya bilir, k\u0259ndin qabaqc\u0131l adamlar\u0131ndand\u0131r, \u00f6z\u00fc d\u0259 briqadir v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.\n\t\u015eirzad ayaq\u00fcst\u00fc hal-\u0259hval tutdu. U\u015faqlar\u0131n\u0131 soru\u015fdu. Zeyn\u0259b iftixarla bu il q\u0131z\u0131 S\u0259d\u0259fin onilliyi qutaraca\u011f\u0131n\u0131, o\u011flu R\u0259himin s\u0259kkizinci sinifd\u0259 oxudu\u011funu v\u0259 i\u015fd\u0259 anas\u0131na k\u00f6m\u0259k etdikl\u0259rini s\u00f6yl\u0259di. T\u0259biidir ki, Zeyn\u0259b zahir\u0259n d\u0259 on-on iki il bundan \u0259vv\u0259lki Zeyn\u0259b\u0259 ox\u015fam\u0131r. Ona baxaraq s\u00f6hb\u0259t etdikc\u0259 \u015eirzad d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc: \u201cB\u0259li, h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n g\u00f6z\u0259lliyi onun daima ir\u0259lil\u0259m\u0259sind\u0259dir, dayanmaz y\u00fcks\u0259li\u015find\u0259dir. Bu y\u00fcks\u0259li\u015fd\u0259n geri qalmaq, ayaqla\u015fmamaq b\u0259db\u0259xtlikdir\u201d.  \n\t- Siz nec\u0259siniz? \u2013 dey\u0259 Zeyn\u0259b soru\u015fdu, - ma\u015fallah yek\u0259 ki\u015fi olmu\u015fsunuz...\n\t\u015eirzad yax\u015f\u0131y\u0131q dedi, art\u0131q bir s\u00f6z dan\u0131\u015fma\u011fa macal tapmad\u0131. Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu s\u0259dr k\u00fcrs\u00fcs\u00fcn\u00fc tutub z\u0259ngi basd\u0131qda \u015eirzad yerin\u0259 getdi. Oradan zala n\u0259z\u0259r sald\u0131, yen\u0259 fikri \u00f6z kolxozlar\u0131na qay\u0131td\u0131. Sanki \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201dda g\u00f6rd\u00fckl\u0259ri bir g\u00fczg\u00fc idi, ona \u00f6z gerilikl\u0259rini g\u00f6st\u0259rirdi. B\u0259li, biz ir\u0259li yox, dala gedirik. \u00c7\u00fcnki \u00f6z\u00fcm\u00fczd\u0259n ba\u015fqa he\u00e7 k\u0259si g\u00f6rm\u00fcr\u00fck, hay-k\u00fcy\u0259 qap\u0131l\u0131r\u0131q. Ba\u015f\u0131m\u0131z\u0131n alt\u0131na yast\u0131q qoymu\u015fuq. Ah, adam\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259 vurulma\u011f\u0131 n\u0259 pis olarm\u0131\u015f! \u015eirzad, r\u0259yas\u0259t hey\u0259tind\u0259 \u015fax oturmu\u015f R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 baxd\u0131. G\u00f6r\u0259s\u0259n o da bunlar\u0131 g\u00f6r\u00fcrm\u00fc? Bu naraz\u0131l\u0131q duy\u011fusu onun da i\u00e7\u0259risini g\u0259mirirmi? R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcz\u00fcnd\u0259 bel\u0259 bir \u0259lam\u0259t yox idi. O \u00f6z\u00fcnd\u0259n raz\u0131 v\u0259 m\u0259\u011frur bir v\u0259ziyy\u0259td\u0259 oturmu\u015fdu. B\u0259lk\u0259 d\u0259 o haql\u0131d\u0131r, bel\u0259 bir g\u00fcnd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6zd\u0259n salmaq kim\u0259 laz\u0131md\u0131r? Lakin bu m\u00fclahiz\u0259l\u0259r d\u0259 \u015eirzad\u0131n odunu soyutmad\u0131, naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yat\u0131rtmad\u0131.\n\tN\u0259c\u0259fin R\u00fcst\u0259m ki\u015fi il\u0259 m\u0259hsuldarl\u0131q \u0259traf\u0131ndak\u0131 m\u00fcbahis\u0259si yad\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fc, o zaman komsomol katibinin dedikl\u0259ri \u015eirzad\u0131 t\u0259r\u0259dd\u00fcd\u0259 salm\u0131\u015fd\u0131. \u201cB\u0259lk\u0259 do\u011frudan da asan yol tuturuq?\u201d dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fc. Lakin R\u00fcst\u0259m ki\u015finin q\u0259ti etiraz\u0131 v\u0259 ifrat t\u0259l\u0259bkarl\u0131\u011f\u0131 bu \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259ri yat\u0131ran kimi olmu\u015fdu. \u0130ndi haman \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259r ba\u015f qald\u0131r\u0131rd\u0131. Yar\u0131\u015f m\u00fcqavil\u0259si d\u0259 ona q\u00fcsurlu g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rd\u0131. Ona el\u0259 g\u0259ldi ki, m\u00fcqavil\u0259d\u0259 ancaq asanl\u0131qla yerin\u0259 yetiril\u0259 bil\u0259c\u0259k \u015feyl\u0259r n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdur. Bu yar\u0131\u015f\u0131n \u00f6z\u00fc, bu m\u00fcqavil\u0259, bu gurultulu g\u0259l-get ham\u0131s\u0131 zahir \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr, R\u00fcst\u0259m ki\u015finin n\u00f6vb\u0259ti toy d\u0259stgah\u0131d\u0131r! Bu t\u0259z\u0259 fikir \u015eirzad\u0131 sars\u0131td\u0131. Lakin onu ax\u0131ra q\u0259d\u0259r d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xarmam\u0131\u015f, s\u0259dr \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u0259f\u0259 z\u0259ngi basd\u0131. Zalda bird\u0259n-bir\u0259 d\u0259rin bir s\u00fckut yarand\u0131. Ham\u0131 g\u00f6z\u00fcn\u00fc s\u0259hn\u0259y\u0259 dikib dinl\u0259di. S\u0259drlik ed\u0259n Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu iki \u0259lini stola s\u00f6yk\u0259yib b\u0259d\u0259nini azca qaba\u011fa verdiyi halda iclas\u0131 a\u00e7d\u0131. O, \u00e7ox aramla dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131. N\u0259 s\u0259sind\u0259, n\u0259 d\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rind\u0259 art\u0131q, laz\u0131ms\u0131z bir \u015fey var idi. Y\u0259ni q\u0131z\u0131\u015fm\u0131r, \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131r, \u0259ll\u0259rini havada oynatm\u0131rd\u0131. S\u00f6zl\u0259ri \u00e7ox adi, \u00e7ox sad\u0259 bir ah\u0259ngl\u0259 s\u00f6yl\u0259yirdi. Bununla bel\u0259, ona diqq\u0259tl\u0259 qulaq as\u0131rd\u0131lar. Ham\u0131 c\u0131nq\u0131r\u0131n\u0131 \u00e7\u0259km\u0259d\u0259n bir c\u00fcml\u0259sind\u0259n sonra o birini g\u00f6zl\u0259yirdi. B\u0259zi k\u0259l\u0259-k\u00f6t\u00fcr ifad\u0259l\u0259ri bel\u0259 fikir v\u0259 m\u0259na il\u0259 dolu oldu\u011fundan qulaqlara xo\u015f g\u0259lirdi. S\u00f6z a\u011fz\u0131ndan k\u00fcl\u00e7\u0259 kimi a\u011f\u0131r v\u0259 samball\u0131 \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131. \u015eirzad onu dinl\u0259dikc\u0259 h\u0259s\u0259d apar\u0131rd\u0131. Bu q\u0259d\u0259r sad\u0259 v\u0259 bu q\u0259d\u0259r m\u0259nal\u0131 dan\u0131\u015fasan! B\u0259li, bu b\u00f6y\u00fck bir istedadd\u0131r. Uzun h\u0259yat t\u0259cr\u00fcb\u0259sinin a\u011f\u0131ll\u0131 adamlara verdiyi bacar\u0131qd\u0131r. Ancaq h\u0259yat\u0131, insanlar\u0131, m\u00fcbariz\u0259ni yax\u015f\u0131 bil\u0259n adam yax\u015f\u0131 da s\u00f6z tapar, fikir kas\u0131bl\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u0259km\u0259z, bo\u015f s\u00f6zl\u0259r\u0259 \u0259sir olmaz!\n\tQara K\u0259r\u0259m o\u011flu yeni t\u0259s\u0259rr\u00fcfat ilind\u0259 h\u0259r iki kolxozun qar\u015f\u0131s\u0131nda duran b\u00f6y\u00fck v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n, m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131 y\u00fcks\u0259ltm\u0259kd\u0259n dan\u0131\u015faraq s\u00f6z\u00fcn\u00fc qurtard\u0131:\n\tYolda\u015flar, inqilabdan qabaq bizim k\u0259nd\u0259 a\u011ftumanl\u0131lar k\u0259ndi dey\u0259rdil\u0259r, bu g\u00fcn bizi yar\u0131\u015fa \u00e7a\u011f\u0131ran \u201cYeni h\u0259yat\u201da is\u0259 ach\u0259s\u0259nlil\u0259r! El\u0259 ad\u0131ndan hal\u0131 bilinir. Art\u0131q s\u00f6z dem\u0259y\u0259 d\u0259 ehtiyac qalm\u0131r. Ach\u0259s\u0259nlil\u0259rl\u0259 a\u011ftumanl\u0131lar aras\u0131nda ilin doqquz ay\u0131 a\u011fac davas\u0131 k\u0259silm\u0259zdi. Niy\u0259? \u2013 Su \u00fcst\u00fcnd\u0259. Niy\u0259? \u2013 Otlaq \u00fcst\u00fcnd\u0259. Niy\u0259? \u2013 Bizim b\u0259yin danas\u0131 onlar\u0131n b\u0259yinin z\u0259misin\u0259 girib. B\u0259s ilin d\u00f6rd f\u0259slini a\u011f tuman i\u00e7ind\u0259 g\u0259z\u0259n kim idi? \u2013 Yoxsul k\u0259nd\u00e7i! B\u0259s ac qalan kim idi? \u2013 Yoxsul k\u0259nd\u00e7i! B\u0259s a\u011fac alt\u0131nda \u00f6l\u0259n kim idi? \u2013 Yoxsul k\u0259nd\u00e7i! \u0130ndi, yolda\u015flar, o g\u00fcnl\u0259ri biz ged\u0259r-g\u0259lm\u0259z\u0259 g\u00f6nd\u0259rmi\u015fik, a\u011ftumanl\u0131lar k\u0259ndi olub \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201d kolxozu, yoxsul k\u0259nd\u00e7i olub torpa\u011f\u0131n sahibi, suyun sahibi: ma\u015f\u0131n\u0131 var, \u00e7\u00f6r\u0259yi var, i\u015f\u0131\u011f\u0131 var.\n\tBurada zal \u0259l \u00e7ald\u0131, gurultulu alq\u0131\u015flarla m\u0259d\u0259niyy\u0259t evinin divarlar\u0131n\u0131 titr\u0259tdi. Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu \u00f6z\u00fc d\u0259 camaata qo\u015fulub \u0259l \u00e7ald\u0131. Zal sakit olanda s\u00f6z\u00fcn\u00fc davam etdi:\n\t- B\u0259s ach\u0259s\u0259nlil\u0259r k\u0259ndi n\u0259 olub? O, birinci olaraq bu mahalda yeni h\u0259yat\u0131n bayra\u011f\u0131n\u0131 qald\u0131r\u0131b, ham\u0131dan \u0259vv\u0259l kolxoz d\u00fcz\u0259ldib: Yeni h\u0259yat! Bu ad bizim qon\u015fular\u0131n boynuna \u00e7ox v\u0259zif\u0259l\u0259r qoyur: h\u0259r \u015feyd\u0259 n\u00fcmun\u0259 olmaq, yeni h\u0259yat\u0131n n\u00fcmun\u0259si olmaq. M\u0259n \u00fcr\u0259kd\u0259n bizim qon\u015fular\u0131m\u0131za bu yolda m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t arzu edir\u0259m. \u0130ndi \u201cYeni h\u0259yat\u201dla \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201d kolxozu aras\u0131nda, a\u011ftumanl\u0131lar ach\u0259s\u0259nlil\u0259r aras\u0131ndak\u0131 \u0259dav\u0259td\u0259n \u0259s\u0259r qalmay\u0131b. Yox, \u0259s\u0259r qalmay\u0131b n\u0259dir, indi biz bir yolun yol\u00e7usu olmu\u015fuq. Fikrimiz d\u0259, \u00fcr\u0259yimiz d\u0259 birdir. Niy\u0259? \u00c7\u00fcnki o zaman biz k\u0259ndimizi tan\u0131y\u0131rd\u0131q, v\u0259t\u0259nimizi yox. \u0130ndi is\u0259 k\u0259ndimizi ona g\u00f6r\u0259 sevirik ki, v\u0259t\u0259nimizin bir gu\u015f\u0259sidir. \u00c7al\u0131\u015f\u0131r\u0131q k\u0259ndimiz abad olsun, \u00e7\u00fcnki v\u0259t\u0259nimizin g\u00fcl\u00fcstan olmas\u0131n\u0131 ist\u0259yirik!             \n\tBurada Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu bir balaca sa\u011f t\u0259r\u0259f\u0259 \u00e7evrildi. Heyk\u0259l kimi \u015fax durmu\u015f R\u00fcst\u0259min \u00e7iynin\u0259 toxundu:\n\t- Bel\u0259dirmi, ay R\u00fcst\u0259m ki\u015fi?\n\tZaldak\u0131lar\u0131n \u00fcz\u00fc x\u0259fif bir g\u00fcl\u00fc\u015fl\u0259 i\u015f\u0131qland\u0131, yerind\u0259 q\u0131m\u0131ldananlar oldu. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u0259vv\u0259lc\u0259 n\u0259 cavab ver\u0259c\u0259yini bilm\u0259di. Trubkas\u0131n\u0131 qurdalad\u0131. Sad\u0259c\u0259 \u201cbel\u0259dir\u201d dem\u0259yi \u015f\\xsiyy\u0259tin\u0259 s\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131rmad\u0131:\n\t- B\u0259s \u00fcr\u0259yimizd\u0259 v\u0259t\u0259n m\u0259h\u0259bb\u0259ti olmasayd\u0131 m\u0259ni bura n\u0259yin\u0259n \u00e7\u0259kib g\u0259tirm\u0259k olard\u0131! \u2013 dey\u0259 ucadan s\u0259sl\u0259ndi.\n\tZalda g\u00fcl\u00fc\u015fm\u0259 qopdu, sonra \u015fidd\u0259tli alq\u0131\u015fa \u00e7evrildi. Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu davam etdi:\n\t- R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00e7ox yax\u015f\u0131 s\u00f6z tapd\u0131. \u2013 M\u0259h\u0259bb\u0259t! \u2013 B\u0259li, yolda\u015flar, indi bizim \u00fcr\u0259kl\u0259rimizi birl\u0259\u015fdir\u0259n b\u00f6y\u00fck bir m\u0259h\u0259bb\u0259tdir. Bizi qarda\u015f ed\u0259n bu m\u0259h\u0259bb\u0259tdir. Biz sovet torpa\u011f\u0131n\u0131n  adamlar\u0131y\u0131q. Bir fikir el\u0259yin: sovet torpa\u011f\u0131!.. D\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fcn i\u015f\u0131\u011f\u0131 olan bu torpaq bizim v\u0259t\u0259nimizdir! Hara gets\u0259n yax\u015f\u0131 adamlar g\u00f6z\u00fcn\u00fc bizim v\u0259t\u0259nimiz\u0259 dikib, i\u015f\u0131\u011f\u0131 bu torpaqdan al\u0131r, \u00fcmidini bura ba\u011flay\u0131r, dar g\u00fcn\u0259 d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 deyir ki: m\u0259nim d\u0259 k\u00f6m\u0259yim var, arxam var! Dem\u0259li, bizim \u00fcr\u0259yimizi q\u0131zd\u0131ran m\u0259h\u0259bb\u0259tin duraca\u011f\u0131 yoxdur, s\u0259rh\u0259d-zad tan\u0131m\u0131r. Bizim m\u0259h\u0259bb\u0259timiz d\u0259 bu torpaq kimi t\u0259miz v\u0259 b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. Sosializm yar\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fc bu m\u0259h\u0259bb\u0259td\u0259n t\u00f6r\u0259yib v\u0259 bizim q\u00fcvv\u0259l\u0259rimizi art\u0131r\u0131r, ham\u0131m\u0131za can verir, ham\u0131m\u0131z\u0131 h\u0259v\u0259s\u0259 g\u0259tirir, bizi bir-birimiz\u0259  daha art\u0131q ba\u011flay\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 sosializm yar\u0131\u015f\u0131na gir\u0259n adam pax\u0131ll\u0131q, x\u0131rda\u00e7\u0131l\u0131q bilm\u0259z. Ba\u015fqas\u0131n\u0131n geri qalmas\u0131n\u0131 ist\u0259m\u0259z. H\u0259mi\u015f\u0259 ir\u0259li getm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015far, yolda\u015f\u0131n\u0131n da ir\u0259lil\u0259m\u0259sini ist\u0259r. Sosializm yar\u0131\u015f\u0131 ancaq ir\u0259li getm\u0259kdir, h\u0259m d\u0259 ellikl\u0259 ir\u0259li getm\u0259k!\n\tQara K\u0259r\u0259m o\u011flu yen\u0259 azca sa\u011fa \u0259yil\u0259r\u0259k R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00e7iynin\u0259 toxundu.\n\t- Bel\u0259dirmi, ay R\u00fcst\u0259m ki\u015fi?\n\tYen\u0259 s\u0131x oturub diqq\u0259tl\u0259 qulaq asan adamlar g\u00fcl\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. \u0130ki kolxoz s\u0259drinin m\u00fcnasib\u0259tind\u0259ki s\u0259mimiyy\u0259t ham\u0131da sevinc oyad\u0131rd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi yen\u0259 trubkas\u0131n\u0131 t\u0259mizl\u0259di:\n\t- Bizim \u015f\u00fcar\u0131m\u0131z budur: ir\u0259li! \u00d6z\u00fcn qaba\u011fa get, geri qalan\u0131 da dal\u0131nca \u00e7\u0259k!\n\tQara K\u0259r\u0259m o\u011flu R\u00fcst\u0259m ki\u015finin ikiba\u015fl\u0131 s\u00f6z\u00fcn\u0259 cavab verm\u0259yib udma\u011f\u0131 q\u0259rara ald\u0131 v\u0259 eyni t\u0259mkinl\u0259 davam etdi:\n\t- H\u0259, bax, bu yax\u015f\u0131 \u015f\u00fcard\u0131r: ir\u0259li! \u0130ndi g\u0259lin g\u00f6r\u0259k bizi nec\u0259 ir\u0259li aparmaq ist\u0259yirl\u0259r. Bunu bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn qon\u015fular\u0131m\u0131z\u0131n g\u0259tirdiyi \u015f\u0259rtl\u0259r\u0259 bir d\u0259 n\u0259z\u0259r salmal\u0131y\u0131q. \u015e\u0259rtl\u0259ri oxumaq \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00f6z verilir...\n\tQara K\u0259r\u0259m o\u011flu \u0259trafa bax\u0131nd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00f6z\u00fc elan etdi:\n\t- Bizim manqaba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Q\u0131zyet\u0259r xan\u0131ma.\n\tZal bu s\u0259rb\u0259stliyi v\u0259 zarafat\u0131 da g\u00fcl\u00fc\u015fl\u0259 qar\u015f\u0131lad\u0131, xitab\u0259t k\u00fcrs\u00fcs\u00fcn\u0259 yax\u0131nla\u015fan Q\u0131zyet\u0259r\u0259 is\u0259 b\u0259rk \u0259l \u00e7ald\u0131.\n\n\n2\n\n\tQ\u0131zyet\u0259rin yanaqlar\u0131 lal\u0259 kimi al\u0131\u015f\u0131b yan\u0131rd\u0131. O bir b\u00f6y\u00fck g\u00f6z k\u0259sil\u0259r\u0259k \u00fcz\u00fcn\u0259 dikilmi\u015f y\u00fczl\u0259rl\u0259 g\u00f6zl\u0259r\u0259 baxmaqdan qorxur kimi ba\u015f\u0131n\u0131 qald\u0131rmadan oxuyurdu. Lakin iki-\u00fc\u00e7 c\u00fcml\u0259 oxumam\u0131\u015f yerl\u0259rd\u0259n s\u0259sl\u0259r e\u015fidildi:\n\t- Bir az yava\u015f!\n\tQ\u0131zyet\u0259r dayan\u0131b udqundu, \u00f6z\u00fcn\u00fc  \u0259l\u0259 almaq, n\u0259f\u0259sini k\u0259s\u0259n h\u0259y\u0259can\u0131 cilovlamaq ist\u0259di. Birinci d\u0259f\u0259 olaraq ba\u015f\u0131n\u0131 qald\u0131r\u0131b b\u00fct\u00fcn zala, sonra r\u0259yas\u0259t hey\u0259tin\u0259 n\u0259z\u0259r sald\u0131. Ham\u0259 n\u0259f\u0259sini d\u0259r\u0259r\u0259k g\u00f6z\u00fcn\u00fc ona dikmi\u015fdi. G\u00f6zl\u0259ri N\u0259c\u0259fin g\u00f6zl\u0259rin\u0259 sata\u015fd\u0131. O, Q\u0131zyet\u0259rd\u0259n art\u0131q h\u0259y\u0259can ke\u00e7irirdi, qolunu dizin\u0259 s\u00f6yk\u0259yib b\u00fct\u00fcn b\u0259d\u0259nini qaba\u011fa vermi\u015fdi. N\u0259 is\u0259 sa\u011f \u0259linin yumru\u011funu d\u00fcy\u00fcb havada t\u0259rp\u0259tdi. Guya deyirdi: m\u00f6hk\u0259m ol, niy\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc itirirs\u0259n! Lakin \u015eirzad olmasayd\u0131, onun bu h\u0259r\u0259k\u0259ti Q\u0131zyet\u0259ri lap \u00e7a\u015fd\u0131racaqd\u0131. \u015eirzad adi bir otaqda oturmu\u015flar kimi aya\u011fa durdu, s\u0259drin qaba\u011f\u0131ndan qrafini g\u00f6t\u00fcrd\u00fc, t\u0259l\u0259sm\u0259d\u0259n \u0259yib st\u0259kan\u0131 su il\u0259 doldurdu; g\u0259tirib Q\u0131zyet\u0259rin qaba\u011f\u0131na xitab\u0259t k\u00fcrs\u00fcs\u00fcn\u00fcn q\u0131ra\u011f\u0131na qoydu. Yava\u015fca, he\u00e7 k\u0259sin e\u015fitm\u0259y\u0259c\u0259yi bir s\u0259sl\u0259 p\u0131\u00e7\u0131ldad\u0131:\n\t- T\u0259l\u0259sm\u0259, Q\u0131zyet\u0259r!\n\tBu s\u0259s, bu adi s\u0259rb\u0259st h\u0259r\u0259k\u0259t Q\u0131zyet\u0259r\u0259 ruh verdi. \u015e\u0259rtl\u0259ri ba\u015fdan oxuma\u011fa ba\u015flad\u0131, h\u0259r s\u00f6z\u00fc ayd\u0131n v\u0259 m\u0259na il\u0259 oxudu. Bir ne\u00e7\u0259 c\u00fcml\u0259 sonra o art\u0131q m\u0259nas\u0131na g\u00f6r\u0259 s\u00f6zl\u0259ri x\u00fcsusi ah\u0259ngl\u0259 deyir, h\u0259tta daha \u0259h\u0259miyy\u0259tli sayd\u0131\u011f\u0131 fikirl\u0259ri ayr\u0131ca olaraq zaldak\u0131lara \u00e7atd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Onun s\u0259si \u015eirzada Qara K\u0259r\u0259m o\u011flunun s\u0259sind\u0259n daha g\u00fccl\u00fc, daha xo\u015f g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Bu s\u0259sd\u0259 bir q\u00fcvv\u0259t, d\u00f6y\u00fcn\u0259n bir q\u0259lbin h\u0259rar\u0259ti v\u0259 t\u0259rav\u0259ti vard\u0131. Qara K\u0259r\u0259m o\u011flunun a\u011fz\u0131ndan s\u00f6zl\u0259r nisb\u0259t\u0259n l\u0259ng v\u0259soyuq \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131. Onlardak\u0131 itiliyin bir hiss\u0259si sanki harada is\u0259 ortalarda soyuyub gedirdi. Q\u0131zyet\u0259rin s\u00f6zl\u0259ri is\u0259 el\u0259 odlu halda, isti-isti g\u0259lib adam\u0131n \u00fcr\u0259yin\u0259 dolurdu...\n\tQ\u0131zyet\u0259r yar\u0131\u015f\u0131n \u015f\u0259rtl\u0259rini oxuyub qurtard\u0131 v\u0259 ka\u011f\u0131z\u0131 s\u0259dr\u0259 ver\u0259r\u0259k, ke\u00e7ib yerind\u0259 oturdu. Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu \u00fcz\u00fcn\u00fc zala tutdu:\n\t- Kim dan\u0131\u015fmaq ist\u0259yir? Kimin n\u0259 qeydi var?  \n\tAni bir s\u00fckut oldu. Kolxoz\u00e7ular yar\u0131\u015f \u015f\u0259rtl\u0259rini fikrind\u0259 doland\u0131r\u0131r, imkan v\u0259 bacar\u0131qlar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcb bi\u00e7ir, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcl\u0259r. S\u0259dr bir d\u0259 \u201ckim dan\u0131\u015fmaq ist\u0259yir?\u201d dey\u0259 soru\u015fduqda zaldan \u00e7ox ayd\u0131n bir s\u0259s g\u0259ldi:\n\t- M\u0259n\u0259 s\u00f6z verin!\n\tBu, iclas ba\u015flamam\u0131\u015f \u015eirzadla salamla\u015fan Zeyn\u0259b idi. O, s\u0259drin cavab\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259m\u0259d\u0259n kolxoz\u015fular\u0131n diqq\u0259tli n\u0259z\u0259rl\u0259ri alt\u0131nda s\u0259rb\u0259st add\u0131mlarla k\u00fcrs\u00fcy\u0259 do\u011fru g\u0259ldi. S\u0259dr h\u00f6rm\u0259tl\u0259: \u201cbuyurun, yolda\u015f Quliyeva\u201d, deyib ona s\u00f6z verdi. Zeyn\u0259b yuxar\u0131 \u00e7\u0131xd\u0131. Sa\u011f \u0259liyl\u0259 k\u00fcrs\u00fcn\u00fcn k\u0259nar\u0131ndan yap\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 ba\u015f\u0131n\u0131 dik tutaraq dan\u0131\u015fd\u0131:\n\t- Yar\u0131\u015f\u0131n \u015f\u0259rtl\u0259ri \u0259sas\u0259n yax\u015f\u0131d\u0131r, plandan \u0259lav\u0259 30% pamb\u0131q verm\u0259k n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub, bizim briqadam\u0131z bununla raz\u0131d\u0131r. \u00d6z t\u0259r\u0259fimizd\u0259n 50% art\u0131q verm\u0259yi \u00f6hd\u0259miz\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcr\u00fck. M\u0259nc\u0259 yar\u0131\u015f \u015f\u0259rtl\u0259rinin b\u00f6y\u00fck bir n\u00f6qsan\u0131 var: o da orta m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n az g\u00f6st\u0259rilm\u0259sidir. H\u0259r hektardan 23 sentner. Ke\u00e7\u0259n il bizim manqalar\u0131n \u00e7oxu 25 sentner vermi\u015fdi, h\u0259tta 30 sentner ver\u0259nl\u0259r d\u0259 olmu\u015fdur. Pis i\u015fl\u0259y\u0259nl\u0259r olmasayd\u0131, orta m\u0259hsuldarl\u0131q bir az da art\u0131q \u00e7\u0131xard\u0131. G\u0259r\u0259k ki, \u201cYeni h\u0259yat\u201d kolxozunda da ke\u00e7\u0259n il hektardan 22-25 sentner pamb\u0131q y\u0131\u011fanlar olmu\u015fdur. B\u0259s, bu 23 sentner hardan \u00e7\u0131x\u0131b? Ayd\u0131nd\u0131r ki, bu n\u0259 yax\u015f\u0131, n\u0259 d\u0259 pis i\u015fl\u0259y\u0259nl\u0259rin normas\u0131d\u0131r. Orta bir \u015feydir. Burada R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ir\u0259liy\u0259 getm\u0259kd\u0259n dan\u0131\u015fd\u0131. M\u0259n bir \u015feyi ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fcr\u0259m, ortalar\u0131n aya\u011f\u0131 il\u0259 yerim\u0259k nec\u0259, ir\u0259li getm\u0259kdir? T\u0259klif edir\u0259m ki, orta m\u0259hsuldarl\u0131q h\u0259r iki kolxoz \u00fc\u00e7\u00fcn 25 sentner g\u00f6t\u00fcr\u00fcls\u00fcn.\n\tZalda m\u00fcxt\u0259lif s\u0259sl\u0259r e\u015fidildi. Kimi Zeyn\u0259bin t\u0259klifini t\u0259qdir edir, kimi \u015f\u00fcbh\u0259 alt\u0131na al\u0131rd\u0131:\n\t- Qiym\u0259tli t\u0259klifdir! \n\t- Qoy ham\u0131 yax\u015f\u0131 i\u015fl\u0259sin, onda 30 da verm\u0259k olar!\n\t- Dey\u0259s\u0259n \u00e7ox zild\u0259n ba\u015flad\u0131!\n\t- Zil-zad deyil, \u0259sil sar\u0131 simdir! \u0130\u015fimizin can\u0131 m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n artmas\u0131d\u0131r!\n\tBu s\u0259sl\u0259r alt\u0131nda Zeyn\u0259b d\u00fc\u015f\u00fcb yerind\u0259 oturdu. \u015eirzad ona baxd\u0131. \u0130\u015far\u0259 il\u0259 t\u0259klifin\u0259 \u015f\u0259rik oldu\u011funu bildirdi. Bu saat \u015eirzad\u0131n fikri iti i\u015fl\u0259yirdi. Sanki bir f\u0131rt\u0131na i\u00e7in\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc, Zeyn\u0259bin \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259rini da\u011f\u0131tm\u0131\u015fd\u0131, yar\u0131\u015f \u015f\u0259rtl\u0259rini haz\u0131rlayark\u0259n arxay\u0131n\u00e7\u0131l\u0131\u011fa qap\u0131ld\u0131qlar\u0131 tamamil\u0259 ayd\u0131n idi. O, R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 baxd\u0131. \u00dcz\u00fcn\u00fcn ifad\u0259sind\u0259n, g\u00f6z\u00fcnd\u0259n onun n\u0259l\u0259r d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fcn\u00fc bilm\u0259k ist\u0259di: b\u0259lk\u0259 o da bu s\u0259hvi anlam\u0131\u015fd\u0131r, b\u0259lk\u0259 el\u0259 o \u00f6z\u00fc s\u00f6z ist\u0259yib daha g\u0259rgin i\u015f v\u0259 z\u0259hm\u0259t t\u0259l\u0259b ed\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u0259c\u0259kdir. Yox, R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcz\u00fcnd\u0259 b\u00fct\u00fcn planlar\u0131n\u0131 200% yerin\u0259 yetirmi\u015f, \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 t\u0259nt\u0259n\u0259 il\u0259 z\u0259f\u0259r \u00e7alm\u0131\u015f bir adam\u0131n arxay\u0131n\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 vard\u0131. He\u00e7 bir \u0259z\u0259l\u0259si t\u0259rp\u0259nmirdi, he\u00e7 bir damar\u0131nda qan ad\u0131 c\u0259r\u0259yan\u0131n\u0131 pozmam\u0131\u015fd\u0131. \u015eirzada el\u0259 g\u0259ldi ki, R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcz\u00fcnd\u0259ki bu arxay\u0131n\u00e7\u0131l\u0131q, bu \u00f6z\u00fcnd\u0259n raz\u0131l\u0131q n\u0259 is\u0259 onun \u00fcr\u0259yinin d\u0259rinlikl\u0259rind\u0259 yuxuya ged\u0259n, yaxud \u00f6lm\u0259kd\u0259 olan bir duy\u011funun k\u00f6lg\u0259sidir. Yox, bu duy\u011funun \u00f6lm\u0259sin\u0259 yol verm\u0259k olmaz! Onu silk\u0259l\u0259m\u0259k, ay\u0131ltmaq laz\u0131md\u0131r.\n\t\u015eirzad n\u0259 c\u00fcr h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259yi k\u0259sdirm\u0259mi\u015f N\u0259c\u0259fin \u201cm\u0259n\u0259 s\u00f6z ver\u201d deyin yerind\u0259n qalxd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc. \u201cB\u0259li, ara yaman q\u0131z\u0131\u015facaq \u2013 deyib d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc, - indi N\u0259c\u0259f od el\u0259y\u0259c\u0259k!\u201d Lakin N\u0259c\u0259f k\u00fcrs\u00fcy\u0259 \u00e7\u0131x\u0131b h\u0259y\u0259canla v\u0259 ucadan dan\u0131\u015fsa da, birc\u0259 c\u00fcml\u0259 il\u0259 s\u00f6z\u00fcn\u00fc qurtard\u0131:\n\t- Yolda\u015f Zeyn\u0259bin dediyini m\u0259n on g\u00fcn qabaq demi\u015f\u0259m, s\u0259s verir\u0259m.\n\t\u015eirzad m\u0259s\u0259l\u0259nin bununla qurtaraca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fdiyi halda R\u00fcst\u0259m ki\u015finin s\u0259rt v\u0259 bo\u011fuq s\u0259sini e\u015fitdi:\n\t- Ke\u00e7 otur, bala. Ke\u00e7 otur. \n\tBu n\u0259 dem\u0259kdir? R\u00fcst\u0259m ki\u015fi raz\u0131d\u0131rm\u0131, yoxsa \u0259vv\u0259lki fikrind\u0259dir? N\u0259c\u0259fin d\u0259 t\u0259r\u0259dd\u00fcd i\u00e7ind\u0259 qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n \u015eirzad tez \u0259lini qald\u0131r\u0131b s\u00f6z ist\u0259di. Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu d\u00f6n\u00fcb ani, lakin siray\u0259tedici iti g\u00f6zl\u0259rl\u0259 ona baxd\u0131 v\u0259:\n\t- Buyurun, buyurun, yolda\u015f \u015eirzad, - dedi.\n\tYaln\u0131z indi \u015eirzad, R\u00fcst\u0259m ki\u015finin yerind\u0259 qurcaland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc: dem\u0259li, s\u00f6z ist\u0259m\u0259si onun \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z bir h\u0259r\u0259k\u0259tdir. G\u00f6r\u0259s\u0259n bu h\u0259r\u0259k\u0259ti t\u0259qdir edirmi?\n\tOnun maraq v\u0259 intizar dolu bax\u0131\u015flar\u0131ndan n\u0259 fikird\u0259 oldu\u011funu anlamaq m\u00fcmk\u00fcn deyildi: g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, h\u0259l\u0259 \u00f6z\u00fc d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n bir q\u0259rara g\u0259lm\u0259mi\u015fdi. M\u0259s\u0259l\u0259 \u015eirzad\u0131n dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndan as\u0131l\u0131 olacaqd\u0131. \u015eirzad h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n ona xo\u015f g\u0259l\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k ist\u0259yirdi. Niy\u0259 d\u0259 xo\u015f g\u0259lm\u0259sin? R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00f6z\u00fc dem\u0259dimi ki, biz h\u0259mi\u015f\u0259 ir\u0259li getm\u0259y\u0259 \u00f6yr\u0259nmi\u015fik. \u0130r\u0259li getm\u0259k, \u0259lb\u0259tt\u0259 g\u00f6z\u0259l \u015feydir. Qocan\u0131 cavan, cavan\u0131 daha q\u00fcvv\u0259tli edir. Fikird\u0259 min bir titr\u0259yi\u015f, \u00fcr\u0259kd\u0259 min bir h\u0259y\u0259can yarad\u0131r. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi m\u00fctl\u0259q onun t\u0259klifi il\u0259 raz\u0131la\u015facaqd\u0131r, b\u0259y\u0259n\u0259c\u0259kdir. Bu c\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fcn\u0259 baxmayaraq, \u015eirzad daxilind\u0259, harada is\u0259 \u00e7ox d\u0259rinl\u0259rd\u0259 k\u00fct bir t\u0259la\u015f, anla\u015f\u0131lmaz bir h\u0259y\u0259can duyurdu. Bu h\u0259y\u0259can onu daha q\u0259ti h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259 xitab\u0259t k\u00fcrs\u00fcs\u00fcn\u0259 \u00e7\u0131xma\u011fa v\u0259 oturanlara anla\u015f\u0131lmaz g\u00f6r\u00fcn\u0259n g\u0259rgin s\u0259sl\u0259 dan\u0131\u015fma\u011fa m\u0259cbur etdi:\n\tM\u0259n Quliyeva yolda\u015f\u0131n t\u0259klifin\u0259 tamamil\u0259 \u015f\u0259rik\u0259m. M\u0259hsuldarl\u0131q planla\u015fd\u0131r\u0131lark\u0259n b\u00fct\u00fcn imkanlar\u0131m\u0131z n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmam\u0131\u015fd\u0131r. Biz qabaqc\u0131llar\u0131 yox, pis i\u015fl\u0259y\u0259nl\u0259ri \u0259sas g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f\u00fck. Orta m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131 bu il 25 sentner\u0259 qald\u0131rmaq olar, - dedi v\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 baxd\u0131. Kolxoz s\u0259drinin b\u00fct\u00fcn \u00fcz\u00fc q\u0131zarm\u0131\u015fd\u0131, qa\u015flar\u0131 \u00e7at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Boynunun damarlar\u0131 g\u0259rginl\u0259\u015fmi\u015fdi. Azca \u0259vv\u0259lki arxay\u0131n\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259 rahatl\u0131q \u00f6z yerini qaynar bir ehtirasa vermi\u015fdi. \u015eirzad h\u0259l\u0259 d\u0259 sa\u011flam \u015f\u00fcurun q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7alaca\u011f\u0131 \u00fcmidind\u0259 idi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi onu ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259li, t\u0259brik etm\u0259lidir. Y\u0259qin \u00fcz\u00fcnd\u0259ki bu qaynar ifad\u0259 d\u0259 canl\u0131 bir h\u0259r\u0259k\u0259t v\u0259 h\u0259yat\u0131n \u0259lam\u0259tidir. Lakin g\u00f6zl\u0259rind\u0259 anlamad\u0131\u011f\u0131 bir s\u0259rtlik d\u0259 vard\u0131.\n\tK\u00fcrs\u00fcd\u0259 \u015fax durmu\u015f \u015eirzadla r\u0259yas\u0259t hey\u0259tind\u0259 boylanaraq oturmu\u015f R\u00fcst\u0259m ki\u015finin bax\u0131\u015flar\u0131 \u00e7arpazla\u015fd\u0131. \u015eirzad onun g\u00f6zl\u0259rind\u0259 a\u00e7\u0131q naraz\u0131l\u0131q v\u0259 t\u00f6hm\u0259t g\u00f6rd\u00fc. Bu yersiz ifad\u0259 \u015eirzad\u0131n m\u0259nliyin\u0259 toxundu v\u0259 ona daha art\u0131q c\u0259sar\u0259t verdi. Bunu t\u0259cr\u00fcb\u0259siz bir g\u0259ncin lov\u011fal\u0131\u011f\u0131 kimi q\u0259bul ed\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015fi d\u0259 ona daha s\u0259rt baxd\u0131. Sanki zalda oturanlar da bu iki adam\u0131n aras\u0131nda ged\u0259n a\u011f\u0131r m\u00fcbariz\u0259ni g\u00f6r\u00fcr v\u0259 n\u0259f\u0259sini i\u00e7\u0259ri \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k n\u0259tic\u0259ni g\u00f6zl\u0259yirdi. \u018fslind\u0259 is\u0259 h\u0259r k\u0259s \u00f6z al\u0259mind\u0259 t\u0259klifin do\u011fru olub-olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi b\u00f6y\u00fck, \u0259z\u0259m\u0259tli g\u00f6vd\u0259sini \u015fax tutaraq aya\u011fa durdu, \u015eirzad\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sdi:\n\t- Halva-halva  dem\u0259kl\u0259 a\u011f\u0131z \u015firin olmaz, bala, halva \u00fc\u00e7\u00fcn un g\u0259r\u0259k, ya\u011f g\u0259r\u0259k, bal g\u0259r\u0259k, odun g\u0259r\u0259k. Dild\u0259 25 sentner dem\u0259k asand\u0131r. Dil\u0259 n\u0259 var, \u0259td\u0259ndir, o t\u0259r\u0259f\u0259 d\u0259 h\u0259rl\u0259nir, bu t\u0259r\u0259f\u0259 d\u0259, 25 d\u0259 dey\u0259r, 30 da dey\u0259r, nec\u0259 ki bu yolda\u015f demi\u015fdi, - R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u015f\u0259had\u0259t barma\u011f\u0131 il\u0259 N\u0259c\u0259fi g\u00f6st\u0259rdi. \u2013 Amma hektardan 25 sentner g\u00f6t\u00fcrm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259rid\u0259n \u00e7\u0131xmaq laz\u0131md\u0131r.\n\t\u201cDil\u0259 n\u0259 var, \u0259td\u0259ndir, o t\u0259r\u0259f\u0259 d\u0259 h\u0259rl\u0259nir, bu t\u0259r\u0259f\u0259 d\u0259\u201d s\u00f6zl\u0259rini R\u00fcst\u0259m ki\u015fi sakit, lakin a\u011f\u0131r bir kinay\u0259 il\u0259 dedi v\u0259 h\u0259tta \u0259lini a\u00e7araq o t\u0259r\u0259f-bu t\u0259r\u0259f\u0259 h\u0259rl\u0259di. El\u0259 h\u0259rl\u0259di ki, zalda oturanlar\u0131n g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b oldu.\n\tR\u0259yas\u0259t hey\u0259tind\u0259 kim is\u0259 q\u0259sd\u0259n \u015fit-\u015fit v\u0259 ucadan g\u00fcld\u00fc:\n\t- Hoo... hoho...\t   \t                                                                \n\tQula\u011f\u0131n\u0131 de\u015f\u0259n bu g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcn t\u0259siri il\u0259 \u015eirzad d\u00f6n\u00fcb r\u0259yas\u0259t hey\u0259tin\u0259 baxd\u0131 v\u0259 \u00fcr\u0259yi buland\u0131: g\u00fcl\u0259n Yarm\u0259mm\u0259d idi. O, yerind\u0259 dik\u0259l\u0259r\u0259k R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 t\u0259r\u0259f boylanm\u0131\u015fd\u0131. S\u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00e7ox xo\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u0259drin n\u0259z\u0259rin\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259yirdi. N\u0259c\u0259f ac\u0131ql\u0131-ac\u0131ql\u0131 Yarm\u0259mm\u0259din \u0259t\u0259yind\u0259n dart\u0131b oturtdu. Lakin Yarm\u0259mm\u0259d m\u0259nas\u0131z v\u0259 baya\u011f\u0131 g\u00fclm\u0259kd\u0259 davam edirdi: - ho, hoho, hoho...\n\tDana b\u00f6y\u00fcrt\u00fcs\u00fcn\u00fc and\u0131ran bu g\u00fcl\u00fc\u015f, bu istehza \u015eirzad\u0131 h\u0259r \u015feyd\u0259n art\u0131q haldan \u00e7\u0131xartd\u0131. Lakin xitab\u0259t k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnd\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259di, \u00f6z\u00fcn\u00fc itirm\u0259di, fikrind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259di. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi s\u00f6z\u00fcn\u0259 \u00e7ox \u0259lveri\u015fsiz bir yerd\u0259 n\u00f6qt\u0259 qoyub durduqda \u015eirzad\u0131n s\u0259si onu sars\u0131td\u0131:\n\t- Bax, el\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259nin can\u0131 budur ki, siz dediniz! G\u0259rgin i\u015fl\u0259m\u0259kd\u0259n qa\u00e7\u0131rs\u0131n\u0131z. \u018flb\u0259tt\u0259, t\u0259nb\u0259llik bu g\u00fcn\u00fcn t\u0259l\u0259bl\u0259ri il\u0259 tutmur. Y\u0259ni he\u00e7 bir d\u00f6vr\u00fcn t\u0259l\u0259bl\u0259ri il\u0259 tutmay\u0131b. T\u0259nb\u0259llik yatmaqd\u0131r, \u00f6l\u00fcmd\u00fcr. Biz is\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259k, ya\u015famaq ist\u0259yirik. Kommunizm sabah dem\u0259kdir. Siz \u00e7evrilib d\u00fcn\u0259n\u0259 bax\u0131rs\u0131n\u0131z...\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi onun s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sdi:\n\t- \u018f\u0259... m\u0259n g\u0259rgin i\u015fl\u0259m\u0259kd\u0259n qa\u00e7\u0131ram?!\n\tSual \u00e7ox pis qoyulmu\u015fdu. Ona q\u0259ti cavab vers\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi b\u0259rk inciy\u0259c\u0259kdi. Yum\u015faq, \u00fcst\u00fc\u00f6rt\u00fcl\u00fc cavab verm\u0259k, yan\u0131ndan \u00f6tm\u0259k d\u0259 m\u00fcmk\u00fcn deyildi v\u0259 \u015eirzad\u0131n xasiyy\u0259tin\u0259 zidd idi.\n\t- B\u0259li, siz g\u0259rgin i\u015fl\u0259m\u0259kd\u0259n qorxursunuz! Bel\u0259 olmasayd\u0131 ayd\u0131n m\u0259tl\u0259bi c\u0259hl\u0259 salmazd\u0131nlz.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi b\u00fct\u00fcn zal\u0131n  g\u0259rgin diqq\u0259ti alt\u0131nda yen\u0259 \u015eirzad\u0131n spz\u00fcn\u00fc k\u0259sdi:\n\t- Yax\u015f\u0131, biz arxay\u0131n\u00e7\u0131l\u0131q etmi\u015fik, t\u0259nb\u0259llik etmi\u015fik, rayona n\u0259 deyirs\u0259n, b\u0259s bu k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 n\u0259 deyirs\u0259n, o niy\u0259 t\u0259sdiq etdi?!     \n\t\u015eirzad bel\u0259 bir m\u00f6hk\u0259m d\u0259lili d\u0259 vurub da\u011f\u0131td\u0131:\n\t- K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 \u015f\u00f6b\u0259si d\u0259 s\u0259hv edib. B\u00fct\u00fcn imkanlar\u0131m\u0131z\u0131 hesablamay\u0131b; ke\u00e7\u0259nilki i\u015fimizi diqq\u0259tl\u0259 \u00f6yr\u0259ns\u0259ydi, g\u00f6r\u0259rdi ki, orta m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131 23 sentner g\u00f6st\u0259rm\u0259k olmaz.\n\t- Ke\u00e7\u0259n il 20 idi, bu il 23. Bunun n\u0259yi geril\u0259m\u0259k oldu? \n\t- \u018flb\u0259tt\u0259, zahird\u0259 bu da ir\u0259lil\u0259m\u0259kdir. Bizim bacadan baxanda qabaqdak\u0131 dik d\u0259 b\u00f6y\u00fck da\u011f kimi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Amma el\u0259 ki, \u00e7\u0131x\u0131b ucadan bax\u0131rsan, g\u00f6r\u00fcrs\u0259n yox, da\u011f g\u00f6r\u00fcn\u0259n balaca t\u0259p\u0259 imi\u015f. Bizim 23 sentner d\u0259 bel\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u0130r\u0259lil\u0259m\u0259k yox, geri getm\u0259k olur.  \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi yerind\u0259c\u0259 \u015eirzada cavab verm\u0259k ist\u0259y\u0259nd\u0259 Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu onun doda\u011f\u0131n\u0131n titr\u0259diyin\u0259 diqq\u0259t etdi. \u201cKi\u015fi yaman hirsl\u0259nib, - dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. \u2013 Ac\u0131ql\u0131 ba\u015fda a\u011f\u0131l olmaz, ba\u015flar ba\u015f-ayaq vurma\u011fa, dava salar, iclas pozular\u201d. Bunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu aya\u011fa durdu.\n\tYolda\u015flar, on be\u015f d\u0259qiq\u0259lik t\u0259n\u0259ff\u00fcs elan olunur. \u00c7ay i\u00e7m\u0259k, papiros \u00e7\u0259km\u0259k ist\u0259y\u0259n var, - dedi v\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin qolundan tutub n\u0259 is\u0259 dan\u0131\u015fa-dan\u0131\u015fa s\u0259hn\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xartd\u0131.\n\n\n3\n\n\tLakin t\u0259n\u0259ff\u00fcsd\u0259 d\u0259 Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu yar\u0131zarafat v\u0259 yar\u0131ciddi s\u00f6zl\u0259rl\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fini soyuda bilm\u0259di. Xudbinlik onu, dil\u0259 tutduqca \u015f\u0131ltaqlanan u\u015fa\u011fa \u00e7evirmi\u015fdi. Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu, \u201cb\u0259lk\u0259 ba\u015fqalar\u0131na qulaq asaq, g\u00f6r\u0259k camaat n\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u201d, dey\u0259 onu sakit olma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi buna da etinas\u0131zl\u0131q g\u00f6st\u0259rdi.\n\t- N\u0259 camaat, - dedi, - camaat m\u0259n, s\u0259n! Biz n\u0259 des\u0259k camaat da onu dey\u0259c\u0259k!  \n\tQara K\u0259r\u0259m o\u011flu g\u00fcl\u00fcb susdu. Onun bu istehzal\u0131 g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc R\u00fcst\u0259m ki\u015fini k\u00fcrs\u00fc dal\u0131nda deyil\u0259n s\u00f6zl\u0259rd\u0259n daha art\u0131q sanc\u0131b yand\u0131rd\u0131: \u201cHe\u00e7 olmasa birc\u0259 adam haz\u0131rlamal\u0131yam ki, iclas\u0131n qaba\u011f\u0131ndam\u0259n dey\u0259ni t\u0259sdiql\u0259sin. Bu \u00e7\u0259pik \u00e7alma\u011fa \u00f6yr\u0259n\u0259nl\u0259rin d\u0259 ad\u0259ti bel\u0259dir, el\u0259 bir-ikisi \u0259lini \u0259lin\u0259 vurdu, \u201curra!\u201d deyib q\u0131\u015fq\u0131racaqlar. Lakin kim \u00e7\u0131xs\u0131n, Yarm\u0259mm\u0259d? Yox, s\u00f6z\u00fcn\u00fcn h\u00f6rm\u0259ti olmaz, m\u0259n\u0259 g\u00fcl\u0259rl\u0259r. Salman? O dem\u0259y\u0259 s\u00f6z tapar, ancaq yax\u015f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259z, dey\u0259rl\u0259r ki, g\u0259d\u0259 m\u00fcavin olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259ld\u0259n-ayaqdan gedir. Yax\u015f\u0131 olar ki, \u015eirzad\u0131n yax\u0131nlar\u0131ndan biri dan\u0131\u015fa\u201d. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi zahird\u0259 Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 il\u0259 s\u00f6hb\u0259t ets\u0259 d\u0259 fikri bu m\u0259s\u0259l\u0259nin h\u0259lli il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful idi. N\u0259hay\u0259t, m\u00fcsahibl\u0259rind\u0259n ayr\u0131l\u0131b d\u0259hliz\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131 v\u0259 adamlar\u0131n aras\u0131ndan Q\u0131zyet\u0259ri tap\u0131b yana \u00e7\u0259kdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bu fikird\u0259 idi ki, \u00f6z u\u015fa\u011f\u0131 kimi P\u0259r\u015fanla bir b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015f Q\u0131zyet\u0259r s\u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131xmaz.\n\t- Ay q\u0131z\u0131m, biab\u0131r\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcrs\u0259nmi? Niy\u0259 a\u011fz\u0131na su al\u0131b oturmusan?   \n\tQ\u0131zyet\u0259r, R\u00fcst\u0259m ki\u015finin fikrini anlayaraq, g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 bic-bic g\u00fcl\u00fcms\u0259yib soru\u015fdu:\n\t- N\u0259 deyim, R\u00fcst\u0259m day\u0131?\n\t- N\u0259 dey\u0259c\u0259ks\u0259n, h\u0259n manqaba\u015f\u00e7\u0131s\u0131san, h\u0259m d\u0259 f\u0259al, sin\u0259ni ver qaba\u011fa, katibi oturt yerind\u0259, de ki, bura bo\u015f-bo\u015f s\u00f6zl\u0259r dan\u0131\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn y\u0131\u011f\u0131\u015fmam\u0131\u015f\u0131q.\n\tQ\u0131zyet\u0259r ciddil\u0259\u015fdi. Altdan yuxar\u0131 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin ac\u0131qdan alovlanan g\u00f6zl\u0259rin\u0259 baxd\u0131:\n\t- Yox, R\u00fcst\u0259m day\u0131, onlar bo\u015f s\u00f6z dan\u0131\u015fm\u0131r, \u00e7ox ciddi m\u0259s\u0259l\u0259 ortal\u0131\u011fa at\u0131blar. Ba\u011f\u0131\u015flay\u0131n, siz\u0259 d\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcr\u0259m m\u00fcbahis\u0259 etm\u0259y\u0259siniz. Onlar\u0131n dediyi partiyan\u0131n ax\u0131r\u0131nc\u0131 q\u0259rarlar\u0131yla d\u00fcz g\u0259lir. Bu q\u0259rarlar\u0131n can\u0131 odur ki, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131 arts\u0131n, bir\u0259 iki, bir\u0259 be\u015f arts\u0131n.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi ondan \u00fcmidini k\u0259sdi:\n\t- Yax\u015f\u0131, bala, get z\u0259ngi bas, ba\u015flayaq. Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu naqqal\u0131n biridir, a\u011fz\u0131 s\u00f6z\u0259 q\u0131z\u0131\u015fd\u0131 qurtarmaz, - deyib geri d\u00f6nd\u00fc.\n\t\u0130clas yenid\u0259n ba\u015flananda is\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi icaz\u0259 almadan xitab\u0259t k\u00fcrs\u00fcs\u00fcn\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131:\n\t- Yolda\u015flar, adam s\u00f6z\u00fcn\u00fcn dal\u0131n\u0131-qaba\u011f\u0131n\u0131 bils\u0259 yax\u015f\u0131d\u0131r. Atalar yax\u015f\u0131 deyib ki, y\u00fcz \u00f6l\u00e7, bir bi\u00e7. N\u0259 dediyini bilm\u0259y\u0259n adamlara n\u0259 var ki, yeddid\u0259 alaca\u011f\u0131 yox, doqquzda ver\u0259c\u0259yi! T\u0259klifdir g\u0259lir a\u011fz\u0131na, at\u0131r havaya, sabah yerin\u0259 yetirm\u0259y\u0259nd\u0259 d\u0259 vecin\u0259 deyil, rayon qar\u015f\u0131s\u0131nda cavab verm\u0259y\u0259c\u0259k, plenumda m\u0259h\u015f\u0259r aya\u011f\u0131na \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259c\u0259k, ona n\u0259 var. M\u0259n is\u0259 s\u00f6z\u00fc havaya atma\u011fa \u00f6yr\u0259nm\u0259mi\u015f\u0259m. Ki\u015fi s\u00f6z dedi, g\u0259r\u0259k ba\u015f\u0131 il\u0259 cavab versin. Dedin, g\u0259r\u0259k ed\u0259s\u0259n! Ke\u00e7\u0259n il 20, bu il 23. Bundan iti s\u00fcr\u0259t olmaz. Kim ir\u0259li \u00e7ox t\u0259l\u0259sir, buyursun. Biz bundan b\u0259rk yeriy\u0259 bilm\u0259rik. \u00c7\u00fcnki t\u0259l\u0259s\u0259rs\u0259n \u2013 c\u0259rc\u0259n\u0259k olarsan. Mu\u011fan d\u00fcz\u00fcnd\u0259 bundan b\u0259rk ged\u0259n h\u0259l\u0259 ki, yoxdur.     \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin a\u011fayana bir \u0259da il\u0259 dediyi s\u00f6zl\u0259r\u0259 qulaq asd\u0131qca di\u015fi ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131n\u0131 k\u0259s\u0259n \u015eirzad bura q\u0259d\u0259r durub g\u00f6zl\u0259di, tikanl\u0131 s\u00f6zl\u0259rini uddu. Lakin s\u00f6z bura \u00e7atanda yerind\u0259n q\u0131\u015fq\u0131rd\u0131:\n\t- Xeyr, d\u00fcz demirs\u0259n! Bizd\u0259n \u00e7ox-\u00e7ox b\u0259rk ged\u0259nl\u0259r var. S\u0259n z\u0259hm\u0259t \u00e7\u0259k sentyabr plenumunun q\u0259rar\u0131n\u0131 bir d\u0259 oxu. Onda g\u00f6r\u0259rs\u0259n ki...\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u015eirzad\u0131n bu s\u00f6zl\u0259rini \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hqir sayd\u0131.\n\t- Oxumu\u015fam, bala, s\u0259nd\u0259n qabaq ozumu\u015fam. M\u0259n\u0259 siyasi d\u0259rs dem\u0259!\n\t- M\u0259nim he\u00e7 k\u0259s\u0259 d\u0259rs dem\u0259k fikrim yoxdur. Ancaq onu deyir\u0259m ki, bizd\u0259n \u00e7ox qabaqda ged\u0259nl\u0259r var.\n\t- M\u0259s\u0259l\u0259n?\n\t- M\u0259s\u0259l\u0259n, A\u011fdam rayonu. \u0130ki y\u00fcz on hektar sah\u0259nin h\u0259r hektar\u0131ndan 53 sentner m\u0259hsul g\u00f6t\u00fcr\u00fcbl\u0259r.\n\t- Biz A\u011fdamda ya\u015fay\u0131r\u0131q, yoxsa q\u0131\u015fda pal\u00e7\u0131\u011f\u0131 diz\u0259 \u00e7\u0131xan, yayda tozu g\u00f6z \u00e7\u0131xaran Mu\u011fan d\u00fcz\u00fcnd\u0259?\n\tBu d\u0259lil camaata inand\u0131r\u0131c\u0131 t\u0259sir etdi. Yerl\u0259rd\u0259n \u201cdo\u011frudur, do\u011frudur!\u201d dey\u0259n s\u0259sl\u0259r g\u0259ldi.\n\tOrta c\u0259rg\u0259nin q\u0131ra\u011f\u0131ndak\u0131 p\u0259nc\u0259r\u0259nin yan\u0131nda oturub \u015fapkas\u0131n\u0131 qara qa\u015flar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r basm\u0131\u015f birisi icaz\u0259 almadan yerind\u0259n s\u0131\u00e7ray\u0131b q\u0131\u015fq\u0131rd\u0131:\n\t- Do\u011frudur, ay yolda\u015f, 23-d\u0259n art\u0131q yazmaq olmaz!\n\tQabaq c\u0259rg\u0259d\u0259 oturanlar d\u00f6n\u00fcb o t\u0259r\u0259f\u0259 baxd\u0131. Zaldan c\u00fcrb\u0259c\u00fcr s\u0259sl\u0259r e\u015fidild\u0131. Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu z\u0259ngi basd\u0131:\n\t- Ay Nuru n\u0259v\u0259si, qaba\u011fa g\u0259l, k\u00fcrs\u00fcy\u0259 \u00e7\u0131x, g\u00f6r\u0259k n\u0259 deyirs\u0259n? \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201d kolxozunda \u00f6z\u00fcn\u0259 t\u0259r\u0259fdarlar tapd\u0131\u011f\u0131na sevinib s\u0259birl\u0259 k\u00fcrs\u00fcd\u0259 durmu\u015fdu, zal\u0131n sakit olmas\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259yirdi. Nuru n\u0259v\u0259si adlanan orta boylu, q\u0131rm\u0131z\u0131yanaq adam k\u00fcrs\u00fcy\u0259 yax\u0131nla\u015f\u0131b R\u00fcst\u0259min yan\u0131ndaca durdu:\n\t- Deyir\u0259m ki, bax, bu ki\u015fi haqq s\u00f6z dan\u0131\u015f\u0131r, bizim Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ist\u0259yir \u00e7ox yaza, sonra da n\u0259f\u0259simizi k\u0259s\u0259...\n\tYerl\u0259rd\u0259n \u00fc\u00e7-d\u00f6rd n\u0259f\u0259r \u201cdo\u011frudur\u201d deyib yava\u015fca s\u0259sl\u0259ndi. Ba\u015fqalar\u0131 etiraz etdi. Birinci d\u0259f\u0259 olaraq Qara K\u0259r\u0259m o\u011flunun doda\u011f\u0131n\u0131n qan\u0131 qa\u00e7d\u0131, lakin t\u0259mkinini pozmadan:\n\t- Ay Nuru n\u0259v\u0259si, - dedi, - yen\u0259 s\u00f6z\u00fcn var, ya qurtard\u0131n?\n\tNuru n\u0259v\u0259si bozard\u0131:\n\t- S\u00f6z\u00fcm bu idi ki, dedim, bax bu ki\u015fi haqq s\u00f6z dan\u0131\u015f\u0131r, o yolda\u015f, ba\u011f\u0131\u015flas\u0131n, ad\u0131n\u0131 bilmir\u0259m, - Nuru n\u0259v\u0259si \u0259lini \u015eirzada uzatd\u0131, - o yolda\u015f havallay\u0131 dan\u0131\u015fd\u0131.\n\tNuru n\u0259v\u0259si d\u00fc\u015f\u00fcb yerin\u0259 getdikd\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi qalibl\u0259r kimi geni\u015f sin\u0259si il\u0259 yen\u0259 b\u00fct\u00fcn k\u00fcrs\u00fcn\u00fc turdu. \u015eirzad bir anl\u0131\u011fa susub yerind\u0259 qurcaland\u0131. R\u00fcst\u0259m onu q\u0259ti m\u0259\u011flub etdiyini d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259r\u0259k hal\u0131na yand\u0131. Art\u0131q he\u00e7 bir s\u00f6z dem\u0259di. Yad\u0131na xalq m\u0259s\u0259li d\u00fc\u015fd\u00fc: - \u0130gid basar, k\u0259sm\u0259z! Bird\u0259n fikrind\u0259n ke\u00e7di ki, ay can\u0131m, a\u011fz\u0131ndan s\u00fcd iyi g\u0259l\u0259n bu k\u00f6rp\u0259 il\u0259 n\u0259 a\u011f\u0131z-a\u011f\u0131za vermis\u0259n?! \u00c7ox da partiya t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. Onun b\u00fct\u00fcn ya\u015f\u0131 q\u0259d\u0259r s\u0259nin partiya staj\u0131n var. Birc\u0259 s\u00f6zl\u0259 kiritdin, indi qoy otursun yerind\u0259, dal\u0131n\u0131 evimizd\u0259, \u00f6z kolxozumuzda dan\u0131\u015far\u0131q?! Bu m\u00fclahiz\u0259l\u0259rl\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi s\u0259sini bir az yum\u015faltd\u0131:\n\t- Ay o\u011ful, olmaz ki, burda dan\u0131\u015fmam\u0131\u015f, \u0259vv\u0259l imkanlar\u0131m\u0131z\u0131 orda (o, \u0259lini ba\u015f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259n dala t\u0259r\u0259f h\u0259rl\u0259di), \u00f6z evimizin i\u00e7ind\u0259 ayd\u0131n ed\u0259k! \n\t\u0130clas diqq\u0259tl\u0259 m\u00fcbahis\u0259nin nec\u0259 qurtaraca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259yirdi. H\u0259r k\u0259s \u00f6z al\u0259mind\u0259 kimin haql\u0131, kimin haqs\u0131z oldu\u011funu k\u0259sdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. \u015eirzad yerind\u0259c\u0259 etiraz etdi:\n\t- Bu t\u0259kc\u0259 bir kolxozun m\u0259s\u0259l\u0259si deyil ki, orada h\u0259ll ed\u0259k. H\u0259r iki kolxozun h\u0259yat m\u0259s\u0259l\u0259sidir, g\u0259l\u0259c\u0259yi m\u0259s\u0259l\u0259sidir. Birg\u0259 h\u0259ll ets\u0259k daha yax\u015f\u0131 olar.\n\t- Avaz\u0131n yax\u015f\u0131 g\u0259lir, oxudu\u011fun quran olsa. Birlik yax\u015f\u0131 \u015feydir. Amma yerind\u0259. H\u0259r k\u0259s \u00f6z evind\u0259 bi\u015firm\u0259mi\u015f n\u0259 birlik? \u00d6z evimizd\u0259 bir d\u0259f\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131q, siz dey\u0259n olmad\u0131, qay\u0131dar\u0131q, bir d\u0259 dan\u0131\u015far\u0131q.  \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin bu s\u00f6zl\u0259ri zala soyuq t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdi. Yerd\u0259n naraz\u0131 s\u0259sl\u0259r \u00e7\u0131xd\u0131.\n\t- Ham\u0131m\u0131z bir evin adam\u0131y\u0131q. Bura da sizin evinizdir.\n\t\u201cYeni h\u0259yat\u201d\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri s\u0259drin bu s\u0259hvind\u0259n dar\u0131lan kimi oldular. \u201cYaman yersiz s\u00f6z dan\u0131\u015fd\u0131\u201d, dey\u0259 Q\u0131zyet\u0259r N\u0259c\u0259fin qula\u011f\u0131na p\u0131\u00e7\u0131ldad\u0131. Ham\u0131n\u0131n naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 hiss ed\u0259n \u015eirzad f\u00fcrs\u0259td\u0259n istifad\u0259 edib aya\u011fa durdu:\n\t- El\u0259 b\u00fct\u00fcn b\u0259la da bundad\u0131r! S\u0259n dar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u0259n, \u00f6l\u00e7\u00fcn balacad\u0131r. El\u0259 bilirs\u0259n ki, bizim evimiz t\u0259kc\u0259 \u201cYeni h\u0259yat\u201d kolxozundan ibar\u0259tdir. Bir az k\u0259nar\u0131 g\u00f6rm\u00fcrs\u0259n. B\u00f6y\u00fck evimizi g\u00f6rm\u00fcrs\u0259n!\n\tM\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tsizliy\u0259 u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyduqca q\u0131z\u0131\u015f\u0131b \u00e7a\u015fan R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u015eirzad\u0131n s\u00f6z\u00fc hara g\u0259tirdiyini anlaya bilm\u0259di, d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259d\u0259n ac\u0131ql\u0131-ac\u0131ql\u0131 soru\u015fdu:\n\t- Hans\u0131 b\u00f6y\u00fck ev, ay bala?!\n\t\u015eirzad geni\u015f \u00fcf\u00fcql\u0259ri qucaqlayacaq bir t\u0259rzd\u0259 qollar\u0131n\u0131 a\u00e7d\u0131:\n\t- Odur, ba\u015f\u0131n\u0131 qald\u0131r, p\u0259nc\u0259r\u0259d\u0259n bax, ucu yox, buca\u011f\u0131 yox, b\u00f6y\u00fck evimiz odur, ad\u0131na da v\u0259t\u0259n deyirl\u0259r!..\n\t\u015eirzad\u0131n h\u0259y\u0259canla, iti s\u00fcr\u0259tl\u0259 dediyi bu s\u00f6zl\u0259r alq\u0131\u015flarla qar\u015f\u0131land\u0131. Kolxoz\u00e7ular \u0259l \u00e7ald\u0131qca R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 el\u0259 g\u0259ldi ki, a\u011f\u0131r t\u0259zyiq alt\u0131nda s\u0131x\u0131l\u0131r, \u0259zilir, b\u00fcz\u00fc\u015f\u00fcr v\u0259 balacalan\u0131r. \u015eirzad is\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u00fcr, boy at\u0131r, ucal\u0131r. Dumanl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259 olsa hiss etdiyi v\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fc bu v\u0259ziyy\u0259t bel\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fini ay\u0131ltmad\u0131, fikrind\u0259n d\u00f6nd\u0259rm\u0259di, \u0259ksin\u0259, onu daha da ac\u0131qland\u0131rd\u0131, k\u00f6nt\u00f6y t\u0259rp\u0259nm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etdi.\n\t\u015eirzad dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 zaman o dala \u00e7evrilib, bir-bir adamlar\u0131na n\u0259z\u0259r sald\u0131, onlar\u0131n bax\u0131\u015flar\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u0259 t\u0259r\u0259fdar axtard\u0131. Lakin Q\u0131zyet\u0259rin v\u0259 N\u0259c\u0259fin g\u00f6zl\u0259rind\u0259 a\u00e7\u0131qcas\u0131na etiraz g\u00f6rd\u00fc. \u015eirzad da naraz\u0131l\u0131q \u0259lam\u0259ti olaraq ba\u015f\u0131n\u0131 bulad\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 Yast\u0131 Salman\u0131 axtard\u0131. O, daha da yast\u0131lanaraq oturmu\u015fdu. \u00d6z\u00fc d\u0259 sakit v\u0259 fikirli idi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 el\u0259 g\u0259ldi ki, o h\u0259l\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcb-bi\u00e7ir, deyil\u0259nl\u0259rd\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n bir n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xarma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. N\u0259hay\u0259t, onun \u00f6z\u00fcn\u0259 t\u0259r\u0259f \u00e7\u0131xaca\u011f\u0131na \u015f\u00fcbh\u0259 etm\u0259d\u0259n yen\u0259 qaba\u011fa \u2013 zala baxd\u0131...\n\t\u015eirzad\u0131n son s\u00f6zl\u0259rinin do\u011furdu\u011fu alq\u0131\u015flar k\u0259silm\u0259mi\u015f R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u0259lini qald\u0131rd\u0131 v\u0259 zal\u0131 sakit olma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. \u018fvv\u0259lc\u0259 zalda s\u0259s-k\u00fcy daha da artd\u0131. Lakin \u00e7ox tez s\u00fckut \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259ldi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi q\u0259ti s\u0259sl\u0259:\n\tM\u0259n taxmam\u0131\u015f taqq\u0131ldadanlardan, \u00e7aya \u00e7atmam\u0131\u015f \u00e7ar\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xardanlardan deyil\u0259m! Demi\u015f\u0259m qurtar\u0131b. \u00d6hd\u0259m\u0259 bir sentner d\u0259 art\u0131q g\u00f6t\u00fcr\u0259 bilm\u0259r\u0259m! \u2013 dedi v\u0259 m\u0259\u011frur g\u00f6rk\u0259ml\u0259 ke\u00e7ib yerind\u0259 oturdu. Zalda da, r\u0259yas\u0259t hey\u0259tind\u0259 d\u0259 a\u011f\u0131r bir s\u00fckut yarand\u0131...\n\n\n4\n\n\tBu s\u00fckut i\u00e7ind\u0259 Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu h\u0259mi\u015f\u0259ki t\u0259mkinini v\u0259 \u00fcz\u00fcn\u00fcn m\u00fclayim ifad\u0259sini pozmadan aya\u011fa durdu. O, evind\u0259 qohumlar\u0131n\u0131n, yax\u0131n dostlar\u0131n\u0131n aras\u0131nda s\u00f6hb\u0259t edirmi\u015f kimi sakit h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259 v\u0259 yava\u015f-yava\u015f dan\u0131\u015fd\u0131, \u00f6z\u00fc d\u0259 s\u00f6hb\u0259ti \u00e7ox uzaqdan ba\u015flad\u0131:\n\t- Yolda\u015flar, t\u0259\u0259cc\u00fcb etm\u0259yin ki, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi il\u0259 \u015eirzad v\u0259 Zeyn\u0259b aras\u0131nda bel\u0259 canl\u0131 dan\u0131\u015f\u0131q oldu. \u00c7\u00fcnki m\u0259s\u0259l\u0259 vacib m\u0259s\u0259l\u0259dir. Y\u00fcks\u0259k m\u0259hsul kommunizmin lap can-c\u00f6vh\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259sidir. Partiya bizi h\u0259mi\u015f\u0259 \u015f\u0259xsi t\u0259nqidi geni\u015fl\u0259ndirm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. M\u0259n \u00f6z balaca a\u011fl\u0131mla bel\u0259 anlay\u0131ram ki, \u015f\u0259xsi t\u0259nqidin bin\u00f6vr\u0259sind\u0259 a\u00e7\u0131q v\u0259 do\u011fru s\u00f6z durur. Dey\u0259s\u0259n h\u0259min canl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259 bar\u0259sind\u0259 dan\u0131\u015fanda m\u0259n \u015f\u0259xsi t\u0259nqidsiz ke\u00e7in\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m.\n\tLap ba\u015flan\u011f\u0131cdan Qara K\u0259r\u0259m o\u011flunun s\u00f6zl\u0259ri R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 xo\u015f g\u0259lm\u0259di. Birinci c\u00fcml\u0259l\u0259ri e\u015fid\u0259nd\u0259 \u201ch\u0259, q\u0131z\u0131\u015fd\u0131r, q\u0131z\u0131\u015fd\u0131r, Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu. \u0259lin\u0259 yax\u015f\u0131 f\u00fcrs\u0259t d\u00fc\u015f\u00fcb!\u201d dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Sonrak\u0131 c\u00fcml\u0259l\u0259rd\u0259 fikr\u0259 getdi. \u201cD\u00fcnya g\u00f6rm\u00fc\u015f adamd\u0131r, m\u00fcbariz\u0259d\u0259 bi\u015fmi\u015fdir, bo\u015f x\u0259yallara aldanmaz\u201d, dey\u0259 s\u00f6z\u00fcn\u00fcn dal\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259di. Lakin s\u00f6z \u201c\u015f\u0259xsi t\u0259nqidin bin\u00f6vr\u0259sin\u0259\u201d \u00e7atanda yerind\u0259 t\u0259rp\u0259ndi, bildi ki, Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu s\u00f6hb\u0259ti doland\u0131r\u0131b onun \u00fcst\u00fcn\u0259 g\u0259tir\u0259c\u0259k.\n\t- M\u0259n \u00fcz\u00fcm\u00fc bu qarda\u015f\u0131m R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 tutmaq ist\u0259yir\u0259m.  \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi Qara K\u0259r\u0259m o\u011flunun s\u00f6z\u00fcn\u00fc zarafatla ke\u00e7irm\u0259k ist\u0259di, iki \u0259lini d\u0259 havada yell\u0259di:\n\t- M\u0259n\u0259 qarda\u015f-zad laz\u0131m deyil. Qarda\u015f yax\u015f\u0131 olsayd\u0131, allah \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn yaradard\u0131!  \n\tLap qabaq c\u0259rg\u0259l\u0259rd\u0259 \u00fc\u00e7-d\u00f6rd adam g\u00fcld\u00fc. Yarm\u0259mm\u0259d d\u0259 \u201cho,ho\u201d ed\u0259r\u0259k boylan\u0131b qaqq\u0131ldad\u0131. N\u0259c\u0259f \u015eirzada:\n\t- G\u00f6r bu n\u0259 canf\u0259\u015fanl\u0131q edir, - dedi v\u0259 yen\u0259 Yarm\u0259mm\u0259din \u0259t\u0259yind\u0259n \u00e7\u0259kib yerind\u0259 oturtdu. Ba\u015fqa g\u00fcl\u0259n olmad\u0131. Ham\u0131 R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 soyuq n\u0259z\u0259r sal\u0131b yen\u0259 Qara K\u0259r\u0259m o\u011fluna baxd\u0131. Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 t\u0259r\u0259f d\u00f6nd\u00fc:\n\t- Neyn\u0259k, qarda\u015f olmursan, olma. Yolda\u015fl\u0131qdan ki, boyun qa\u00e7\u0131ra bilm\u0259y\u0259c\u0259ks\u0259n?   \n\t- Yolda\u015fl\u0131\u011fa s\u00f6z\u00fcm yoxdur.\n\t- Lap yax\u015f\u0131. \u015e\u0259xsi t\u0259nqid yolda\u015fa he\u00e7 qarda\u015fdan pis yap\u0131\u015fm\u0131r. H\u0259tta dey\u0259rdim ki, onu bir az da b\u0259rk tutur.\n\t- Yax\u015f\u0131, nehr\u0259 \u00e7alxama, s\u00f6z\u00fcn\u00fc de, g\u00f6r\u0259k.\n\tQara K\u0259r\u0259m o\u011flu \u00fcz\u00fcn\u00fc yen\u0259 zala t\u0259r\u0259f \u00e7evirdi.\n\t- S\u00f6z\u00fcm odur ki, bu \u0259ziz dostumuz R\u00fcst\u0259m ki\u015finin s\u00f6zl\u0259ri bir \u0259hvalat\u0131 yad\u0131ma sald\u0131. Ke\u00e7mi\u015fd\u0259 K\u0259rim b\u0259y adl\u0131 bir a\u011fa var idi. Cavanlar g\u00f6rm\u0259yib, qocalar\u0131n yad\u0131nda olar. K\u0259rim b\u0259y t\u0259rsin biri idi. Dedi toyuq bir q\u0131\u00e7l\u0131d\u0131r, dem\u0259li bir q\u0131\u00e7l\u0131d\u0131r, daha dan\u0131\u015f\u0131q ola bilm\u0259zdi. Dedi qat\u0131q qarad\u0131r, dem\u0259li qarad\u0131r. \u00d6z\u00fc d\u0259 hans\u0131 s\u00f6z a\u011fz\u0131ndan birinci \u00e7\u0131xd\u0131 o idi. Daha d\u00fcnya-al\u0259m y\u0131\u011f\u0131\u015fsa, min kitab a\u00e7sa K\u0259rim b\u0259yi fikrind\u0259n d\u00f6nd\u0259r\u0259 bilm\u0259zdi. Bir d\u0259f\u0259 bazar aya\u011f\u0131nda bir d\u0259st\u0259 adam\u0131n i\u00e7ind\u0259 heyvanlardan s\u00f6hb\u0259t d\u00fc\u015f\u00fcr, biri deyir cam\u0131\u015f yax\u015f\u0131 heyvand\u0131r, qat\u0131\u011f\u0131 \u00e7ox dadl\u0131 olur, o biri deyir in\u0259k yax\u015f\u0131d\u0131r, g\u00f6z\u0259l ya\u011f\u0131 \u00e7\u0131x\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc deyir yox, qoyun yax\u015f\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnki qoyun pendirinin yerini he\u00e7 zad verm\u0259z. K\u0259rim b\u0259y d\u0259 burada imi\u015f, bird\u0259n a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131x\u0131r ki, d\u00fcnyada ke\u00e7id\u0259n yax\u015f\u0131 heyvan yoxdur. Soru\u015fanda ki, ay b\u0259y, niy\u0259 ke\u00e7i c\u00fcml\u0259 heyvanlardan yax\u015f\u0131d\u0131r, bel\u0259 cavab verir: \u201c\u00c7\u00fcnki demi\u015f\u0259m, qurtar\u0131b!..\u201d\n\tM\u0259ni ba\u011f\u0131\u015flas\u0131n, bizim R\u00fcst\u0259m ki\u015fi d\u0259 s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00fcst\u00fcnd\u0259 durub ki, iyirmi \u00fc\u00e7 25-d\u0259n yax\u015f\u0131d\u0131r! Niy\u0259sin\u0259 d\u0259 cavab\u0131 odur ki, m\u0259n ki\u015fiy\u0259m, ki\u015finin s\u00f6z\u00fc bir olar. M\u0259n is\u0259 deyir\u0259m ki, \u0259sil ki\u015filik t\u0259rslikd\u0259, zorda, g\u00fccd\u0259 yox, h\u0259qiq\u0259td\u0259dir. Ki\u015fi odur ki, h\u0259mi\u015f\u0259 haqqa t\u0259r\u0259f \u00e7\u0131xs\u0131n, s\u0259hv etdiyini g\u00f6r\u0259nd\u0259 m\u0259rdi-m\u0259rdana boynuna als\u0131n. Biz s\u0259hv etmi\u015fik. M\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fcmk\u00fcns\u0259 qald\u0131rma\u011f\u0131n m\u0259nas\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259mi\u015fik, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 hektardan 25 sentner ver\u0259 bil\u0259c\u0259yimiz halda 23 yazm\u0131\u015f\u0131q. M\u0259n Zeyn\u0259b Quliyeva yolda\u015f\u0131n t\u0259klifini q\u0259bul edir\u0259m. El\u0259 bilir\u0259m ki, \u201cYeni h\u0259yat\u201d kolxozu da bu dan\u0131\u015f\u0131qlardan sonra \u015f\u0259rtind\u0259 25 sentner yazar.\n\tQara K\u0259r\u0259m o\u011flu s\u00f6z\u00fc deyib durdu v\u0259 d\u00f6n\u00fcb \u201cYeni h\u0259yat\u201d\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 baxd\u0131.\n\t\u015eirzad, Q\u0131zyet\u0259r, N\u0259c\u0259f v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 ucadan: \u201cdo\u011frudur, do\u011frudur!\u201d deyib s\u0259sl\u0259ndil\u0259r.\n\tYarm\u0259mm\u0259d n\u0259 is\u0259 dodaqaras\u0131 anla\u015f\u0131lmaz bir \u015fey m\u0131z\u0131ldad\u0131. Onun da a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131xan \u201cdo\u011frudur\u201d s\u00f6z\u00fc idi. Lakin o bunu R\u00fcst\u0259m ki\u015fi e\u015fitm\u0259m\u0259k v\u0259 \u015eirzadgil e\u015fitm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcz\u00fcn\u00fc yana tutaraq yava\u015fdan c\u0131l\u0131z s\u0259sl\u0259 dedi.\n\tQara K\u0259r\u0259m o\u011flu da, r\u0259yas\u0259t hey\u0259tind\u0259 oturan ba\u015fqalar\u0131 da sualedici n\u0259z\u0259rl\u0259rini R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 dikdi. O is\u0259 ba\u015f\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 salm\u0131\u015fd\u0131. Stol \u00f6rt\u00fcy\u00fcnd\u0259n qopararaq barma\u011f\u0131 aras\u0131nda yumurlad\u0131\u011f\u0131 iplik par\u00e7as\u0131na bax\u0131rd\u0131. Fikrind\u0259 is\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259ni h\u0259ll etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Gird\u0259l\u0259yib qurtard\u0131\u011f\u0131 iplik par\u00e7as\u0131n\u0131 bir k\u0259nara at\u0131b aya\u011fa durdu:\n\t- Yolda\u015flar, - dedi, - bu Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu m\u0259ni k\u00f6hn\u0259 b\u0259yl\u0259r\u0259 ox\u015fatd\u0131. Eybi yoxdur, neyn\u0259k vaxt g\u0259l\u0259r, veril\u0259n s\u00f6zl\u0259r i\u015fd\u0259 yoxlanar, bilin\u0259r ki, b\u0259y kimdir, h\u0259qiqi kommunist kimdir. Onda m\u0259n d\u0259 Qara K\u0259r\u0259m o\u011fluna bir m\u0259s\u0259l \u00e7\u0259k\u0259r\u0259m, yad\u0131n\u0131zda saxlay\u0131n, qon\u015funun \u0259pp\u0259yi qon\u015fuya borcdur. M\u0259hsuldarl\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 g\u0259ldikd\u0259 is\u0259 m\u0259n deyir\u0259m: n\u0259 b\u0259y, n\u0259 d\u0259 gerid\u0259 qalmaq kimi s\u00f6zl\u0259r m\u0259ni qorxutmur. M\u0259n el\u0259 \u0259vv\u0259lki s\u00f6z\u00fcmd\u0259 dururam...   \n\tEtiraza ox\u015far bir u\u011fultu zal\u0131 titr\u0259tdi. R\u0259yas\u0259t hey\u0259tind\u0259 oturanlar is\u0259 ciddi bir naraz\u0131l\u0131qla sakit durmu\u015fdular. Yaln\u0131z Yarm\u0259mm\u0259d R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 t\u0259r\u0259f \u0259yil\u0259r\u0259k yava\u015fcadan: - do\u011frudur, - dedi. Bu d\u0259f\u0259 el\u0259 dedi ki, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi e\u015fitsin, \u015eirzadgil e\u015fitm\u0259sin. Onun m\u0131z\u0131lt\u0131s\u0131ndan bir \u015fey ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259n Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu \u0259yilib soru\u015fdu: \u201cN\u0259 deyirs\u0259n?\u201d, N\u0259c\u0259f Yarm\u0259mm\u0259din \u0259t\u0259yind\u0259n \u00e7\u0259kib \u00e7iynind\u0259n basd\u0131 v\u0259 Qara K\u0259r\u0259m o\u011fluna dedi:\n\t- Bir s\u00f6z\u00fc yoxdur.  \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi is\u0259 b\u00fct\u00fcn iclas boyu ilk d\u0259f\u0259 olaraq daxilind\u0259 qorxuya ox\u015far bir \u015fey duydu. Bu, zaldan ona dikilmi\u015f y\u00fczl\u0259rl\u0259 soyuq g\u00f6zl\u0259rin oyatd\u0131\u011f\u0131 daxili t\u0259la\u015f duy\u011fusu idi. Bu bax\u0131\u015flar alt\u0131nda zaldan \u00fcst\u00fcn\u0259 g\u0259l\u0259n \u00fc\u015f\u00fctm\u0259 i\u00e7ind\u0259 o \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011frultma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131:\n\t- G\u0259r\u0259k n\u0259z\u0259r\u0259 alas\u0131n\u0131z ki, bizim d\u0259 hey\u0259t idar\u0259miz var, iclas\u0131m\u0131z var. Qay\u0131dar\u0131q, m\u00fczakir\u0259 ed\u0259rik, g\u00f6r\u0259k camaat n\u0259 deyir.\n\tQara K\u0259r\u0259m o\u011flu R\u00fcst\u0259m ki\u015finin bir az \u0259vv\u0259lki s\u00f6zl\u0259rini xat\u0131rlad\u0131. \u201cBiz n\u0259 des\u0259k camaat da onu dey\u0259c\u0259k\u201d. Bu s\u00f6zl\u0259rl\u0259 indiki fikri tutmurdu. Bu s\u00f6zl\u0259rin hans\u0131 onun h\u0259qiqi etiqad\u0131n\u0131 ifad\u0259 edirdi? Bir az qabaq q\u0131z\u0131\u015faraq t\u0259sad\u00fcf\u0259nmi el\u0259 demi\u015fdi, yoxsa indi siyas\u0259t i\u015fl\u0259dirdi? Bu suala cavab tapmadan m\u00fcqavil\u0259nin ba\u015fqa madd\u0259l\u0259rinin m\u00fczakir\u0259sin\u0259 ke\u00e7di. M\u0259hsuldarl\u0131q h\u0259r kolxoz \u00fc\u00e7\u00fcn ayr\u0131 g\u00f6st\u0259rildi: \u201cYeni h\u0259yat\u201d \u00fc\u00e7\u00fcn 23, \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201d \u00fc\u00e7\u00fcn 25 sentner. Yar\u0131\u015f\u0131n ba\u015fqa \u015f\u0259rtl\u0259ri m\u00fcbahis\u0259 oyatmad\u0131\u011f\u0131ndan, yar\u0131m saat ke\u00e7m\u0259mi\u015f iclas qurtard\u0131. Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu yen\u0259 \u0259vv\u0259lki t\u0259mkinli v\u0259 mehriban h\u0259r\u0259k\u0259ti il\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin qoluna girdi:\n\t- M\u0259d\u0259niyy\u0259t evimiz xo\u015funa g\u0259lirmi?\n\t- Pis deyil, - dedi v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc ki, g\u0259l\u0259n il \u00f6l\u00fc d\u0259 olsa, diri d\u0259, g\u0259r\u0259k k\u0259ndin ortas\u0131nda bundan da yax\u015f\u0131 bir m\u0259d\u0259niyy\u0259t evi dik\u0259ltsin. \u00c7\u00f6l\u0259 \u00e7\u0131xanda \u00f6z adamlar\u0131n\u0131 yolun q\u0131ra\u011f\u0131ndak\u0131 y\u00fck ma\u015f\u0131n\u0131n\u0131n yan\u0131nda toplanm\u0131\u015f g\u00f6rd\u00fc. Onlar n\u0259 is\u0259 \u015firin-\u015firin dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Ham\u0131s\u0131 da g\u00f6z\u00fcn\u00fc \u015eirzada dikmi\u015fdi. \u201cY\u0259qin yen\u0259 m\u0259hsuldarl\u0131q s\u00f6hb\u0259tidir\u201d. Bu fikir ba\u015f\u0131ndan ke\u00e7mi\u015f, onu g\u00f6r\u0259n \u015eirzad d\u0259st\u0259d\u0259n ayr\u0131l\u0131b yan\u0131na g\u0259ldi. He\u00e7 \u015fey olmam\u0131\u015f kimi g\u00fcl\u0259r\u00fczl\u0259:\n\t- R\u00fcst\u0259m day\u0131, - dedi, - u\u015faqlar ist\u0259yir Qara K\u0259r\u0259m o\u011flunun konsertin\u0259 qala. Etiraz etmirs\u0259n ki?\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi h\u0259l\u0259 d\u0259 \u015eirzada a\u00e7\u0131q n\u0259z\u0259rl\u0259 baxa bilmirdi. \u0130\u00e7\u0259risind\u0259 da\u011f\u0131lmaq bilm\u0259y\u0259n duman \u00fcz\u00fcn\u0259 \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131:\n\t- Bayaqdan m\u0259n\u0259 siyas\u0131 d\u0259rs deyirdiniz, g\u0259rgin i\u015fd\u0259n dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131n\u0131z, indi d\u0259 konsertd\u0259n ba\u015flam\u0131s\u0131n\u0131z. O s\u00f6zl\u0259 bu \u0259m\u0259l tutmur! Oturun ma\u015f\u0131na, yola d\u00fc\u015f\u0259k. \u0130\u015fimiz \u00e7oxdur!  \n\tQara K\u0259r\u0259m o\u011flu etiraz etdi:\n\t- El\u0259 \u015fey yoxdur, yoda\u015f R\u00fcst\u0259m! Konsert\u0259 d\u0259 qulaq asaca\u011f\u0131q, h\u0259l\u0259 biz\u0259 gedib \u00e7\u0131\u011f\u0131rtma da yey\u0259c\u0259yik!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi q\u0259ti s\u0259sl\u0259:\n\t- Sonraya qals\u0131n, - dedi, - sa\u011fl\u0131q olsun. Bal\u0131\u011f\u0131 ha\u00e7an tutsan t\u0259z\u0259dir, \u00e7\u0131\u011f\u0131rtman\u0131 yazda da, yayda da yem\u0259k olar..\n\tBu s\u00f6zl\u0259rl\u0259 o, Qara K\u0259r\u0259m o\u011flnun \u0259lini s\u0131x\u0131b ma\u015f\u0131na t\u0259r\u0259f getdi. Haradan \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131 m\u0259lum olmayan Yarm\u0259mm\u0259d ma\u015f\u0131n\u0131n yan\u0131nda idi. Bir \u0259liyl\u0259 ma\u015f\u0131n\u0131n qap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7d\u0131, o biri \u0259liyl\u0259 oturaca\u011f\u0131 silib t\u0259mizl\u0259di:\n\t- Yolda\u015f s\u0259dr, buyurun! \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi ani t\u0259r\u0259dd\u00fcdl\u0259 durub bir ona, bir d\u0259 ma\u015f\u0131n\u0131n dal\u0131na dolmu\u015f \u015eirzada, Q\u0131zyet\u0259r\u0259, N\u0259c\u0259f\u0259 v\u0259 ba\u015fqalar\u0131na baxd\u0131 v\u0259 tez Yarm\u0259mm\u0259din haz\u0131r saxlad\u0131\u011f\u0131 kabin\u0259y\u0259 girib qap\u0131n\u0131 \u00f6rtd\u00fc.. B\u00fct\u00fcn yol uzunu daldan onun qula\u011f\u0131na \u015f\u0259n g\u00fcl\u00fc\u015fl\u0259r, qar\u0131\u015f\u0131q s\u0259sl\u0259r g\u0259lirdi. O is\u0259 yan\u0131nda oturdu\u011fu \u015fofer\u0259 bel\u0259 bir s\u00f6z demirdi. Tutqun g\u00f6zl\u0259rl\u0259 qa\u00e7\u0131\u015fan \u00e7\u00f6ll\u0259ri, a\u011faclar\u0131, da\u011flar\u0131 seyr etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, lakin bir \u015fey g\u00f6rm\u00fcrd\u00fc. \u00c7\u00fcnki t\u0259rs bir fikir g\u00f6zl\u0259rini ba\u011flam\u0131\u015fd\u0131: \u201cK\u00fcl ba\u015f\u0131na, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi, g\u00f6r n\u0259 g\u00fcn\u0259 qald\u0131n ki, h\u0259r u\u015faq-mu\u015faq s\u0259n\u0259 d\u0259rs deyir!\u201d\n\n\n5\n\n\tMa\u015f\u0131n\u0131n dal\u0131nda oturanlar is\u0259 tamamil\u0259 ba\u015fqa \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr v\u0259 \u015firin-\u015firin dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201d kolxozundan uzaqla\u015fan kimi Q\u0131zyet\u0259r dedi:\n\t- Bilirsinizmi, bu g\u00fcnk\u00fc iclas v\u0259 bu k\u0259ndd\u0259 g\u00f6rd\u00fckl\u0259rim m\u0259ni yaman narahat edir, el\u0259 bilir\u0259m ki, biz bu vaxta q\u0259d\u0259r yuxuya getmi\u015fik. \u0130ndiy\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259n deyirdim, h\u0259r \u015feyimiz yax\u015f\u0131d\u0131r. Planlar\u0131m\u0131z dolur, daha n\u0259 var ki? \u0130ndi g\u00f6r\u00fcr\u0259m ki yox, biz qon\u015fular\u0131m\u0131zla ayaqla\u015fa bilmirik.\n\tN\u0259c\u0259f gileyli bir s\u0259sl\u0259 onun s\u00f6z\u00fcn\u0259 t\u0259r\u0259f \u00e7\u0131xd\u0131:\n\t- M\u0259n dey\u0259nd\u0259 ki, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi pax\u0131r ba\u011flay\u0131b, bax bu Yarm\u0259mm\u0259din (o, Yarm\u0259mm\u0259din d\u00f6\u015f\u00fcnd\u0259n tutub silk\u0259l\u0259y\u0259nd\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d q\u0259sd\u0259n budaq kimi o t\u0259r\u0259f-bu t\u0259r\u0259f\u0259 \u0259sib g\u00fcl\u00fcms\u0259di) i\u00e7\u0259risi \u00e7\u00fcr\u00fcy\u00fcb, ham\u0131n\u0131z \u00fcst\u00fcm\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcrs\u00fcn\u00fcz ki, bo\u015fbo\u011fazl\u0131q el\u0259m\u0259. \u0130ndi \u0259kdikl\u0259rinizin meyv\u0259sini d\u0259rin! Orda t\u0259rif, burda t\u0259rif, bu da ax\u0131r\u0131... \u0130\u015f o yer\u0259 g\u0259lib \u00e7at\u0131b ki, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi el\u0259 bilir o, asq\u0131randa g\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn kolxoz asq\u0131rs\u0131n, \u00f6sk\u00fcr\u0259nd\u0259 b\u00fct\u00fcn kolxoz \u00f6sk\u00fcrs\u00fcn! H\u0259tta m\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, o, h\u0259r g\u00fcn t\u0259rifl\u0259nm\u0259yi \u00e7ay i\u00e7m\u0259k kimi adi bir \u015fey hesab edir: \u00e7ay\u0131 bir az gec g\u0259l\u0259nd\u0259 y\u0259qin ba\u015f\u0131 a\u011fr\u0131y\u0131r, naraz\u0131 bir halda \u00fcz-g\u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcz\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fcr. Bel\u0259dirmi, ay Yarm\u0259mm\u0259d?\n\tYarm\u0259mm\u0259din \u00fcz-g\u00f6z\u00fc y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131, tur\u015fudu, tez cibind\u0259n \u0259zik-\u00fcz\u00fck \u00e7irkli a\u011f yayl\u0131q \u00e7\u0131xar\u0131b ovcunda s\u0131xd\u0131 v\u0259 \u00fcz\u00fcn\u0259 tutub asq\u0131rd\u0131. Lakin bir d\u0259f\u0259 yox, \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259, d\u00f6rd d\u0259f\u0259 asq\u0131rd\u0131. G\u00f6zl\u0259ri sulan\u0131n caya q\u0259d\u0259r asq\u0131rd\u0131 v\u0259 ba\u015f\u0131n\u0131 yana tutmaqla yaxas\u0131n\u0131 N\u0259c\u0259fin \u0259lind\u0259n qurtarmaq ist\u0259di. Amma N\u0259c\u0259f \u0259l \u00e7\u0259km\u0259di:\n\t- G\u00f6r n\u0259 yerind\u0259 asq\u0131r\u0131r, - deyib g\u00fcld\u00fc. \u2013 Onu bil ki, s\u0259nd\u0259n \u0259l \u00e7\u0259k\u0259n deyil\u0259m! De g\u00f6r\u00fcm m\u0259niml\u0259 raz\u0131san, ya yox? Bilir\u0259m, bunlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 x\u0259b\u0259r ver\u0259c\u0259ks\u0259n, ancaq \u00f6z fikrini d\u0259 de.\n\t- Ba\u015f\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcn, N\u0259c\u0259f yolda\u015f, m\u0259nim fikrim h\u0259qiq\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259dir. Asq\u0131rma\u011f\u0131n da g\u00fcnah\u0131 m\u0259nd\u0259 deyil, burnum xarabd\u0131r. O ki qald\u0131 i\u015f\u0259, \u0259lb\u0259tt\u0259, g\u0259r\u0259k i\u015fd\u0259 \u015f\u0259xsi t\u0259nqid olsun. M\u0259lum m\u0259s\u0259l\u0259dir ki, \u015f\u0259xsi t\u0259nqid yax\u015f\u0131 \u015feydir.\n\tN\u0259c\u0259f g\u00fcld\u00fc: \n\t- Yax\u015f\u0131 \u015feydir, h\u0259? S\u0259n \u00e7ox sevirs\u0259n, el\u0259mi? Yalan\u00e7\u0131n\u0131n iman\u0131 yans\u0131n. Ay ki\u015fi, bu boyda adam da yalan dan\u0131\u015far? He\u00e7 utanm\u0131rsan?\n\tYarm\u0259mm\u0259d, N\u0259c\u0259fin zarafata sald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb a\u00e7\u0131l\u0131\u015fd\u0131:\n\t- M\u0259sl\u0259kimiz haqq\u0131, m\u0259n \u015f\u0259xsi t\u0259nqidi sevir\u0259m. Lap can\u0131m-ciy\u0259rim kimi sevir\u0259m.\n\tN\u0259 is\u0259 x\u0259yala dalaraq bu s\u00f6zl\u0259ri e\u015fitm\u0259y\u0259n \u015eirzad soru\u015fdu:\n\t- Yarm\u0259mm\u0259d, bir de g\u00f6r\u00fcm bizd\u0259 ne\u00e7\u0259 briqada v\u0259 ne\u00e7\u0259 manqa var?\n\tYarm\u0259mm\u0259d y\u00fcng\u00fcl v\u0259 sevinc\u0259k cavab verdi:\n\t- Bax, bel\u0259 sual ver, cavab\u0131n\u0131 o saat deyim. Ax\u0131, m\u0259ni niy\u0259 da\u011fa-da\u015fa sal\u0131rsan, ay N\u0259c\u0259f yolda\u015f? Bizd\u0259 d\u00f6rd briqada, on iki manqa var, a\u011fr\u0131n al\u0131m. \n\t- Ne\u00e7\u0259 manqa ke\u00e7\u0259n il hektardan 25 sentner m\u0259hsul g\u00f6t\u00fcr\u00fcb?\n\tYarm\u0259mm\u0259d aln\u0131n\u0131 ovu\u015fdurdu:\n\t- D\u00fcz\u00fc o yad\u0131mda deyil, qay\u0131dan kimi b\u00fct\u00fcn m\u0259lumatlar\u0131 haz\u0131rlay\u0131b s\u0259n\u0259 ver\u0259r\u0259m. H\u0259r manqa, h\u0259r briqada n\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00f6t\u00fcr\u00fcb, \u0259lifd\u0259n bey\u0259 kimi ham\u0131s\u0131n\u0131 haz\u0131r ed\u0259r\u0259m. \n\t- M\u00fctl\u0259q haz\u0131rla v\u0259 m\u0259n\u0259 ver. M\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n d\u00fczg\u00fcn planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 kolxoz g\u0259lirinin \u0259sas\u0131d\u0131r. Az olanda, dem\u0259li, h\u0259r i\u015f y\u00fcng\u00fclc\u0259, ba\u015fdansovma g\u00f6r\u00fcl\u0259c\u0259k. Amma y\u00fcks\u0259k m\u0259hsul \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259rgin i\u015fl\u0259m\u0259k laz\u0131md\u0131r, diqq\u0259t v\u0259 s\u0259liq\u0259 d\u0259 \u00f6z yerind\u0259, aqrotexniki qaydalara da ciddi \u0259m\u0259l olunmal\u0131d\u0131r. \u00dc\u00e7 ay, be\u015f ay qaba\u011fa baxmaq laz\u0131md\u0131r. Yaqin R\u00fcst\u0259m ki\u015fini qorxudan da budur.   \n\tBird\u0259n ma\u015f\u0131n yava\u015f\u0131y\u0131b dayand\u0131, bunun s\u0259b\u0259bini bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Q\u0131zyet\u0259r yan taxtadan tutub qaba\u011fa \u0259yildikd\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi il\u0259 ba\u015f-ba\u015fa d\u0259ydi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi qap\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b \u00e7\u0131xd\u0131 v\u0259 q\u0259rib\u0259 bir y\u00fcng\u00fcll\u00fckl\u0259 s\u0131\u00e7ray\u0131b ma\u015f\u0131n\u0131n dal\u0131na d\u0131rma\u015fd\u0131. Ma\u015f\u0131ndak\u0131lar, v\u0259rdi\u015f hal\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f bir h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yanlar\u0131nda ona yer el\u0259dil\u0259r. O, a\u011f\u0131r h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259 ke\u00e7ib oturdu. Ma\u015f\u0131n yerind\u0259n t\u0259rp\u0259ndi. Getdikc\u0259 artan bir s\u00fcr\u0259tl\u0259 ir\u0259lil\u0259di. N\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r s\u0259drin buludlu v\u0259 dumanl\u0131 \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fckd\u0259 onun h\u0259l\u0259 d\u0259 ac\u0131ql\u0131 oldu\u011funu v\u0259 dan\u0131\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn buraya ke\u00e7diyini y\u0259qin etdil\u0259r. S\u0259dr onlar\u0131 uzun zaman intizar i\u00e7ind\u0259 saxlay\u0131b \u00fcz\u00fcn\u00fc \u015eirzada tutdu:\n\t- H\u0259, bala, bir \u00f6z h\u0259r\u0259k\u0259tini fikirl\u0259\u015fdinmi?    \n\tOnun ah\u0259ngi v\u0259 amiran\u0259 s\u0259si \u015eirzada g\u00fclm\u0259li g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Lakin zorak\u0131 bir ciddilikl\u0259:\n\t- B\u0259li, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm! \u2013 dedi.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 el\u0259 g\u0259ldi ki, \u015eirzad h\u0259r\u0259k\u0259tind\u0259n pe\u015fman olmu\u015fdur v\u0259 indic\u0259 \u00f6z s\u0259hvini boynuna alacaqd\u0131r.\n\t- H\u0259, n\u0259 q\u0259rara g\u0259ldin, o\u011ful? \u2013 deyib m\u00fclayiml\u0259\u015fmi\u015f bir s\u0259sl\u0259 soru\u015fdu.\n\t- Bu q\u0259rara g\u0259ldim: b\u00fct\u00fcn o m\u00fcbahis\u0259 he\u00e7 olmaya da bil\u0259rdi.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi m\u0259s\u0259l\u0259ni daha da ayd\u0131n etm\u0259k ist\u0259di:\n\t- \u0130ndi s\u0259hv etdiyini ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrs\u0259nmi?\n\t- M\u0259n sizi anlam\u0131ram!\n\t- O\u011ful, - dedi, - adam bir b\u00f6y\u00fck-ki\u00e7ik bil\u0259r, s\u00f6z\u00fcn\u00fcn yerini bil\u0259r, ax\u0131! O bar\u0259d\u0259 burda dan\u0131\u015fmaq fikriniz var idi, \u0259vv\u0259ld\u0259n m\u0259n\u0259 dey\u0259ydiniz, M\u0259n d\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcb-bi\u00e7\u0259ydim, bir q\u0259rara g\u0259l\u0259ydim. Ax\u0131, m\u0259n d\u0259 bu sa\u00e7-saqqal\u0131 k\u00fcrs\u00fc dibind\u0259 a\u011fartmam\u0131\u015fam. Bir \u015fey bilir\u0259m bu s\u00f6z\u00fc deyir\u0259m.\n\t- O bar\u0259d\u0259 birinci d\u0259f\u0259 dan\u0131\u015fm\u0131r\u0131q ha...\n\t- D\u00fczd\u00fcr, dan\u0131\u015fm\u0131\u015f\u0131q. Amma bel\u0259 yox. Bir m\u00fclahiz\u0259 edin, m\u0259g\u0259r m\u0259n m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131 art\u0131r\u00e7a\u011f\u0131n m\u0259nas\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fcr\u0259m? Yox, sizd\u0259n d\u0259 yax\u015f\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u0259m! \u018fg\u0259r etiraz edir\u0259ms\u0259, dem\u0259li bir s\u0259b\u0259bi var. Siz h\u0259l\u0259 \u00e7ox cavans\u0131n\u0131z, bel\u0259 \u015feyl\u0259ri ba\u015f\u0131n\u0131z da\u015fdan-da\u015fa d\u0259y\u0259nd\u0259n sonra anlayacaqs\u0131n\u0131z! \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00f6z al\u0259mind\u0259 Salmana, Q\u0131zyet\u0259r\u0259, N\u0259c\u0259f\u0259 v\u0259 \u015eirzada \u00f6z u\u015faqlar\u0131 kimi bax\u0131rd\u0131. Onlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 b\u0259l\u0259kd\u0259 g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc. Nec\u0259 im\u0259kl\u0259dikl\u0259rini, yumbalana-yumbalana nec\u0259 birinci sinf\u0259 getdikl\u0259rini d\u0259 xat\u0131rlay\u0131rd\u0131. H\u0259tta b\u0259zil\u0259rinin ata-analar\u0131na da b\u00f6y\u00fckl\u00fck etmi\u015fdi. Evd\u0259, e\u015fikd\u0259 daima ham\u0131s\u0131ndan h\u00f6rm\u0259t g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc. El\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 v\u0259 h\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 fikrinin onlar \u00fc\u00e7\u00fcn qanun olmas\u0131n\u0131 ist\u0259yirdi ki, n\u0259 des\u0259 onlar s\u00f6zs\u00fcz yerin\u0259 yetirsinl\u0259r. Bir d\u0259 ki, o indi bil\u0259ni onlar h\u0259l\u0259 on il sonra ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259c\u0259kl\u0259r. Bu fikirl\u0259r R\u00fcst\u0259m ki\u015fi il\u0259 onlar\u0131n aras\u0131nda anla\u015f\u0131lmazl\u0131q yarad\u0131rd\u0131, bu anla\u015f\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131 getdikc\u0259 d\u0259rinl\u0259\u015fdirirdi.\n\t\u015eirzad R\u00fcst\u0259m ki\u015fini bu q\u0259d\u0259r ac\u0131qland\u0131ran daxili s\u0259b\u0259bl\u0259ri bilm\u0259k ist\u0259di:\n\t- Yax\u015f\u0131, sizc\u0259 m\u0259nim s\u0259hvim n\u0259dir, R\u00fcst\u0259m day\u0131?\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi m\u0259mnuniyy\u0259tl\u0259 izah etdi:\n\t- S\u0259nin birinci s\u0259hvin odur ki, \u00e7ox t\u0259l\u0259sirs\u0259n, istiqanl\u0131san, \u00f6l\u00e7\u00fcb-bi\u00e7m\u0259mi\u015f dan\u0131\u015f\u0131rsan, ikinci s\u0259hvin d\u0259 odur ki, b\u00f6y\u00fck-ki\u00e7ik bilmirs\u0259n, bilmirs\u0259n ki, bizim \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 g\u00f6r\u0259 ad\u0259tl\u0259rimiz var.\n\t - R\u00fcst\u0259m day\u0131, b\u00f6y\u00fcy\u0259 h\u00f6rm\u0259t etm\u0259yi m\u0259n d\u0259 xo\u015flay\u0131ram. Lakin b\u00f6y\u00fcy\u0259 h\u00f6rm\u0259t adam\u0131 prinsipsiz, simas\u0131z edirs\u0259, bel\u0259 h\u00f6rm\u0259td\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259k laz\u0131md\u0131r. \u00c7\u00fcnki o h\u0259m h\u00f6rm\u0259t ed\u0259ni, h\u0259m d\u0259 h\u00f6rm\u0259t olunan\u0131 al\u00e7ald\u0131r. H\u00f6rm\u0259ti bel\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k k\u00f6hn\u0259likdir.\n\t- Yax\u015f\u0131, bu t\u0259z\u0259 ad\u0259t n\u0259dir?\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u201ct\u0259z\u0259\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc x\u00fcsusi ah\u0259ngl\u0259 dedi. Sanki dikinin \u00fcst\u00fcnd\u0259n n\u0259 is\u0259 b\u0259rk bir \u015fey \u00e7\u0131xar\u0131b atd\u0131.\n\t- T\u0259z\u0259 odur ki, s\u0259mimi olasan, yalandan, bo\u011fazdan yuxar\u0131 h\u00f6rm\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259s\u0259n. M\u0259n \u00fcr\u0259kd\u0259 sizin fikrinizl\u0259 raz\u0131 deyil\u0259ms\u0259, yalandan raz\u0131 oldu\u011fumu bildirs\u0259m, xo\u015funuza g\u0259l\u0259rmi?\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi q\u0259ti dedi:\n\t- Yer var ki, g\u0259l\u0259r, lap l\u0259zz\u0259t d\u0259 ver\u0259r!\n\t- Bax, bunu m\u0259n anlaya bilmir\u0259m. Nec\u0259 yer ola bil\u0259r ki, m\u0259n ist\u0259diyimin t\u0259rsini deyim v\u0259 siz\u0259 d\u0259 xo\u015f g\u0259lsin? Bu m\u00fcmk\u00fcn deyil! M\u0259n bir \u015feyin h\u0259qiq\u0259t oldu\u011funa inanandan sonra atam q\u0259bird\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b g\u0259ls\u0259 d\u0259 onu dey\u0259c\u0259y\u0259m.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin g\u00f6zl\u0259diyi olmad\u0131. \u015eirzad \u00fcsr ist\u0259mirdi, s\u0259hv etdiyini demirdi, \u0259ksin\u0259, \u00f6z fikrind\u0259 israr edirdi.\n\t- Qozbeli q\u0259bir d\u00fcz\u0259ld\u0259r! \u2013 dedi. \u2013 X\u0259miriniz demaqoqluqla yo\u011frulub, v\u0259ssalam!\n\t- Bizi t\u0259hqir etm\u0259yin! \u2013 dey\u0259 \u015eirzad da ciddi cavab verdi.\n\t- Ax\u0131, g\u00fcnah m\u0259nd\u0259dir ki, s\u0259nin kimi  u\u015faq-mu\u015faqla a\u011f\u0131z-a\u011f\u0131za verir\u0259m!\n\tBu \u201cu\u015faq-mu\u015faq\u201d s\u00f6z\u00fc sanki bir vedr\u0259 qaynar su olub \u015eirzad\u0131n ba\u015f\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131 t\u00f6k\u00fcld\u00fc. O, a\u011f\u0131r s\u00f6z \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7anda N\u0259c\u0259f qolundan tutub dan\u0131\u015fma\u011fa qoymad\u0131, s\u00f6z\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131:\n\t- R\u00fcst\u0259m day\u0131, g\u0259r\u0259k ki, Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu da sizinl\u0259 ya\u015f\u0131dd\u0131r, h\u0259?\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi sual\u0131n m\u0259nas\u0131n\u0131 d\u0259rhal ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fc. Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu ad\u0131 qulaqlar\u0131n\u0131 de\u015fdi v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 N\u0259c\u0259fin sual\u0131na birba\u015f cavab verm\u0259kd\u0259n boyun qa\u00e7\u0131rd\u0131.\n\t- S\u00f6z\u00fcn\u00fc de g\u00f6r\u0259k, n\u0259 deyirs\u0259n?\n\t- Onu deyir\u0259m ki, bizi lap u\u015faql\u0131qdan b\u00f6y\u00fcy\u0259 h\u00f6rm\u0259t etm\u0259y\u0259 \u00f6yr\u0259dibl\u0259r. Amma biz\u0259 ba\u015fqa \u015fey d\u0259 deyibl\u0259r, deyibl\u0259r ki, adam odur ki, \u00fcmumi i\u015fin faydas\u0131n\u0131, v\u0259t\u0259nin faydas\u0131n\u0131 h\u0259r \u015feyd\u0259n uca tutsun. Yoxsa h\u0259r k\u0259sin xatirin\u0259 h\u0259qiq\u0259ti gizl\u0259ts\u0259k, biziml\u0259 k\u00f6hn\u0259 b\u0259yl\u0259rd\u0259 f\u0259rq olmaz.\n\t- Qara K\u0259r\u0259m o\u011flunun s\u00f6z\u00fcn\u00fc dan\u0131\u015fma.\n\t- Yox, dan\u0131\u015faca\u011fam. \u00c7\u00fcnki Qara K\u0259r\u0259m o\u011fluna m\u0259n \u00e7ox h\u00f6rm\u0259t edir\u0259m. O, ya\u015fca qoca olsa da, fikri, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si cavand\u0131r. El\u0259 bil ki, m\u0259nim ya\u015f\u0131d\u0131md\u0131r.\n\t- Dem\u0259li, biz \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f\u00fck, h\u0259?\n\t- \u00c7\u00fcr\u00fcm\u0259s\u0259niz d\u0259, h\u0259r halda paslanm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z. M\u0259n bunu \u00e7oxdan demi\u015f\u0259m!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi zahiri etinas\u0131zl\u0131q g\u00f6st\u0259rm\u0259k ist\u0259s\u0259 d\u0259, \u0259slind\u0259 yan\u0131ql\u0131 bir \u00fcr\u0259kl\u0259:\n\t- S\u0259n k\u00f6hn\u0259 demaqoqsan! \u2013 deyib \u00fcz\u00fcn\u00fc N\u0259c\u0259fd\u0259n yana \u00e7evirdi.\n\tN\u0259c\u0259f d\u0259 s\u00f6z alt\u0131nda qalma\u011f\u0131 sevm\u0259zdi.\n\t- S\u0259n d\u0259 Qaraba\u011f\u0131n quru b\u0259yl\u0259rind\u0259n o yana getm\u0259mis\u0259n.\n\tS\u00f6hb\u0259t pis yer\u0259 g\u0259lib \u00e7\u0131xd\u0131, s\u00f6z d\u00fcy\u00fcn\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. He\u00e7 bir anla\u015fma \u0259lam\u0259ti g\u00f6r\u00fcnm\u00fcrd\u00fc. \u018fksin\u0259, bir-iki d\u0259 bel\u0259 s\u00f6z deyils\u0259ydi, ehtiraslar q\u0131z\u0131\u015facaq, s\u0259drl\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r aras\u0131nda b\u0259rk dala\u015fma d\u00fc\u015f\u0259c\u0259kdi. Bu vaxta q\u0259d\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fc saxlayan, s\u0259birl\u0259 m\u00fcbahis\u0259l\u0259r\u0259 qulaq asan Salman n\u00f6vb\u0259sinin \u00e7atd\u0131\u011f\u0131n\u0131 hiss etdi: \n\t- Dala\u015fmaq n\u0259y\u0259 laz\u0131md\u0131r, qocalara h\u00f6rm\u0259t etm\u0259k, cavanlara yol a\u00e7maq. Qoca t\u0259cr\u00fcb\u0259sini ortal\u0131\u011fa qoysun, cavan h\u00fcn\u0259rini, v\u0259ssalam!\n\t- S\u0259n d\u0259 az moiz\u0259 el\u0259! \u2013 deyib R\u00fcst\u0259m ki\u015fi onun da s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sdi.\n\tSalman g\u00fcl\u00fcms\u0259yib susdu, incim\u0259di, k\u00fcsm\u0259di, yast\u0131 \u00fcz\u00fcn\u00fcn bir \u0259z\u0259l\u0259si d\u0259 t\u0259rp\u0259nm\u0259di. T\u0259bi\u0259t\u0259n m\u00fclayim v\u0259 xeyirxah olan Q\u0131zyet\u0259r bu c\u00fcr deyi\u015fm\u0259y\u0259 rast g\u0259ldiyi \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259rin h\u0259y\u0259can ke\u00e7irirdi. \u015eirzad, N\u0259c\u0259f v\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin anla\u015fmas\u0131n\u0131 \u00fcr\u0259kd\u0259n ist\u0259yirdi. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 \u0259sil m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259n dan\u0131\u015fmaq laz\u0131m oldu\u011funu hiss edirdi:\n\t- Ay R\u00fcst\u0259m day\u0131, ax\u0131, siz etiraz\u0131n\u0131z\u0131n s\u0259b\u0259bini bildirm\u0259diniz! \n\t- Etiraz\u0131m\u0131n s\u0259b\u0259bi odur ki, ay q\u0131z\u0131m, ka\u011f\u0131za yazmaq asand\u0131r, yerin\u0259 yetirm\u0259k \u00e7\u0259tin! M\u0259ni rayon qaba\u011f\u0131nda y\u00fcng\u00fclsaqqal el\u0259m\u0259yin! Be\u015f il \u00f6mr\u00fcm qal\u0131b, qoyun rahat ya\u015fay\u0131m!\n\tQeyri-ixtiyari v\u0259 s\u0259mimi olaraq deyil\u0259n bu s\u00f6zl\u0259r \u015eirzad\u0131n \u00fcr\u0259yini yum\u015faltd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00e7al sa\u00e7lar\u0131n\u0131, un s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015f kimi g\u00f6r\u00fcn\u0259n qa\u015flar\u0131n\u0131 v\u0259 kirpikl\u0259rini birinci d\u0259f\u0259 g\u00f6r\u00fcrm\u00fc\u015f kimi diqq\u0259tl\u0259 baxd\u0131. \u201cAx\u0131, bu ya\u015fda ki\u015fini biz niy\u0259 bu q\u0259d\u0259r s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131r\u0131q, - dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. \u2013 Bu ya\u015fda qocan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131na bel\u0259 t\u0259l\u0259bl\u0259r qoymaq insafs\u0131zl\u0131q deyilmi? Biz d\u0259 o ya\u015fa g\u0259l\u0259nd\u0259 y\u0259qin bel\u0259c\u0259 rahatl\u0131q axtaraca\u011f\u0131q\u201d. Lakin d\u0259rhal bunu r\u0259dd ed\u0259n ba\u015fqa m\u00fchakim\u0259 ba\u015f\u0131na g\u0259ldi: \u201cYox! M\u0259n g\u00f6rs\u0259m ki, art\u0131q fikrim yorulub, z\u0259man\u0259 il\u0259 ayaqla\u015fa bilmir\u0259m, \u00f6z\u00fcm \u0259riz\u0259 ver\u0259r\u0259m, i\u015f\u0259 \u0259ng\u0259l olmaram. N\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259m ba\u015fqalar\u0131n\u0131n yolunu k\u0259s\u0259s\u0259n, h\u0259m d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00fcl\u00fcnc v\u0259ziyy\u0259t\u0259 salasan?\u201d \u015eirzad R\u00fcst\u0259m ki\u015finin h\u0259l\u0259 \u00e7ox m\u00f6hk\u0259m v\u00fccudunu s\u00fczd\u00fc, i\u015f\u0131ql\u0131 g\u00f6zl\u0259rind\u0259 d\u00f6nm\u0259z irad\u0259 v\u0259 inad\u0131n par\u0131lt\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fckd\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc ki, onu h\u0259r\u0259kat\u0131n qaba\u011f\u0131nda  k\u00f6t\u00fcy\u0259 d\u00f6nd\u0259r\u0259n \u015fey qocal\u0131q deyildi. Yox! O, h\u0259l\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259 bil\u0259r. \u0130\u015fi ir\u0259li apara bil\u0259r. N\u0259c\u0259f dey\u0259ndir. Paslanmaq ba\u015flan\u0131b, t\u0259rp\u0259tm\u0259k, t\u0259mizl\u0259m\u0259k, ya\u011flamaq laz\u0131md\u0131r!\n\tBu fikirl\u0259 o, boz paltosunun \u0259zik \u0259t\u0259yini qald\u0131rd\u0131, cibind\u0259n s\u0259hif\u0259l\u0259rinin q\u0131raqlar\u0131 \u0259zilib-b\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f a\u011f cildli balaca bir kitab\u00e7a \u00e7\u0131xartd\u0131:\n\t- R\u00fcst\u0259m day\u0131, bu kitab\u0131 oxumu\u015fsunuzmu? \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi n\u0259 \u015eirzada, n\u0259 d\u0259 kitaba baxmadan cavab verdi:\n\t- H\u0259, oxumu\u015fam! Kitab oxuyan el\u0259 bir siz deyilsiniz ki?!\n\t\u015eirzad onun s\u0259sind\u0259ki q\u0259z\u0259bi bir qula\u011f\u0131ndan al\u0131b o biri qula\u011f\u0131ndan buraxd\u0131. Kitab\u0131 havada yell\u0259d\u0259-yell\u0259d\u0259:\n\t- Q\u0259rib\u0259 misallar var, - dedi, - \u00e7ox maraql\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn qabaqc\u0131llar\u0131n t\u0259cr\u00fcb\u0259si yaz\u0131l\u0131b.\n\t\u015eirzad dan\u0131\u015fd\u0131qca R\u00fcst\u0259m ki\u015fi g\u00f6zalt\u0131 kitab\u0131n a\u011f cildi \u00fcz\u0259rind\u0259ki iri, qara yaz\u0131n\u0131 oxudu: \u201cB\u00f6y\u00fck v\u0259zif\u0259l\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda\u201d. Kitab\u0131n ad\u0131n\u0131 yad\u0131nda saxlama\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131.\n\tN\u0259c\u0259f R\u00fcst\u0259m ki\u015finin yeni t\u0259l\u0259bl\u0259ri ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259c\u0259yin\u0259 v\u0259 i\u015fi bu t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 qura bil\u0259c\u0259yin\u0259 \u00fcmidsiz baxd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onunla m\u00fcbahis\u0259 v\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259y\u0259 giri\u015fm\u0259yin nahaq vaxt itirm\u0259k oldu\u011fu q\u0259rar\u0131na g\u0259lmi\u015fdi v\u0259 \u00fcz\u00fcn\u00fc yana tutub, art\u0131q oyanaraq adam\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rmaqda olan geni\u015f \u00e7\u00f6ll\u0259r\u0259 bax\u0131rd\u0131. M\u00fcbahis\u0259 q\u0131z\u0131\u015f\u0131b davaya ke\u00e7m\u0259diyi v\u0259 soyudu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn Q\u0131zyet\u0259rin g\u00f6zl\u0259ri g\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Onu ciddi m\u0259\u015f\u011ful ed\u0259n fikirl\u0259r is\u0259 bu g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcn dal\u0131nda gizl\u0259nmi\u015fdi. Yarm\u0259mm\u0259d bu m\u00fcbahis\u0259l\u0259rd\u0259 sa\u011f-salamat k\u0259narda qala bildiyi v\u0259 he\u00e7 bir fikir dem\u0259y\u0259 m\u0259cbur olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u015fad idi. Onun sual dolu g\u00f6zl\u0259ri gah \u015eirzada, gah N\u0259c\u0259f\u0259 bax\u0131r, ham\u0131dan \u00e7ox R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 dik\u0259lib dururdu v\u0259 sanki soru\u015furdu: \u201cN\u0259 buyurursan, n\u0259 qullu\u011fun var?\u201d Salman yast\u0131lanaraq k\u0259narda oturmu\u015fdu. Onun n\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fcn\u00fc he\u00e7 k\u0259s bilmirdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ac\u0131ql\u0131, p\u0259rt v\u0259 fikirli idi. Art\u0131q he\u00e7 k\u0259s\u0259 baxmadan g\u00f6zl\u0259rini hara is\u0259, qa\u00e7\u0131\u015fan uzaqlara zill\u0259mi\u015fdi. \u015eirzad is\u0259 ma\u015f\u0131n\u0131n at\u0131b-tutmas\u0131na baxmayaraq h\u0259r s\u0259hif\u0259sini \u0259zb\u0259rd\u0259n bildiyi kitab\u0131 varaqlay\u0131rd\u0131. K\u0259nd\u0259 qay\u0131dan kimi m\u0259hsuldarl\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259sinin kolxoz hey\u0259tind\u0259 m\u00fczakir\u0259 olunaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, fikr\u0259n bu m\u00fczakir\u0259y\u0259 haz\u0131rla\u015f\u0131rd\u0131.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi b\u00fct\u00fcn g\u00fcn \u0259rzind\u0259 i\u00e7\u0259risin\u0259 dolmu\u015f q\u0259z\u0259bd\u0259n \u015fi\u015fmi\u015fdi, bir s\u00f6z dem\u0259s\u0259, \u015eirzad\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 p\u00fcsk\u00fcr\u00fcb a\u00e7\u0131lmasa, \u00e7atlay\u0131b da\u011f\u0131lacaqd\u0131. Q\u0131z\u011f\u0131n ehtiraslar onun fikrini dumanlatm\u0131\u015fd\u0131. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 a\u011fl\u0131na g\u0259l\u0259n birinci s\u00f6z\u00fc dedi:\n\t- Adam qudur\u011fan olmaz, bala, partiya t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131 se\u00e7ildiyin bir h\u0259ft\u0259 deyil, yer\u0259-g\u00f6y\u0259 s\u0131\u011fm\u0131rsan!..    \n\tAy ki\u015fi, s\u0259h\u0259rd\u0259n bunu de ki, biz d\u0259 bil\u0259k d\u0259rdin n\u0259dir? \u2013 dey\u0259 \u015eirzad soyuqqanl\u0131qla cavab verdi. \u2013 Ancaq onu da bil ki, R\u00fcst\u0259m day\u0131, bel\u0259 s\u00f6zl\u0259rl\u0259 bizi qorxudub qaba\u011f\u0131m\u0131z\u0131 k\u0259sm\u0259k olmaz. S\u0259n\u0259 h\u00f6rm\u0259timiz \u00e7oxdur, ancaq bir i\u015f ki, ham\u0131m\u0131z\u0131n g\u00fcz\u0259ran\u0131 ondan as\u0131l\u0131d\u0131r, onu he\u00e7 k\u0259s\u0259 qurban ver\u0259 bilm\u0259rik!..\n\nYeddinci f\u0259sil\n\n1\n\n\tMa\u015f\u0131n k\u0259nd\u0259 gir\u0259nd\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi k\u00fcs\u00fcl\u00fc kimi oturmu\u015fdu. \u00dcz\u00fcn\u00fc \u015eirzaddan v\u0259 N\u0259c\u0259f komsomoldan yana tutmu\u015fdu. Onlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bel\u0259 unutma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Lakin buna nail ola bilmirdi. N\u0259 bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcns\u00fcn, ax\u0131rda fikri g\u0259lib onlar\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 dururdu. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u015eirzaddan v\u0259 N\u0259c\u0259f komsomoldan qorxmurdu. Ona el\u0259 g\u0259lirdi ki, camaat aras\u0131nda h\u00f6rm\u0259tl\u0259ri olsa da, i\u015fin ba\u015f\u0131na ke\u00e7\u0259c\u0259k halda deyill\u0259r. Rayonda onlar\u0131 tan\u0131yan yoxdur. R\u00fcst\u0259m ki\u015fini narahat ed\u0259n onlar\u0131n pis toxum s\u0259pm\u0259l\u0259ri idi, \u00fcz\u00fcn\u0259 a\u011f olmalar\u0131 idi. Bel\u0259 toxumlar c\u00fcc\u0259rib arta bil\u0259rdi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 onlar\u0131n a\u011fz\u0131n\u0131 b\u0259rk yummaq laz\u0131m idi. Qayda-qanunla, ustal\u0131qla el\u0259 t\u0131xaclamaq laz\u0131m idi ki, dill\u0259ri t\u0259rp\u0259n\u0259nd\u0259 \u201cb\u0259li, b\u0259li!\u201d v\u0259 \u201cba\u015f \u00fcst\u0259\u201dd\u0259n ba\u015fqa s\u00f6z tutmas\u0131n.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi b\u0259rk ac\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 hiss etdi. \u00dcr\u0259yi d\u0259 yan\u0131rd\u0131, t\u0259\u015fn\u0259q\u0259lb olmu\u015fdu. K\u00f6nl\u00fc \u00e7ay ist\u0259yirdi. Buna baxmayaraq ev\u0259 getm\u0259di, kolxoz idar\u0259sinin b\u00f6y\u00fck darvazas\u0131 a\u011fz\u0131nda ma\u015f\u0131ndan d\u00fc\u015fd\u00fc, yol yolda\u015flar\u0131 il\u0259 vidala\u015fmadan, ayr\u0131l\u0131b uzun v\u0259 geni\u015f h\u0259y\u0259t\u0259 girdi. Gir\u0259n kimi d\u0259 dayan\u0131b \u00fcr\u0259yind\u0259 oyna\u015fma\u011fa ba\u015flayan anla\u015f\u0131lmaz, q\u0259rib duy\u011fularla \u0259traf\u0131 s\u00fczd\u00fc: sol t\u0259r\u0259fd\u0259 kolxozun s\u0259kkiz otaqdan ibar\u0259t q\u0131rm\u0131z\u0131 k\u0259rpicd\u0259n tikilmi\u015f ikim\u0259rt\u0259b\u0259li, eyvanl\u0131-p\u0259nc\u0259r\u0259li binas\u0131 y\u00fcks\u0259lirdi. Binan\u0131n qaba\u011f\u0131nda balaca ba\u011f\u00e7a vard\u0131. H\u0259y\u0259tin o biri ba\u015f\u0131ndan kolxoz m\u0259hsullar\u0131n\u0131 v\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat al\u0259tl\u0259rini y\u0131\u011fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn birm\u0259rt\u0259b\u0259li bina g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc, bina \u00e7iy k\u0259rpicd\u0259n tikilmi\u015f v\u0259 a\u011fard\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bu binalara, bu geni\u015f h\u0259y\u0259t\u0259 sakit v\u0259 laqeyd baxa bilmirdi. Onlar\u0131 daxili bir q\u00fcrur hissi il\u0259 seyr etdikc\u0259 \u00fcr\u0259yi h\u0259m sevincl\u0259, h\u0259m d\u0259 ac\u0131 bir k\u0259d\u0259rl\u0259 dolurdu. Sevinirdi, \u00e7\u00fcnki ham\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fc tikdirmi\u015fdi. Ham\u0131s\u0131 \u00f6z z\u0259hm\u0259tinin m\u0259hsulu idi. K\u0259d\u0259rl\u0259nirdi, \u00e7\u00fcnki q\u0259dr-qiym\u0259tini bilm\u0259yib \u00fcz\u00fcn\u0259 a\u011f olma\u011fa ba\u015flayan cavanlar meydana \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131. O, kolxozu t\u0259hvil alanda bura bombo\u015f, \u00e7uxurlu-t\u0259p\u0259li bir \u00e7\u00f6ll\u00fck idi. O, zaman kolxoz idar\u0259si iki otaqdan ibar\u0259t k\u00f6hn\u0259 v\u0259 yan-y\u00f6r\u0259si s\u00f6k\u00fck bir binada yerl\u0259\u015firdi. Kolxoz mal-heyvan\u0131n\u0131 saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259rli bir t\u00f6vl\u0259 d\u0259 yox idi. K\u0259ndd\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat al\u0259tl\u0259ri yay-q\u0131\u015f u\u00e7uq-s\u00f6k\u00fck, qar-ya\u011f\u0131\u015f t\u00f6k\u00fcl\u0259n bir xarabal\u0131qda saxlan\u0131rd\u0131.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi o zaman s\u0259drliyi boynuna \u00e7\u0259kdi. \u00c7iynini t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 pozulmu\u015f bu kolxozun a\u011f\u0131r y\u00fck\u00fcn\u00fcn alt\u0131na verdi. \u018flb\u0259tt\u0259, tikinti i\u015fl\u0259rin\u0259 bird\u0259n ba\u015flaya bilm\u0259zdi. \u00c7\u00fcnki kolxozun iqtisadi v\u0259ziyy\u0259ti \u00e7ox a\u011f\u0131r idi. \u00dc\u00e7 il dalbadal he\u00e7 bir plan yerin\u0259 yetirilm\u0259mi\u015fdi. \u018fm\u0259kg\u00fcn\u00fcn\u0259 bir qram m\u0259hsul, bir manat pul verilm\u0259mi\u015fdi. Hesabat i\u015fl\u0259ri qar\u0131\u015f\u0131q sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. Mal-qaran\u0131n v\u0259 avadanl\u0131\u011f\u0131n d\u00fczg\u00fcn hesab\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 kimi, \u0259m\u0259kg\u00fcnl\u0259r v\u0259 m\u0259hsulun hesablanmas\u0131ndan ba\u015f a\u00e7maq da m\u00fcmk\u00fcn deyildi. X\u00fcsus\u0259n \u0259kin v\u0259 s\u0259pin, bec\u0259rm\u0259 v\u0259 y\u0131\u011f\u0131m i\u015fl\u0259ri poz\u011fun bir halda idi. M\u00f6hk\u0259m \u0259m\u0259k intizam\u0131ndan dan\u0131\u015fma\u011fa g\u0259lm\u0259zdi. O zaman kolxoz, k\u00f6hn\u0259l\u0259r demi\u015fk\u0259n, arvad hamam\u0131na ox\u015fay\u0131rd\u0131. A\u011f\u0131z dey\u0259ni qulaq e\u015fitmirdi. Aqrotexniki t\u0259dbirl\u0259rd\u0259n el\u0259-bel\u0259 g\u00f6rk\u0259m \u00fc\u00e7\u00fcn dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi birinci il b\u00fct\u00fcn fikrini \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 - kolxozun t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131 qald\u0131rmaq m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 verdi. Briqada v\u0259 manqalar\u0131 m\u00f6hk\u0259ml\u0259tdi. Hesabat i\u015fl\u0259rini qaydaya sald\u0131, m\u00f6hk\u0259m intizam yaratd\u0131. \u0130kinci il kolxoz b\u00fct\u00fcn planlar\u0131n\u0131 art\u0131qlamas\u0131 il\u0259 yerin\u0259 yetirdi. Borclar\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259di v\u0259 h\u0259r \u0259m\u0259kg\u00fcn\u00fcn\u0259  \u00fc\u00e7 kilo tax\u0131l paylad\u0131. Bu, bir bayram idi. Kolxoz\u00e7ular R\u00fcst\u0259m ki\u015fini \u0259ll\u0259ri \u00fcst\u00fcnd\u0259 g\u0259zdirm\u0259k ist\u0259yirdil\u0259r. Onda r\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00fcz\u00fcn\u00fc onlara tutub demi\u015fdi:\n\t- \u00dc\u00e7 kilo da m\u0259hsuldurmu? \u018fm\u0259kg\u00fcn\u00fcn\u0259 \u00fc\u00e7 kilodan dan\u0131\u015fanda adam utan\u0131r. Rusiyada kolxozlar var ki, \u0259m\u0259kg\u00fcn\u00fcn\u0259 iyirmi be\u015f kilo tax\u0131l b\u00f6l\u00fcrl\u0259r. G\u0259r\u0259k onlara \u00e7ataq!              \n\tOn be\u015f il \u0259vv\u0259l R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bel\u0259 i\u015fl\u0259yirdi. Bu binalar\u0131 da s\u0259drlik etdiyinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ili tikdirib ba\u015fa \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Dem\u0259k olar ki, onlar\u0131n layih\u0259sini d\u0259 \u00f6z\u00fc d\u00fcz\u0259ltmi\u015fdi. Ba\u015f ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131 da \u00f6z\u00fc etmi\u015fdi. O, zaman R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcr\u0259yind\u0259 on s\u0259kkiz ya\u015fl\u0131 bir cavan\u0131n e\u015fqi v\u0259 h\u0259v\u0259si vard\u0131. Yorulmaq bilmirdi. He\u00e7 bir \u00e7\u0259tinlikd\u0259n qorxmurdu. N\u0259d\u0259n yap\u0131\u015fsa m\u00fctl\u0259q ax\u0131ra apar\u0131b \u00e7\u0131xar\u0131rd\u0131. H\u0259m d\u0259 n\u0259 h\u0259v\u0259sl\u0259, n\u0259 ruhla apar\u0131rd\u0131!.. Sonra m\u00fcharib\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi kolxozu saz halda, yax\u015f\u0131ca v\u0259ziyy\u0259td\u0259 t\u0259hvil verib getdi. Lakin ne\u00e7\u0259 il sonra qay\u0131dark\u0259n yen\u0259 onu poz\u011fun bir halda g\u00f6rd\u00fc. Yen\u0259 qabaqk\u0131 kimi t\u0259s\u0259rr\u00fcfat da\u011f\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. \u00dcmumi g\u0259lir borclar\u0131, x\u0259rcl\u0259ri \u00f6d\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7atm\u0131rd\u0131. Torpaqlar\u0131n bir qismini duz basm\u0131\u015fd\u0131, a\u011faclar\u0131n \u00e7oxu qurumu\u015fdu, idar\u0259nin binas\u0131 dam\u0131rd\u0131, t\u00f6vl\u0259 u\u00e7mu\u015fdu, mal-heyvan\u0131n say\u0131 bir\u0259 iki azalm\u0131\u015fd\u0131. Kolxozda c\u0259mi \u00fc\u00e7 min ba\u015f qoyun, alt\u0131 y\u00fcz qaramal qalm\u0131\u015fd\u0131 ki, bunun da \u00e7oxu ar\u0131q-\u0259l\u0259ng\u0259 dana-dunadan, \u0259mc\u0259yi qarn\u0131na yap\u0131\u015fm\u0131\u015f q\u0131s\u0131r in\u0259kd\u0259n, yatanda zorla yerind\u0259n qalxan qab\u0131r\u011fas\u0131 \u00e7\u0131xm\u0131\u015f k\u0259ld\u0259n ibar\u0259t idi. Yeddi y\u00fcz t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259n bir kolxoz \u00fc\u00e7\u00fcn bu he\u00e7 n\u0259 idi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u0259kin\u00e7iliy\u0259 n\u0259z\u0259r salanda g\u00f6rd\u00fc ki, burada v\u0259ziyy\u0259t maldarl\u0131qdan da pisdir: kolxoz \u00fc\u00e7 y\u00fcz hektar pamb\u0131q, alt\u0131 y\u00fcz \u0259lli hektar tax\u0131l, on be\u015f hektar t\u0259r\u0259v\u0259z, otuz hektar yonca \u0259kmi\u015fdi.  C\u0259mi \u2013 doqquz y\u00fcz doxsan be\u015f! Halbuki akt \u00fczr\u0259 kolxozun aya\u011f\u0131nda d\u00f6rd min hektar torpaq vard\u0131. Son iki ild\u0259 kolxozun illik g\u0259liri haz\u0131rl\u0131q v\u0259 vergil\u0259ri \u00f6d\u0259mirdi, kolxozun haz\u0131rca borcu bir milyondan art\u0131q idi. Kolxozda h\u0259r k\u0259s \u00f6z hay\u0131nda idi, g\u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6z qap\u0131s\u0131na, \u00f6z in\u0259yin\u0259, \u00f6z ba\u011f\u00e7as\u0131na dikmi\u015fdi.\n\tK\u0259nd bir a\u011f\u0131zdan dedi ki, kolxozu d\u00fcz\u0259lts\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi d\u00fcz\u0259ld\u0259r. R\u00fcst\u0259m \u00f6z\u00fc d\u0259 sahibsiz qoyub getdiyi \u00f6vlad\u0131n\u0131 qay\u0131d\u0131b k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259 ba\u015fs\u0131z v\u0259 l\u00fct-\u00fcryan g\u00f6r\u0259n ata kimi \u00fcr\u0259kd\u0259n yan\u0131rd\u0131, yan\u0131rd\u0131 v\u0259 kolxozu qald\u0131rma\u011fa haz\u0131r idi. Onu raykoma \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131lar. Camaat\u0131n arzusunu dedil\u0259r. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr v\u0259 \u015fadl\u0131qla:\n\t- Camaat\u0131n etibar\u0131 m\u0259n\u0259 b\u0259sdir, h\u0259r \u015fey\u0259 haz\u0131ram! \u2013 dedi v\u0259 i\u015f\u0259 giri\u015fdi. \u0130\u00e7\u0259risind\u0259, lap d\u0259rinl\u0259rd\u0259 is\u0259 m\u00fct\u0259k\u0259bbir bir duy\u011fu oyand\u0131: m\u0259nsiz ke\u00e7in\u0259 bilmirl\u0259r! \u018fvv\u0259ll\u0259r R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bu duy\u011funu susdurub i\u015f\u0259 giri\u015fdi. Yava\u015f-yava\u015f kolxozu k\u0259sird\u0259n \u00e7\u0131xard\u0131, g\u0259tirib bu g\u00fcn\u0259 \u00e7atd\u0131rd\u0131.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u0259vv\u0259lc\u0259 etibarl\u0131, t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 bil\u0259n adamlar\u0131 ba\u015f\u0131na y\u0131\u011fd\u0131, onlardan kimini briqadir, kimini manqaba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 t\u0259yin etdi. Kolxoz\u00e7ularda i\u015f\u0259 h\u0259v\u0259s v\u0259 \u00fcmid oyatd\u0131.\n\t- Siz m\u0259n\u0259 \u201ch\u0259\u201d deyin, uzaqba\u015f\u0131 ikic\u0259 il\u0259 \u0259linizi \u00e7\u00f6r\u0259y\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131m!\n\tCamaat ona inand\u0131\u011f\u0131ndan \u201ch\u0259!\u201d dedi, dal\u0131nca getdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi el\u0259 birinci il \u0259kin sah\u0259sini bir yar\u0131m art\u0131rd\u0131. \u015eoranl\u0131qla m\u00fcbariz\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. C\u0131rr\u0131q, k\u00f6r-k\u00f6t\u00fck basm\u0131\u015f yerl\u0259ri t\u0259mizl\u0259m\u0259y\u0259 giri\u015fdi. Kolxoz \u00fc\u00e7\u00fcn kreditl\u0259 iki y\u00fcng\u00fcl traktor,ot\u00e7alan ma\u015f\u0131n v\u0259 sair\u0259 ald\u0131. Arat \u00fcst\u00fc y\u00fcng\u00fcl malan\u0131, bostan malas\u0131n\u0131 v\u0259 bu kimi y\u00fcng\u00fcl i\u015fl\u0259ri MTS-siz, \u00f6z q\u00fcvv\u0259si il\u0259 yerin\u0259 yetirdi. Bu da kolxozun m\u0259xaricini xeyli azaltd\u0131. \u201cG\u00f6r\u0259s\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u201cYeni h\u0259yat\u0131\u201d nec\u0259 dirild\u0259c\u0259k\u201d dey\u0259 maraqla gend\u0259n baxanlar:\n\t- Bax, t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u00e7\u0131 bel\u0259 olar, ki\u015fi q\u0259piyin d\u0259 yerini bilir! \u2013 dedil\u0259r.   \n\tN\u0259tic\u0259d\u0259 1950-ci ild\u0259 kolxozun pamb\u0131q \u0259kini yeddi y\u00fcz, tax\u0131l\u0131 min be\u015f y\u00fcz hektara \u00e7atd\u0131. Yaln\u0131z iyirmi hektar \u00fcz\u00fcm ba\u011f\u0131ndan yar\u0131mca milyon g\u0259lir g\u00f6t\u00fcrd\u00fc.\n\t\u201cYeni h\u0259yat\u201d\u0131n fermalar\u0131nda s\u0259kkiz min ba\u015f qoyun, min be\u015f y\u00fcz ba\u015f qaramal vard\u0131. \n\tB\u0259li, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi kolxozu diriltmi\u015fdi, \u00f6z \u0259m\u0259yi il\u0259 f\u0259xr etm\u0259y\u0259 haql\u0131 idi. Bunu g\u00f6r\u0259n rayon da, kolxoz\u00e7ular da ona \u201csa\u011f ol!\u201d dedil\u0259r. Onu misilsiz v\u0259 \u0259v\u0259zsiz bir s\u0259dr kimi qiym\u0259tl\u0259ndirib y\u00fcks\u0259k h\u00f6rm\u0259t v\u0259 etibara layiq bildil\u0259r. Ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 \u015f\u0259klini q\u0259zetl\u0259r\u0259 \u00e7\u0259kdil\u0259r, haqq\u0131nda yazd\u0131lar. M\u00fckafat verdil\u0259r, rayonda bir t\u0259nt\u0259n\u0259li iclas olmad\u0131 ki, R\u00fcst\u0259m ki\u015fini yuxar\u0131 ba\u015fda, r\u0259yas\u0259t  hey\u0259tind\u0259 oturtmas\u0131nlar. \u201cMisilsiz s\u0259dr, n\u00fcmun\u0259vi s\u0259dr!\u201ds\u00f6zl\u0259ri qula\u011f\u0131n\u0131 ox\u015fad\u0131. El\u0259 buradan da R\u00fcst\u0259m ki\u015finin b\u0259db\u0259xtliyi ba\u015flad\u0131. O \u00f6z\u00fc \u00f6z g\u00f6z\u00fcn\u0259 \u0259v\u0259zsiz v\u0259 misilsiz bir adam kimi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Ona el\u0259 g\u0259ldi ki, n\u0259inki kolxozda, h\u0259tta rayonda ham\u0131dan ucada  durur, ham\u0131dan layiqlidir.\n\tSon ill\u0259r R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00f6yr\u0259nmi\u015fdi ki, ham\u0131 ona pey\u011f\u0259mb\u0259r kimi baxs\u0131n, h\u0259r s\u00f6z\u00fcn\u00fc bir h\u00f6km kimi q\u0259bul etsin. Ba\u015fqa c\u00fcr ki, ola bilm\u0259z! Bu hissl\u0259r onda a\u011fayana h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r do\u011furdu. Yum\u015faq v\u0259 m\u00fclayim s\u0259si d\u0259yi\u015fdi, h\u00f6km\u00fc and\u0131ran ifad\u0259l\u0259r \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259ldi. Paltosunu tutanlara, \u00e7ubu\u011funu al\u0131\u015fd\u0131ranlara ehtiyac hiss etdi. Hiss ed\u0259n kimi d\u0259 bel\u0259l\u0259ri onu d\u00f6vr\u0259y\u0259 ald\u0131lar. Onlar\u0131n aras\u0131nda Salman v\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d birincilik g\u00f6st\u0259rdil\u0259r. F\u0131rf\u0131ra kimi s\u0259drin ba\u015f\u0131na f\u0131rland\u0131lar. Onlar f\u0131rland\u0131qca da \u015eirzad kimil\u0259rin h\u0259r\u0259k\u0259ti R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 anla\u015f\u0131lmaz g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Naraz\u0131l\u0131qlar\u0131n\u0131n \u0259sil s\u0259b\u0259bini tapma\u011fa c\u0259hd ets\u0259 d\u0259 tapa bilmir, onlar\u0131 g\u00fcnahkar g\u00f6r\u00fcrd\u00fc: \u201cM\u0259g\u0259r g\u00f6rm\u00fcrl\u0259r ki, n\u0259 gec\u0259m var, n\u0259 g\u00fcnd\u00fcz\u00fcm. \u00d6ld\u00fcy\u00fcm-qald\u0131\u011f\u0131m camaatd\u0131r, daha n\u0259 ist\u0259yirl\u0259r?..\u201d\n\tBununla bel\u0259, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi i\u00e7\u0259risind\u0259 n\u0259yins\u0259 yand\u0131\u011f\u0131n\u0131 hiss edirdi. Sanki harada is\u0259, hans\u0131 bir s\u0259hv\u0259 is\u0259 yol vermi\u015fdi: \u201cB\u0259lk\u0259 nahaq m\u00fcbahis\u0259 edir\u0259m? B\u0259lk\u0259 do\u011frudan da m\u0259hsuldarl\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 haqs\u0131zam?\u201d dey\u0259n bir sual onu i\u00e7\u0259rid\u0259n yem\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rd\u0131. \u201cB\u0259s nec\u0259 etm\u0259li, bu s\u0259hvi n\u0259 t\u0259h\u0259r d\u00fcz\u0259ltm\u0259li?\u201d Xudbinlik bu \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259ri bo\u011fduqca \u015eirzad kimi uca ba\u015fl\u0131 adamlar\u0131n s\u00f6z\u00fc ona m\u0259nas\u0131z g\u0259lirdi. \u201cG\u00f6r bir m\u0259n\u0259 n\u0259 deyirl\u0259r: R\u00fcst\u0259m ki\u015fi, s\u0259n bizi dala \u00e7\u0259kirs\u0259n, ir\u0259li getm\u0259y\u0259 qoymursan! \u00d6z ba\u015f\u0131n\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn, bunlar ham\u0131s\u0131 bo\u015fbo\u011fazl\u0131qd\u0131r... Bunlar\u0131n \u0259sil m\u0259nas\u0131 budur ki, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi, z\u0259hm\u0259t \u00e7\u0259k, yoldan \u00e7\u0131x, stolu bo\u015falt, be\u00e7\u0259l\u0259r xoruz olub!\u201d Bunu a\u00e7\u0131q dem\u0259s\u0259l\u0259r d\u0259 s\u00f6zl\u0259rind\u0259n bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r. Kolxozun ir\u0259lil\u0259m\u0259sin\u0259 mane oldu\u011funu lap \u015fapalaq kimi \u00fcz\u00fcn\u0259 \u00e7\u0131rpm\u0131\u015fd\u0131lar. Bu s\u00f6zl\u0259r R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 ac\u0131 g\u0259ldiyi q\u0259d\u0259r d\u0259 anla\u015f\u0131lmaz idi, onu incidirdi, t\u0259hqir edirdi. \u201cNec\u0259 y\u0259ni ir\u0259lil\u0259m\u0259y\u0259 mane olursan?! M\u0259g\u0259r kolxozu dirild\u0259n m\u0259n deyil\u0259m? M\u0259g\u0259r kolxoz m\u0259nim \u00e7iyinl\u0259rimd\u0259 durmur? M\u0259g\u0259r b\u00fct\u00fcn bu q\u0131zyet\u0259rl\u0259ri, n\u0259c\u0259fl\u0259ri (demaqoqlu\u011funa baxmayaraq), \u015firzadlar\u0131 t\u0259rbiy\u0259 ed\u0259n m\u0259n deyil\u0259m? B\u0259s z\u0259hm\u0259tim \u0259v\u0259zin\u0259 bu da onlar\u0131n sa\u011foludur?!\u201d\n\tBel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckc\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259xsi xidm\u0259tl\u0259ri, g\u00f6rd\u00fcy\u00fc i\u015fl\u0259r, e\u015fitmi\u015f oldu\u011fu t\u0259rifl\u0259r yenid\u0259n g\u00f6zl\u0259rind\u0259 canlan\u0131r, qulaqlar\u0131nda s\u0259sl\u0259nirdi. H\u0259tta \u015f\u0259klini birinci s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7ap etmi\u015f q\u0259zetl\u0259ri bel\u0259 xat\u0131rlay\u0131rd\u0131. \u015e\u0259klin alt\u0131nda R\u00fcst\u0259m ki\u015finin ad\u0131 il\u0259 iki s\u00fctunluq yaz\u0131 da \u00e7ap etmi\u015fdil\u0259r. Do\u011frudur, bu yaz\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fc yazmam\u0131\u015fd\u0131, a\u011f ip\u0259k  k\u00f6yn\u0259yinin yaxas\u0131 a\u00e7\u0131q olan cavan bir o\u011flan idar\u0259d\u0259 \u00e7ay i\u00e7\u0259-i\u00e7\u0259 q\u0131rx be\u015f d\u0259qiq\u0259 onunla s\u00f6hb\u0259t etmi\u015f, sabah\u0131s\u0131 n\u0259 is\u0259 g\u0259tirib oxumu\u015fdu. O da etinas\u0131z bir halda q\u0259l\u0259mi g\u00f6t\u00fcr\u00fcb alt\u0131ndan qol \u00e7\u0259kmi\u015fdi. Bu yaz\u0131dan xatirind\u0259 he\u00e7 bir \u015fey qalmam\u0131\u015fd\u0131, el\u0259 qol \u00e7\u0259kdiyi d\u0259qiq\u0259c\u0259d\u0259 unutmu\u015fdu. Yad\u0131nda qalan, N\u0259c\u0259f komsomol dediyi kimi, ancaq t\u0259rifl\u0259r, t\u0259rifl\u0259r v\u0259 yen\u0259 t\u0259rifl\u0259r idi. Ba\u015fqa bir \u015fey xat\u0131rlam\u0131rd\u0131. H\u0259tta zaman ke\u00e7dikc\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bu t\u0259rifl\u0259r\u0259 adi, qanuni bir \u015fey kimi al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259r \u00fc\u00e7-d\u00f6rd ayda, h\u0259r k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 kampaniyas\u0131n\u0131n ax\u0131r\u0131nda bir t\u0259rifl\u0259nm\u0259k onun cir\u0259si idi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00f6z\u00fc d\u0259 bilm\u0259d\u0259n bu cir\u0259y\u0259 al\u0131\u015fd\u0131, no\u011fula \u00f6yr\u0259nib \u0259l\u0259 baxan u\u015faqlar kimi iclaslarda g\u00f6z\u00fcn\u00fc dan\u0131\u015fanlar\u0131n a\u011fz\u0131na dik\u0259r, t\u0259rif g\u00f6zl\u0259rdi. T\u0259rif g\u0259lm\u0259y\u0259nd\u0259 oturdu\u011fu yerd\u0259 \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 q\u0131zarma\u011fa, bozarma\u011fa, p\u0259rt olma\u011fa ba\u015flard\u0131, \u00fcr\u0259yinin s\u0131x\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 hiss ed\u0259rdi. \u0130ndi dal\u011fa-dal\u011fa qalxaraq, i\u00e7\u0259risini  yey\u0259n bu a\u011fr\u0131larla \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201d kolxozundan geri qay\u0131tm\u0131\u015fd\u0131. Qocald\u0131\u011f\u0131, q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u00fck\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir zamanda \u0259m\u0259yini yer\u0259 vuran, xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 xor baxan g\u0259ncl\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fmaq ona \u00e7ox a\u011f\u0131r g\u0259lirdi. \u201cCamaat\u0131n d\u0259rdini-ehtiyac\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcrl\u0259r, ad \u00e7\u0131xarmaq, birinci c\u0259rg\u0259d\u0259 durmaq h\u0259v\u0259si il\u0259 ya\u015fay\u0131rlar. Biz d\u0259 cavan olmu\u015fuq. Bizim d\u0259 qan\u0131m\u0131z isti olub, amma he\u00e7 vaxt \u015f\u00f6hr\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015f g\u00f6rm\u0259mi\u015fik. \u0130\u015fin \u00f6z\u00fc bizi ruhland\u0131r\u0131b, bizd\u0259n qabaqda duranlara h\u00f6rm\u0259tsizlik el\u0259m\u0259mi\u015fik. Xalq \u00fc\u00e7\u00fcn, camaat \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259ld\u0259n-ayaqdan getmi\u015fik\u201d. Bu etiqad R\u00fcst\u0259m ki\u015finin q\u0259tiyy\u0259tini art\u0131rd\u0131: \u201cG\u00f6rs\u0259m ki, kolxoz\u00e7unun \u00e7\u00f6r\u0259yi bir qram azalacaq, bir t\u0259dbir\u0259 \u0259l atmaram, ist\u0259yir b\u00fct\u00fcn rayon q\u0131\u015fq\u0131rs\u0131n!\u201d\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 el\u0259 g\u0259lirdi ki, t\u0259cr\u00fcb\u0259li, d\u00fcnya g\u00f6rm\u00fc\u015f kolxoz\u00e7ular\u0131n ham\u0131s\u0131 dal\u0131nda da\u011f kimi durmu\u015fdur, camaat yax\u015f\u0131 bilir ki, kim onun \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcr\u0259kd\u0259n yan\u0131r, kim s\u00f6zd\u0259n tonqal qalay\u0131r!\n\tBu fikirl\u0259r d\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcr\u0259yini sakit ed\u0259 bilm\u0259di. O n\u0259inki qocalardan, h\u0259tta g\u0259nc n\u0259sild\u0259n d\u0259 n\u0259hay\u0259tsiz bir h\u00f6rm\u0259t v\u0259 minn\u0259tdarl\u0131q g\u00f6zl\u0259yirdi, bu arzu v\u0259 h\u0259v\u0259sl\u0259 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn \u0259n yax\u015f\u0131 ill\u0259rini kolxoza vermi\u015fdi. Bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckc\u0259 \u00fcr\u0259yi k\u00f6yr\u0259lirdi, z\u0259hm\u0259tinin havay\u0131 getm\u0259diyini bildir\u0259n binalara baxaraq t\u0259skinlik tapma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131.\n\t- Ax\u0131, s\u0259ni m\u0259n tikmi\u015f\u0259m, \u00f6z \u0259liml\u0259 bin\u00f6vr\u0259n\u0259 da\u015f qoymu\u015fam, el\u0259dirmi? \u015eahid olursanm\u0131? \u2013 dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ikim\u0259rt\u0259b\u0259li binan\u0131n k\u0259rpic s\u00fctunundan tutdu.\n\t- El\u0259dir, b\u00f6y\u00fck s\u0259dr, el\u0259dir! \u2013 dey\u0259 s\u00fctin dill\u0259ndi.             \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi x\u0259yaldan ayr\u0131laraq, heyrt\u0259l\u0259 geri \u00e7\u0259kildi.\n\t- Kims\u0259n? N\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rsan? \u2013 dey\u0259 ax\u015fam qaranl\u0131\u011f\u0131na m\u00fcraci\u0259t etdi.\n\t- Sizin k\u00f6lg\u0259niz\u0259m, qiyam\u0259t\u0259 q\u0259d\u0259r qullu\u011funuzda durmu\u015fam, h\u0259qiq\u0259ti t\u0259sdiq edir\u0259m, - dey\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d s\u00fctunun dal\u0131ndan \u00e7\u0131xd\u0131.\n\t- S\u0259n bura n\u0259 vaxt g\u0259ldin?!\n\tYarm\u0259mm\u0259d g\u00fcld\u00fc:\n\t- Siz qap\u0131n\u0131n a\u011fz\u0131nda durub fikr\u0259 getmi\u015fdiniz. Yava\u015fca ke\u00e7ib g\u0259ldim. Fikirl\u0259rinizi da\u011f\u0131tmaq ist\u0259m\u0259dim.\n\t- Get evin\u0259, bir tik\u0259 \u00e7\u00f6r\u0259k ye, ay yassar, sonra g\u0259l\u0259rs\u0259n. M\u0259n MTS-\u0259 z\u0259ng ed\u0259c\u0259y\u0259m. G\u00f6r\u00fcm \u0259lav\u0259 traktor yola sal\u0131blarm\u0131. S\u0259n get! Quyruq kimi n\u0259 ba\u011flanm\u0131san dal\u0131ma!\n\t- Bu n\u0259 s\u00f6zd\u00fcr, b\u00f6y\u00fck s\u0259dr! Nec\u0259 ola bil\u0259r ki, siz idar\u0259d\u0259 oturas\u0131n\u0131z, m\u0259n gedib \u00e7\u00f6r\u0259k yey\u0259m? Ba\u011f\u0131rsaqlar\u0131m bir-birin\u0259 dola\u015fsa da bu q\u0259l\u0259ti el\u0259m\u0259r\u0259m.\n\tHaz\u0131rda ba\u015fqalar\u0131n\u0131n n\u0259zar\u0259ti v\u0259 bax\u0131\u015f\u0131ndan k\u0259nar oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn yaltaq t\u0259bi\u0259tin\u0259 tam azadl\u0131q vermi\u015f Yarm\u0259mm\u0259din dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131, h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri n\u0259 q\u0259d\u0259r iyr\u0259nc olsa da, R\u00fcst\u0259m ki\u015finin  can\u0131na yat\u0131td\u0131, \u00fcr\u0259yini ox\u015fay\u0131rd\u0131. \u0130ndi o sanki s\u0259h\u0259rki adam deyildi. Yarm\u0259mm\u0259din sad\u0259 bir h\u0259r\u0259k\u0259tind\u0259n iyr\u0259nib \u00fcz\u00fcn\u00fc yana \u00e7evir\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015fi deyildi. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259 onu dan\u0131\u015fd\u0131rsan dey\u0259r ki, yaltaqlardan z\u0259hl\u0259m gedir, g\u0259r\u0259k adam yalta\u011f\u0131 yax\u0131n\u0131na qoymas\u0131n! He\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, o bunu \u00fcr\u0259kd\u0259n v\u0259 s\u0259mimi dey\u0259r, eyni zamanda n\u0259 Salman\u0131, n\u0259 d\u0259 Yarm\u0259mm\u0259di \u00f6z\u00fcnd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131ra bilm\u0259z. \u0130ndi d\u0259 Yarm\u0259mm\u0259din idar\u0259d\u0259 qalmas\u0131na raz\u0131 olub ota\u011fa ke\u00e7di. MTS-\u0259 z\u0259ng etdi.\n\t- Allo... Emteesi ist\u0259yir\u0259m, a bala!\n\tTelefon ara verm\u0259d\u0259n z\u0259ng \u00e7ald\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi stoldan bir az aral\u0131 \u0259l-\u0259l \u00fcstd\u0259 qullu\u011fa haz\u0131r duraraq g\u00f6zl\u0259rini \u00fcz\u00fcn\u0259 dikmi\u015f Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 baxd\u0131 v\u0259 telefonun d\u0259st\u0259yini qula\u011f\u0131ndan aralay\u0131b dedi:\n\t- El\u0259 bil ki, po\u00e7t m\u00fcdiri d\u0259d\u0259sin\u0259 toy el\u0259yir. Zurna-qaval s\u0259si bir-birin\u0259 qar\u0131\u015f\u0131b.\n\t- N\u0259 zurna-qaval? \u2013 dey\u0259 bird\u0259n telefonda nazik bir q\u0131z s\u0259si e\u015fidildi.\n\t- Ay q\u0131z, salam! Zurna-qaval ist\u0259mir\u0259m, bir m\u00fcdiri \u00e7a\u011f\u0131r g\u00f6r\u00fcm..\n\tKatib\u0259 m\u00fcdirin qay\u0131tmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259dikd\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u015e\u0259r\u0259fo\u011flunu ist\u0259di. Q\u0131z: \u201cbu saat \u00e7a\u011f\u0131r\u0131m\u201d, dedi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi g\u00f6zl\u0259diyi halda Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 dedi:\n\t- \u018f-\u0259, m\u0131xm\u0259mm\u0259d, n\u0259 durmusan q\u0259l\u0259m\u0259 a\u011fac kimi, ke\u00e7ib otursana.\n\t- T\u0259rbiy\u0259m yol vermir, b\u00f6y\u00fck s\u0259dr, s\u0259n dura-dura m\u0259n oturam, - deyib Yarm\u0259mm\u0259d q\u0131m\u0131\u015fdd\u0131.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi ona n\u0259 is\u0259 dem\u0259k ist\u0259rk\u0259n \u015e\u0259r\u0259fo\u011flunun s\u0259sini e\u015fidib diqq\u0259tl\u0259 qulaq asd\u0131:\n\t- Salam, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi. Ay ki\u015fi, bu n\u0259 i\u015fdir, d\u00fcn\u0259n niy\u0259 K\u0259rimin traktoru i\u015fl\u0259m\u0259yib? \u00d6z\u00fcn d\u0259 h\u0259l\u0259 yeni traktor ist\u0259yirs\u0259n? Birini saxlaya bilmirs\u0259n, ikincisini bar\u0131 ist\u0259m\u0259. \u2013 \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu R\u00fcst\u0259m ki\u015fini el\u0259 bil ki, avtomat g\u00fcll\u0259sin\u0259 tutmu\u015fdu. A\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7ma\u011fa qoymurdu. Dalbadal q\u0131nay\u0131rd\u0131: - \u0130\u015fin bu q\u0131z\u011f\u0131n vaxt\u0131nda traktorun traktorun bo\u015f dayanmas\u0131 cinay\u0259tdir. Bel\u0259 s\u0259hl\u0259nkarl\u0131\u011f\u0131 s\u0259nd\u0259n g\u00f6zl\u0259m\u0259zdim.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi onun s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sm\u0259di. \u00c7\u00fcnki d\u00fcn\u0259n traktorun i\u015fl\u0259m\u0259diyind\u0259n x\u0259b\u0259rsiz idi. \u015e\u0259r\u0259fo\u011fluna n\u0259 cavab ver\u0259c\u0259yini bilmirdi, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 bir qula\u011f\u0131 telefonda oldu\u011fu halda \u00fcz\u00fcn\u00fc yana \u2013 Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 t\u0259r\u0259f \u00e7evirdi, di\u015fini q\u0131c\u0131b p\u0131\u00e7\u0131lt\u0131 il\u0259 soru\u015fdu:\n\t- M\u0259g\u0259r d\u00fcn\u0259n K\u0259rimin traktoru i\u015fl\u0259m\u0259yib?\n\tYarm\u0259mm\u0259d q\u0259ddini bir az da d\u00fcz\u0259ltdi:\n\t- B\u0259li! \u0130\u015fl\u0259m\u0259yib!\n\t- Z\u0259hrimar b\u0259li, \u00e7or b\u0259li! Niy\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259yib?\n\tYarm\u0259mm\u0259d sarald\u0131:\n\t- K\u0259nd\u0259, \u00e7\u00f6r\u0259k dal\u0131nca g\u0259lmi\u015fdi, b\u00f6y\u00fck s\u0259dr.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin r\u0259ngi d\u0259yi\u015fdi, t\u00fcp\u00fcrd\u00fc:\n\t- Sizin atan\u0131za l\u0259n\u0259t! \u018f-\u0259-\u0259, dem\u0259mi\u015fdim traktor\u00e7unun \u00e7\u00f6r\u0259yini bir g\u00fcn \u0259vv\u0259l g\u00f6nd\u0259rin! \n\tYarm\u0259mm\u0259din dili dola\u015fd\u0131:\n\t- M\u0259n briqadir\u0259...\n\t- S\u0259ni azar vursun! \u2013 deyib R\u00fcst\u0259m ki\u015fi onun s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sdi. \u2013 Siz\u0259 bir tik\u0259 etibar yoxdur.\n\t\u015e\u0259r\u0259fo\u011flu t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259 soru\u015fdu:\n\t- Ay ki\u015fi, kim\u0259 etibar yoxdur, biz\u0259, ya siz\u0259?\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 \u00e7\u0259p-\u00e7\u0259p bax\u0131b telefonun d\u0259st\u0259yini qula\u011f\u0131na s\u0131xd\u0131. \n\t- S\u0259nn\u0259n deyil\u0259m, yolda\u015f \u015e\u0259r\u0259f. Bizim buradak\u0131 yek\u0259ba\u015flarnanam. Arxay\u0131n ol, bir d\u0259 bel\u0259 \u015feyl\u0259r\u0259 yol verm\u0259rik. Ham\u0131s\u0131na \u00f6z\u00fcm ba\u015f \u00e7\u0259k\u0259r\u0259m. Traktor\u00e7ular\u0131n \u00e7\u00f6r\u0259kl\u0259rini d\u0259 \u00f6z\u00fcm apararam. (R\u00fcst\u0259m ki\u015fi t\u0259n\u0259li g\u00f6zl\u0259rl\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 baxd\u0131. Yarm\u0259mm\u0259d ba\u015f\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 sald\u0131.) Can\u0131m \u00e7\u0131xar apararam! M\u0259nim b\u0259db\u0259xtliyimdir, bir d\u0259qiq\u0259 \u0259limi \u00fcst\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0259kdim, i\u015f yat\u0131r. Yox, yox, he\u00e7 k\u0259s\u0259 tap\u015f\u0131rmayaca\u011fam. \u00d6z\u00fcm \u00f6z \u0259liml\u0259 aparaca\u011fam. \u0130kinci traktor havaxt g\u0259lir? Sabah g\u00f6zl\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m. Sa\u011f ol!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi d\u0259st\u0259yi yerin\u0259 asd\u0131 v\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 d\u00f6nd\u00fc. Yarm\u0259mm\u0259d q\u0259ddini komandir qaba\u011f\u0131ndak\u0131 \u0259sg\u0259r kimi \u015fax tuta bilm\u0259yib, g\u00fcnahkar v\u0259ziyy\u0259td\u0259 b\u00fcz\u00fc\u015f\u0259r\u0259k durmu\u015fdu.\n\t- B\u0259s adama etibar el\u0259y\u0259nd\u0259 bel\u0259 cavab ver\u0259r? Sa\u011f ol, \u00e7ox sa\u011f ol! B\u00f6y\u00fck s\u0259dr, b\u00f6y\u00fck s\u0259dr! Ham\u0131s\u0131 f\u0131r\u0131ldaqd\u0131r. Ham\u0131s\u0131 bo\u011fazdan yuxar\u0131d\u0131r. Boynunun ard\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259nd\u0259 hesabdarl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u0259rs\u0259n! \u2013 deyib hirsli qap\u0131dan \u00e7\u0131xd\u0131 v\u0259 pill\u0259l\u0259ri a\u015fa\u011f\u0131 endi.\n\tLakin ikic\u0259 add\u0131m atmam\u0131\u015fd\u0131 ki, h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259 olmayan Yarm\u0259mm\u0259d g\u00fcnahkar v\u0259 qorxudan titr\u0259y\u0259n s\u0259sl\u0259 onu \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131:\n\t- Rayondan z\u0259ng edirl\u0259r. \n\tR\u00fcst\u0259m \u201c\u0259l \u00e7\u0259km\u0259zl\u0259r ki, - deyib d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc, - yen\u0259 g\u00f6r\u0259s\u0259n n\u0259 m\u0259lumat ist\u0259yirl\u0259r. Yaz a\u00e7\u0131ld\u0131, d\u0259ft\u0259rxanalar q\u0131z\u0131\u015facaq\u201d. D\u0259st\u0259yi g\u00f6t\u00fcr\u00fcb \u015e\u0259r\u0259fo\u011flunun s\u0259sini e\u015fitdikd\u0259 yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131. \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu istehza il\u0259 soru\u015fdu:\n\t- Ay R\u00fcst\u0259m ki\u015fi, sar\u0131 torpaqdak\u0131 traktor\u00e7unudam\u0131 s\u0259nd\u0259n x\u0259b\u0259rsiz geri g\u00f6nd\u0259ribl\u0259r?\n\tM\u0259s\u0259l\u0259nin n\u0259 yerd\u0259 oldu\u011funu yax\u015f\u0131 bil\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bu d\u0259f\u0259 dostuna bir az m\u00f6hk\u0259m cavab verdi:\n\t- Yox, onu m\u0259n demi\u015f\u0259m. Siz d\u0259 az bilmirsiniz  ha, ay yolda\u015f! Orada qar\u011f\u0131dal\u0131 \u0259k\u0259c\u0259y\u0259m. Malas\u0131n kolxozun  DT-14 traktoru il\u0259 \u00e7\u0259k\u0259c\u0259yik. Y\u00fcng\u00fcl i\u015fdir, MTS-i  nahaq yer\u0259 m\u0259hsulumuza \u015f\u0259rik etm\u0259k ist\u0259mirik.\n\t- H\u0259r \u015feyd\u0259 fikriniz bel\u0259 i\u015fl\u0259s\u0259 yaman olmaz, - deyib \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu s\u00f6hb\u0259ti qurtard\u0131qda R\u00fcst\u0259m ki\u015fi otaqdan \u00e7\u0131xd\u0131. M\u0259scid qap\u0131s\u0131ndak\u0131 dil\u0259n\u00e7i kimi \u0259li qoynunda onu g\u00f6zl\u0259y\u0259n Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 \u00f6t\u0259ri nifr\u0259tamiz bir n\u0259z\u0259r sal\u0131b, dal\u0131na da baxmadan ev\u0259 getdi.\n\tYarm\u0259mm\u0259d h\u0259l\u0259 n\u0259 cavab ver\u0259c\u0259yini m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259diyi halda, \u201cb\u00f6y\u00fck s\u0259dr, b\u00f6y\u00fck s\u0259dr!\u201d dey\u0259-dey\u0259 x\u0131rda, lakin iti add\u0131mlarla onun dal\u0131nca qa\u00e7d\u0131. H\u0259y\u0259t qap\u0131s\u0131na q\u0259d\u0259r getdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi d\u00f6n\u00fcb dal\u0131na da baxmad\u0131. Yarm\u0259mm\u0259d iki ot tayas\u0131n\u0131n aras\u0131nda t\u0259r\u0259dd\u00fcd i\u00e7\u0259risind\u0259 qal\u0131b, ac\u0131ndan \u00f6l\u0259n uzunqulaq kimi h\u0259y\u0259tin ortas\u0131nda durdu, n\u0259 qaba\u011fa getm\u0259y\u0259 c\u0259sar\u0259t etdi, n\u0259 d\u0259 dala s\u00f6n\u0259 bildi.\n\n\n\tS\u0259kin\u0259 ev\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fid\u0259n d\u0259 gec qay\u0131td\u0131. \u00c7\u00f6l i\u015find\u0259n sonra manqaba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 onlar\u0131 y\u0131\u011f\u0131b s\u00f6hb\u0259t etmi\u015f, qar\u015f\u0131dak\u0131 v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n dan\u0131\u015fm\u0131\u015f, h\u0259r\u0259sinin n\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fc il\u0259 maraqlanm\u0131\u015fd\u0131. \u00c7ox sad\u0259 v\u0259 t\u0259bii olan bu s\u00f6hb\u0259t uzand\u0131\u011f\u0131ndan vaxt tez ke\u00e7mi\u015fdi. S\u0259kin\u0259 h\u0259l\u0259 astanadan R\u00fcst\u0259min fikirli oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fc, lakin s\u0259b\u0259bini soru\u015fmad\u0131: ! \u201cQ\u0131z\u0131l Bayraq\u201ddak\u0131 m\u00fcbahis\u0259l\u0259r k\u0259nd\u0259 yay\u0131lm\u0131\u015f, onun da qula\u011f\u0131na \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. O, \u00fcr\u0259yind\u0259 \u0259rini xeyli danlam\u0131\u015fd\u0131: \u201cAx\u0131 niy\u0259 h\u0259r \u015feyi b\u0259rk\u0259 sal\u0131rsan, camaat yax\u015f\u0131 s\u00f6z deyir, qulaq as, nahaq yer\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc \u0259ld\u0259n salma\u201d, deyib d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fc. G\u0259lib onunla \u00fcz-\u00fcz\u0259 oturanda da \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsus yum\u015faq v\u0259 ehtiyatl\u0131 bir \u0259da il\u0259:\n\t- A ki\u015fi, - dedi, - e\u015fitmi\u015f\u0259m orda da c\u0259ngi-cidal a\u00e7m\u0131s\u0131n\u0131z. \u0130\u015fin qurtar\u0131b m\u0259g\u0259r? s\u0259n ki h\u0259mi\u015f\u0259 boynuna ham\u0131dan \u00e7ox y\u00fck g\u00f6t\u00fcrm\u00fcs\u0259n, indi n\u0259 oldu bel\u0259?\t  \n\tHirsi-havas\u0131 soyuyub sakit d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckc\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00f6z\u00fc d\u0259 pe\u015fman\u00e7\u0131l\u0131q \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rd\u0131: \u201cAl\u0259m\u0259 yay\u0131lacaq ki, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi 23, Qara K\u0259r\u0259m o\u011flu 25 t\u0259r\u0259fdar\u0131d\u0131r. \u0130\u015fin k\u00f6k\u00fcn\u0259 varan olmayacaq, ham\u0131 bu r\u0259q\u0259ml\u0259ri tutub duracaq, ham\u0131 bir a\u011f\u0131zdan dey\u0259c\u0259k: - 23 \u2013 25!\u201d S\u0259kin\u0259nin s\u00f6zl\u0259ri R\u00fcst\u0259m ki\u015finin bu fikirl\u0259rini bir az da artlrd\u0131. Lakin yen\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc aya\u011fa verm\u0259di, xeyli d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb h\u0259m izz\u0259t-n\u0259fsini saxlayan, h\u0259m d\u0259 Qara K\u0259r\u0259m o\u011flundan \u00fcst\u00fcn oldu\u011funu g\u00f6st\u0259r\u0259n bir \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu tapd\u0131:\n\t- Bilirs\u0259n, arvad, m\u0259n el\u0259 \u0259vv\u0259lki m\u0259n\u0259m. Qorxub el\u0259m\u0259. \u0130dar\u0259nin q\u0259rar\u0131 iyirmi \u00fc\u00e7 idi. M\u0259n d\u0259 onu ke\u00e7irdim. Bu g\u00fcn-sabah hey\u0259ti y\u0131\u011f\u0131b qara t\u0131sba\u011fan\u0131n ac\u0131\u011f\u0131na iyirmi yeddi ke\u015fir\u0259c\u0259y\u0259m. H\u0259m s\u0259n dey\u0259n kimi camaat\u0131n r\u0259yin\u0259 h\u00f6rm\u0259t etmi\u015f olaram, h\u0259m d\u0259 daha y\u00fcks\u0259k m\u0259hsuldarl\u0131q u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 ba\u015flaram. Nec\u0259dir?\n\tYax\u015f\u0131d\u0131r, ancaq c\u0259ngi-cidals\u0131z da olard\u0131, - deyib S\u0259kin\u0259 \u0259rinin izz\u0259t-n\u0259fsi ucundan nec\u0259 \u00e7oxbilmi\u015fliy\u0259 \u0259l atd\u0131\u011f\u0131na g\u00fcld\u00fc.\n\n\n2\n\n\tM\u00fcavin m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin t\u0259r\u0259dd\u00fcd ke\u00e7irdiyini hiss ed\u0259n Salman\u0131 \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201ddak\u0131 m\u00fcbahis\u0259 \u00e7ox sevindird. \u015eirzadla s\u0259drin \u0259laq\u0259si g\u0259rginl\u0259\u015fdikc\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259nin \u00f6z xeyrin\u0259 h\u0259ll olunaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Lakin n\u0259 vaxt, bir aya, be\u015f aya m\u0259lum deyildi. Salman\u0131n is\u0259 oturub g\u00f6zl\u0259m\u0259y\u0259 s\u0259bri g\u0259lmirdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 k\u0259nardan t\u0259zyiq etm\u0259k laz\u0131m idi. Bi bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nd\u0259 v\u0259 x\u0259yal\u0259n rayona t\u0259r\u0259f bax\u0131b orada \u00f6z\u00fcn\u0259 dayaq axtaranda K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f g\u0259lib g\u00f6z\u00fcn\u00fcn qaba\u011f\u0131nda durdu: \u201cYax\u015f\u0131 tapm\u0131\u015fam. Doda\u011f\u0131n\u0131 birc\u0259 d\u0259f\u0259 t\u0259rp\u0259ds\u0259, b\u0259simdir, oldum m\u00fcavin\u201d.\n\tBu fikirl\u0259 Salman k\u0259ndd\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131, \u00f6z\u00fc d\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fid\u0259n icaz\u0259 al\u0131b \u00e7\u0131xd\u0131. \u018flb\u0259tt\u0259, \u0259sil m\u0259tl\u0259bi ondan gizl\u0259tdi. B\u0259han\u0259si bu oldu ki, \u00e7u\u011fundur \u0259kil\u0259n sah\u0259y\u0259 ba\u015f \u00e7\u0259k\u0259c\u0259k. Bu sah\u0259 rayon m\u0259rk\u0259zin\u0259 yax\u0131n oldu\u011fundan, y\u00f6n\u0259lib K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015fl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259k asan idi. Salman, \u00fc\u00e7 hektarl\u0131q bir sah\u0259d\u0259 yem \u00e7u\u011fundurunu s\u0259pib qurtarmaqda olan kolxoz\u00e7ularla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcb, bir-iki sor\u011fu-sualdan sonra yola d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k, ikindi \u00e7a\u011f\u0131 \u0130craiyy\u0259 Komit\u0259sin\u0259 \u00e7atd\u0131. \u0130\u015fin avandl\u0131\u011f\u0131ndan K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f idar\u0259sind\u0259 t\u0259k oturub g\u00f6z\u00fcn\u00fc n\u0259 is\u0259 qaba\u011f\u0131ndak\u0131 bir ka\u011f\u0131za zill\u0259mi\u015fdi. Qap\u0131 a\u00e7\u0131q idi. Salman astanada dayan\u0131b s\u0259sl\u0259ndi:\n\t- \u0130caz\u0259 ver g\u0259lim, K\u0259l\u0259nt\u0259r qa\u011fa.\n\tK\u0259l\u0259nt\u0259r ba\u015f\u0131n\u0131 qald\u0131rd\u0131, salman\u0131 g\u00f6r\u0259n kimi yen\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 sald\u0131. Bir s\u00f6z dem\u0259yib a\u011f \u0259tli \u0259liy\u0259 g\u0259l i\u015far\u0259si verdi. Salman stola yax\u0131nla\u015fd\u0131. Oturmay\u0131b ayaq \u00fcst\u0259 durdu. K\u0259l\u0259nt\u0259r yen\u0259 g\u00f6z\u00fcn\u00fc \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif r\u0259q\u0259ml\u0259r yaz\u0131lm\u0131\u015f ka\u011f\u0131za zill\u0259mi\u015fdi. Salmana el\u0259 g\u0259ldi ki, saat b\u0259ddir, i\u015fi tutmayacaq. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, indi o haradan v\u0259 nec\u0259 ba\u015flama\u011f\u0131 bilmirdi. Bel\u0259 adama qulluq g\u00f6st\u0259rm\u0259mi\u015f, xahi\u015fd\u0259n ba\u015flamaq ona m\u0259nas\u0131z g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. B\u0259s n\u0259 qulluq, nec\u0259 qulluq g\u00f6st\u0259r\u0259s\u0259n? Salman\u0131n yad\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fc ki, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi s\u00f6zaras\u0131 ferma m\u00fcdiri haqq\u0131nda K\u0259l\u0259nt\u0259rin t\u0259klifini la\u011fa qoyub g\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. El\u0259 bunuca x\u0259b\u0259r verm\u0259k nec\u0259 olar? \n\t- Otur g\u00f6r\u0259k, ay Salman, - dey\u0259 n\u0259hay\u0259t K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f ba\u015f\u0131n\u0131 qald\u0131rd\u0131. \u2013 Nec\u0259s\u0259n, ay bala?   \n\tSalman yava\u015fca oturdu.\n\t- Siz yax\u015f\u0131 olun, K\u0259l\u0259nt\u0259r qa\u011fa. Biz yax\u015f\u0131 olduq xalqa n\u0259 faydas\u0131? Siz yax\u015f\u0131 olun ki, rayonumuza laz\u0131ms\u0131n\u0131z.\n\tBivec adam, avara v\u0259 cahil bir i\u015f\u00e7i oldu\u011funa baxmayaraq K\u0259l\u0259nt\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fc dartar, \u00f6z\u00fc haqq\u0131nda ya\u011fl\u0131 t\u0259rifl\u0259rd\u0259n xo\u015flanard\u0131. Salmana \u00f6z\u00fc bar\u0259d\u0259 t\u0259rifli s\u00f6zl\u0259r s\u00f6yl\u0259tm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259:\n\t- Biz rayon \u00fc\u00e7\u00fcn neyl\u0259mi\u015fik ki? \u2013 deyib soru\u015fdu.\n\t- Nec\u0259 neyl\u0259mi\u015fik, ay yolda\u015f K\u0259l\u0259nt\u0259r?! Siz olmasayd\u0131n\u0131z, rayonumuz \u00e7oxdan batm\u0131\u015fd\u0131. El\u0259 bir quru n\u0259f\u0259siniz biz\u0259 b\u0259sdir. Camaat nahaq yer\u0259 ba\u015f\u0131n\u0131za and i\u00e7mir ha...\n\t- Yox, ist\u0259m\u0259y\u0259nl\u0259r d\u0259 var, Salman, g\u00f6z\u00fc g\u00f6t\u00fcrm\u0259y\u0259nl\u0259r d\u0259 var.\n\tSalman ist\u0259diyini dem\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lin\u0259 f\u00fcrs\u0259t ke\u00e7diyini hiss etdi. \u0130st\u0259di \u201cuza\u011fa niy\u0259 gedirs\u0259n, el\u0259 biri R\u00fcst\u0259m ki\u015fi\u201d deyib ba\u015flas\u0131n. Ancaq b\u00fct\u00fcn x\u0131rda v\u0259 avara dedi-qodu\u00e7ular\u0131n  bu c\u00fcr \u00fczd\u0259n bax\u0131yalad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb ba\u015fqa s\u011fz dan\u0131\u015fd\u0131:\n\t- Onsuz olmaz ki, yolda\u015f K\u0259l\u0259nt\u0259r. Sizin kimi adamlar\u0131n i\u015fi a\u011f\u0131rd\u0131r. H\u0259r\u0259 bir \u015fey umur, ham\u0131n\u0131n da umdu\u011funu yerin\u0259 yetirm\u0259k olmur,  g\u00f6r\u00fcrs\u0259n ki, sald\u0131 \u00fcr\u0259yin\u0259, ba\u015flad\u0131 k\u00fcnc-bucaqda e\u015f\u0259l\u0259nm\u0259y\u0259.\n\t- E\u015f\u0259l\u0259nsin, n\u0259 q\u0259d\u0259r bacar\u0131r. M\u0259n\u0259 d\u0259 K\u0259l\u0259nt\u0259r dey\u0259rl\u0259r, d\u00f6vr\u0259mi el\u0259 sementl\u0259mi\u015f\u0259m ki, he\u00e7 yeri qaza bilm\u0259zl\u0259r. De g\u00f6r\u00fcm niy\u0259 g\u0259lmis\u0259n?\n\tSalman a\u00e7\u0131q dan\u0131\u015f\u0131q p\u0259rd\u0259si alt\u0131nda ist\u0259diyini dem\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131.\n\t- G\u0259lmi\u015f\u0259m ona g\u00f6r\u0259 ki, i\u015fimiz \u00e7ox da yax\u015f\u0131 deyil. Fermam\u0131z\u0131n v\u0259ziyy\u0259tind\u0259n x\u0259b\u0259rdars\u0131n\u0131zm\u0131? Qorxuram ki, bu il n\u0259 \u0259t, n\u0259 s\u00fcd, n\u0259 d\u0259 ya\u011f plan\u0131 dola. Partiya da ki, bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 yaman fikir verir. Siz m\u0259nd\u0259n... \n\tK\u0259l\u0259nt\u0259r \u00f6z\u00fcnd\u0259n m\u0259lumatl\u0131 olan adamlar\u0131 sevm\u0259zdi. Onlara qar\u015f\u0131 qeyri-ixtiyari bir nifr\u0259t duyard\u0131. X\u00fcsus\u0259n bir az a\u015fa\u011f\u0131da duran adamlar bir \u015feyi art\u0131q bildikd\u0259 K\u0259l\u0259nt\u0259r az qalard\u0131 onlar\u0131 ota\u011f\u0131ndan qovsun. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Salman\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc  a\u011fz\u0131nda k\u0259sdi:\n\t- Ferman\u0131za yax\u015f\u0131 adam tapm\u0131\u015fd\u0131m, s\u0259driniz doda\u011f\u0131n\u0131 b\u00fczd\u00fc. \n\t- El\u0259dir, sizin namiz\u0259d yaman ac\u0131\u011f\u0131na g\u0259lib. O g\u00fcn la\u011fa qoyub deyirdi ki, K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f ist\u0259yir bizim qoyunlar\u0131n ixtiyar\u0131n\u0131 ikiayaql\u0131 canavara tap\u015f\u0131rs\u0131n.\n\tBird\u0259n deyilmi\u015f bu s\u00f6z K\u0259l\u0259nt\u0259ri tutdu, lakin o hirsl\u0259nib \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131xmad\u0131, ad\u0259ti \u00fczr\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259yib aln\u0131n\u0131 qa\u015f\u0131d\u0131, \u00f6z al\u0259mind\u0259 is\u0259 ist\u0259diyini m\u00fctl\u0259q R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 yedirtm\u0259yi q\u0259rara ald\u0131.\n\t- Deyirl\u0259r ki, \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201dda da yaman m\u00fcbahis\u0259niz olub?\n\t- B\u0259li, orda da bir balaca s\u00f6z \u00e7\u0259p g\u0259ldi.\n\tSalman ist\u0259di R\u00fcst\u0259m ki\u015finin t\u0259rs, kobud, i\u015f bacarmayan, qaba\u011f\u0131ndan yem\u0259y\u0259n bir adam oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259sin, lakin ferma m\u00fcdiri haqq\u0131ndak\u0131 x\u0259b\u0259ri e\u015fid\u0259nd\u0259 K\u0259l\u0259nt\u0259rin susmas\u0131n\u0131n m\u0259nas\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259diyind\u0259n, bir az ehtiyatl\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259yi q\u0259rara ald\u0131, \u201ckim bilir, bir d\u0259 g\u00f6rd\u00fcn dost olublar\u201d. Bel\u0259 olmay\u0131b el\u0259 olanda \u00f6z\u00fcn\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu qoymaq \u00fc\u00e7\u00fcn R\u00fcst\u0259m ki\u015fi haqq\u0131nda be\u015f k\u0259lm\u0259 pis s\u00f6z\u0259 iki k\u0259lm\u0259 d\u0259 yax\u015f\u0131 s\u00f6z qatd\u0131:\n\t- R\u00fcst\u0259m ki\u015fi t\u0259cr\u00fcb\u0259li, h\u00f6rm\u0259tli s\u0259drdir, yolda\u015f K\u0259l\u0259nt\u0259r. Ancaq bir az qocal\u0131b, \u00e7ox \u015feyl\u0259r var ki, ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fcr.\n\t- He\u00e7 \u015fey ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fcr! \u2013 deyib K\u0259l\u0259nt\u0259r Salman\u0131 \u015f\u00fcbh\u0259d\u0259n qurtararaq h\u00f6km\u00fcn\u00fc verdi, - onun ixtiyar\u0131na qoysaq kolxozu bat\u0131rar, g\u0259r\u0259k el\u0259 t\u0259rp\u0259d\u0259k ki, yuxusu da qa\u00e7s\u0131n. S\u0259n d\u0259 get, ay\u0131q ol. Bir \u015fey hiss el\u0259din, birba\u015f m\u0259n\u0259 z\u0259ng el\u0259. Lap ev\u0259 d\u0259 z\u0259ng \u00e7ala bil\u0259rs\u0259n.\n\t- Ba\u015f \u00fcst\u0259! \u2013 deyib Salman aya\u011fa durdu. \u2013 Ancaq nec\u0259 t\u0259rp\u0259ts\u0259niz, a\u011fl\u0131m k\u0259smir ki, i\u015fl\u0259ri indiki zamana g\u00f6r\u0259 apara bil\u0259. N\u0259 q\u0259d\u0259r ki, s\u0259drlikd\u0259 saxlamaq fikrind\u0259siniz, he\u00e7 olmasa bir yax\u015f\u0131 i\u015f bil\u0259n m\u00fcavin verin. \n\tK\u0259l\u0259nt\u0259r Salman\u0131n \u00fcr\u0259yind\u0259n ke\u00e7\u0259ni anlam\u0131\u015f kimi g\u00fcl\u00fcb aya\u011fa durdu, g\u0259lib \u0259lini onun \u00e7iynin\u0259 qoydu:\n\t- G\u0259ls\u0259n\u0259, ay a\u015fna, s\u0259ni m\u00fcavin el\u0259yim, bir az sonra da... \u2013 K\u0259l\u0259nt\u0259r s\u00f6z\u00fcn\u00fcn dal\u0131n\u0131 dem\u0259yib durdu. \u2013 H\u0259, n\u0259 deyirs\u0259n?!\n\t- K\u0259l\u0259nt\u0259r yolda\u015f, s\u0259n m\u0259ni \u00f6l\u00fcm\u0259 d\u0259 g\u00f6nd\u0259rs\u0259n yox dem\u0259r\u0259m, amma \u00e7ox a\u011f\u0131r i\u015f t\u0259klif edirs\u0259n.\n\tOnun bu s\u00f6zl\u0259rini vecin\u0259 almayan, y\u0259ni onlar\u0131n, \u00f6z\u00fcn\u00fc qiym\u0259t\u0259 mindirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn deyildiyini ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259n K\u0259l\u0259nt\u0259r v\u0259cd il\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131:\n\t- \u00c7ox g\u00f6z\u0259l olar, s\u0259n m\u00fcavin, H\u0259t\u0259m qa\u011fa ferma m\u00fcdiri! \u201cYeni h\u0259yat\u201ddan arxay\u0131n olar\u0131q. Xo\u015f g\u0259ldin... H\u0259, bura bax, o R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 de ki, ax\u015fam yan\u0131ma g\u0259lsin.\n\tSalman d\u0259rhal ciddil\u0259\u015fdi:\n\t- M\u0259n dem\u0259s\u0259m yax\u015f\u0131d\u0131r, K\u0259l\u0259nt\u0259r qa\u011fa. Sonra \u015f\u00fcbh\u0259y\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r.\n\t- Qazdan ay\u0131qsan, ay Salman! Amma yax\u015f\u0131 s\u00f6z deyirs\u0259n, \u00f6z\u00fcm \u00e7a\u011f\u0131rtd\u0131raram.\n\tSalman qap\u0131dan \u00e7\u0131xanda ax\u0131r\u0131nc\u0131 d\u0259f\u0259 geri d\u00f6nd\u00fc:\n\t- K\u0259l\u0259nt\u0259r qa\u011fa, bazar ax\u015fam\u0131 bir biz\u0259 t\u0259r\u0259f g\u0259l. N\u0259 olar, bir bizim d\u0259 qap\u0131m\u0131z\u0131 a\u00e7\u0131n...\n\tYax\u015f\u0131, yax\u015f\u0131, g\u0259l\u0259r\u0259m, get s\u0259r-hesab ol, - deyib K\u0259l\u0259nt\u0259r yerin\u0259 qay\u0131td\u0131 v\u0259 t\u0259cili olaraq R\u00fcst\u0259m ki\u015fini yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rmaq haqq\u0131nda g\u00f6st\u0259ri\u015f verdi.\n\n\n\tR\u00fct\u0259m ki\u015fi rayon icraiyy\u0259 komit\u0259sin\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n K\u0259l\u0259nt\u0259r K\u0259lbiyevin yan\u0131na \u00e7\u0131\u011f\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 e\u015fitdikd\u0259 el\u0259 tutuldu ki, b\u0131\u00e7aq vursan qan\u0131 \u00e7\u0131xmazd\u0131; adam i\u00e7ind\u0259 t\u0259mkinini saxlay\u0131b bir s\u00f6z dem\u0259s\u0259 d\u0259, \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc: \u201cNiy\u0259 ad\u0131m\u0131 buna tan\u0131td\u0131rd\u0131m? \u0130ndi h\u0259ft\u0259 s\u0259kkiz m\u0259n doqquz \u00e7a\u011f\u0131rtd\u0131racaq, h\u0259r d\u0259f\u0259 bir \u015fuluq s\u00f6z qatacaq ortal\u0131\u011fa, raz\u0131 olacaqsan namusun ged\u0259c\u0259k, olmayacaqsan min dola\u015f\u0131\u011fa salacaq. Qurumsa\u011f\u0131n familiyas\u0131na bir bax \u2013 K\u0259lbiyev! Atana l\u0259n\u0259t bunlara famil tapan ki\u015fi! Getm\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m! \u0130\u015fin q\u0131z\u011f\u0131z vaxt\u0131nda niy\u0259 \u00e7\u0259kir m\u0259ni rayona, s\u00f6z\u00fc var, \u00f6z\u00fc z\u0259hm\u0259t \u00e7\u0259ksin, otursun ma\u015f\u0131na, g\u0259lsin!\u201d\n\tLakin evd\u0259 S\u0259kin\u0259 onun ac\u0131\u011f\u0131n\u0131 yat\u0131rtd\u0131.\n\t- A ki\u015fi vallah qorxuram bu hirs-hava il\u0259 d\u00fcnyan\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n qay\u0131rasan! H\u00f6kum\u0259t qulluq\u00e7usudur, \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r, get, yax\u015f\u0131 t\u0259klif olsa q\u0259bul ed\u0259rs\u0259n, pis t\u0259klif olsa etm\u0259zs\u0259n. T\u0259rslik el\u0259s\u0259n n\u0259 \u00e7\u0131xacaq? Y\u0259ni ondan yek\u0259 yer yoxdur? Var! Ora ged\u0259rs\u0259n. Bu ba\u015fdan art\u0131q s\u00f6hb\u0259t n\u0259y\u0259 laz\u0131md\u0131r...\n\tS\u0259kin\u0259nin m\u0259sl\u0259h\u0259tin\u0259 qulaq as\u0131b \u201cPobeda\u201dda rayona g\u0259l\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015fi a\u011f\u0131r bir h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259 K\u0259l\u0259nt\u0259rin qap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7d\u0131. Soyuq v\u0259 bir az da naraz\u0131 s\u0259sl\u0259 salam verdi. \u0130caz\u0259 almadan ke\u00e7ib onun qaba\u011f\u0131nda oturdu:\n\t- Buyurun, g\u0259lmi\u015f\u0259m.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin r\u0259ftar\u0131 K\u0259l\u0259nt\u0259r\u0259 q\u0259tiyy\u0259n xo\u015f g\u0259lm\u0259di:\n\t- G\u00f6r\u00fcr\u0259m, g\u0259lmis\u0259n, - deyib etinas\u0131zl\u0131qla dan\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 ac\u0131 bir istehza il\u0259 \u0259lav\u0259 etdi. \u2013 Ba\u011f\u0131\u015flay\u0131n, narahat etdik...\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi bu istehzan\u0131 udub trubkas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xartd\u0131 v\u0259 q\u0259sd\u0259n icaz\u0259 ist\u0259m\u0259d\u0259n dolduraraq al\u0131\u015fd\u0131rd\u0131.\n\t- Bir narahatl\u0131\u011f\u0131 yoxdur, n\u0259 s\u00f6z\u00fcn\u00fcz var, deyin...\n\t- S\u00f6z\u00fcm odur ki, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi, yek\u0259 ki\u015fis\u0259n, papa\u011f\u0131n\u0131 qoy qaba\u011f\u0131na, g\u00f6r n\u0259 qay\u0131r\u0131rsan...\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi zorla nifr\u0259tini bo\u011faraq yum\u015faql\u0131q g\u00f6st\u0259rdi, K\u0259l\u0259nt\u0259rd\u0259n ayd\u0131n bir s\u00f6z e\u015fitm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131, i\u015fl\u0259rin q\u0131z\u0131\u015fmaqda oldu\u011funu, b\u00fct\u00fcn fikrinin v\u0259 vaxt\u0131n\u0131n yaz \u0259kinin\u0259 haz\u0131rl\u0131\u011fa getdiyini s\u00f6yl\u0259di. K\u0259l\u0259nt\u0259r onun s\u00f6zl\u0259rini e\u015fitmirdi, onlara qulaq asm\u0131rd\u0131. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 saata baxd\u0131. Ki\u015finin s\u00f6z\u00fcn\u00fc yar\u0131da k\u0259sdi:\n\t- M\u00fcxt\u0259s\u0259r el\u0259, ay ki\u015fi... \u0130ndi Aslan yolda\u015f g\u0259l\u0259c\u0259k. K\u0259nd\u0259 \u00e7\u0131xaca\u011f\u0131q. Yar\u0131m saat kecikmis\u0259n, bir saatl\u0131q da nitq deyib vaxt\u0131m\u0131z\u0131 alma, e\u015fidirs\u0259n, deyir\u0259m ki, raykom g\u0259l\u0259c\u0259k, qurtar!\t\n\tRaykom katibinin bura g\u0259lm\u0259sini d\u0259 \u00f6z \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc kimi q\u0259l\u0259m\u0259 ver\u0259n K\u0259l\u0259nt\u0259r R\u00fcst\u0259m ki\u015finin g\u00f6z\u00fcnd\u0259 bir az da balacaland\u0131. \u0130\u015fin mahiyy\u0259ti il\u0259 maraqlanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fckd\u0259 s\u00f6z\u00fcn\u00fc xr\u0131p k\u0259sdi.\n\t- M\u0259n qurtard\u0131m.\n\tK\u0259l\u0259nt\u0259r a\u011f\u0131r s\u00f6zl\u0259r\u0259 v\u0259 kobud h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r\u0259 \u00f6yr\u0259ndiyind\u0259n, qar\u015f\u0131s\u0131nda duran \u015f\u0259xsin inciyib-incim\u0259diyin\u0259 fikir verm\u0259zdi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin bird\u0259n-bir\u0259 susub, p\u00f6rt\u0259r\u0259k dayanmas\u0131na etina etm\u0259di. Bu is\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fini daha da ac\u0131qland\u0131rd\u0131. \u201cBu ay\u0131n\u0131 kim me\u015f\u0259d\u0259n g\u0259tirib bura oturdub?! \u2013 dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. \u2013 D\u0259li \u015feytan deyir, dur, vecin\u0259 d\u0259 alma, \u00e7\u0131x get, qals\u0131n yana-yana\u201d.\n\tLakin R\u00fcst\u0259m ki\u015fi yerind\u0259n t\u0259rp\u0259nm\u0259y\u0259 macal tapmam\u0131\u015f c\u0131r\u0131lt\u0131 il\u0259 qap\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131 v\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d uzun boynunu i\u00e7\u0259ri soxub yalvara-yalvara dedi:\n\t- Yolda\u015f K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f, s\u0259n allah, m\u0259ni ba\u011f\u0131\u015fla, icaz\u0259 ver bir ka\u011f\u0131z var, s\u0259dr\u0259 qol \u00e7\u0259kdirim.\n\tK\u0259l\u0259nt\u0259r, hardansa lapdan \u00e7\u0131x\u0131b qula\u011f\u0131n\u0131n dibind\u0259 d\u0131z\u0131ldayan mil\u00e7\u0259y\u0259 bax\u0131r kimi, Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 dana bax\u0131\u015f\u0131 bir n\u0259z\u0259r sald\u0131, \u0259li il\u0259 g\u0259l i\u015far\u0259si verdi. Yarm\u0259mm\u0259d at\u0131la-at\u0131la \u00f6z\u00fcn\u00fc R\u00fcst\u0259m\u0259 \u00e7atd\u0131rd\u0131, me\u015fini yeyilib s\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015f portfeli a\u00e7d\u0131, bir ka\u011f\u0131z \u00e7\u0131xar\u0131b qaba\u011f\u0131na qoydu:\n\t- Bu n\u0259dir bel\u0259 qa\u00e7a-qa\u00e7d\u0131r?! \u2013 dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi z\u0259hml\u0259 soru\u015fdu. \u2013 Be\u015f d\u0259qiq\u0259 qap\u0131da g\u00f6zl\u0259s\u0259ydin q\u0131\u00e7lar\u0131n quruyard\u0131?\n\tYarm\u0259mm\u0259d qa\u015falt\u0131 bir R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259, bir K\u0259l\u0259nt\u0259r\u0259 bax\u0131b g\u00f6zl\u0259rini d\u00f6yd\u00fc:\n\t- Bank\u0131n m\u00fcdirini g\u00fccn\u0259n tapm\u0131\u015fam, yalvar\u0131b yaxarm\u0131\u015fam, on d\u0259qiq\u0259 g\u00f6zl\u0259m\u0259y\u0259 s\u00f6z verib, geciks\u0259m \u00e7\u0131x\u0131b ged\u0259c\u0259k. Pul ala bilm\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m, i\u015fimiz l\u0259ngiy\u0259c\u0259k.\n\tYarm\u0259mm\u0259d s\u00f6zl\u0259ri R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 deyirdi, ancaq g\u00f6z\u00fc K\u0259l\u0259nt\u0259rd\u0259 idi, sanki ondan \u00fczr ist\u0259yir, onun qaba\u011f\u0131nda t\u0259mizl\u0259nm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ka\u011f\u0131z\u0131 \u0259lin\u0259 al\u0131b diqq\u0259tl\u0259 baxsa da, Yarm\u0259mm\u0259din bu h\u0259r\u0259k\u0259ti g\u00f6z\u00fcnd\u0259n qa\u00e7m\u0131r v\u0259 \u0259s\u0259bl\u0259rini daha da q\u0131c\u0131qlay\u0131rd\u0131: \u201cYaltaq k\u00f6p\u0259k o\u011flu, b\u00f6y\u00fcy\u0259 quyruq bulama\u011fa \u00f6yr\u0259nib!\u201d \u2013 dey\u0259 \u00f6z al\u0259mind\u0259 nift\u0259rl\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi ac\u0131qland\u0131qca K\u0259l\u0259nt\u0259r Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 xo\u015f n\u0259z\u0259r sal\u0131rd\u0131:\n\t- Nec\u0259s\u0259n, ay Yarm\u0259mm\u0259d?\n\tYarm\u0259mm\u0259d iki \u0259lini d\u0259 qarn\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 c\u00fctl\u0259\u015fdirib ba\u015f \u0259ydi:\n\t- Siz sa\u011f olun, K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f, allah bir g\u00fcn d\u0259 k\u00f6lg\u0259nizi \u00fcst\u00fcm\u00fczd\u0259n g\u00f6t\u00fcrm\u0259sin.\n\tAc\u0131\u011f\u0131ndan yerind\u0259 qurcalanan R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ka\u011f\u0131z\u0131 \u00e7evirib yaz\u0131s\u0131z dal t\u0259r\u0259fin\u0259 baxd\u0131, K\u0259l\u0259nt\u0259r bir \u015fey xat\u0131rlam\u0131\u015f kimi stolun \u00fcst\u00fcnd\u0259ki \u0259l z\u0259ngini g\u00f6t\u00fcr\u00fcb silk\u0259l\u0259di, katibi \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. G\u0259l\u0259n olmad\u0131. Yarm\u0259mm\u0259d:\n\t- Bu saat \u00e7a\u011f\u0131r\u0131m, - deyin qap\u0131ya qa\u015fd\u0131 v\u0259 tez geri d\u00f6nd\u00fc, - yolda\u015f K\u0259l\u0259nt\u0259r, he\u00e7 k\u0259s yoxdur, katib hara is\u0259 gedib, n\u0259 \u0259mriniz var, buyurun m\u0259n yerin\u0259 yetirim.\n\tK\u0259l\u0259nt\u0259r \u0259lini \u015falvar cibin\u0259 sal\u0131b \u0259zilmi\u015f bir onluq \u00e7\u0131xartd\u0131:\n\t- Qa\u00e7 o d\u00fckandan bir \u201cKazbek\u201d al, papirossuz ba\u011fr\u0131m partlay\u0131r, bir d\u0259qiq\u0259 dura bilmir\u0259m.\n\tYarm\u0259mm\u0259d R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u0259lind\u0259 olan ka\u011f\u0131z\u0131 v\u0259 bank m\u00fcdirini yad\u0131ndan \u00e7\u0131xarm\u0131\u015f kimi:\n\t- M\u0259nd\u0259 pul var, K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f, bu saat \u201cKazbek\u201di g\u0259tirim, - deyib \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00e7\u00f6l\u0259 atmaq ist\u0259dikd\u0259 K\u0259l\u0259nt\u0259r n\u0259 is\u0259 fikrind\u0259n d\u00f6n\u0259r\u0259k aya\u011fa durdu, pulu ovcunda \u0259zi\u015fdir\u0259r\u0259k:\n\t- S\u0259n i\u015find\u0259 ol, - dedi, - r\u00fcst\u0259m ki\u015fi ka\u011f\u0131z\u0131n a\u011f\u0131n\u0131 da, qaras\u0131n\u0131 da oxuyub tamam ed\u0259n\u0259 kimi m\u0259n g\u00f6r\u00fcm bu qap\u0131\u00e7\u0131 k\u00f6p\u0259k o\u011flu harda qald\u0131.\n\tK\u0259l\u0259nt\u0259r otaqdan \u00e7\u0131xanda R\u00fcst\u0259m ki\u015fi Yarm\u0259mm\u0259din m\u0259nas\u0131z v\u0259 uyu\u015fqan g\u00f6zl\u0259rin\u0259 bax\u0131b t\u00fcp\u00fcrd\u00fc:\n\t- N\u0259 yaltaq \u015feys\u0259n, \u0259\u0259? Az qal\u0131r adam\u0131n \u00fcr\u0259yi bulana. K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f, K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f! Z\u0259hrimar, d\u0259rd! Bir d\u0259f\u0259 yad\u0131nda saxla ki, yaltaql\u0131q pis \u015feydir. Adam ispalkom s\u0259drinin \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259 n\u00f6k\u0259r\u00e7ilik etm\u0259z! Al, c\u0259h\u0259nn\u0259m ol!\n\tYarm\u0259mm\u0259d \u201cs\u0259drin kefinin xarab vaxt\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f\u0259m\u201d deyib ka\u011f\u0131z\u0131 ald\u0131, yel kimi qap\u0131ya cumanda K\u0259l\u0259nt\u0259ri g\u00f6r\u00fcb ayaq saxlad\u0131, yana \u00e7\u0259kilib yol verdi v\u0259 \u201csa\u011f olun, K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f\u201d deyib, otaqdan \u00e7\u0131xd\u0131.\n\tK\u0259l\u0259nt\u0259r R\u00fcst\u0259m ki\u015finin ac\u0131ql\u0131 g\u00f6zl\u0259rind\u0259 \u201cdaha n\u0259 s\u00f6z\u00fcn var?\u201d sual\u0131n\u0131 oxuyub yerind\u0259 oturmad\u0131, ota\u011f\u0131n k\u00fcnc\u00fcn\u0259 getdi. Seyfi a\u00e7\u0131b bir qovluq \u00e7\u0131xartd\u0131. G\u0259tirib R\u00fcst\u0259m ki\u015finin qaba\u011f\u0131na qoydu. Sonra da n\u0259 is\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb geri ald\u0131 v\u0259 a\u00e7\u0131b \u00f6z\u00fc oxudu. H\u0259r c\u00fcml\u0259ni oxuduqca da durub R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 bax\u0131r, onun \u00fcz-g\u00f6z\u00fcnd\u0259 n\u0259 is\u0259 axtar\u0131rd\u0131. Qovluqda \u00fc\u00e7 ka\u011f\u0131z vard\u0131. \u00dc\u00e7\u00fc d\u0259 ads\u0131z idi. \u00dc\u00e7\u00fcnd\u0259 d\u0259 \u201cYeni h\u0259yat\u201dda i\u015fl\u0259rin d\u00fcz getm\u0259diyind\u0259n, yaza haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n pozuldu\u011fundan, \u201cQ\u0131z\u0131l\u201d bayraqda\u201dk\u0131 m\u00fcbahis\u0259l\u0259r\u0259 \u0259saslanaraq s\u0259drin m\u0259hsuldarl\u0131q \u0259leyhin\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131ndan v\u0259 n\u0259hay\u0259t, fermada yeyinti oldu\u011fundan yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. K\u0259l\u0259nt\u0259r b\u00f6y\u00fck bir z\u00f6vql\u0259 ads\u0131z ka\u011f\u0131zlar\u0131 oxuyub qurtard\u0131qdan sonra oradak\u0131 b\u00fct\u00fcn m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n \u00f6t\u0259ri dan\u0131\u015f\u0131b ferman\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 g\u0259ldi:\n\t- M\u0259nim s\u00f6z\u00fcm\u0259 qulaq as, dostunu-d\u00fc\u015fm\u0259nini tan\u0131, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi. Qov getsin o \u00e7oban K\u0259r\u0259mi, qoy H\u0259t\u0259m qa\u011fan\u0131 ora, v\u0259ssalam! \n\t\u018fzabl\u0131 fikir i\u00e7ind\u0259 ads\u0131z ka\u011f\u0131zlar\u0131 yazan\u0131n kim oldu\u011funu axtaran v\u0259 tapa bilm\u0259dikd\u0259 daha da \u0259s\u0259bil\u0259\u015f\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00fcr\u0259yind\u0259 K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f\u0259 qar\u015f\u0131 bar\u0131\u015fmaz bir hidd\u0259t duydu. Ax\u0131, \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu da ona ads\u0131z ka\u011f\u0131z g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi, lakin o, insan kimi dan\u0131\u015fm\u0131\u015f, bu ka\u011f\u0131zlar\u0131n m\u0259zmununu R\u00fcst\u0259m ki\u015finin n\u0259z\u0259rin\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq fikri il\u0259 g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi, K\u0259l\u0259nt\u0259r is\u0259 ads\u0131z ka\u011f\u0131zlar\u0131 t\u0259zyiq vasit\u0259si kimi, R\u00fcst\u0259m ki\u015fini qorxudaraq ist\u0259diyin\u0259 m\u0259cbur etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 ortal\u0131\u011fa g\u0259tirmi\u015fdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi s\u00f6hb\u0259ti tez qurtarmaq, \u00fcr\u0259yini dar\u0131xd\u0131ran bu adam\u0131n yan\u0131ndan tez \u00e7\u0131x\u0131b getm\u0259k ist\u0259diyind\u0259n, meydan oxuyan bir cavab verdi, h\u0259tta camaat t\u0259r\u0259find\u0259n s\u0259drin ad\u0131na qo\u015fulmu\u015f l\u0259q\u0259bi d\u0259 x\u00fcsusi bir istehza il\u0259 dem\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259di:\n\t- Bilirs\u0259n n\u0259 var, K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f, ist\u0259yir \u00fc\u00e7 yox, \u00fc\u00e7 y\u00fcz o c\u00fcr ka\u011f\u0131z yazalar, m\u0259n H\u0259t\u0259m qa\u011fa kimi d\u0259l\u0259duzu fermaya buraxan deyil\u0259m!     \n\tBu a\u00e7\u0131q h\u0259d\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f d\u0259 soyuqqanl\u0131l\u0131q g\u00f6st\u0259r\u0259 bilm\u0259di, Aslan\u0131 g\u00f6zl\u0259diyini unudub \u0259lini stola \u00e7\u0131rpd\u0131:\n\t- R\u00fcst\u0259m ki\u015fi, dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n yerini bil, biz adam\u0131 \u0259zib suyunu \u00e7\u0131xardar\u0131q!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi aya\u011fa durdu, trubkan\u0131 cibin\u0259 qoydu v\u0259 \u0259lini havada \u00f6l\u00e7d\u00fc:\n\t- M\u0259n \u0259zilib suyu \u00e7\u0131xar\u0131lan ki\u015fil\u0259rd\u0259n deyil\u0259m, K\u0259l\u0259nt\u0259r yolda\u015f. M\u0259n\u0259 h\u0259d\u0259-qorxu g\u0259lm\u0259yin! \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi bu s\u00f6zl\u0259ri dey\u0259nd\u0259 Aslan i\u00e7\u0259ri girib t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259 K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015fi s\u00fcxd\u00fc. K\u0259l\u0259nt\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fc itirmi\u015f v\u0259 doxsan d\u0259r\u0259c\u0259 d\u0259yi\u015fmi\u015f halda yerind\u0259n durdu. \u0130r\u0259li \u00e7\u0131x\u0131b katibi ota\u011f\u0131n ortas\u0131nda qar\u015f\u0131lad\u0131, \u0259l verdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi d\u0259 o t\u0259r\u0259f\u0259 d\u00f6nd\u00fc, lakin yerind\u0259n qalxmad\u0131. Aslan \u00f6z\u00fc yax\u0131nla\u015f\u0131b onunla g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fc. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ortaboylu, qara qa\u015f-g\u00f6z\u00fc daima ciddi g\u00f6r\u00fcn\u0259n a\u011fb\u0259nizli bu adam\u0131 ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 g\u00f6rs\u0259 d\u0259 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131 yox idi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 r\u0259smi bir \u0259da il\u0259 \u0259lini s\u0131x\u0131b oturdu. Aslan \u0259ynind\u0259ki qara mahud paltonu v\u0259 eyni maldan tikilmi\u015f \u015fapkan\u0131 \u00e7\u0131xararaq as\u0131lqana tax\u0131b, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 \u0259yl\u0259\u015fdi.\n\tN\u0259 olub, yolda\u015f R\u00fcst\u0259mov? \u2013 dey\u0259 r\u0259smiyy\u0259tl\u0259 soru\u015fdu. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi onun s\u0259sind\u0259ki yum\u015faq, m\u00fclayim ah\u0259ngi hiss etm\u0259di. Fikri uzaqlarda, K\u0259l\u0259nt\u0259rl\u0259 yar\u0131m\u00e7\u0131q k\u0259silmi\u015f m\u00fcbahis\u0259d\u0259 idi. Bir d\u0259 onu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc ki, \u201cg\u00f6r\u0259s\u0259n katib bu i\u015f\u0259 nec\u0259 baxacaq?\u201d\n\tAslan rayon partiya komit\u0259sinin birinci katibliyin\u0259 c\u0259misi \u00fc\u00e7 ay \u0259vv\u0259l se\u00e7ilmi\u015fdi. Bu \u00fc\u00e7 ayda o, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi il\u0259 ikic\u0259 d\u0259f\u0259 s\u00f6hb\u0259t etmi\u015fdi. Birinci d\u0259f\u0259 partiya t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n hesabat-se\u00e7ki iclas\u0131n\u0131 ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z\u00fc kolxoza g\u0259l\u0259nd\u0259, bir d\u0259f\u0259 d\u0259 raykomun geni\u015f b\u00fcro iclas\u0131ndan sonra. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi onu yax\u015f\u0131 tan\u0131m\u0131rd\u0131. T\u0259bii olaraq bu fikird\u0259 idi ki, katib d\u0259 onu yax\u015f\u0131 tan\u0131m\u0131r, i\u015fd\u0259 g\u00f6r\u00fcb s\u0131naya bilm\u0259mi\u015fdir, onun haqq\u0131ndak\u0131 t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259r \u015f\u0259xsi m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rin\u0259 yox, ondan-bundan ald\u0131\u011f\u0131 m\u0259lumatlara \u0259saslan\u0131r. M\u0259lumatlar\u0131n da ki, bir qismi K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f kimil\u0259rin \u0259lind\u0259n g\u0259lib ke\u00e7ir, ads\u0131z ka\u011f\u0131zlardan do\u011furdu. R\u00fcst\u0259m ki\u015fini rahat ed\u0259n o idi ki, yax\u015f\u0131 tan\u0131yanlar Aslan haqq\u0131nda m\u00fcsb\u0259t dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Deyil\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259 o sakit, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259li v\u0259 m\u00fchakim\u0259l\u0259rind\u0259 ayd\u0131nl\u0131\u011fa meyl ed\u0259n adam idi. \u00c7ox dan\u0131\u015fma\u011f\u0131 sevm\u0259zdi. Q\u0259rar \u00e7\u0131xarmaqda t\u0259l\u0259sm\u0259zdi. Bir m\u0259s\u0259l\u0259 haqq\u0131nda q\u0259ti q\u0259rara g\u0259l\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r xeyli d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259rdi. El\u0259 ki, q\u0259ti q\u0259rara g\u0259ldi, fikrind\u0259n d\u00f6nm\u0259zdi. Onu da deyirdil\u0259r ki, Aslan h\u0259r g\u0259l\u0259nin evind\u0259 \u00e7\u00f6r\u0259k yem\u0259z, h\u0259tta k\u0259nd\u0259 \u00e7\u0131xanda evd\u0259n \u00f6z\u00fcn\u0259 yem\u0259k g\u00f6t\u00fcr\u0259r, t\u0259sad\u00fcf\u0259n bir d\u0259st\u0259 il\u0259 a\u015fxanada oturanda raz\u0131 olmaz he\u00e7 k\u0259s onun x\u0259rcini \u00e7\u0259ksin. Bu s\u00f6zl\u0259r R\u00fcst\u0259m ki\u015fid\u0259 bel\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr yarad\u0131rd\u0131 ki, katib quru v\u0259 r\u0259smiyy\u0259t\u00e7i bir adamd\u0131r. T\u0259cr\u00fcb\u0259d\u0259n bilirdi ki, bel\u0259 adamlar a\u011f\u0131r g\u00fcnd\u0259 buz kimi soyuq olur. Bu fikirl\u0259r, Aslanla \u00fcz-\u00fcz\u0259 oturdu\u011fu halda, R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcz\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131lma\u011fa qoymurdu. Onun bo\u011fuldu\u011funu ayd\u0131n g\u00f6r\u0259n Aslan bir d\u0259 soru\u015fdu:\n\t- N\u0259 olub, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi, niy\u0259 q\u0131\u015fq\u0131r\u0131rd\u0131n?       \t   \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi K\u0259l\u0259nt\u0259ri g\u00f6st\u0259rib h\u0259l\u0259 d\u0259 titr\u0259y\u0259n s\u0259sini yum\u015faltmadan cavab verdi:\n\t- Ondan soru\u015fun.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin m\u0259s\u0259l\u0259ni a\u011fartmama\u011f\u0131 K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015fi sevindirdi. \u0130ndi o b\u00fct\u00fcn olub-ke\u00e7\u0259ni Aslandan gizlin saxlamaq ist\u0259yirdi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 he\u00e7 \u015fey olmam\u0131\u015f kimi n\u0259inki Aslan\u0131n, h\u0259tta R\u00fcst\u0259m ki\u015finin d\u0259 \u00fcz\u00fcn\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259yib cavab verm\u0259k ist\u0259y\u0259nd\u0259 Aslan R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 baxd\u0131:\n\t- M\u0259n sizd\u0259n soru\u015furam...   \n\t- Yox, ondan soru\u015fun! \u2013 deyib R\u00fcst\u0259m ki\u015fi eyni t\u0259rslikl\u0259 s\u00f6z\u00fc qaytard\u0131.\n\tAslan g\u00fcl\u00fcms\u0259di, K\u0259l\u0259nt\u0259r\u0259 baxd\u0131:\n\t- Yax\u015f\u0131, s\u0259n de...\n\tK\u0259l\u0259nt\u0259rin \u00fcz\u00fcnd\u0259 daha \u015fit bir t\u0259b\u0259ss\u00fcm oynad\u0131:\n\t- El\u0259 bir \u015fey yoxdur, yolda\u015f Aslan. Bo\u015f s\u00f6hb\u0259tdir, - dedi v\u0259 qap\u0131ya yolland\u0131. \u2013 Ged\u0259k, yolda\u015f Aslan, gecikirik.\n\t\u00dcz vurmaq ist\u0259m\u0259y\u0259r\u0259k Aslan da aya\u011fa durmaq ist\u0259y\u0259nd\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi dill\u0259ndi:\n\t- Yox! Bo\u015f s\u00f6hb\u0259t deyil, \u00e7ox ciddi s\u00f6hb\u0259tdir. Bu yolda\u015f icraiyy\u0259 komit\u0259si s\u0259dri ist\u0259yir ki, m\u0259n ferman\u0131 tap\u015f\u0131ram H\u0259t\u0259m qa\u011faya...\n\t- K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f bir an i\u00e7ind\u0259 qarald\u0131. Aslan maraqla onlar\u0131n ikisini d\u0259 s\u00fczd\u00fc, g\u00f6z\u00fcn\u00fc R\u00fcst\u0259m ki\u015fini \u00fcz\u00fcnd\u0259 saxlad\u0131:\n\t- B\u0259s s\u0259n?\n\t- M\u0259n deyir\u0259m ki, havaxt \u00f6ld\u00fcm, onda H\u0259t\u0259m kimi nat\u0259miz \u201cYeni h\u0259yat\u201d\u0131n \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u0259r!..\n\tK\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f \u0259lini qovlu\u011fa atmaq ist\u0259di, lakin n\u0259 is\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb dayand\u0131, ads\u0131z ka\u011f\u0131zlar\u0131 ortal\u0131\u011fa g\u0259tirm\u0259di.\n\t- Ay ki\u015fi, ay\u0131b deyil? B\u0259s ba\u015fqa m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri niy\u0259 demirs\u0259n? B\u0259s m\u0259hsuldarl\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259si?!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201ddak\u0131 m\u00fcbahis\u0259y\u0259 toxunmaq ist\u0259y\u0259nd\u0259 Aslan onu qabaqlay\u0131b:\n\t- H\u0259t\u0259mi fermaya buraxmama\u011fa haqq\u0131n var, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi, - dedi v\u0259 K\u0259l\u0259nt\u0259r\u0259 baxd\u0131. \u2013 M\u0259nc\u0259 ona inanmaq olmaz, kimi dindirirs\u0259n \u0259yriliyind\u0259n dad \u00e7\u0259kir, deyirl\u0259r tutmaq olmur, \u00e7\u00fcnki hans\u0131 \u00e7aya salsan \u00fcz\u00fcb quru \u00e7\u0131xacaq.\n\tAslan\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fcn ax\u0131r\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259m\u0259d\u0259n K\u0259l\u0259nt\u0259r tez-t\u0259l\u0259sik raz\u0131la\u015fd\u0131.\n\t- N\u0259 deyir\u0259m ki, layiq deyil, qoymar\u0131q. H\u0259t\u0259m kimdir ki, s\u00f6z-s\u00f6hb\u0259ti bu q\u0259d\u0259r ola.\n\t- Ferma m\u00fcdiri R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00f6z i\u015fidir, inand\u0131\u011f\u0131n\u0131 saxlas\u0131n, - deyib Aslan davam etdi v\u0259 yaln\u0131z indi R\u00fcst\u0259m ki\u015fi onun s\u0259sind\u0259ki m\u00fclayim, yum\u015faq, xeyirxah ah\u0259ngi duydu, duyduqca da r\u0259ngi a\u00e7\u0131lma\u011fa ba\u015flad\u0131. \u2013 M\u0259hsuldarl\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 is\u0259, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi, m\u00fcbahis\u0259nin ruhu yax\u015f\u0131 olmay\u0131b. M\u0259n r\u0259q\u0259m \u00fcst\u00fcnd\u0259 s\u0259ni danlamaq fikrind\u0259 deyil\u0259m. \u0130\u015fl\u0259ri yax\u015f\u0131 qursan\u0131z b\u0259lk\u0259 s\u0259nin etiraz etdiyind\u0259n d\u0259 \u00e7ox m\u0259hsul g\u00f6t\u00fcr\u0259rsiniz. M\u0259ni narahat ed\u0259n s\u0259nin vacib \u0259m\u0259li, h\u0259tta elmi m\u00fcbahis\u0259ni birc\u0259 h\u00f6km il\u0259 h\u0259ll etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fma\u011f\u0131nd\u0131r. H\u00f6km kolxoz s\u0259drin\u0259 yara\u015fmaz, i\u015fg\u00fczar adamlar\u0131 ondan uzaqla\u015fd\u0131rar.\n\tT\u0259k qalmaq? Xalqdan uzaq d\u00fc\u015fm\u0259k? N\u0259 q\u0259rib\u0259 s\u00f6zl\u0259rdir! R\u00fcst\u0259m ki\u015fi katib\u0259 etiraz etm\u0259k ist\u0259di: \u201cM\u0259n xalq yolunda aya\u011f\u0131ma \u00e7ar\u0131q tax\u0131b da\u011f\u0131-d\u0259r\u0259ni dolananda, qol\u00e7omaqlarla vuru\u015fanda s\u0259n b\u0259l\u0259kd\u0259 idin, bala!\u201d dem\u0259k ist\u0259di. Lakin dey\u0259 bilm\u0259di, Aslan\u0131n \u00fcz\u00fcnd\u0259ki yum\u015faq, mehriban ifad\u0259 onun ac\u0131\u011f\u0131n\u0131 yat\u0131rtd\u0131. \u201cPay\u0131zda g\u00f6r\u0259rs\u0259n, - deyib d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc, - n\u0259tic\u0259 ortal\u0131\u011fa g\u0259l\u0259nd\u0259, m\u0259hsul paylayanda g\u00f6r\u0259rs\u0259n, kolxoz\u00e7unun h\u0259r \u0259m\u0259kg\u00fcn\u00fcn\u0259 s\u0259kiz kilo tax\u0131l, otuz-q\u0131rx manat pul ver\u0259nd\u0259 bil\u0259rs\u0259n xalqa \u00fcr\u0259k yand\u0131ran kimdir!\u201d\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi bu s\u00f6zl\u0259rin m\u0259nas\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131 anlaya bilm\u0259s\u0259 d\u0259, etiraz da etm\u0259di. Ferma m\u00fcdiri m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 onu b\u00f6y\u00fck bir x\u0259t\u0259rd\u0259n qurtard\u0131\u011f\u0131 v\u0259 K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015fi yum\u015faltd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn katib\u0259 qar\u015f\u0131 \u00fcr\u0259yind\u0259 bir istilik, h\u0259tta bir yax\u0131nl\u0131q duydu: \u201cEl\u0259 bil ki, \u015e\u0259r\u0259fo\u011flunun ba\u015fqa \u015f\u0259klidir, - deyib d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc, - zahird\u0259 quru g\u00f6r\u00fcnm\u0259si d\u0259 y\u0259qin ehtiyatl\u0131 t\u0259rp\u0259nm\u0259sind\u0259n v\u0259 namuslu adam olmas\u0131ndand\u0131r\u201d. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi rayondan ruh y\u00fcks\u0259kliyi il\u0259 qay\u0131td\u0131...\n\n\n3\n\n\t\u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201ddan qay\u0131dandan \u00fc\u00e7 g\u00fcn sonra, ax\u015fam qaranl\u0131\u011f\u0131 t\u0259z\u0259c\u0259 d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 \u015eirzad kolxoz idar\u0259sin\u0259 g\u0259ldi. Yarm\u0259mm\u0259d orada idi. G\u00f6z\u00fcn\u0259 eyn\u0259k tax\u0131b stolun dal\u0131nda oturmu\u015fdu. Qal\u0131n kolxoz kitablar\u0131n\u0131 v\u0259 c\u00fcrb\u0259c\u00fcr qar\u0131\u015f\u0131q ka\u011f\u0131zlar\u0131 qaba\u011f\u0131na t\u00f6km\u00fc\u015fd\u00fc, n\u0259 is\u0259 yaz\u0131r v\u0259 \u015fotka \u00e7\u0259kirdi. \u015eirzad i\u00e7\u0259ri gir\u0259nd\u0259 eyn\u0259yin alt\u0131ndan b\u0259l\u0259d\u00e7i g\u00f6zl\u0259rl\u0259 ona baxd\u0131, tan\u0131yan kimi aya\u011fa durdu, stul \u00e7\u0259kdi.\n\t- Buyur, \u0259yl\u0259\u015f, yolda\u015f \u015eirzad, xeyir ola bel\u0259!\n\t\u015eirzad oturdu:\n\t- Xeyir olmam\u0131\u015f n\u0259 olacaq. Ke\u00e7 otur. U\u00e7ot kitablar\u0131n\u0131 a\u00e7. M\u0259n\u0259 b\u0259zi m\u0259lumat laz\u0131md\u0131r.\n\tYarm\u0259mm\u0259d m\u0259hsuldarl\u0131q haqq\u0131ndak\u0131 m\u0259lumat\u0131n haz\u0131r olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259di.\n\t- El\u0259 bu saat onun \u00fcst\u00fcnd\u0259 i\u015fl\u0259yir\u0259m. Get, narahat olma. Haz\u0131rlay\u0131b \u00f6z\u00fcm eviniz\u0259 g\u0259tir\u0259r\u0259m.\n\t- Yox, Yarm\u0259mm\u0259d, ged\u0259n deyil\u0259m. S\u0259n i\u015find\u0259 ol. Maldarl\u0131q kitab\u0131n\u0131 da m\u0259n\u0259 ver. Buradaca oturub baxaca\u011fam.\n\t  - Ba\u015f\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcn, nahaq  \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kirs\u0259n. N\u0259 laz\u0131msa m\u0259n\u0259 de, haz\u0131r el\u0259yim qullu\u011funa. M\u0259hsuldarl\u0131q haqq\u0131nda m\u0259lumat\u0131n gecikm\u0259yi d\u0259 m\u0259nd\u0259n olmad\u0131. H\u00f6rm\u0259tli s\u0259drimizin xasiyy\u0259tini bilirs\u0259n. Yaman dot\u0259l\u0259bdir. B\u00f6lg\u00fcd\u0259 kim\u0259 n\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcn\u00fc  ist\u0259di. Ba\u015f\u0131m qar\u0131\u015fd\u0131 ona. \u0130ndi azad olmu\u015fam. Sabah m\u0259lumat\u0131 cibind\u0259 haz\u0131r bil. Dur get evin\u0259, cavan o\u011flansan, get dinc\u0259l.\n\tLakin \u015eirzad ondan \u0259l \u00e7\u0259km\u0259di. \u00c7\u00fcnki Yarm\u0259mm\u0259din \u201csabah\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259nas\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131 bilirdi. Bilirdi ki, onun \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn sabahlar birdir, bir-birin\u0259 ox\u015fay\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 bir sabah be\u015f g\u00fcn d\u0259 uzana bil\u0259r. Bu sabah olmas\u0131n, g\u0259l\u0259n sabah olsun, f\u0259rqi yox idi.\n\t- Yox, Yarm\u0259mm\u0259d, dur d\u0259ft\u0259rl\u0259ri bura t\u00f6k, el\u0259 bu ax\u015fam m\u0259lumat\u0131 m\u0259n\u0259 ver.\n\tYarm\u0259mm\u0259d ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z stolun \u00fcst\u00fcnd\u0259ki ka\u011f\u0131zlar\u0131 y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131r\u0131b p\u0259nc\u0259r\u0259y\u0259 qoydu v\u0259 \u015fkafdan bir ne\u00e7\u0259 d\u0259ft\u0259r g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. \u0130kisini \u015eirzada verdi. \u00dc\u00e7\u00fcn\u00fc d\u0259 \u00f6z qaba\u011f\u0131na qoydu, eyn\u0259yini d\u00fcz\u0259ldib varaqlama\u011fa ba\u015flad\u0131. \u015eirzad da o biri d\u0259ft\u0259rl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful oldu. \u0130ki saat \u00e7\u0259k\u0259n uzun axtar\u0131\u015f v\u0259 yaz\u0131-pozudan sonra  Yarm\u0259mm\u0259d pamb\u0131q m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n son ill\u0259r \u0259rzind\u0259ki y\u00fcks\u0259li\u015fini g\u00f6st\u0259r\u0259n m\u0259lumat\u0131 bir ka\u011f\u0131za yazd\u0131 v\u0259 \u015eirzada verdi. \n\t\u015eirzad yaz \u0259kinin\u0259 haz\u0131rl\u0131q i\u015fl\u0259ri ol\u0259 d\u0259 maraqland\u0131:\n\t- Yarm\u0259mm\u0259d, bu ild\u0259n a\u011fl\u0131n n\u0259 k\u0259sir?\n\tN\u0259 bar\u0259d\u0259? \u2013 dey\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d birba\u015fa cavab verm\u0259yib, \u00e7e\u015fm\u0259yinin alt\u0131ndan \u015eirzada baxd\u0131.\n\t- O bar\u0259d\u0259 ki, haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131m\u0131z nec\u0259dir, planlar\u0131m\u0131z dolacaqm\u0131?\n\t- Niy\u0259 dolmur, yolda\u015f \u015eirzad? Allaha \u015f\u00fck\u00fcr, s\u0259nin kimi igidl\u0259r qolunu \u00e7\u0131rmay\u0131b, girib meydana.\n\t- \u00d6z\u00fcn\u00fc s\u0259ri.\n\tYarm\u0259mm\u0259d narahat oldu:\n\t- S\u0259rim\u0259k n\u0259dir, do\u011fru s\u00f6z\u00fcmd\u00fcr. S\u0259nn\u0259n n\u0259c\u0259f yolda\u015fa m\u0259nim etiqad\u0131m var. H\u00f6rm\u0259tli s\u0259drimizi lap \u00f6rk\u0259n alt\u0131na g\u0259tir\u0259c\u0259ksiniz...\n\t\u015eirzad h\u0259r d\u0259f\u0259 Yarm\u0259mm\u0259din s\u0259dr\u0259 aid eyhamlar\u0131n\u0131 etinas\u0131z burax\u0131rd\u0131. H\u0259m ona inanm\u0131rd\u0131, h\u0259m d\u0259 s\u0259h\u0259rd\u0259n ax\u015fama q\u0259d\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda yaltaql\u0131q etdiyi adam\u0131n dal\u0131nca t\u0259n\u0259li s\u00f6zl\u0259r dan\u0131\u015fmas\u0131ndan iyr\u0259nirdi. Yarm\u0259mm\u0259d onun bu etinas\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fcr v\u0259 hiss etmir kimi davam edirdi:\n\t- O g\u00fcn yaman h\u00fcn\u0259r g\u00f6st\u0259rdiniz ha! Sa\u011f olun, vallah! S\u00f6z\u00fcn d\u00fcz\u00fc, s\u0259drin kobudlu\u011fu ham\u0131n\u0131n can\u0131n\u0131 bo\u011faz\u0131na y\u0131\u011f\u0131b, amma bir ki\u015fi c\u0259sar\u0259t el\u0259yib dey\u0259 bilmir ki, ayran tur\u015fuyub, t\u0259z\u0259 qat\u0131q g\u0259tir. O s\u00f6zl\u0259ri ki, siz ona dediniz, birini bir \u00e7ullu e\u015f\u015f\u0259k g\u00f6t\u00fcrm\u0259zdi. \u00dcr\u0259yimizd\u0259n tikan \u00e7\u0131xd\u0131. Sa\u011f olun! O g\u00fcnd\u0259n siz\u0259 e\u015fqim bir\u0259 min art\u0131b. M\u0259rd adamlara varam. Harda g\u00f6rd\u00fcm, ist\u0259yir\u0259m \u0259yilim qaba\u011f\u0131nda s\u0259cd\u0259y\u0259. D\u0259d\u0259l\u0259r yax\u015f\u0131 deyib: \u201cYatma t\u00fclk\u00fc k\u00f6lg\u0259sind\u0259, qoy yesin aslan s\u0259ni. Ke\u00e7m\u0259 nam\u0259rd k\u00f6rp\u00fcs\u00fcnd\u0259n, qoy apars\u0131n sel s\u0259ni!\u201d\n\tYarm\u0259mm\u0259d ax\u0131r\u0131nc\u0131 iki b\u0259ndi ucadan v\u0259 ah\u0259ngl\u0259 oxuduqca \u015eirzad\u0131 g\u00fclm\u0259k tuturdu. \u201cBu Yarm\u0259mm\u0259d n\u0259 q\u0259rib\u0259 m\u0259xluqdur. G\u00f6r\u0259s\u0259n dediyi s\u00f6zl\u0259rin m\u0259nas\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc?\u201d\n\t\u015eirzad bu bar\u0259d\u0259 s\u00f6hb\u0259t a\u00e7mad\u0131. Yarm\u0259mm\u0259dd\u0259n kolxoz t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na aid yeni m\u0259lumatlar ist\u0259di. Ayr\u0131-ayr\u0131 m\u0259lumatlar\u0131 Yarm\u0259mm\u0259d yax\u015f\u0131 bilirdi, lakin onlara qiym\u0259t verm\u0259y\u0259, \u00fcmumi m\u0259nas\u0131n\u0131 a\u00e7ma\u011fa g\u0259l\u0259nd\u0259 dili topuq \u00e7al\u0131rd\u0131, korazehin u\u015faq kimi keyiyib qal\u0131rd\u0131. \u015eirzad t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n ayr\u0131-ayr\u0131 sah\u0259l\u0259rin\u0259 aid m\u0259lumatlar\u0131 t\u0259hlil edib \u00f6yr\u0259ndikc\u0259, n\u0259z\u0259rind\u0259 kolxozun b\u00f6y\u00fck y\u00fcks\u0259li\u015f yollar\u0131 v\u0259 imkanlar\u0131 daha da ayd\u0131nla\u015f\u0131rd\u0131. Bu imkanlardan d\u00fczg\u00fcn istifad\u0259 olunsa yax\u0131n d\u00f6rd-be\u015f kolxoz t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 iki d\u0259f\u0259 artar, m\u0259hsuldarl\u0131q az\u0131 30-35 sentner\u0259 qalxard\u0131. \u015eirzad maldarl\u0131q, ba\u011f-ba\u011fat v\u0259 tax\u0131l\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n da v\u0259ziyy\u0259tini g\u00f6st\u0259r\u0259n r\u0259q\u0259ml\u0259rl\u0259 tan\u0131\u015f olduqda bu fikri daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndi. Tax\u0131l\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259 ba\u011f-ba\u011fatda da h\u0259r \u015fey orta \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n planla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, kolxozun b\u00fct\u00fcn imkanlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmam\u0131\u015fd\u0131.\n\t\u015eirzad\u0131n bu t\u0259dqiqat i\u015fi gec\u0259d\u0259n xeyli ke\u00e7\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r davam etdi. Yarm\u0259mm\u0259di yuxu bas\u0131b g\u00f6zl\u0259ri qapananda onlar idar\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131lar. K\u0259nd qaranl\u0131q v\u0259 sakit idi. G\u00f6y \u00fcz\u00fcn\u00fc buludlar \u00f6rtm\u00fc\u015fd\u00fc. Lakin bu buludlar art\u0131q k\u0259nd evl\u0259rinin \u00fcst\u00fcn\u0259 en\u0259n a\u011f\u0131r v\u0259 sulu buludlar idi. H\u0259r saat ya\u011f\u0131\u015f g\u00f6zl\u0259m\u0259k olard\u0131. Dem\u0259k, yaz g\u0259lirdi. K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n q\u0131z\u011f\u0131n v\u0259 maraql\u0131 d\u00f6vr\u00fc ba\u015flan\u0131rd\u0131. \u0130ndi h\u0259r g\u00fcn\u00fcn, h\u0259r saat\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k m\u0259hsul \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259ti vard\u0131. \u015eirzad bilirdi ki, yazda s\u0259m\u0259r\u0259siz ke\u00e7\u0259n h\u0259r saat yaxud vaxt\u0131nda g\u00f6r\u00fclm\u0259y\u0259n \u0259n x\u0131rda bir i\u015f tonlarla m\u0259hsulun itm\u0259si dem\u0259kdir. O, yaz \u0259kinini n\u00fcmun\u0259vi ke\u00e7irm\u0259k, indid\u0259n yaya haz\u0131rla\u015fmaq v\u0259 pay\u0131zda bol m\u0259hsul g\u00f6t\u00fcrm\u0259k haqq\u0131ndak\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rini b\u00f6l\u00fc\u015fm\u0259k ehtiyac\u0131 duyaraq, Yarm\u0259mm\u0259din qolundan tutdu:\n\t- Ehh, Yarm\u0259mm\u0259d, biz ist\u0259s\u0259k, bu Mu\u011fan d\u00fcz\u00fcnd\u0259 c\u0259nn\u0259t yaradar\u0131q. Torpaq ist\u0259diyin q\u0259d\u0259r, K\u00fcr\u00fcn, Araz\u0131n suyu da qurtaran deyil. \u0130lin on ay\u0131n\u0131 g\u00fcn\u0259\u015f Mu\u011fanda \u00e7\u0131x\u0131b, Muqanda da bat\u0131r. Tax\u0131l \u0259k, pamb\u0131q bec\u0259r, qar\u011f\u0131dal\u0131 basd\u0131r, mal saxla, ba\u011f-ba\u011fat sal. Bol m\u0259hsul g\u00f6t\u00fcr, tozlu yollar\u0131 asfaltla, da\u015f yol sal, h\u0259r t\u0259r\u0259f\u0259 i\u015f\u0131q \u00e7\u0259k. Mu\u011fan \u00e7\u0131raqban  olsun, g\u0259l tama\u015fas\u0131na!.. El\u0259dirmi?\n\tYarm\u0259mm\u0259d cavab verm\u0259mi\u015f ucadan \u0259sn\u0259di. \u015eirzad onu it\u0259l\u0259yib \u0259lini qolundan \u00e7\u0259kdi:\n\t- S\u0259ni lap basarat bas\u0131b ki. Durdu\u011fun yerd\u0259 yat\u0131rsan. He\u00e7 olmasa bir m\u0259d\u0259niyy\u0259tin olsub, adam yan\u0131nda g\u0259rn\u0259\u015fib \u0259sn\u0259m\u0259...\n\t- Ba\u011f\u0131\u015fla, yolda\u015f \u015eirzad. Vallah, d\u00f6rd gec\u0259dir gec yat\u0131b tezd\u0259n dururam, yuxusuzluq lap m\u0259ni \u0259ld\u0259n sal\u0131b. Qald\u0131 Mu\u011fan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yi, o bar\u0259d\u0259 yax\u015f\u0131 s\u00f6zl\u0259r dedin. Amma, do\u011frusu, bunlar xam x\u0259yala ox\u015fay\u0131r, inanm\u0131ram ki, Mu\u011fana insan qalib g\u0259l\u0259 bil\u0259r. Duzlu torpa\u011f\u0131 yayda toz olub adam\u0131 bo\u011fur, q\u0131\u015fda yap\u0131\u015fqan olub tutur aya\u011f\u0131ndan, yerim\u0259y\u0259 qoymur... \u00c7\u0259tin m\u0259s\u0259l\u0259dir.\n\t- \u018flb\u0259tt\u0259, \u00e7\u0259tindir... Amma insan\u0131n \u0259lind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn i\u015fdir. \u0130ndiki ma\u015f\u0131nlar, indiki texnika v\u0259 elm il\u0259 biz Mu\u011fan\u0131 h\u0259qiqi c\u0259nn\u0259t\u0259 \u00e7evir\u0259c\u0259yik. Ancaq ham\u0131 yax\u015f\u0131 i\u015fl\u0259m\u0259k \u015f\u0259rtil\u0259, ham\u0131 \u00f6z borcunu ba\u015fa d\u00fc\u015fs\u0259, ham\u0131 borcunu yerin\u0259 yetirs\u0259, x\u00fclyalar\u0131m\u0131z h\u0259qiq\u0259t olar.\n\t- \u0130n\u015fallah, in\u015fallah! \u2013 deyib, Yarm\u0259mm\u0259d \u0259sn\u0259m\u0259yini bo\u011fduqda, \u015eirzad susub x\u0259yala dald\u0131 v\u0259 bir daha onunla bel\u0259 \u015feyl\u0259r haqq\u0131nda dan\u0131\u015fmama\u011f\u0131 q\u0259rara ald\u0131. Lakin azca ke\u00e7m\u0259mi\u015f Yarm\u0259mm\u0259d \u00f6z\u00fc s\u00fckutu pozdu:\n\t- Yolda\u015f \u015eirzad, \u0259lb\u0259tt\u0259, m\u0259nim qar\u0131\u015fma\u011f\u0131m nahaqd\u0131r, ancaq sizi ist\u0259diyimd\u0259n bir s\u00f6z dey\u0259c\u0259y\u0259m. \n\t- N\u0259dir, Yarm\u0259mm\u0259d?\n\t- Nahaq \u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fc yorursunuz.\n\t- N\u0259 bar\u0259d\u0259?\n\t- M\u0259hsuldarl\u0131q v\u0259 ba\u015fqa bar\u0259l\u0259rd\u0259. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi dediyini yerid\u0259c\u0259k. Ba\u015fa\u011fr\u0131s\u0131 siz\u0259 qalacaq. Ax\u0131rda da b\u0259dnam olacaqs\u0131n\u0131z.\n\t- Yax\u015f\u0131, s\u0259n bir de g\u00f6r\u00fcm, bizim t\u0259l\u0259bimiz haql\u0131d\u0131rm\u0131? Ax\u0131, s\u0259n ne\u00e7\u0259 ildir ki, kolxozda hesabdarsan, h\u0259r \u015feyi bilirs\u0259n, kolxoz t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n a\u00e7ar\u0131 s\u0259nin \u0259lind\u0259dir. Biz haql\u0131y\u0131q, ya yox?\n\tYarm\u0259mm\u0259d cavab verm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 dalbadal d\u00f6rd d\u0259f\u0259 asq\u0131rd\u0131. \u015eirzad, onun ad\u0259t\u0259n h\u0259mi\u015f\u0259 \u00e7irkli olan d\u0259smal\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131b gec\u0259 qaranl\u0131\u011f\u0131nda a\u011fz\u0131na tutdu\u011funu hiss etdi. Yad\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fc ki, Yarm\u0259mm\u0259d \u00fc\u00e7\u00fcn bu c\u00fcr q\u0259ti suallara cavab verm\u0259kd\u0259n a\u011f\u0131r \u015fey yoxdur.\n\t- Arxay\u0131n ol, he\u00e7 k\u0259s\u0259 dem\u0259r\u0259m, \u00f6z aram\u0131zda qalar, fikrini s\u00f6yl\u0259, \u00e7\u0259kinm\u0259.  \n\tYarm\u0259mm\u0259d \u015eirzad\u0131n \u201c\u00f6z aram\u0131zda qalar\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259n bir az \u00fcr\u0259kl\u0259ndi.\n\t- Siz dey\u0259n d\u00fcz olma\u011f\u0131na d\u00fczd\u00fcr, amma ba\u015f\u0131n \u00e7ox a\u011fr\u0131 \u00e7\u0259k\u0259c\u0259k. \u2013 Yarm\u0259mm\u0259d s\u0259sini yava\u015f\u0131td\u0131, \u015eirzada t\u0259r\u0259f \u0259yildi: - S\u0259drimizd\u0259 q\u0259rib\u0259 bir xasiyy\u0259t var, \u00f6z ba\u015f\u0131ndan \u00e7\u0131xmayan t\u0259klif xo\u015funa g\u0259lmir. Ba\u015f\u0131n\u0131z b\u0131la \u00e7\u0259k\u0259c\u0259k!\n\tBu vaxta q\u0259d\u0259r \u015eirzad el\u0259 bilirdi ki, Yarm\u0259mm\u0259d \u00fcz\u00fcyola bir m\u0259zlumdur, h\u0259r \u015fey\u0259 inan\u0131r, hadis\u0259l\u0259ri \u00fczd\u0259n g\u00f6r\u00fcr v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 acizdir, tabe oland\u0131r. \u0130ndi is\u0259 qaba\u011f\u0131nda ba\u015fqa Yarm\u0259mm\u0259d dururdu: m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin i\u00e7ini \u00e7ozlar\u0131ndan yax\u015f\u0131 g\u00f6r\u0259n, lakin susan, susma\u011f\u0131 bacaran Yarm\u0259mm\u0259d! \u015eirzad\u0131n ona ac\u0131\u011f\u0131 tutdu:\n\t- Yax\u015f\u0131, ay Yarm\u0259mm\u0259d, ba\u015f\u0131m a\u011fr\u0131 \u00e7\u0259k\u0259c\u0259k dey\u0259 m\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259yim? Faydal\u0131 bildiyim i\u015fi g\u00f6rm\u0259yim? M\u0259n s\u0259n\u0259 t\u0259\u0259cc\u00fcb edir\u0259m. N\u0259d\u0259n qorxursan? Ax\u0131, adam\u0131n d\u00fcnyada \u00f6z fikri olmal\u0131d\u0131r; bir \u015fey\u0259 ki inand\u0131, onu yolunda n\u0259 q\u0259d\u0259r q\u00fcvv\u0259si var m\u00fcbariz\u0259 aparmal\u0131d\u0131r. Ya\u015fama\u011f\u0131n l\u0259zz\u0259ti bundad\u0131r!\n\tYarm\u0259mm\u0259d cavab verm\u0259di v\u0259 yen\u0259 asq\u0131rd\u0131. \u015eirzad ona ac\u0131qland\u0131:\n\t- K\u0259s bu \u00e7\u0131rt-\u00e7\u0131rt\u0131! \u0130\u015f \u00e7\u0259trin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n kimi s\u0259bir g\u0259tirirs\u0259n. De g\u00f6r\u00fcm, fikirsiz nec\u0259 ya\u015fay\u0131rsan?\n\tYarm\u0259mm\u0259d yen\u0259 dinm\u0259di. \u015eirzad hiss etdi ki, o ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6hb\u0259td\u0259n pe\u015fmand\u0131r. El\u0259 bu saat ayr\u0131l\u0131b qa\u00e7maq ist\u0259yir.\n\t- Yox, s\u0259n birc\u0259 \u015feyi m\u0259n\u0259 de, h\u0259yatda fikirsiz nec\u0259 ya\u015fay\u0131rsan? Dem\u0259s\u0259n, \u00f6z\u00fcn bil, q\u0259zet\u0259 yazaca\u011fam, iki\u00fczl\u00fcl\u00fck etdiyini al\u0259m\u0259 bildir\u0259c\u0259y\u0259m.\n\tYarm\u0259mm\u0259d t\u0259la\u015f v\u0259 h\u0259y\u0259can dolu s\u0259sl\u0259:\n\tYolda\u015f \u015eirzad, - dedi, - allaha and olsun, m\u0259sl\u0259kim haqq\u0131, bu m\u0259s\u0259l\u0259 m\u0259nim \u00f6z\u00fcm\u00fc b\u00f6y\u00fck d\u0259rdl\u0259r\u0259 sal\u0131b. \u00c7ox ist\u0259mi\u015f\u0259m ki, m\u0259nim d\u0259 \u00f6z fikrim olsun, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fcm\u00fc deyim, amma bacarmam\u0131\u015fam. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bir g\u00f6z a\u011fardanda ba\u011fr\u0131m yar\u0131l\u0131b, el\u0259 bilmi\u015f\u0259m ki, indic\u0259 m\u0259ni udacaq. Ba\u015fqalar\u0131 da onun kimi. R\u0259hm\u0259tlik o\u011flu, bir g\u00f6r m\u0259n\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00f6z a\u011fardan var: altdan yuxar\u0131 bax\u0131ram, \u00fcst\u00fcmd\u0259 qat-qat na\u00e7alnik g\u00f6r\u00fcr\u0259m, ham\u0131s\u0131 \u0259mr verm\u0259y\u0259 haz\u0131r, ham\u0131s\u0131 buyurur, ham\u0131s\u0131 g\u00f6z\u00fcn\u00fc a\u011fard\u0131r. \u00d6z fikrinl\u0259 bu q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fcy\u00fcn qaba\u011f\u0131nda durmaq olar? Yox, olmaz! Buna \u015fir \u00fcr\u0259kli q\u0259hr\u0259man laz\u0131md\u0131r. M\u0259n bacarmaram. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb bu q\u0259rara g\u0259lmi\u015f\u0259m ki, fikir ham\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn vacib deyil. Fikirsiz d\u0259 ya\u015famaq olar, m\u0259nim kimil\u0259r fikirsiz daha rahat ya\u015faya bil\u0259r. S\u00f6z\u00fcn a\u00e7\u0131\u011f\u0131, yolda\u015f \u015eirzad, fikir el\u0259 a\u011f\u0131r \u015f\u0259l\u0259dir ki, m\u0259nim \u00e7iynim davam g\u0259tirm\u0259z!\n\t\u015eirzad\u0131n \u00fcr\u0259yind\u0259 iki duy\u011fu ba\u015f qald\u0131rd\u0131: nifr\u0259t v\u0259 m\u0259rh\u0259m\u0259t. H\u0259yat Yatm\u0259mm\u0259di \u0259zib qorxuzmu\u015f, simas\u0131zla\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. O h\u0259r \u015feyd\u0259n qorxurdu, adamlar v\u0259 hadis\u0259l\u0259r haqq\u0131nda bir fikr\u0259 g\u0259lm\u0259kd\u0259n qorxurdu. Fikir \u00f6z\u00fc ba\u015f\u0131na gir\u0259nd\u0259 is\u0259 bildirm\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kinirdi, \u00fcst\u00fcnd\u0259 durmaqdan qorxurdu, Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259m\u0259yi daha \u0259lveri\u015fli say\u0131rd\u0131.\n\t- Yarm\u0259mm\u0259d, t\u0259bi\u0259t insan\u0131 yarad\u0131rk\u0259n onun daxilind\u0259 bir i\u015f\u0131q yand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r, bu i\u015f\u0131q olmasayd\u0131 insan heyvandan se\u00e7ilm\u0259zdi. Y\u00fcz min il \u0259vv\u0259l insan\u0131 soyuq v\u0259 quru ma\u011faralardan \u00e7\u0131xaran bu i\u015f\u0131q olmu\u015fdur. Elektrik v\u0259 atom d\u00f6vr\u00fcn\u00fc a\u00e7an da bu i\u015f\u0131qd\u0131r. Bu, s\u00f6nm\u0259k bilm\u0259y\u0259n g\u00fcn\u0259\u015f\u0259 b\u0259rab\u0259rdir ki, insan\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 daim yan\u0131b \u015f\u00f6l\u0259l\u0259nir. Bilirs\u0259nmi o n\u0259dir? O \u015f\u00fcurdur, d\u0259rrak\u0259dir. Kim ki, d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259kd\u0259n qorxur, \u00f6z \u0259liyl\u0259 bu i\u015f\u0131\u011f\u0131 s\u00f6nd\u00fcr\u00fcr, dem\u0259li, \u00f6z\u00fcn\u00fc heyvan d\u0259r\u0259c\u0259sin\u0259 endirir. B\u0259db\u0259xtdir o torpaq ki, \u00fcst\u00fcnd\u0259 bu c\u00fcr v\u0259t\u0259nda\u015flar m\u0259sk\u0259n sala! S\u0259n bunu anlay\u0131rsanm\u0131?\n\t- Anlay\u0131ram, yolda\u015f \u015eirzad! Amma ba\u015fqalar\u0131n\u0131n aya\u011f\u0131 alt\u0131nda \u0259zilm\u0259yin n\u0259 oldu\u011funu ondan da yax\u015f\u0131 anlay\u0131ram.\n\t\u015eirzad d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc ki, Yarm\u0259mm\u0259di bu q\u0259d\u0259r eyb\u0259c\u0259r ed\u0259n qorxudur. Qorxu onu h\u0259yat qar\u015f\u0131s\u0131nda tamamil\u0259 t\u0259rksilah etmi\u015f, \u0259liyal\u0131n qoymu\u015fdu. Yox, o, \u0259liyal\u0131n deyildi. O, ba\u015f\u0131na qalxan ke\u00e7irmi\u015fdi. Simas\u0131zl\u0131q onun qalxan\u0131 idi. H\u0259m d\u0259 q\u0259sd\u0259n simas\u0131zl\u0131q edirdi. \u018fn ayd\u0131n h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri bel\u0259 g\u00fcc\u0259 qurban verm\u0259y\u0259 haz\u0131r idi. G\u00fccl\u00fcn\u00fcn q\u0259z\u0259bl\u0259n\u0259r\u0259k \u0259l qald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir zavall\u0131n\u0131 o didib da\u011f\u0131d\u0131rd\u0131 ki, g\u00fccl\u00fcy\u0259 xo\u015f g\u0259lsin, t\u0259b\u0259ss\u00fcm\u00fcn\u00fc v\u0259 ya t\u0259qdirini qazans\u0131n. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi il\u0259 m\u00fcbahis\u0259y\u0259 gir\u0259n adamlarla r\u0259ftar\u0131 bunu ayd\u0131n g\u00f6st\u0259rirdi. Bu c\u00fcr s\u0259hn\u0259l\u0259ri xat\u0131rlad\u0131qda \u015eirzada el\u0259 g\u0259ldi ki, yan\u0131nda yeriy\u0259n canl\u0131 adam deyil, q\u0131vr\u0131laraq, iyr\u0259nc \u015f\u0259kild\u0259 y\u0131\u011f\u0131l\u0131b a\u00e7\u0131laraq, hara is\u0259 s\u00fcr\u00fcn\u0259n bir soxulcand\u0131r. Ya\u015f\u0131l otlar\u0131 xarablayan, \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259rin k\u00f6t\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u0259mir\u0259n bu qurdu bas\u0131b \u0259zm\u0259k ist\u0259di. A\u00e7\u0131q bir q\u0259z\u0259bl\u0259 soru\u015fdu:\n\t- Yax\u015f\u0131, b\u0259s m\u0259ni niy\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 tay bilirs\u0259n, fikirsiz ya\u015fama\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rsan?\n\tBu q\u0259z\u0259bli sual Yarm\u0259mm\u0259di qorxutdu v\u0259 qorxu ona \u00f6z adi t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rdi.\n\t- Vicdan\u0131m\u0131z haqq\u0131, m\u0259ni ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259mi\u015fsiniz, yolda\u015f \u015eirzad. M\u0259n sizin xeyrinizi ist\u0259y\u0259n adamam. Deyir\u0259m ki, ba\u015fqalar\u0131n\u0131 incits\u0259niz d\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi il\u0259 i\u015finiz olmas\u0131n. \n\t- Niy\u0259?!    \n\t- Nec\u0259 olsa kolxoz s\u0259dridir, \u00f6z aram\u0131zda, \u00f6z\u00fc d\u0259 kinli adamd\u0131r. Boynuna d\u00fc\u015f\u0259r, saxlar yad\u0131nda, d\u00fcnyad\u0131r, bir g\u00fcn g\u0259l\u0259r, s\u0259n d\u0259 bir yerd\u0259 b\u00fcdr\u0259y\u0259nd\u0259 el\u0259 vurar ki, qiyam\u0259t\u0259 q\u0259d\u0259r aya\u011fa dura bilm\u0259zs\u0259n. Onu da deyim ki, yolda\u015f \u015eirzad, \u00fcr\u0259yin\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 dam\u0131b, bel\u0259 x\u0259yal edir ki, guya s\u0259nin fikrin kolxoz s\u0259dri olmaqd\u0131r, onun yerini tutmaqd\u0131r.\n\t\u015eirzad anlad\u0131 ki, Yarm\u0259mm\u0259d m\u0259nliyi il\u0259 oynay\u0131r. Ruhunun nazik telin\u0259 toxunaraq, haldan \u00e7\u0131xar\u0131b q\u0131z\u0131\u015fd\u0131rmaq ist\u0259yir. \u201cR\u00fcst\u0259m ki\u015fini bel\u0259 oynada bil\u0259rs\u0259n, m\u0259ni yox!\u201d dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc, Yarm\u0259mm\u0259din qaba\u011f\u0131nda ayaq saxlad\u0131:\n\t- Do\u011frusu, Yarm\u0259mm\u0259d, bu vaxta q\u0259d\u0259r m\u0259n s\u0259ni simas\u0131z bir yaltaq bilirdim. H\u0259m s\u0259n\u0259 nifr\u0259t edirdim, h\u0259m d\u0259 yaz\u0131\u011f\u0131m g\u0259lirdi. Deyirdim qorxaqsan, bir t\u0259h\u0259r s\u00fcr\u00fcn\u00fcb \u00e7ulunu sudan \u00e7\u0131xarmaq ist\u0259yirs\u0259n. \u0130ndi g\u00f6r\u00fcr\u0259m ki, yox s\u0259n t\u0259kc\u0259 yaltaq deyils\u0259n, h\u0259m d\u0259 ibliss\u0259n, s\u0259nin kimi adamlara bu Mu\u011fan\u0131n t\u0259miz havas\u0131n\u0131 udmaq da haramd\u0131r!\n\tYarm\u0259mm\u0259d i\u015fin-i\u015fd\u0259n ke\u00e7diyini hiss etdikd\u0259 \u00e7ox ac\u0131qland\u0131, \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 anlamad\u0131\u011f\u0131 heyr\u0259tamiz bir c\u0259sar\u0259tl\u0259 \u015eirzad\u0131n qaba\u011f\u0131n\u0131 k\u0259sdi:\n\t- Hara gedirs\u0259n? Dayan, s\u00f6zl\u0259rinin cavab\u0131n\u0131 al, sonra get! Ad\u0131n n\u0259dir R\u0259\u015fid, birin de, birin e\u015fit. El\u0259 bilirs\u0259n ki, m\u0259n siz\u0259 yalvarca\u011fam? Olmayacaq, el\u0259 \u015fey olmayacaq! Araz geri axar, m\u0259n s\u0259n\u0259 yalvarmaram. M\u0259n he\u00e7 \u015feyd\u0259n qorxmuram, s\u0259nd\u0259n d\u0259 qorxmuram. G\u00fcn\u00fc sabah partiyaya \u015fikay\u0259t ver\u0259c\u0259y\u0259m. N\u0259 haqq\u0131nan m\u0259ni bu itd\u0259n al\u0131b o it\u0259 verirs\u0259n. B\u0259y\u0259m m\u0259n adam deyil\u0259m.\n\t\u015eirzad donmu\u015f kimi yerind\u0259 durub d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc, \u0259lini Yarm\u0259mm\u0259din sin\u0259sin\u0259 vurdu:\n\t- \u018f-\u0259! Bel\u0259 ol ey! Qoy s\u0259nin d\u0259 s\u0259sin ki\u015fi s\u0259si kimi \u00e7\u0131xs\u0131n.\u0130nild\u0259yib adam\u0131n z\u0259hl\u0259sini t\u00f6km\u0259. Yad\u0131nda saxla, n\u0259 yaltaql\u0131qdan, n\u0259 d\u0259 ara qar\u0131\u015fd\u0131rmaqdan h\u0259l\u0259 xeyir g\u00f6r\u0259n olmay\u0131b, \u00e7arx dolan\u0131b, d\u00fcnya d\u0259yi\u015fib, amma xeyir g\u00f6r\u0259n olmay\u0131b!\n\t\u015eirzad ayr\u0131l\u0131b sola d\u00f6nd\u00fc v\u0259 yava\u015f-yava\u015f add\u0131mlayaraq yast\u0131yapalaq k\u0259nd evl\u0259rinin aras\u0131nda itdi.\n\n\n4\n\n\tAh, Mu\u011fan\u0131n yaz\u0131, Mu\u011fan\u0131n s\u0259h\u0259rl\u0259ri! Sizin g\u00f6z\u0259lliyiniz\u0259 dalmaq, \u00fcr\u0259kd\u0259 oyatd\u0131\u011f\u0131n\u0131z inc\u0259 duy\u011fularla m\u0259st olaraq ya\u015famaq n\u0259 q\u0259d\u0259r \u015firindir! Bay\u0131ra \u00e7\u0131x\u0131rsan, b\u0259z\u0259n \u00e7\u0259n\u0259-dumana b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f, b\u0259z\u0259n il\u0131q g\u00fcn\u0259\u015f \u015f\u00fcalar\u0131 alt\u0131nda xumarlanan \u00e7\u00f6ll\u0259rin s\u0259rin v\u0259 \u0259tirli n\u0259f\u0259si s\u0259ni \u00e7al\u0131r. Sin\u0259n qeyri-adi bir y\u00fcng\u00fcll\u00fckl\u0259 qalx\u0131b-enir. K\u00fcr v\u0259 Araz boyu seyr\u0259k a\u011faclar v\u0259 kolluqlar aras\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f boz k\u0259nd evl\u0259rinin ocaqlar\u0131 t\u00fcst\u00fcl\u0259yir, saclarda v\u0259 t\u0259ndirl\u0259rd\u0259 bi\u015f\u0259n \u00e7\u00f6r\u0259yin iyi s\u0259rin havaya qar\u0131\u015faraq, s\u0259nin ciy\u0259rl\u0259rin\u0259 dolub m\u00fcq\u0259dd\u0259s duy\u011fular oyad\u0131r... Bu zaman h\u0259r \u015fey s\u0259nin \u00fcz\u00fcn\u0259 g\u00fcl\u00fcr, sanki s\u0259ni salamlay\u0131b \u201csabah\u0131n xeyir, \u0259ziz dost!\u201d dey\u0259 yeni a\u00e7\u0131lan s\u0259h\u0259rini t\u0259brik edir. Yast\u0131yapalaq evl\u0259r, odu s\u00f6nm\u0259y\u0259n ocaqlar, pal\u00e7\u0131\u011f\u0131 yap\u0131\u015fqan kimi aya\u011fa suva\u015fan torpaq s\u0259n\u0259 y\u00fcz qat \u0259ziz g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u201cM\u0259nim ana yurdum! M\u0259nim m\u00fcq\u0259dd\u0259s oca\u011f\u0131m!\u201d \u2013 dey\u0259 p\u0131\u00e7\u0131lday\u0131rsan.\n\t\u015eirzad s\u0259h\u0259rin ala-qaranl\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259nd\u0259 evd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b Q\u0131zyet\u0259rgil\u0259 yollan\u0131rk\u0259n sin\u0259si bel\u0259 duy\u011fularla dolu idi. M\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131 qald\u0131rmaq haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckc\u0259 ba\u015f\u0131nda c\u00fcrb\u0259c\u00fcr yeni fikirl\u0259r, yeni x\u0259yallar oyanm\u0131\u015fd\u0131, indi o do\u011fma k\u0259ndl\u0259rinin g\u0259l\u0259c\u0259yini, b\u00fct\u00fcn Mu\u011fan\u0131n sabah\u0131n\u0131 bu x\u0259yallarda g\u00f6r\u00fcr\u00fcd\u00fc:\n\t- Bolluq, bolluq! H\u0259r \u015feyin ba\u015f\u0131 buna ba\u011fl\u0131d\u0131r. Kolxozumuzun g\u0259liri \u00e7ox olsa n\u0259l\u0259r etm\u0259rik!\n\tA\u00e7\u0131lan s\u0259h\u0259rin g\u00f6z\u0259lliyi x\u0259yallar\u0131n\u0131 oyatd\u0131qca, sabaha \u00e7\u0259kib apard\u0131qca \u015eirzad d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc: \u201cK\u0259ndin k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rini d\u00fcz\u0259ltm\u0259k, pal\u00e7\u0131\u011f\u0131 t\u0259mizl\u0259m\u0259k olar. Bir adam yoxdur ki, bu pal\u00e7\u0131q \u00fcst-ba\u015f\u0131na suva\u015fmas\u0131n, bir ev yoxdur ki, astanas\u0131n\u0131 bozard\u0131b a\u011fartmas\u0131n. Yax\u015f\u0131 s\u0259kil\u0259r salmaq olar, t\u0259rt\u0259miz s\u0259kil\u0259r uzan\u0131b qap\u0131lara \u00e7atanda b\u00fct\u00fcn evl\u0259rin d\u00f6\u015f\u0259m\u0259si ayna kimi par\u0131ldayacaq. H\u0259l\u0259 k\u0259ndl\u0259r! Mu\u011fan\u0131n sin\u0259sind\u0259 p\u0259nc\u0259r\u0259li-eyvanl\u0131 evl\u0259ri adama l\u0259zz\u0259t ver\u0259n k\u0259ndl\u0259r tikib, h\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259 ba\u011f-ba\u011fat salmaq! \u0130ndinin \u00f6z\u00fcnd\u0259 bel\u0259 g\u00f6z\u0259l binalar var. Planla tikilib qatarlanm\u0131\u015f evl\u0259r, insan\u0131n k\u00f6nl\u00fcn\u00fc a\u00e7an k\u0259ndl\u0259r d\u0259 meydana g\u0259lir. Lakin bunlar h\u0259l\u0259 \u00e7ox azd\u0131r. H\u0259l\u0259 d\u0259 k\u0259ndl\u0259rin \u00e7oxu plans\u0131z, \u0259yri-\u00fcyr\u00fc k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259n, yast\u0131yapalaq boz evl\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdir. Hamam\u0131, m\u0259d\u0259niyy\u0259t evi olmayan, s\u0259hran\u0131n ortas\u0131nda ke\u00e7\u0259l ba\u015f kimi bozaran ba\u011fs\u0131z-ba\u011fats\u0131z k\u0259ndl\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r cans\u0131x\u0131c\u0131d\u0131r!\u201d\n\tB\u0259s n\u0259 c\u00fcr olub ki, babalar\u0131m\u0131z bu h\u0259yata d\u00f6zm\u00fc\u015fl\u0259r?! \u2013 dey\u0259 \u015eirzad d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259kd\u0259 davam edirdi. \u2013 y\u00fcz ill\u0259rl\u0259, min ill\u0259rl\u0259 bu torpa\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015flar, do\u011fud-t\u00f6r\u0259mi\u015f, \u00f6l\u00fcb getmi\u015fl\u0259r, s\u00fcm\u00fckl\u0259ri \u00e7\u00fcr\u00fcy\u00fcb torpa\u011fa qar\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. K\u00f6rp\u0259l\u0259r b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015f, yeniyetm\u0259l\u0259r yek\u0259lib, qocalar\u0131n yerini tutmu\u015flar, amma h\u0259yat el\u0259 \u0259vv\u0259lki kimi qalm\u0131\u015fd\u0131r. Evl\u0259r nec\u0259 vard\u0131sa el\u0259, k\u0259ndl\u0259r nec\u0259 vard\u0131sa el\u0259, s\u0259hra nec\u0259 vard\u0131sa el\u0259 - bomboz, susuz, a\u011facs\u0131z, hamams\u0131z, toxlu-pal\u00e7\u0131ql\u0131... N\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00f6z\u0259l istedadlar bu tozun alt\u0131nda bo\u011fulmu\u015fdur, n\u0259 q\u0259d\u0259r q\u00fcvv\u0259tli fikirl\u0259r buxavlan\u0131b qalm\u0131\u015f, iri g\u00f6zl\u0259r d\u00fcnya i\u015f\u0131\u011f\u0131ndan m\u0259hrum olmu\u015fdur. G\u00fcnah babalar\u0131m\u0131z\u0131n t\u0259nb\u0259lliyind\u0259mi? Yox, yox! G\u00fcn \u00e7\u0131xandan, g\u00fcn batana q\u0259d\u0259r, yay-q\u0131\u015f \u0259li i\u015fd\u0259 olanlara, ayaqlar\u0131 qabar ba\u011flayanlara t\u0259nb\u0259l dem\u0259k olarm\u0131? Yox, olmaz! Bu insafs\u0131zl\u0131qd\u0131r. B\u0259s s\u0259b\u0259b n\u0259dir? Niy\u0259 y\u00fcz il, min il bir n\u00f6qt\u0259ni d\u00f6y\u00fcb durmu\u015flar?! He\u00e7 olmazsa yayda c\u0259h\u0259nn\u0259m kimi insan\u0131 yand\u0131ran g\u00fcn\u0259\u015fin istisind\u0259n qorunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir a\u011fac basd\u0131rayd\u0131lar, ba\u011f salayd\u0131lar\u201d.\n\t- Salam, \u015eirzad \u0259mi! \u2013 dey\u0259 heyb\u0259li-kitabl\u0131 m\u0259kt\u0259b\u0259 ged\u0259n bir d\u0259st\u0259 u\u015faq \u015eirzad\u0131n qaba\u011f\u0131ndan ke\u00e7di. \u015eirzad onlar\u0131n salam\u0131n\u0131 al\u0131b g\u00fcl\u00fcms\u0259di v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc: \u201cK\u0259ndi bel\u0259 qoyub gets\u0259k, y\u0259qin bunlar da bizim haqq\u0131m\u0131zda bel\u0259c\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259c\u0259kl\u0259r, bizi t\u0259nb\u0259l, bacar\u0131qs\u0131z adland\u0131racaqlar!\u201d\n\t- Salam, yolda\u015f \u015eirzad, sabah\u0131n\u0131z xeyir! \u2013 dey\u0259 m\u0259lah\u0259tli bir s\u0259s g\u0259ldi. \u015eirzad Mayan\u0131n bu q\u0259d\u0259r tezd\u0259n durub k\u0259nd\u0259 \u00e7\u0131xmas\u0131na t\u0259\u0259cc\u00fcb etdi, dayan\u0131b g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fc:\t\n\t- N\u0259 \u0259c\u0259b bel\u0259, s\u00fcbh a\u00e7\u0131lmam\u0131\u015f?!\n\t- Suya gedirik, - dey\u0259 Maya g\u00fcl\u00fcms\u0259di. \u015eirzad n\u0259 is\u0259 soru\u015fmaq ist\u0259dikd\u0259, s\u0259rnici \u00e7iynind\u0259n a\u015f\u0131rm\u0131\u015f P\u0259r\u015fan dirs\u0259yi il\u0259 onu d\u00fcms\u00fckl\u0259di:\n\t- Yol ver ke\u00e7\u0259k, g\u00f6z\u00fcn g\u00f6rm\u00fcr?! Adam keyiyib yolun ortas\u0131nda qalmaz! \u2013 dedi v\u0259 \u015eirzad\u0131n dan\u0131\u015fmas\u0131na macal verm\u0259yib davam etdi: - Durub qap\u0131-bacan\u0131 s\u00fcp\u00fcrd\u00fcm. S\u0259rnici g\u00f6t\u00fcr\u0259nd\u0259 Maya bac\u0131 da arxdan su g\u0259tirm\u0259y\u0259 getdiyimi bilib qo\u015fuldu m\u0259n\u0259. K\u0259ndimiz yaman xo\u015funa g\u0259lib, n\u0259 g\u00f6r\u00fcr, deyir yax\u015f\u0131d\u0131r.\n\tQ\u0131zyet\u0259r v\u0259 N\u0259c\u0259fgilin evi su yolunun \u00fcst\u00fcnd\u0259 oldu\u011fundan, \u015eirzad q\u0131zlarla yan-yana add\u0131mlad\u0131:\n\t- Neyl\u0259sin, \u0259lac\u0131 n\u0259dir? Y\u0259qin hiss edib ki, r\u00fcst\u0259movlara n\u00f6qsan tutmaq olmaz, n\u0259 etdil\u0259r, g\u0259r\u0259k dey\u0259s\u0259n yax\u015f\u0131d\u0131r.\n\t- N\u0259 olub, yoxsa g\u00f6z\u00fcn\u0259 t\u0259z\u0259 \u015feyl\u0259r d\u0259yib, k\u00f6hn\u0259l\u0259ri b\u0259y\u0259nmirs\u0259n? R\u00fcst\u0259movlar pis olub? Ya da \u0259vv\u0259lki \u015firin s\u00f6zl\u0259r yalan idi?! Eyb etm\u0259z, n\u0259yik \u2013 buyuq, Maya bac\u0131n\u0131n \u00fcr\u0259yi t\u0259mizdir, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 n\u0259yimiz var, xo\u015funa g\u0259lir.\n\tMaya P\u0259r\u015fan\u0131n s\u00f6zl\u0259rind\u0259 \u015eirzada qar\u015f\u0131 q\u0259rib\u0259 bir \u0259rk v\u0259 t\u0259n\u0259 oldu\u011funu, \u015eirzad\u0131n n\u0259 is\u0259 P\u0259r\u015fana qulaq asanda q\u0131zar\u0131b h\u0259y\u0259canland\u0131\u011f\u0131n\u0131 hiss etmi\u015fdi. Ancaq bu bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fmama\u011f\u0131 daha \u0259lveri\u015fli bilib dedi:\n\t- Do\u011frudur, P\u0259r\u015fan, k\u0259ndiniz \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 xo\u015fuma g\u0259lir. Ancaq b\u0259y\u0259nm\u0259diyim \u015feyl\u0259r d\u0259 var.\n\t- Boyy, do\u011fru s\u00f6z\u00fcnd\u00fcr?! Bir-bir say g\u00f6r\u00fcm xo\u015funa g\u0259lm\u0259y\u0259n n\u0259dir?\n\t\u015eirzad Mayan\u0131 qabaqlad\u0131:\n\t- M\u0259n dey\u0259 bil\u0259r\u0259m n\u0259l\u0259r Maya bac\u0131n\u0131n xo\u015funa g\u0259lmir.\n\t- S\u0259nd\u0259n soru\u015fan yoxdur, - dey\u0259 P\u0259r\u015fan ona q\u0131yqac\u0131 bir n\u0259z\u0259r sald\u0131, - qoy \u00f6z\u00fc desin g\u00f6r\u0259k.\n\tMaya, \u015eirzad\u0131n \u00f6z do\u011fma k\u0259ndind\u0259 n\u0259 kimi q\u00fcsurlar g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fc bilm\u0259k ist\u0259di.\n\t- Yox, P\u0259r\u015fan, qoy \u015eirzad dan\u0131\u015fs\u0131n, fikrini bilm\u0259k ist\u0259yir\u0259m. \n\t\u015eirzad aya\u011f\u0131n\u0131 \u00fcst-ba\u015flar\u0131na s\u0131\u00e7rayan, h\u0259r t\u0259r\u0259fi tutmu\u015f pal\u00e7\u0131\u011fa vurdu:\n\t- Birinci bu. N\u0259yi xo\u015fa g\u0259l\u0259 bil\u0259r?\n\t- B\u0259s ikinci? \u2013 dey\u0259 Maya maraqland\u0131.\n\t\u015eirzad bir az \u0259vv\u0259l fikrind\u0259n ke\u00e7\u0259n \u015feyl\u0259ri q\u0131zlara n\u0259ql etdi, h\u0259tta babalar\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bildirdi. P\u0259r\u015fan c\u00fcrb\u0259c\u00fcr atmacalarla \u015eirzad\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sib ona sata\u015fsa da dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 xo\u015funa g\u0259lirdi. \u015eirzad \u00e7ox sad\u0259, lakin n\u0259d\u0259ns\u0259 bu vaxta q\u0259d\u0259r P\u0259r\u015fan\u0131n fikrin\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 toxunur, onlar\u0131 ehtirasl\u0131 arzular kimi q\u0131z\u0131n \u00fcr\u0259yin\u0259 doldururdu. Ona qulaq asd\u0131qca Mayan\u0131n da r\u0259ngi a\u00e7\u0131l\u0131rd\u0131. S\u00f6z babalara g\u0259lib \u00e7atanda is\u0259 Maya dedi:\n\tBabalar\u0131m\u0131z pis ya\u015fam\u0131\u015flar, b\u0259lk\u0259 t\u0259nb\u0259llikl\u0259ri d\u0259 olub, insan \u0259m\u0259yind\u0259n d\u00fczg\u00fcn istifad\u0259 etm\u0259yibl\u0259r. Onlar\u0131n zaman\u0131nda y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 \u0259ll\u0259r, qollar ba\u011flanm\u0131\u015fd\u0131, fikirl\u0259r paslan\u0131b qalm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259r il y\u00fczl\u0259rl\u0259 k\u0259ndl\u0259r tikib, ba\u011flar sala bil\u0259c\u0259k insan \u0259m\u0259yi pas atm\u0131\u015fd\u0131, i\u015f\u0259 sal\u0131nmam\u0131\u015fd\u0131. Lakin babalar\u0131m\u0131z\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r do\u011frultmaq olar: ax\u0131, onlar\u0131n \u015f\u0259raiti n\u0259 q\u0259d\u0259r a\u011f\u0131r idi. Ba\u015flar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 h\u0259r d\u0259qiq\u0259 z\u00fclm q\u0131l\u0131nc\u0131 oynay\u0131rd\u0131. Elm v\u0259 texnikalar\u0131 \u00e7ox z\u0259if idi. \u0130ndi is\u0259 zamana tamamil\u0259 d\u0259yi\u015fmi\u015fdir. Hamams\u0131z v\u0259 ba\u011fs\u0131z k\u0259nd babalar\u0131m\u0131z\u0131n ad\u0131na bir t\u00f6hm\u0259tdirs\u0259, b\u0259s bizim \u00fc\u00e7\u00fcn nec\u0259 bir  ittiham olmal\u0131d\u0131r? Bizim zamana hara, onlar\u0131nk\u0131 hara? Ax\u0131, onlar\u0131n \u015f\u0259raiti il\u0259 bizimki m\u00fcqayis\u0259 olunmazd\u0131r, m\u0259ni t\u0259\u0259cc\u00fcb\u0259 salan odur ki, orta t\u0259hsili olan sizl\u0259r, kolxozun qabaqc\u0131l g\u0259ncl\u0259ri buna nec\u0259 d\u00f6z\u00fcrs\u00fcn\u00fcz?!\n\tP\u0259r\u015fan s\u0259rinci sa\u011f \u00e7iynind\u0259n sol \u00e7iynin\u0259 ald\u0131, sin\u0259sini qaba\u011fa verib a\u011fr\u0131m\u0131\u015f qolunu t\u0259rp\u0259tdi, \u015firzad\u0131 g\u00f6st\u0259rdi.\n\t- Bunlarda qeyr\u0259t olsayd\u0131, el\u0259 birinci bu s\u0259rinci bizim \u00e7iynimizd\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcr\u0259rdil\u0259r. Arx\u0131n lehm\u0259li suyunu da\u015f\u0131maqdan cana g\u0259lmi\u015fik. G\u00fcnd\u0259 d\u00f6rd d\u0259f\u0259 get-g\u0259l, guya bunun bir \u0259lac\u0131 yoxdur?!   \n\tP\u0259r\u015fan\u0131n bu t\u0259l\u0259bkarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fckd\u0259 \u00fcr\u0259yi yeni sevincl\u0259rl\u0259 dolan v\u0259 \u201cyax\u015f\u0131 ocaq sahibi olar, anas\u0131 kimi t\u0259miz, atas\u0131 kimi m\u011fhk\u0259mdir, Yox yerd\u0259n ev-e\u015fik d\u00fcz\u0259ld\u0259r\u201d deyib d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n \u015eirzad h\u0259v\u0259sl\u0259 cavab verdi:\n\t- Niy\u0259 \u0259lac\u0131 yoxdur. Onun da \u0259lac\u0131 var! H\u0259l\u0259 alt\u0131nc\u0131 sinifd\u0259 oxumu\u015fduq ki, nec\u0259 su duruldanlar tikm\u0259k olar: k\u0259ndin ortas\u0131nda yeddi-s\u0259kkiz metr h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fcnd\u0259 da\u015fdan bir s\u00fctun h\u00f6r\u00fcb, \u00fcst\u00fcn\u0259 \u00e7\u0259n qoyarsan, yan\u0131nda sementl\u0259nmi\u015f iki-\u00fc\u00e7 yeralt\u0131 hovuz tik\u0259rs\u0259n, arx\u0131n a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7arsan, bu hovuzlar\u0131 doldurarsan su il\u0259. Nasosla vurarsan yuxar\u0131 \u2013 \u00e7\u0259n\u0259, oradan da borular \u00e7\u0259k\u0259rs\u0259n h\u0259r m\u0259h\u0259ll\u0259y\u0259, h\u0259r ev\u0259. Bu s\u0259nin dumduru suyun, i\u015fl\u0259t, n\u0259 q\u0259d\u0259r i\u015fl\u0259dirs\u0259n. \n\tP\u0259r\u015fan dayan\u0131b Mayan\u0131n qolundan yap\u0131\u015fd\u0131. Geri \u00e7\u0259kdi:\n\t- Di g\u0259l, qay\u0131daq ev\u0259, suyumuz haz\u0131rd\u0131r! \u2013 deyib istehza il\u0259 g\u00fcld\u00fc v\u0259 t\u0259n\u0259 dolu g\u00f6zl\u0259rl\u0259 \u015eirzada baxd\u0131. \u2013 Tik\u0259rs\u0259n, qoyarsan, duruldarsan, \u00e7\u0259k\u0259rs\u0259n... Ha vaxt in\u015fallah?\n\tP\u0259r\u015fan\u0131n istehza v\u0259 t\u0259n\u0259si qar\u015f\u0131s\u0131nda p\u0259rt olmu\u015f \u015eirzad qeyri-ixtiyari olaraq:\n\t- Onu d\u0259d\u0259nd\u0259n soru\u015f, - dedi. Bu s\u00f6z\u00fc e\u015fid\u0259n kimi P\u0259r\u015fan r\u0259ng verib, r\u0259ng ald\u0131, onun \u00fcst\u00fcn\u0259 a\u00e7\u0131ld\u0131:\n\t- D\u0259d\u0259mn\u0259n s\u00f6z\u00fcn var, get \u00f6z\u00fcn\u0259 de, m\u0259n\u0259 niy\u0259 deyirs\u0259n? Bir d\u0259 xahi\u015f edir\u0259m, he\u00e7 k\u0259s z\u0259hm\u0259t \u00e7\u0259kib, m\u0259nim d\u0259d\u0259min ad\u0131na g\u00fcld\u0259n a\u011f\u0131r s\u00f6z dan\u0131\u015fmas\u0131n! Kim onun dal\u0131nca oyan-buyan s\u00f6z des\u0259, vallah, ba\u015f\u0131n\u0131n qan\u0131n\u0131 \u0259t\u0259yin\u0259 t\u00f6k\u0259r\u0259m!\n\tP\u0259r\u015fan Mayan\u0131n qolundan dartd\u0131:\n\t- G\u0259l b\u0259ri, b\u0259zi adamlar s\u00f6z\u00fcn\u00fcn yerini d\u0259 bilmir.\n\t\u015eirzad P\u0259r\u015fan\u0131n bel\u0259 incik ayr\u0131l\u0131b getm\u0259sind\u0259n qorxdu. \u201cDo\u011frudan dey\u0259s\u0259n yersiz s\u00f6z dan\u0131\u015fd\u0131m\u201d deyib d\u00fc\u015f\u00fcns\u0259 d\u0259, bunu \u00fcz\u0259 vurmad\u0131, xasiyy\u0259tin\u0259 yaban\u00e7\u0131, zarafatyana bir s\u0259sl\u0259:\n\t- Maya bac\u0131, - dedi, - P\u0259r\u015fan\u0131 g\u00f6r\u0259n he\u00e7 inanmaz ki, bizim k\u0259ndl\u0259rd\u0259 ata-anas\u0131n\u0131 at\u0131b, o\u011flana qo\u015fulub qa\u00e7an q\u0131zlar olur.\n\tBu s\u00f6z\u00fc e\u015fid\u0259n P\u0259r\u015fan d\u00f6n\u00fcb \u00e7iyninin \u00fcst\u00fcnd\u0259n dala baxd\u0131:\n\t- H\u0259l\u0259 bu k\u0259ndd\u0259 qo\u015fulub qa\u00e7mal\u0131 o\u011flan m\u0259nim g\u00f6z\u00fcm\u0259 d\u0259ymir. M\u0259ni ist\u0259y\u0259nl\u0259r o\u011flan olmay\u0131b lap m\u0259lik\u0259 olsun, d\u0259d\u0259min bir t\u00fck\u00fcn\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259r\u0259m... G\u00f6z\u00fcm tutan\u0131 da tap\u0131lsa, bilin ki, y\u00fcz d\u0259f\u0259 d\u0259d\u0259min \u0259lini \u00f6pm\u0259s\u0259, m\u0259nd\u0259n \u201ch\u0259\u201d e\u015fitm\u0259y\u0259c\u0259k.\n\tP\u0259r\u015fan s\u0259rnicin qulpunu \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k \u00e7iynind\u0259 rahatlay\u0131b yoluna d\u00fcz\u0259l\u0259nd\u0259 \u015eirzad daldan s\u0259sl\u0259ndi:\n\t- Neyn\u0259k, can\u0131n sa\u011f olsun. S\u0259n\u0259 qo\u015fulub qa\u00e7 dey\u0259n yoxdur ha, ac\u0131\u011f\u0131n da tutur. Ayaq saxla, bir s\u00f6z\u00fcm var. Ax\u015fam kluba y\u0131\u011f\u0131\u015f\u0131r\u0131q. Musiqi d\u0259st\u0259dinin ax\u0131r\u0131nc\u0131 m\u0259\u015fqidir.\n\tP\u0259r\u015fan bir s\u00f6z dem\u0259yib yoluna davam etdi. Onun u\u015faq kimi k\u00fcs\u00fcb incim\u0259sind\u0259n, \u015eirzad\u0131n pe\u015fmanl\u0131q \u00e7\u0259kib h\u0259y\u0259cana d\u00fc\u015fm\u0259sind\u0259n l\u0259zz\u0259t alan Maya \u201ch\u0259l\u0259lik\u201d deyib add\u0131mlar\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tini art\u0131randa, \u015firzad ona m\u00fcraci\u0259t etdi:\n\t- Vaxt ets\u0259niz, siz d\u0259 g\u0259lin. \u0130st\u0259yirik yax\u015f\u0131 m\u00fcsamir\u0259 ver\u0259k. Amma r\u0259qsimiz bir az z\u0259ifdir, \u00f6yr\u0259d\u0259nimiz yoxdur.\n\tMayan\u0131n ba\u015f\u0131na ani olaraq bir fikir g\u0259ldi, Onu sevindirm\u0259k, ruhland\u0131rmaq ist\u0259di.\n\t- R\u0259qsi m\u0259n boynuma \u00e7\u0259kir\u0259m. \n\t\u015eirzad a\u00e7\u0131l\u0131b g\u00fcl\u00fcms\u0259di:\n\t- Do\u011frudanm\u0131? Yad\u0131n\u0131zdan \u00e7\u0131xmas\u0131n ha, g\u0259lin. B\u0259lk\u0259 Qara\u015f\u0131 da g\u0259tirdiniz.\n\t\u015eirzad Q\u0131zyet\u0259rgil\u0259 d\u00f6nm\u0259mi\u015f, durub P\u0259r\u015fangilin dal\u0131nca baxd\u0131. Maya P\u0259r\u015fana \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259l\u0259sirdi. P\u0259r\u015fan is\u0259 suya ged\u0259n bir d\u0259st\u0259 q\u0131za qo\u015fularaq ucadan deyib-dan\u0131\u015f\u0131r, sanki \u015eirzada ac\u0131q verir kimi qaqq\u0131lday\u0131b g\u00fcl\u00fcrd\u00fc d\u0259. Q\u0131z\u0131n bu oynaq v\u0259 \u015fad xasiyy\u0259ti \u015eirzad\u0131n sevincini art\u0131rd\u0131 v\u0259 bird\u0259n-bir\u0259 fikrind\u0259 anla\u015f\u0131lmaz bir m\u00fcqayis\u0259nin oyanmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. Ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 bel\u0259 q\u0131zlar tan\u0131y\u0131rd\u0131 ki, \u0259r\u0259 getdikd\u0259n sonra suyu qurumu\u015f d\u0259yirman kimi sakitl\u0259\u015fmi\u015f, susub qalm\u0131\u015fd\u0131lar. \u201cBunlar\u0131n \u0259l-qolunu nec\u0259 ba\u011flay\u0131rlar? \u2013 deyib d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. \u2013 \u018fr evind\u0259 qad\u0131n daha da qol-qanad a\u00e7mal\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131n is\u0259 qap\u0131dan gir\u0259n kimi sanki qanad\u0131n\u0131 qopar\u0131b bir k\u00fcnc\u0259 at\u0131rlar, s\u0259n u\u00e7mayacaqsan, mavi \u00fcf\u00fcql\u0259r\u0259 qanad a\u00e7mayacaqsan, deyirl\u0259r. N\u0259 b\u00f6y\u00fck insafs\u0131zl\u0131qd\u0131r! B\u0259s \u00f6zl\u0259ri, \u00f6zl\u0259ri niy\u0259 u\u00e7murlar?! Niy\u0259 k\u0259sik qanadla ya\u015fama\u011fa raz\u0131 olurlar, niy\u0259?\u201d\n\n\n5\n\n\tYolun k\u0259nar\u0131nda da\u015fdan tikilmi\u015f ikiotaql\u0131 balaca evin art\u0131rmaya olan g\u00f6y r\u0259ngli qap\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131. Qollar\u0131 dirs\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7irm\u0259kli Q\u0131zyet\u0259r \u00e7\u0131x\u0131b qaynayan samovar\u0131n dutke\u015fini g\u00f6t\u00fcrd\u00fckd\u0259, \u015eirzad\u0131 g\u00f6rd\u00fc.\n\t- Orda niy\u0259 durmusan, ay \u015eirzad, niy\u0259 el\u0259 bax\u0131rsan?! G\u0259l i\u00e7\u0259ri, N\u0259c\u0259f d\u0259 indic\u0259 \u00e7\u00f6ld\u0259n qay\u0131d\u0131b. Deyirdi, \u00e7ay i\u00e7im, bir gedim \u015eirzad\u0131 g\u00f6r\u00fcm. Lap yerind\u0259 g\u0259lmis\u0259n.\n\t\u015eirzad Q\u0131zyet\u0259r\u0259 diqq\u0259t etdi: onun s\u0259si d\u0259, \u00fcz-g\u00f6z\u00fc d\u0259 \u00f6mr\u00fcnd\u0259 t\u0259zyiq v\u0259 zor g\u00f6rm\u0259mi\u015f bir qad\u0131n\u0131n s\u0259ad\u0259t dolu s\u0259rb\u0259stliyi il\u0259 dolu idi. \u201cBu el\u0259l\u0259rind\u0259n deyil, - dey\u0259 \u015eirzad d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc, - bel\u0259si qanad\u0131n\u0131 q\u0131rma\u011fa qoymaz, boyunduruq alt\u0131na girm\u0259z. Ka\u015f ham\u0131s\u0131 bu c\u00fcr olayd\u0131!\u201d\n\t- Yen\u0259 g\u00f6zl\u0259rin yol \u00e7\u0259kir, ay yolda\u015f! \u2013 deyib Q\u0131zyet\u0259r m\u0259nal\u0131-m\u0259nal\u0131 g\u00fcld\u00fc v\u0259 g\u00f6zucu arxa ged\u0259n q\u0131zlara baxd\u0131. \u2013 Allah R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcr\u0259yini insafa g\u0259tirsin, i\u00e7\u0259ri ke\u00e7, \u00e7ay\u0131m\u0131z indic\u0259 haz\u0131r olacaq. \n\tArvad\u0131n\u0131n s\u0259sin\u0259 N\u0259c\u0259f qap\u0131dan boyland\u0131. \u015eirzad\u0131 g\u00f6rd\u00fckd\u0259 g\u00f6y qolsuz k\u00f6yn\u0259yinin alt\u0131ndan t\u00fckl\u0259ri \u00e7\u0131xm\u0131\u015f sin\u0259sini ir\u0259li verib \u00e7\u00f6l\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131.\n\t- \u018f-\u0259, g\u0259l i\u00e7\u0259ri! S\u0259ni m\u0259n g\u00f6yd\u0259 axtar\u0131ram, yerd\u0259 \u0259lim\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fcs\u0259n. Nec\u0259s\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fcm qoyum aya\u011f\u0131m\u0131n alt\u0131na \u2013 deyib iki\u0259lli belind\u0259n yap\u0131\u015fd\u0131.\n\tOnlar art\u0131rmada bir-birini it\u0259l\u0259yib zarafatla\u015f\u0131rk\u0259n Q\u0131zyet\u0259r samovar\u0131 ota\u011fa apard\u0131. N\u0259c\u0259f \u015eirzad\u0131 i\u00e7\u0259ri it\u0259l\u0259di v\u0259 art\u0131rman\u0131n dir\u0259yin\u0259 m\u0131xlanm\u0131\u015f balaca \u0259l\u00fczyuyana yax\u0131nla\u015fd\u0131, \u0259trafa su s\u0131\u00e7radaraq dirs\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r qollar\u0131n\u0131, \u00fcz\u00fcn\u00fc, boynunu yudu. Buradaca m\u0131xdan as\u0131lm\u0131\u015f a\u011f m\u0259hraban\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb quruland\u0131. \u0130\u00e7\u0259ri g\u0259l\u0259nd\u0259 Q\u0131zyet\u0259r ortadak\u0131 balaca stolun \u00fcst\u00fcn\u0259 g\u00fcll\u00fc s\u00fcfr\u0259 sal\u0131b pendir, ya\u011f, \u00e7\u00f6r\u0259k olan bo\u015fqablar\u0131 d\u00fcz\u00fcr, st\u0259kanlar\u0131 silib haz\u0131rlay\u0131rd\u0131. \u015eirzad is\u0259 qap\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmayan tay\u0131na s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k tama\u015fa edirdi.\n\t- \u00c7ox kas\u0131bd\u0131r, el\u0259mi? \u2013 dey\u0259 N\u0259c\u0259f ortadak\u0131 stola v\u0259 d\u00f6rd a\u011f k\u0259til il\u0259, divarlardak\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259y\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f bir ne\u00e7\u0259 \u015f\u0259kild\u0259n ba\u015fqa he\u00e7 \u015feyi olmayan ota\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rdi. \u2013 Eyb etm\u0259z, bu il i\u00e7ini d\u0259 d\u00fcz\u0259ld\u0259rik, \u00e7\u0259tini tikm\u0259k idi, bir d\u0259 ki, Q\u0259zyet\u0259r xan\u0131m \u0259lin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259ni verir o biri ota\u011f\u0131 b\u0259z\u0259yir. \u2013 O yataq ota\u011f\u0131na i\u015far\u0259 edib g\u00fcld\u00fc.\n\t\u015eirzad\u0131 m\u0259\u015f\u011ful ed\u0259n N\u0259c\u0259fin dediyi kas\u0131bl\u0131q deyildi. \u018fslin\u0259 baxsan he\u00e7 bel\u0259 bir fikir onun ba\u015f\u0131na da g\u0259lm\u0259mi\u015fdi. O, ota\u011fa baxd\u0131qca tikilm\u0259 tarixini xat\u0131rlay\u0131r, bu g\u0259nc \u0259r-arvad\u0131n nec\u0259 h\u0259v\u0259sl\u0259 da\u015f da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131, evin bin\u00f6vr\u0259sini tikdiyini, divarr\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fc xat\u0131rlay\u0131rd\u0131:\n\t- Deyir\u0259m, n\u0259 olayd\u0131, ay N\u0259c\u0259f, b\u00fct\u00fcn kolxoz\u00e7ular\u0131m\u0131z bel\u0259c\u0259 evl\u0259r tik\u0259ydi. Bura g\u0259l\u0259nd\u0259 m\u0259n i\u00e7\u0259risinin bo\u015flu\u011funu g\u00f6rm\u00fcr\u0259m. M\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, lap b\u0259y ota\u011f\u0131 kimi dopdoludur...\n\t- H\u0259, bax, bel\u0259, g\u00f6z\u00fcn tox olsun, qarda\u015f! Acg\u00f6zl\u00fck adam\u0131n b\u0259db\u0259xtliyidir.\n\t- Amma el\u0259 bilm\u0259 ki, evin k\u0259sirsizdir. B\u00f6y\u00fck bir k\u0259siri var.\n\t- Oho, n\u0259dir el\u0259 o k\u0259sir? \n\t- K\u0259sir odur ki, bel\u0259 g\u00f6z\u0259l evin m\u0259tb\u0259xi v\u0259 hamam\u0131 yoxdur...\n\t- Deyin\u0259n s\u0259nin fikrin Bak\u0131n\u0131 bura k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259kdir ki.\n\tSt\u0259kanlara \u00e7ay s\u00fcz\u0259n Q\u0131zyet\u0259r \u015eirzad\u0131n fikrini b\u0259y\u0259ndi:\n\t- Lap d\u00fcz deyir. Ocaqda su q\u0131zd\u0131r\u0131b tasda ba\u015f yumaq bir i\u015f deyil. Lap d\u00fcz deyir. Bir az \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc d\u00fcz\u0259ld\u0259k. bax, bu ota\u011f\u0131n yan\u0131nda hamam da, m\u0259tb\u0259x d\u0259 tik\u0259c\u0259y\u0259m.\n\t- Bizi i\u015f\u0259 sald\u0131n ki, qarda\u015f. M\u0259n deyirdim ki, daha otaq t\u0259r\u0259fd\u0259n qula\u011f\u0131m dincdir, bundan sonra Q\u0131zyet\u0259r t\u0259z\u0259d\u0259n yaxam\u0131 ke\u00e7ir\u0259c\u0259k \u0259lin\u0259. De g\u00f6r\u0259k, daha n\u0259 k\u0259sir tapm\u0131san, de, dan\u0131\u015fan dilin var olsun.\n\t- Bir d\u0259 o k\u0259siri var ki, burada h\u0259r \u015fey adam\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 g\u00fcl\u00fcr. \u0130\u00e7\u0259ri gir\u0259nd\u0259 el\u0259 bilir\u0259m ki, divarlar da dil\u0259 g\u0259lib m\u0259ni dan\u0131\u015fd\u0131r\u0131r. Bilirsinizmi, burada sizd\u0259n ba\u015fqa \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir \u015f\u0259xs d\u0259 ya\u015fay\u0131r.\n\t\u00dcst k\u00f6yn\u0259yini bo\u011faz\u0131na salan N\u0259c\u0259f \u0259l saxlad\u0131:\n\t- \u018f-\u0259, dayan g\u00f6r\u0259k, ail\u0259mizi da\u011f\u0131darsan ha, o \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kimdir el\u0259, arvadd\u0131r, yoxsa ki\u015fi?!\n\t- Bu evd\u0259 ya\u015fayan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015f\u0259xs xo\u015fb\u0259xtlikdir. Qap\u0131n\u0131 a\u00e7an kimi m\u0259ni birinci dan\u0131\u015fd\u0131ran o olur.\n\t- H\u0259, yax\u015f\u0131 tapm\u0131san, ay a\u015f\u0131q! \u0130ndi de g\u00f6r\u00fcm o xo\u015fb\u0259xtlik hardand\u0131r, n\u0259d\u0259ndir, kimd\u0259ndir? Tapa bilm\u0259din ki. \u0130ndi m\u0259n s\u0259n\u0259 deyim. Bax, bundad\u0131r, - deyib N\u0259c\u0259f Q\u0131zyet\u0259rin qolundan tutdu, qucaqlamaq ist\u0259di.\n\tQ\u0131zyet\u0259r ad\u0259ti \u00fczr\u0259 \u015fapp\u0131lt\u0131 il\u0259 onun \u0259linin \u00fcst\u00fcn\u0259 vurdu:\n\t- Az dan\u0131\u015f, abr\u0131m\u0131z\u0131 t\u00f6km\u0259... Bayaqdan \u201ci\u015fim var, i\u015fim var, birc\u0259 \u015eirzad\u0131 g\u00f6r\u0259ydim\u201d deyib qula\u011f\u0131m\u0131 apar\u0131rd\u0131n, indi oturun \u00e7ay\u0131n\u0131z\u0131 i\u00e7in, n\u0259 s\u00f6z\u00fcn var, de.\n\t- S\u0259n d\u0259 g\u0259l otur, bir yerd\u0259 \u00e7ay i\u00e7\u0259k. B\u0259zi arvadlar kimi qa\u00e7\u0131b qap\u0131 dal\u0131nda gizl\u0259nm\u0259. Sonra da geyin ged\u0259k, \u00e7ox s\u00f6z\u00fcm\u00fc orada dey\u0259c\u0259y\u0259m.\n\t\u00c7aydan sonra dostlar k\u0259nd\u0259 \u00e7\u0131xanda g\u00fcn\u0259\u015f ala-tala buludlar\u0131n aras\u0131nda boylanaraq qalm\u0131\u015fd\u0131. Lakin istisi hiss olunmurdu, \u00e7\u00fcnki buludlar getdikc\u0259 s\u0131xla\u015faraq, g\u0259lin \u00fcz\u00fcn\u0259 \u00e7\u0259kil\u0259n \u00f6rt\u00fck kimi qaba\u011f\u0131n\u0131 tuturdu. H\u0259r halda hava xo\u015f idi. Bundan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k k\u0259nd \u0259hli evl\u0259rd\u0259n h\u0259y\u0259tl\u0259r\u0259 t\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc, kimi yer bell\u0259yir, kimi sah\u0259l\u0259ri quzapay\u0131 v\u0259 alaq otundan t\u0259mizl\u0259m\u0259y\u0259 gedir, kimi arabadan peyin da\u015f\u0131y\u0131r, kimi \u00e7iyid g\u0259tirirdi.\n\t- Arx alt\u0131na ged\u0259c\u0259yik, - dey\u0259 N\u0259c\u0259f \u015eirzada baxd\u0131. - Piyada nec\u0259s\u0259n?\n\t- Evin y\u0131x\u0131ls\u0131n, burdan ora bir g\u00fcn\u0259 gedib qay\u0131tmaq olmaz. Daha ba\u015fqa i\u015fimiz-g\u00fcc\u00fcm\u00fcz yoxdur? \n\t- Dayan g\u00f6r\u00fcm, dey\u0259s\u0259n Telli arvad araban\u0131 qo\u015fub g\u00fcbr\u0259 apar\u0131r,- dey\u0259 Q\u0131zyet\u0259r evl\u0259rinin dal\u0131ndan ke\u00e7\u0259n yola \u00e7\u0131xd\u0131.\n\tDo\u011frudanda Telli arvad iki at qo\u015fdu\u011fu b\u00f6y\u00fck arabaya g\u00fcbr\u0259 dolu ka\u011f\u0131z kis\u0259l\u0259r y\u00fckl\u0259y\u0259r\u0259k, arx alt\u0131na t\u0259r\u0259f s\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Q\u0131zyet\u0259ri g\u00f6r\u0259n kimi atlar\u0131n cilovunu \u00e7\u0259kib yava\u015fatd\u0131:\n\t- H\u0259, n\u0259 var, q\u0131z\u0131m, bir s\u00f6z\u00fcn yoxdur ki?\n\t- S\u00f6z\u00fcn odur ki, - dey\u0259 Q\u0131zyet\u0259r k\u0259k\u0259l\u0259di, - b\u0259lk\u0259 bizi d\u0259 arx alt\u0131na\u00e7an g\u00f6t\u00fcr\u0259s\u0259n?\n\t\u015eirzad v\u0259 N\u0259c\u0259f yax\u0131nla\u015f\u0131b salam verdil\u0259r. Telli arvad yan\u0131nda yer el\u0259di:\n\t- Biriniz bura oturun, o biril\u0259r kis\u0259l\u0259rin \u00fcst\u00fcn\u0259. Q\u0131zyet\u0259r, s\u0259n bura g\u0259l. \n\t- Manqaba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 bizd\u0259n \u0259ziz oldu, h\u0259? \u2013 dey\u0259 \u015eirzad Telli arvada sata\u015fd\u0131.\n\t- Nec\u0259 olsa \u00f6z k\u00f6yn\u0259yim \u00f6z b\u0259d\u0259nim\u0259 yax\u0131nd\u0131r. Bir d\u0259 ki, sizin can\u0131n\u0131z b\u0259rkdir, oturun dalda,- deyib Telli arvad Q\u0131zyet\u0259ri yan\u0131na ald\u0131. \u015eirzad v\u0259 N\u0259c\u0259f s\u0131\u00e7ray\u0131b kis\u0259l\u0259rin \u00fcst\u00fcnd\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 yer el\u0259dil\u0259r. Telli arvad atlar\u0131 s\u0259sl\u0259di. Araba titr\u0259yib t\u0259rp\u0259ndi, pal\u00e7\u0131\u011f\u0131n i\u00e7ind\u0259 ayaqlar\u0131n\u0131 zorla g\u00f6t\u00fcr\u00fcb-qoyan atlar a\u011f\u0131r-a\u011f\u0131r n\u0259f\u0259s alaraq ir\u0259lil\u0259dil\u0259r. Arx alt\u0131na g\u0259d\u0259r iki yerd\u0259 araba s\u00fcr\u00fc\u015f\u0259r\u0259k az qald\u0131 \u00e7evrilsin. Bir yerd\u0259 dal t\u0259k\u0259rl\u0259r qa\u00e7\u0131b lap b\u00f6y\u00fck \u00e7uxurun q\u0131ra\u011f\u0131na \u00e7atanda \u015eirzadla N\u0259c\u0259f s\u0131\u00e7ray\u0131b bir t\u0259h\u0259r qaba\u011f\u0131n\u0131 ald\u0131lar.\n\t- H\u0259, indi d\u00fc\u015f\u00fcn, - deyib arx alt\u0131nda Telli arvad araban\u0131 saxlad\u0131, atlar\u0131n y\u00fcy\u0259nini \u00e7\u0131xar\u0131b saman dolu torbalar\u0131n\u0131 ba\u015flar\u0131ndan asd\u0131:\n\t- Qoy bir az dinc\u0259lsinl\u0259r.\n`\tTelli arvad da N\u0259c\u0259fgil\u0259 qo\u015fuldu, arxalt\u0131 sah\u0259y\u0259 t\u0259r\u0259f getdi. \u00c7\u00f6r-\u00e7\u00f6pd\u0259n t\u0259mizl\u0259nm\u0259mi\u015f, ot v\u0259 \u0259l\u0259f basm\u0131\u015f b\u00f6y\u00fck bir sah\u0259nin q\u0131ra\u011f\u0131nda N\u0259c\u0259f ayaq saxlad\u0131:\n\t- S\u0259ni nahaq yer\u0259 bura g\u0259tirm\u0259mi\u015f\u0259m, yolda\u015f partiya katibi, - dedi. Bir-iki d\u0259f\u0259 son s\u00f6z\u00fc x\u00fcsusi ah\u0259ngl\u0259 s\u00f6yl\u0259di. \u2013 Bu yer\u0259 baxsan bil\u0259rs\u0259n ki, yaz \u0259kinin\u0259 haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131m\u0131z n\u0259 haldad\u0131r. \u0130\u015fimiz bel\u0259 gets\u0259 n\u0259inki 25, he\u00e7 23 sentner d\u0259 m\u0259hsul g\u00f6t\u00fcr\u0259 bilm\u0259rik.\n\t\u018fvv\u0259lc\u0259 \u015eirzada el\u0259 g\u0259ldi ki, N\u0259c\u0259f m\u0259s\u0259l\u0259ni \u015fi\u015firdir, bir sah\u0259y\u0259 bax\u0131b b\u00fct\u00fcn kolxoz haqq\u0131nda n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r.\n\t- Yax\u015f\u0131, \u0259kin yerl\u0259ri t\u0259kc\u0259 bu sah\u0259d\u0259n ibar\u0259t deyil ki. S\u0259pin\u0259 yax\u015f\u0131 haz\u0131rlanm\u0131\u015f yerl\u0259rimiz d\u0259 var. M\u0259s\u0259l\u0259n, biri el\u0259 bzim sah\u0259l\u0259r...\n\t- Bilir\u0259m, sizin sah\u0259l\u0259ri d\u0259 g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m,- deyib N\u0259c\u0259f onun s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sdi,- ham\u0131s\u0131n\u0131 qar\u0131\u015f-qar\u0131\u015f g\u0259zmi\u015f\u0259m. \u018fvv\u0259la s\u0259nin briqadanda bu xan\u0131mlar kimi can\u0131n\u0131 i\u015f\u0259 yand\u0131ranlar var, - N\u0259c\u0259f bir \u0259liyl\u0259 Telli arvad\u0131n, o biri \u0259liyl\u0259 Q\u0131zyet\u0259rin \u00e7iynind\u0259n tutdu, - ikinci d\u0259, \u0259kin yerl\u0259ri ancaq s\u0259nin sah\u0259l\u0259rinl\u0259 qurtarm\u0131r. \u0130ndi b\u0259ri g\u0259l.\n\tN\u0259c\u0259f onlar\u0131 sah\u0259 boyu apar\u0131b kollu\u011fun i\u00e7in\u0259 sald\u0131, ir\u0259lil\u0259yib aya\u011f\u0131n\u0131 n\u0259y\u0259 is\u0259 vurdu:\n\t- Bu n\u0259dir?\n\t\u00dc\u00e7\u00fc d\u0259 \u0259yilib, ke\u00e7\u0259n ild\u0259n sah\u0259nin q\u0131ra\u011f\u0131na at\u0131l\u0131b qalaraq, bir hiss\u0259si torpa\u011fa batm\u0131\u015f kotana v\u0259 d\u0259mir malaya baxd\u0131. \u015eirzad tutulmu\u015f halda:\n\t- Biab\u0131r\u00e7\u0131l\u0131qd\u0131r! - dedi. \u2013 Bura kimin sah\u0259sidir?\n\tTelli arvad cavab verdi:\n\t- Kimin olacaq, s\u0259drin \u0259zizcig\u0259zinin.\u2013 Lal H\u00fcseynin. Yax\u015f\u0131, balam, siz baxmaqda olun, m\u0259n d\u0259 g\u00fcbr\u0259l\u0259ri bo\u015fald\u0131m g\u0259lim.\n\t- M\u0259n d\u0259 s\u0259n\u0259 k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259y\u0259m, qoy bunlar g\u0259zib baxs\u0131nlar, - dey\u0259 Q\u0131zyet\u0259r Telli arvadla bir yerd\u0259 arabaya oturdu, h\u0259tta atlar\u0131n cilovunu da ondan ald\u0131:\n\t- \u00d6z\u00fcm s\u00fcr\u0259c\u0259y\u0259m, g\u00f6r\u00fcm yad\u0131r\u011famam\u0131\u015fam ki.\n\tOnlar \u015fumalt\u0131 g\u00fcbr\u0259ni sah\u0259nin k\u0259nar\u0131nda yerb\u0259yer ed\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r \u015eirzad v\u0259 N\u0259c\u0259f yax\u0131ndak\u0131 \u015fumlanmaq \u00fc\u00e7\u00fcn  ayr\u0131lm\u0131\u015f yerl\u0259r\u0259 baxd\u0131lar. Sonra da arabaya oturub bir q\u0259d\u0259r uzaqda olan iki b\u00f6y\u00fck sah\u0259y\u0259 getdil\u0259r. Bu sah\u0259l\u0259rin bir hiss\u0259si tamamil\u0259 alaq i\u00e7ind\u0259 idi, bir hiss\u0259si alaqdan t\u0259mizl\u0259nmi\u015fdis\u0259 d\u0259, peyin v\u0259 g\u00fcbr\u0259l\u0259r da\u015f\u0131nmam\u0131\u015fd\u0131. Bir s\u00f6zl\u0259, sah\u0259l\u0259rin he\u00e7 birisi qayda il\u0259 \u015fuma haz\u0131r deyildi.\n\t- Bunlar\u0131 s\u0259n nec\u0259 g\u0259zmis\u0259n? \u2013 dey\u0259 \u015eirzad N\u0259c\u0259fd\u0259n soru\u015fdu.\n\t- G\u0259zm\u0259mi\u015f\u0259m, bayaqk\u0131 s\u00f6z\u00fcm\u0259 inanma. Bilir\u0259m, \u00e7\u00fcnki traktor\u00e7ular dan\u0131\u015fm\u0131\u015flar.\n\tOnlar arabada k\u0259nd\u0259 gir\u0259nd\u0259 g\u00fcnortadan ke\u00e7mi\u015fdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi kolxoz h\u0259y\u0259tind\u0259, k\u00f6hn\u0259 klubun yan\u0131nda durub Salmana v\u0259 bir ne\u00e7\u0259 kolxuz\u00e7uya n\u0259 is\u0259 g\u00f6st\u0259rirdi. \u015eirzadgil k\u0259narda arabadan d\u00fc\u015f\u00fcb ona yax\u0131nla\u015fd\u0131qda, o he\u00e7 \u00fczl\u0259rin\u0259 d\u0259 baxmadan s\u00f6z\u00fcn\u0259 davam etdi:\n\t- Bax, burada, \u00fc\u00e7 y\u00fcz metr uzunu, \u0259lli metr eni. Bir h\u0259ft\u0259y\u0259 bin\u00f6vr\u0259sini qoyun. G\u0259r\u0259k el\u0259 tik\u0259siniz, b\u00fct\u00fcn bu mahal tama\u015fas\u0131na g\u0259l\u0259. Layih\u0259sini d\u0259 sabah \u00f6z\u00fcm gedib g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259y\u0259m. Rayonla dan\u0131\u015fm\u0131\u015fam, haz\u0131rd\u0131r.\n\t- El\u0259 Qara K\u0259r\u0259m o\u011flundan da almaq olar, - deyib Salman ehtiyats\u0131z bir t\u0259klif ir\u0259li s\u00fcrd\u00fc. \u2013 Onlar\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259t evi pis deyildir.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi onun s\u00f6z\u00fcn\u00fc a\u011fz\u0131nda k\u0259sdi:\n\t- O n\u0259dir, qu\u015f yuvas\u0131na ox\u015fay\u0131r. Bizimki ikim\u0259rt\u0259b\u0259 olacaq, zal\u0131 da ondan iki d\u0259f\u0259 b\u00f6y\u00fck . Yayda \u00fcstd\u0259 otur, kinoya, teatra bax, q\u0131\u015fda altda. Onlar\u0131nk\u0131 mal t\u00f6vl\u0259si kimi uzan\u0131b gedir.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi in\u015faat briqadirini yola sal\u0131b d\u00f6n\u0259nd\u0259 \u015eirzad qaba\u011f\u0131n\u0131 k\u0259sdi:\n\t- Bu saat sah\u0259l\u0259rd\u0259n g\u0259lir\u0259m, \u00e7oxu \u015fuma haz\u0131r deyil. Birin\u0259 peyin da\u015f\u0131nmay\u0131b, o biri alaqdan t\u0259mizl\u0259nm\u0259yib.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00e7ox \u0259s\u0259bi halda onun s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sdi, dan\u0131\u015fma\u011fa qoymad\u0131:\n\t- Peyin hardan da\u015f\u0131nacaq! H\u0259r briqadir bir arabaya oturub d\u00fcnya s\u0259yah\u0259tin\u0259 \u00e7\u0131xanda, peyini kim da\u015f\u0131yacaq? Yax\u015f\u0131s\u0131 budur h\u0259r k\u0259s \u00f6z sah\u0259sini yoxlas\u0131n, \u00f6z i\u015fini g\u00f6rs\u00fcn! M\u0259n bilir\u0259m kimi yoxlamaq laz\u0131md\u0131r, kim\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131q verm\u0259k laz\u0131md\u0131r.\n\t- Yox bilmirs\u0259n! - dey\u0259 N\u0259c\u0259f onun qaba\u011f\u0131n\u0131 k\u0259sdi, - hey\u0259ti \u00e7a\u011f\u0131r, iclas \u00e7a\u011f\u0131r, h\u0259m yaz \u0259kinin\u0259 haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 m\u00fczakir\u0259 ed\u0259k, h\u0259m d\u0259 m\u0259hsuldarl\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259sini.\n\t- M\u0259n iclas-zad \u00e7a\u011f\u0131ran deyil\u0259m! \u0130\u015fin bu vaxt\u0131nda n\u0259 iclas, \u0259-\u0259? Yoxsa \u00e7oxdand\u0131r demaqoqluq el\u0259mirs\u0259n, dilin geyi\u015fib? \u0130clas-miclas qurtard\u0131! G\u0259l\u0259n dekabra q\u0259d\u0259r iclas yoxdur, gedin i\u015fl\u0259yin! - deyib R\u00fcst\u0259m ki\u015fi dal\u0131na da baxmadan idar\u0259y\u0259 t\u0259r\u0259f yolland\u0131. Lakin be\u015f\u00e7\u0259 add\u0131m atmam\u0131\u015f Telli arvad qaba\u011f\u0131na at\u0131ld\u0131:\n\t- \u018f-\u0259, ey! R\u00fcst\u0259m, bir ayaq saxla, bir b\u0259ri bax, s\u0259n\u0259 s\u00f6z\u00fcm var.\n\t- De g\u00f6r\u0259k s\u0259nin s\u00f6z\u00fcn n\u0259dir?\n\t- S\u00f6z\u00fcm odur ki, m\u0259kt\u0259b\u0259 m\u00fc\u0259llim g\u0259tirm\u0259din, ba\u015f\u0131n sa\u011f olsun, dedin m\u0259nd\u0259n as\u0131l\u0131 deyil, biz d\u0259 inand\u0131q, he\u00e7 olmasa s\u0259nd\u0259n as\u0131l\u0131 olan\u0131 el\u0259. N\u0259 vaxta q\u0259d\u0259r m\u0259n i\u015f\u0131qs\u0131z dam\u0131n alt\u0131nda yataca\u011fam. Yersizlikd\u0259n n\u0259v\u0259l\u0259r d\u0259 gedib fermada qal\u0131r, \u00e7\u00f6l\u00fcn-d\u00fcz\u00fcn ortas\u0131nda, ma\u015f\u0131n ver, sabah gedim, da\u015f alm\u0131\u015fam, stansiyadan g\u0259tirim g\u0259lim.\n\t- Yoxdur, yoxdur! Ma\u015f\u0131n g\u00fcbr\u0259 da\u015f\u0131y\u0131r, peyin da\u015f\u0131y\u0131r, ma\u015f\u0131n yoxdur! K\u0259sm\u0259 qaba\u011f\u0131m\u0131, qoy ke\u00e7im!..\n\t- Qaba\u011f\u0131n\u0131 da k\u0259s\u0259c\u0259y\u0259m, yaxandan da yap\u0131\u015faca\u011fam. Niy\u0259 m\u0259n\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 ma\u015f\u0131n olmur? \u00d6z quyruq-muyru\u011funa tap\u0131l\u0131r, h\u0259?!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi Telli arvad\u0131n yaxas\u0131nda it\u0259l\u0259yib ke\u00e7m\u0259k ist\u0259di. Telli arvad f\u0131rlan\u0131b bir d\u0259 qaba\u011f\u0131n\u0131 k\u0259sdi:\n\t- Vermirs\u0259n ki? Verm\u0259! Bax, bu saat gedir\u0259m \u015fikay\u0259t\u0259. Tel vuraca\u011fam, \u0259rz\u0259 yazaca\u011fam.\n\t- Get, tel d\u0259 vur, \u0259riz\u0259 d\u0259 yaz! Mirz\u0259l\u0259rind\u0259 yazma\u011fa haz\u0131rd\u0131r! \u2013 deyib R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u015eirzad v\u0259 N\u0259c\u0259f\u0259 \u00e7\u0259p\u0259li bir n\u0259z\u0259r f\u0131rladaraq yerind\u0259n qopdu, qaba\u011fa yell\u0259di.\n\n\n6\n\n\tNe\u00e7\u0259 g\u00fcn sonra, yen\u0259 ax\u015fam qaranl\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 \u015eirzad idar\u0259y\u0259 g\u0259ldi. Yen\u0259 Yarm\u0259mm\u0259dd\u0259n b\u0259zi m\u0259lumatlar almal\u0131 oldu v\u0259 yen\u0259 gec\u0259d\u0259n xeyli ke\u00e7mi\u015f onlar bir yerd\u0259 idar\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131lar. Bu d\u0259f\u0259 d\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d s\u00f6hb\u0259ti R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcst\u00fcn\u0259 g\u0259tirdi. \u015eirzad\u0131 ay\u0131q olma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131:\n\t- T\u0259k adamsan, yolda\u015f \u015eirzad, \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6zl\u0259, arxan yox, bas\u0131b \u0259z\u0259rl\u0259r. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi k\u00f6lg\u0259ni q\u0131l\u0131nclay\u0131r.\n\t\u015eirzad he\u00e7 k\u0259sin dal\u0131nca dan\u0131\u015fma\u011f\u0131 sevm\u0259zdi, birinin dal\u0131nca s\u00f6z\u0259 qulaq asanda el\u0259 bil\u0259rdi ki, cinay\u0259t edir, onu da bilirdi ki, birind\u0259n s\u0259n\u0259 x\u0259b\u0259r g\u0259tir\u0259n m\u00fctl\u0259q s\u0259nd\u0259n d\u0259 ona x\u0259b\u0259r aparacaqd\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Yarm\u0259mm\u0259di yen\u0259 suya sal\u0131b islatd\u0131, abr\u0131n\u0131 verdi:\n\t- \u018f-\u0259, ay Yarm\u0259mm\u0259d, bir utan, ki\u015fi d\u0259 adam\u0131n qiyb\u0259tini q\u0131rarm\u0131? S\u0259h\u0259r g\u0259lib yaxandan tutub oturdaca\u011fam R\u00fcst\u0259m ki\u015fi il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259! \u2013 dedi v\u0259 Yarm\u0259mm\u0259dd\u0259n ayr\u0131ld\u0131. \n\tYarm\u0259mm\u0259d qaranl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7ind\u0259 qara da\u015f kimi d\u00fc\u015f\u00fcb qald\u0131. N\u0259 ir\u0259li ged\u0259 bilir, n\u0259 d\u0259 geri d\u00f6n\u0259 bilirdi. Sanki donub yer\u0259 yap\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. \u015eirzad\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259ti ona anla\u015f\u0131lmaz g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc: \u201c\u018f-\u0259, olmuya bu Salman k\u00f6p\u0259ko\u011flu atas\u0131 bar\u0259d\u0259 qula\u011f\u0131na p\u0131\u00e7\u0131lday\u0131b?! Yox, onda bu c\u00fcr dan\u0131\u015fmazd\u0131, dava-dala\u015f salard\u0131. B\u0259s niy\u0259 ac\u0131\u011f\u0131 tutdu?! M\u0259n ki ona pis s\u00f6z dem\u0259dim, yax\u015f\u0131l\u0131q el\u0259dim, qand\u0131qlar\u0131m\u0131 dedim ki, duyuq d\u00fc\u015fs\u00fcn, s\u0259drin yan\u0131nda s\u00f6z\u00fcn\u00fcn t\u0259hrini bilsin. Burda kefin\u0259 d\u0259y\u0259n n\u0259 var? N\u0259d\u0259n yana \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131r? S\u0259drd\u0259n bir s\u00f6z Yast\u0131 Salmana des\u0259ydim y\u00fcz d\u0259f\u0259 \u0259lini \u00e7iynim\u0259 d\u00f6y\u0259rdi, dey\u0259rdi sa\u011f ol, ay Yarm\u0259mm\u0259d, canlara d\u0259y\u0259n o\u011flansan! Bu \u0259bl\u0259h, sa\u011f ol dem\u0259diyi c\u0259h\u0259nn\u0259m\u0259, h\u0259l\u0259 bir \u00f6z\u00fcnd\u0259n d\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131. Lap z\u0131rrama d\u0259li imi\u015f. N\u0259 xeyrini qan\u0131r, n\u0259 \u015f\u0259rini! Atama l\u0259n\u0259t \u0259g\u0259r bir d\u0259 saqqal t\u0259rp\u0259dib s\u0259n\u0259 s\u00f6z dey\u0259m\u201d.\n\tBu m\u00fclahiz\u0259l\u0259rl\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d \u00fcr\u0259yini bo\u015faltsa da, i\u00e7\u0259risin\u0259 dolmu\u015f qorxunu m\u0259hv ed\u0259 bilm\u0259di. Onu qorxudan bu idi ki, bird\u0259n \u015eirzad aralar\u0131ndak\u0131 s\u00f6hb\u0259ti a\u00e7d\u0131, R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 dedi. \u201cOnda vay m\u0259nim hal\u0131ma! R\u00fcst\u0259m ki\u015finin qaba\u011f\u0131nda nec\u0259 dayanaca\u011fam? G\u0259r\u0259k \u015f\u0259l\u0259-k\u00fcl\u0259mi y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131r\u0131b k\u0259ndin da\u015f\u0131n\u0131 atam, yox a, lap b\u00fct\u00fcn rayonu t\u0259rk ed\u0259m. El\u0259 bel\u0259c\u0259 hesabdarl\u0131qdan g\u00f6t\u00fcr\u00fcb s\u0131ravi kolxoz\u00e7u etm\u0259kl\u0259 yaxamdan \u0259l \u00e7\u0259k\u0259n deyil. Nehr\u0259y\u0259 sal\u0131b qat\u0131q kimi \u00e7alxalayacaq, ya\u011f\u0131m\u0131 ayran\u0131mdan ay\u0131racaq, ayran\u0131mdan da \u015for qay\u0131r\u0131b itl\u0259r\u0259 yedir\u0259c\u0259k. Dilin qurusun, Yarm\u0259mm\u0259d, g\u00f6r getdin kim\u0259 sirr a\u00e7d\u0131n! Dedin ki, n\u0259 var, s\u0259drl\u0259 \u00fcz-g\u00f6z olub, iclasda min adam\u0131n qaba\u011f\u0131nda a\u011f\u0131z-a\u011f\u0131za veribl\u0259r, dal\u0131nca n\u0259 dan\u0131\u015fsan \u00fcr\u0259yin\u0259 yatacaq, s\u0259drin ad\u0131na di\u015finin dibind\u0259n \u00e7\u0131xan\u0131 deyib, s\u0259ninl\u0259 yax\u0131nl\u0131q ed\u0259c\u0259k, h\u0259? Fikrin getdi Yast\u0131 Salmana. G\u00fcnd\u0259 y\u00fcz d\u0259f\u0259 s\u0259drin \u00fcz\u00fcn\u0259 di\u015fini a\u011farts\u0131n, dostum deyib dursun, \u00fcz\u00fcn\u00fc yana \u00e7evir\u0259n kimi d\u0259d\u0259sin\u0259 s\u00f6ys\u00fcn, h\u0259?.. Bilmirs\u0259n ki, bu yetim \u015eirzad el\u0259 \u0259vv\u0259ld\u0259n ba\u015f\u0131yellinin biridir, yeriy\u0259nd\u0259 d\u0259 g\u00f6z\u00fcn\u00fc ulduzlardan \u00e7\u0259kmir?\u201d  \n\t\u015eirzad\u0131n ba\u015f\u0131yelli oldu\u011fu yad\u0131na d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d bir az rahat oldu: \u201cS\u00f6z g\u0259zdir\u0259n deyil, dedi-qodu il\u0259 aras\u0131 yoxdur, - deyib d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc, - el\u0259 dikba\u015fd\u0131r ki, R\u00fcst\u0259m ki\u015finin aya\u011f\u0131na getm\u0259z, x\u00fcsus\u0259n onunla \u00e7\u0259rl\u0259\u015fdiyi bir zaman \u00f6ld\u00fcr, endir\u0259n deyil, danosbazl\u0131q el\u0259m\u0259yi d\u0259 ba\u00e7armaz\u201d. Bu fikirl\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d yerind\u0259n qoparaq evin\u0259 t\u0259r\u0259f ikic\u0259 add\u0131m atmam\u0131\u015fd\u0131 ki, yen\u0259 bir \u015f\u00fcbh\u0259y\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. A\u011fl\u0131na g\u0259ldi ki, \u015eirzada dediyim s\u00f6zl\u0259ri R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ba\u015fqa a\u011f\u0131zlardan da e\u015fid\u0259 bil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u015eirzad dostu N\u0259c\u0259f\u0259, N\u0259c\u0259f Q\u0131zyet\u0259r\u0259, q\u0131zyet\u0259r P\u0259r\u015fana, P\u0259r\u015fan ya atas\u0131na, ya da Salmana x\u0259b\u0259r ver\u0259r. S\u00f6z d\u0259 ki, Salmana \u00e7atd\u0131, qurtard\u0131. Dilinin \u00fcst\u0259 qoyub pil\u0259y\u0259c\u0259k, \u015fi\u015fird\u0259c\u0259k, isidib q\u0131zd\u0131racaq, apar\u0131b qoyacaq s\u0259drin ovcunun i\u00e7in\u0259, h\u0259m s\u0259dr\u0259 qulluq g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k, h\u0259m d\u0259 m\u0259nim evimi y\u0131xacaq. Uf bu Yast\u0131 Salman! \u00dcz\u0259 g\u00fcl\u0259-g\u00fcl\u0259 evl\u0259r y\u0131xan k\u00f6p\u0259ko\u011flu! Bir da\u015f\u0131 \u00fcst\u0259 qoyanda can\u0131 \u00e7\u0131x\u0131r, q\u0131\u00e7lar\u0131 tutulur, beli s\u0131n\u0131r, amma ev y\u0131xanda g\u00f6zl\u0259rimn\u0259 i\u015f\u0131q g\u0259lir, d\u00f6n\u00fcr canavara. Yorulmaq bilmir, el\u0259 bil ki, allah bunu yarad\u0131b g\u00fcv\u0259 kimi g\u00f6z\u0259l xal\u00e7alar\u0131n nax\u0131\u015f\u0131n\u0131  g\u0259mirsin, ipini \u00e7eyn\u0259yib t\u00f6ks\u00fcn, si\u00e7an kimi tax\u0131l \u00e7uvallar\u0131n\u0131 y\u0131rt\u0131b da\u011f\u0131ts\u0131n, un kis\u0259sini de\u015fsin!\n\tBu fikirl\u0259rl\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d \u0259vv\u0259lc\u0259 s\u0259drin yan\u0131na getm\u0259k, h\u0259r \u015feyi a\u00e7\u0131b dem\u0259k, t\u0259qsiri boynuna alaraq, dal\u0131nca dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 etiraf etm\u0259k ist\u0259di: \u201cBa\u011f\u0131\u015fla m\u0259ni, m\u00f6ht\u0259r\u0259m s\u0259dr, bir q\u0259l\u0259tdir el\u0259mi\u015f\u0259m, ke\u00e7 g\u00fcnah\u0131mdan, kim g\u00fcnah el\u0259mir, kim ba\u015fqas\u0131n\u0131n qiyb\u0259tini el\u0259mir, kim q\u0131z\u0131\u015fanda lap yax\u0131n dostunun, lap qohum-\u011fqrabas\u0131n\u0131n dal\u0131nca di\u015finin dibind\u0259n \u00e7\u0131xan\u0131 demir, m\u0259n d\u0259 qanmay\u0131b a\u011fz\u0131m\u0131 bo\u015funa qoymu\u015fam, ke\u00e7 g\u00fcnah\u0131mdan, ki\u00e7ikd\u0259n x\u0259ta, b\u00f6y\u00fckd\u0259n \u0259ta, ba\u011f\u0131\u015fla m\u0259ni!\u201d Fikr\u0259n Yarm\u0259mm\u0259d lap s\u0259drin \u0259lini \u00f6pm\u0259y\u0259, aya\u011f\u0131na y\u0131x\u0131lma\u011fa q\u0259d\u0259r g\u0259lir, dizl\u0259rini qucaqlay\u0131b \u201cba\u011f\u0131\u015fla, ke\u00e7 g\u00fcnah\u0131mdan!\u201d dey\u0259 yalvar\u0131rd\u0131. Ona el\u0259 g\u0259lirdi ki, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi dal\u0131nca yava-yava dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u00f6vb\u0259 \u015f\u0259klind\u0259 \u00f6z dilind\u0259n e\u015fits\u0259, \u00f6zg\u0259 a\u011fz\u0131ndan e\u015fitm\u0259yind\u0259n min pay yax\u015f\u0131d\u0131r. H\u0259r halda \u00fcr\u0259yi yum\u015falar, r\u0259hmi g\u0259l\u0259rdi. Ba\u015fqalar\u0131ndan e\u015fitdikd\u0259 is\u0259 ac\u0131qlanacaq, bo\u011faz\u0131ndan tutub armud sapla\u011f\u0131 kimi \u00fcz\u0259c\u0259kdi:\n\t- \u018f-\u0259, yen\u0259 azan\u00e7\u0131l\u0131qdan \u0259l \u00e7\u0259kmirs\u0259n?! \u018f-\u0259, yen\u0259 k\u00f6hn\u0259 zamanlar\u0131 qaytarmaq fikrind\u0259s\u0259n, ay d\u0259d\u0259si molla, n\u0259n\u0259si fal\u00e7\u0131 k\u00f6p\u0259ko\u011flu!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin hakiman\u0259 q\u0259z\u0259bli s\u0259si Yarm\u0259mm\u0259din qulaqlar\u0131n\u0131 de\u015fir, ba\u011fr\u0131n\u0131 yar\u0131rd\u0131. Budur, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi onun i\u015fini yoxlatd\u0131r\u0131r, \u201cfilank\u0259sin \u0259m\u0259kg\u00fcn\u00fcn\u00fc d\u00fcz yazmam\u0131san, mal-qaran\u0131n hesab\u0131n\u0131 q\u0259sd\u0259n dola\u015f\u0131q salm\u0131san. De g\u00f6r\u0259k fikrin n\u0259dir, hans\u0131 ictimai \u0259mlak o\u011frusu il\u0259 \u0259l-\u0259l\u0259 vermis\u0259n?\u201d dey\u0259 yaxas\u0131ndan tutub silk\u0259l\u0259yir, sonra da hey\u0259td\u0259n ke\u00e7irib \u00fcmumi iclasa qoyur v\u0259 kolxozdan k\u0259nara at\u0131r; \u201cGet m\u00fcz\u00fcrr element, s\u0259nin yerin q\u0259z\u0259m\u0259tdir!\u201d\n\tYarm\u0259mm\u0259d qorxudan titr\u0259y\u0259-titr\u0259y\u0259, ayaqlar\u0131 \u0259s\u0259-\u0259s\u0259, \u00fcr\u0259yi d\u00f6y\u00fcn\u0259-d\u00f6y\u00fcn\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin evin\u0259 t\u0259r\u0259f yolland\u0131. Be\u015f-on add\u0131m atmam\u0131\u015f dayand\u0131. \u201c\u00d6z\u00fcm \u00f6z aya\u011f\u0131mla \u00f6l\u00fcm\u0259 gedir\u0259m, bird\u0259n kefinin pis vaxt\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fc, bird\u0259n \u00f6z dilimd\u0259nc\u0259 yap\u0131\u015f\u0131b akt el\u0259di, vurdu t\u0259piyi ba\u015f\u0131mdan, hay\u0131ma kim \u00e7atacaq? Dana da bilm\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m, ham\u0131 dey\u0259c\u0259k \u00f6z\u00fc boynuna al\u0131b, qa\u00e7ma\u011fa yol qalmayacaq, ba\u015fqalar\u0131ndan e\u015fidib q\u0259z\u0259bl\u0259ns\u0259, g\u00f6rs\u0259m ki, i\u015f xarabd\u0131r, he\u00e7 olmasa boynumdan ataram: m\u0259n el\u0259 s\u00f6z dem\u0259mi\u015f\u0259m, b\u00f6htand\u0131r. M\u0259nn\u0259n \u0259dav\u0259t el\u0259yirl\u0259r, dey\u0259r\u0259m. Be\u015fi inanmazsa, be\u015fi inanar\u201d. Bu fikir d\u0259 Yarm\u0259mm\u0259di t\u0259r\u0259dd\u00fcdd\u0259n qurtara bilm\u0259di, d\u0259rhal ba\u015f\u0131nda buna zidd yeni fikirl\u0259r do\u011fdu v\u0259 onu tamamil\u0259 \u00e7a\u015fd\u0131r\u0131b avara sald\u0131. Add\u0131m\u0131n\u0131 atma\u011fa bel\u0259 imkan verm\u0259di.\n\tBu zaman yen\u0259 yad\u0131na Salman d\u00fc\u015fd\u00fc. \u00dcmid ancaq ona idi. B\u0259lk\u0259 o \u00f6z a\u011fl\u0131 il\u0259 bir \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu g\u00f6st\u0259r\u0259 idi. Yarm\u0259mm\u0259d Salman\u0131n bu hadis\u0259d\u0259n m\u00fctl\u0259q \u00f6z xeyri \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 ed\u0259c\u0259yini bilirdi. Buna \u015f\u00fcbh\u0259 ola bilm\u0259zdi. Xeyri olmayan yerd\u0259 o n\u0259 bir s\u00f6z dan\u0131\u015far, n\u0259 d\u0259 \u0259lini t\u0259rp\u0259d\u0259rdi. Y\u0259ni d\u00fcnyada el\u0259 bir i\u015f ola bilm\u0259zdi ki, Salman ondan \u00f6z xeyrin\u0259 istifad\u0259 etm\u0259sin. K\u00f6m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259l uzadan adam\u0131 s\u00fcr\u00fcy\u00fcb u\u00e7urumdan ba\u015f\u0131a\u015fa\u011f\u0131 yuvarlatmaq laz\u0131m g\u0259ls\u0259ydi, o bir an t\u0259r\u0259dd\u00fcd etm\u0259zdi. G\u00fcl\u0259-g\u00fcl\u0259, yava\u015fca-yava\u015fca, s\u0259sini ucaltmadan, h\u0259rl\u0259yib c\u0259h\u0259nn\u0259min t\u0259kin\u0259 buraxard\u0131.  \u201cPamb\u0131qla ba\u015f k\u0259s\u0259n adamd\u0131r\u201d, deyib Yarm\u0259mm\u0259d b\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rin\u0259 yekun vursa da, Salmangil\u0259 t\u0259r\u0259f yolland\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015finin ac\u0131ql\u0131 \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcb, \u00f6d \u00e7atladan q\u0259z\u0259bli s\u0259sini e\u015fitm\u0259kd\u0259ns\u0259, Salman\u0131n aya\u011f\u0131na getm\u0259k yax\u015f\u0131 idi. Bic adamd\u0131r. B\u0259lk\u0259 bir xeyir g\u00f6rd\u00fc, qolunu \u00e7\u0131rmay\u0131b d\u00fc\u015fd\u00fc qaba\u011fa.\n\tG\u00f6yd\u0259n Yarm\u0259mm\u0259din \u00fcz\u00fcn\u0259 iki damc\u0131 ya\u011f\u0131\u015f d\u00fc\u015fd\u00fc. S\u0259hran\u0131n qoynunda \u015fim\u015f\u0259k oynay\u0131b qaranl\u0131q \u00fcf\u00fcql\u0259ri i\u015f\u0131qlatd\u0131, \u015fim\u015f\u0259k sovu\u015fanda g\u00f6y \u00fcz\u00fcn\u0259 yatm\u0131\u015f qara buludlar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 sanki onu bas\u0131b \u0259zdi, gec\u0259nin vahim\u0259li qaranl\u0131\u011f\u0131 n\u0259f\u0259sini k\u0259s\u0259r kimi oldu. Bir anda d\u0259h\u015f\u0259tli qorxu b\u00fct\u00fcn v\u00fccudunu titr\u0259tdi. Ona el\u0259 g\u0259ldi ki, sa\u011fdan kim is\u0259 yax\u0131nla\u015fmaqdad\u0131r, o t\u0259r\u0259f\u0259 d\u00f6n\u00fcb b\u0259r\u0259lmi\u015f g\u00f6zl\u0259rini qaranl\u0131\u011fz zill\u0259di, lakin he\u00e7 \u015fey se\u00e7\u0259 bilm\u0259yib g\u0259rginlikd\u0259n a\u011fr\u0131yan b\u0259b\u0259kl\u0259rini ovu\u015fdurdu, indi d\u0259 kim is\u0259 daldan yax\u0131nla\u015f\u0131rd\u0131, Yarm\u0259mm\u0259d tez \u00e7evrildi.\n\t- Kims\u0259n?\n\tQaranl\u0131\u011f\u0131z qoynundan min s\u0259s \u00e7\u0131xd\u0131: kollar titr\u0259di, da\u015flar \u015faqq\u0131lt\u0131 qopard\u0131, torpaq t\u0259rp\u0259ndi, n\u0259 is\u0259 aya\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131ndan s\u00fcr\u00fcn\u00fcb ke\u00e7di, n\u0259 is\u0259 qula\u011f\u0131n\u0131n dibind\u0259n yel kimi \u015f\u0131\u011f\u0131y\u0131b \u00f6td\u00fc. \u0130ti caynaql\u0131 bir \u0259l bo\u011faz\u0131ndan yap\u0131\u015fd\u0131, z\u00fclm\u0259t i\u00e7ind\u0259 itmi\u015f k\u0259ndin h\u0259r gu\u015f\u0259sind\u0259 bir y\u0131rt\u0131c\u0131n\u0131n g\u00f6zl\u0259ri i\u015f\u0131lday\u0131rd\u0131, havada odlu k\u00f6s\u00f6yl\u0259r oynay\u0131rd\u0131, gird\u0259 i\u015f\u0131q dair\u0259l\u0259ri yan\u0131b s\u00f6n\u00fcrd\u00fc. Yarm\u0259mm\u0259d bo\u011faz\u0131na ili\u015fmi\u015f iti caynaqlar\u0131 r\u0259dd etm\u0259mi\u015f \u0259traf\u0131nda cinl\u0259r, \u015feytanlar oynama\u011fa ba\u015flad\u0131, can\u0131na l\u0259rz\u0259 salan bir u\u011fultu il\u0259 ad\u0131n\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131lar:\n\t- Yarm\u0259mm\u0259d, Yarm\u0259mm\u0259d, Yarm\u0259mm\u0259d!\n\tYarm\u0259mm\u0259d s\u0259s verm\u0259k, dan\u0131\u015fmaq ist\u0259di, lakin q\u00fcvv\u0259sini toplay\u0131b \u00f6z\u00fcn\u00fc saxlad\u0131. H\u0259l\u0259 u\u015faql\u0131qda e\u015fitmi\u015fdi ki, bo\u015f \u00e7\u00f6ll\u0259r cinl\u0259rl\u0259 dolu olur, onlar kollar\u0131n dibind\u0259, xarabalar\u0131n i\u00e7ind\u0259 gizl\u0259nir. Qaranl\u0131q gec\u0259l\u0259rd\u0259 yollara \u00e7\u0131xaraq g\u0259lib-ke\u00e7\u0259nin ad\u0131n\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rlar. S\u0259s ver\u0259nin s\u0259sini o\u011furlay\u0131r, \u00f6z\u00fcn\u00fc apar\u0131b \u0259b\u0259di qul edir, s\u0131ld\u0131r\u0131m qayalar\u0131n uclar\u0131ndan ba\u015f\u0131a\u015fa\u011f\u0131 as\u0131rlar, u\u00e7urumun dibind\u0259 is\u0259 ac y\u0131rt\u0131c\u0131lar dolan\u0131r v\u0259 adam\u0131 didib par\u00e7alamaq \u00fc\u00e7\u00fcn sino gedirl\u0259r. Yarm\u0259mm\u0259d s\u0259sini \u00e7\u0131xarmaqdan qorxaraq qaranl\u0131\u011f\u0131 dinl\u0259yirdi, indi cinl\u0259rin s\u0259si b\u00fct\u00fcn ba\u015fqa s\u0259sl\u0259rd\u0259n ayd\u0131n e\u015fidilirdi:\n\t- Yarm\u0259mm\u0259d, Yarm\u0259mm\u0259d, Yarm\u0259mm\u0259d...\n\tDaxili g\u0259rginliy\u0259, vahim\u0259li fikirl\u0259r\u0259 v\u0259 getdikc\u0259 b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 art\u0131ran qaranl\u0131\u011f\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na davam g\u0259tirm\u0259di, t\u00fckl\u0259ri biz-biz oldu, az qald\u0131 y\u0131x\u0131l\u0131b \u00f6z\u00fcnd\u0259n getsin. Bird\u0259n yad\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fc ki, \u201cbismillah\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc e\u015fid\u0259n kimi cinl\u0259r qorxub da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131rlar, n\u0259f\u0259si t\u0259ngimi\u015f halda:\n\t- Bismillah, bismillah, bismillah! \u2013 deyib ba\u015f\u0131na \u0259l qoydu, sanki cinl\u0259rin s\u0259si k\u0259sildi. Yarm\u0259mm\u0259d bir az \u00fcr\u0259kl\u0259ndi v\u0259 h\u00f6vlnak yerind\u0259n t\u0259rp\u0259ndi, ayaqlar\u0131n\u0131 zorla s\u00fcr\u00fcy\u00fcb Salmangil\u0259 t\u0259r\u0259f yolland\u0131. \u0130ndi d\u0259 kim is\u0259 daldan t\u0259qib etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Yarm\u0259mm\u0259d qa\u00e7d\u0131, o qovdu. Yarm\u0259mm\u0259d bir az da c\u0259ld t\u0259rp\u0259ndi, o daha iti add\u0131mlad\u0131, az qald\u0131 daban\u0131n\u0131 d\u00f6ys\u00fcn, n\u0259hay\u0259t, Yarm\u0259mm\u0259d qorxusundan yel kimi u\u00e7du, o yen\u0259 \u0259l \u00e7\u0259km\u0259di. Bir t\u0259h\u0259r qan-t\u0259r i\u00e7ind\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d \u00f6z\u00fcn\u00fc Salman\u0131n qaranl\u0131q h\u0259y\u0259tin\u0259 sald\u0131, yax\u015f\u0131d\u0131r ki, Salman it saxlam\u0131rd\u0131, xo\u015flamazd\u0131. Tez iki\u0259lli al\u00e7aq nahamvar qap\u0131n\u0131 d\u00f6y\u0259cl\u0259di. Bir az da geciks\u0259 daldan g\u0259l\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00e7atd\u0131r\u0131b bo\u011faz\u0131ndan yap\u0131\u015facaqd\u0131. Ara verm\u0259d\u0259n \u0259lini qap\u0131ya \u00e7\u0131rpd\u0131. \u0130\u00e7\u0259rid\u0259n s\u0259s g\u0259ldi:\n\t- Yava\u015f, ay yolda\u015f, yava\u015f qap\u0131 s\u0131nd\u0131. \n\tK\u00f6yn\u0259yinin a\u00e7\u0131q yaxas\u0131n\u0131 d\u00fcym\u0259l\u0259y\u0259-d\u00fcym\u0259l\u0259y\u0259 Salman qap\u0131n\u0131n c\u0259ft\u0259sini qald\u0131rd\u0131. Balaca \u00e7\u0131ra\u011f\u0131n i\u015f\u0131\u011f\u0131 Yarm\u0259mm\u0259din \u00fcz\u00fcn\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc:\n\t- Yarm\u0259mm\u0259d, bu n\u0259 hald\u0131r bel\u0259?! N\u0259 olub, \u00fcr\u0259yin a\u011fz\u0131na g\u0259lir, aln\u0131ndan t\u0259r ax\u0131r, n\u0259 var?!\n\tYarm\u0259mm\u0259d \u0259liyl\u0259 qaranl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rib, ancaq birc\u0259 s\u00f6z dey\u0259 bildi:\n\t- Az qalm\u0131\u015fd\u0131 can\u0131m\u0131 \u00e7\u0131xarts\u0131n!  \n\tS\u00f6z a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131xmam\u0131\u015f ayaq \u00fcst\u0259 dura bilm\u0259yib, Salman\u0131n \u00e7iynind\u0259n tutaraq i\u00e7\u0259ri ke\u00e7di v\u0259 taxt\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 oturdu. Ba\u015f\u0131n\u0131 divara s\u00f6yk\u0259di. Salman bir Yarm\u0259mm\u0259d\u0259, bir d\u0259 k\u0259ndi b\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f qaranl\u0131\u011fa baxaraq m\u0259s\u0259l\u0259nin n\u0259 yerd\u0259 oldu\u011funu anlad\u0131, ucadan g\u00fcld\u00fc:\n\t- Yarm\u0259mm\u0259d, ax\u0131 bu gec\u0259 g\u00f6z\u00fc s\u0259nin \u00e7\u00f6ld\u0259 n\u0259 al\u0131b-ver\u0259c\u0259yin! \u2013 dedi v\u0259 d\u00f6n\u00fcb ba\u015f\u0131n\u0131 ikinci qap\u0131dan o biri ota\u011fa sald\u0131:\n\t- Naznaz, ay Naznaz, tez bir st\u0259kan su g\u0259tir, az qal\u0131b ki\u015finin \u00fcr\u0259yi getsin. Ay Yarm\u0259mm\u0259d, he\u00e7 can\u0131n\u0131n q\u0259drini bil\u0259n adam deyils\u0259n. Ay ki\u015fi, bilmirs\u0259n ki, s\u0259nin min d\u00fc\u015fm\u0259nin var, min g\u00f6z\u00fc g\u00f6t\u00fcrm\u0259y\u0259n var, ax\u0131, niy\u0259 bel\u0259 ehtiyats\u0131zl\u0131q edirs\u0259n?   \n\t- N\u0259 olub? \u2013 dey\u0259 balaca v\u0259 yum\u015faq \u0259lind\u0259 bir st\u0259kan su olan Naznaz astanada g\u00f6r\u00fcnd\u00fc, Salman g\u00fcl\u0259-g\u00fcl\u0259 suyu ald\u0131.\n\t- N\u0259 olacaq, \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6r, hal\u0131n\u0131 bil.\n\tNaznaz\u0131n g\u00f6z\u00fc Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 sata\u015fan kimi dodaqlar\u0131nda t\u0259b\u0259ss\u00fcm oynad\u0131, s\u00f6zl\u0259ri uzadaraq ah\u0259ngl\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131:\n\t- H\u0259-\u0259, Yarm\u0259mm\u0259d. S\u0259ni qorxudublar, Qoy suyu m\u0259n \u00f6z\u00fcm verim.\n\tNaznaz suyu Salmandan al\u0131b yanak\u0131 Yarm\u0259mm\u0259din yan\u0131nda oturdu, bir \u0259lini onun \u00e7iynin\u0259 qoyub, o biri \u0259liyl\u0259 st\u0259kan\u0131 doda\u011f\u0131na yax\u0131nla\u015fd\u0131rd\u0131. Naznaz\u0131n yum\u015faq a\u011f \u0259linin h\u0259rar\u0259ti v\u0259 dol\u011fun v\u00fccudunun \u0259tri Yarm\u0259mm\u0259din can\u0131na yay\u0131ld\u0131, bir-iki qurtum su i\u00e7ib i\u015f\u0131qlanm\u0131\u015f g\u00f6zl\u0259rini a\u00e7d\u0131:\n\t- Sa\u011f ol, Naznaz bac\u0131, \u00e7ox sa\u011f ol.\n\t\u0130stehza dolu g\u00f6z\u00fcn\u00fc Yarm\u0259mm\u0259dd\u0259n \u00e7\u0259km\u0259y\u0259n Salman \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc:\n\t\u201cD\u0259yyusun bac\u0131 dem\u0259yin\u0259 bax, iri\u015fm\u0259yin\u0259 bax, az qal\u0131r g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 q\u0131z\u0131 diri-diri udsun, bi\u015fmi\u015f yumurta kimi soyub qoysun qaba\u011f\u0131na...\u201d\n\tNaznaz qoltu\u011funun alt\u0131na q\u0259d\u0259r a\u00e7\u0131q, \u0259tli qolunu uzad\u0131b suyu stolun \u00fcst\u00fcn\u0259 qoydu v\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 d\u00f6n\u00fcb \u0259lini aln\u0131na yax\u0131nla\u015fd\u0131rd\u0131, g\u00fcl\u0259-g\u00fcl\u0259 soru\u015fdu:\n\t- Istiliyin yoxdur ki? \n\tYoxdur, naznac bac\u0131, yoxdur, - dey\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d titr\u0259k s\u0259sl\u0259 cavab verdi.\n\tT\u0259nzif kimi a\u011farm\u0131\u015f Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 baxaraq g\u00fcl\u0259n Salman bird\u0259n b\u0131\u011f\u0131n\u0131 e\u015fib n\u0259 is\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc, o biri ota\u011fa ke\u00e7di:\n\t- Naznaz, bir d\u0259qiq\u0259 bura g\u0259l, i\u015fim var, - deyib bac\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131.\n\tNaznaz g\u0259l\u0259nd\u0259 \u0259lini qarn\u0131na qoyub udqundu:\n\t- Bu saat kef \u00e7\u0259k\u0259c\u0259yik, o be\u015fulduzu \u00e7\u0131xart b\u0259ri.\n\tNaznaz duruxsundu:\n\t- \u0130\u00e7m\u0259, Salman, yatar qar\u0131na i\u00e7m\u0259, sonra a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7\u0259k\u0259rs\u0259n.\n\t- Ba\u015f\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcn, i\u00e7m\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m. Ona ver\u0259c\u0259y\u0259m. \u0130kic\u0259 fincan i\u00e7di, el\u0259 bil \u00fcz\u00fcnd\u0259n p\u0259rd\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr, d\u00f6n\u00fcb olur ba\u015fqa adam. El\u0259 \u015feyl\u0259r dan\u0131\u015facaq ki, g\u00fclm\u0259kd\u0259n q\u0131r\u0131l\u0131b ged\u0259c\u0259ks\u0259n...\n\t- N\u0259y\u0259 laz\u0131md\u0131r, b\u0259lk\u0259 i\u00e7irtm\u0259y\u0259s\u0259n, - dey\u0259 Naznaz t\u0259r\u0259dd\u00fcd etdi, - b\u0259lk\u0259 naxo\u015fdur?\n\t- He\u00e7 qorxma, birinci d\u0259f\u0259 i\u00e7mir ha... Ayda, iki ayda bir bu teatr var. Ba\u015fqa l\u0259zz\u0259t g\u00f6r\u0259c\u0259ks\u0259n, tez g\u0259tir.  \n\tNaznaz l\u0259m\u0259d\u0259, qablar\u0131n aras\u0131nda gizl\u0259tdiyi be\u015fulduzlu konyak\u0131 Salmana verdi. Salman iki fincan g\u00f6t\u00fcr\u00fcb, ba\u015f\u0131n\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00e7iynin\u0259 qoymu\u015f Yarm\u0259mm\u0259din yan\u0131na g\u0259ldi:\n\t- \u018f-\u0259, tut bo\u011faz\u0131n\u0131 ya\u015fla, \u00fcr\u0259yin \u00fcst\u00fcn\u0259 g\u0259lsin.\n\tSalman fincanlar\u0131 doldurdu, birini Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 uzatd\u0131:\n\t- S\u0259nin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na, - deyib \u00f6z fincan\u0131n\u0131 Yarm\u0259mm\u0259din fincan\u0131na vurdu, - \u00e7\u0259k ba\u015f\u0131na, \u0259-\u0259, birh\u0259f\u0259s\u0259. \n\tYarm\u0259mm\u0259din \u0259li titr\u0259di. Salman onun bil\u0259yind\u0259n tutdu v\u0259 doda\u011f\u0131na yax\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131b a\u015f\u0131q a\u011fz\u0131na endirdi. Yarm\u0259mm\u0259d \u00fcz-g\u00f6z\u00fcn\u00fc tur\u015fudub i\u00e7di. Ba\u015f\u0131n\u0131 silk\u0259l\u0259yib, g\u00f6zl\u0259rini q\u0131yaraq dedi:\n\t- Az qalm\u0131\u015fd\u0131 yaxalas\u0131n, yap\u0131\u015fs\u0131n xirtd\u0259yimd\u0259n...\n\t\u018f-\u0259, birin d\u0259, birin d\u0259, - deyib Salman yen\u0259 fincanlar\u0131 doldurdu. Art\u0131q Yarm\u0259mm\u0259din \u0259li \u0259smirdi. Fincan\u0131 m\u00f6hk\u0259m saxlaya bilirdi, i\u015far\u0259 il\u0259, \u201cyem\u0259y\u0259 n\u0259yin var?\u201d deyib soru\u015fduqda Salman qalx\u0131b o biri ota\u011fa ke\u00e7di, iki lava\u015f\u0131n i\u00e7in\u0259 pendir b\u00fcrm\u0259l\u0259yib g\u0259tirdi, birini Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 verdi, lakin yem\u0259y\u0259 qoymad\u0131:\n\t- \u018fvv\u0259l bunu da bo\u015falt, sonra...\n\tYarm\u0259mm\u0259d ikinci fincan\u0131 da i\u00e7di. H\u0259r ikisinin yana\u011f\u0131 q\u0131zarma\u011fa ba\u015flad\u0131. Yarm\u0259mm\u0259d silkinib \u00e7iyinl\u0259rini d\u00fcz\u0259ltdi. Naznaz\u0131n \u0259lind\u0259n tutub yan\u0131nda oturtdu v\u0259 dan\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131...\n\tTamarz\u0131 g\u00f6zl\u0259rl\u0259 Naznaz\u0131 \u015fi\u015f\u0259 \u00e7\u0259k\u0259n, s\u0259sind\u0259n, n\u0259f\u0259sind\u0259n l\u0259zz\u0259t alaraq cana g\u0259l\u0259n Yarm\u0259mm\u0259din hal\u0131na baxd\u0131qca Salman daha ucadan g\u00fcl\u00fcrd\u00fc:\n\t- Ay s\u0259ni, Yarm\u0259mm\u0259d, \u00e7ox q\u0259rib\u0259 adamsan! \u2013 deyir, \u00f6z al\u0259mind\u0259 is\u0259 bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. \u201cBir buna bax! Buna bax! G\u00f6r nec\u0259 dirildi. G\u00f6r nec\u0259 cana g\u0259ldi!\u201d  \n\t- Ax\u0131, n\u0259 olmu\u015fdu, ay Yarm\u0259mm\u0259d? \u2013 dey\u0259 Naznaz iri odlu g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259y\u0259r\u0259k soru\u015fdu. Art\u0131q tamamil\u0259 q\u0131z\u0131\u015fm\u0131\u015f Yarm\u0259mm\u0259d Naznaz\u0131n b\u00fct\u00fcn v\u00fccudunu seyr etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ona t\u0259r\u0259f \u00e7evrildi, g\u00f6z\u00fcn\u00fc i\u015f\u0131ldayan corablar\u0131n alt\u0131ndak\u0131 \u0259tli q\u0131\u00e7lar\u0131ndan s\u00fczd\u00fcr\u00fcb \u00fcz\u00fcn\u0259 dikdi v\u0259 \u0259hvalat\u0131 oldu\u011fu kimi dan\u0131\u015fmaq ist\u0259di. Lakin bir t\u0259r\u0259fd\u0259n i\u00e7kinin t\u0259siri, bir t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 Naznaz\u0131n dol\u011fun v\u00fccudu, g\u00fcl\u0259n g\u00f6zl\u0259ri, \u015firin bax\u0131\u015flar\u0131 mane oldu. Yarm\u0259mm\u0259din \u00fcr\u0259yind\u0259 q\u0131za xo\u015f g\u0259lm\u0259k h\u0259v\u0259si yarand\u0131. Qeyri-adi v\u0259 q\u0259rib\u0259 bir h\u0259rar\u0259t can\u0131na yay\u0131ld\u0131. Ona el\u0259 g\u0259ldi ki, \u00f6z\u00fcnd\u0259n qo\u00e7aq v\u0259 q\u0259hr\u0259man bir adam yoxdur.\n\t- Bir el\u0259 \u015fey olmay\u0131b, Naznaz xan\u0131m. \u0130dar\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131m, yolland\u0131m siz\u0259 t\u0259r\u0259f. Bird\u0259 n\u0259 g\u00f6rs\u0259m yax\u015f\u0131d\u0131r? G\u00f6rd\u00fcm qabaqda, m\u0259kt\u0259b ba\u011f\u0131n\u0131n \u0259t\u0259yind\u0259, \u00e7\u0259p\u0259rin dibind\u0259 bir \u015fey i\u015f\u0131lday\u0131r. Lap \u00fc\u00e7tonlu ma\u015f\u0131n\u0131n faralar\u0131 boyda bir \u015fey. \u018fvv\u0259lc\u0259 it bilib \u00e7\u0131\u011f\u0131rd\u0131m. \u201cAy it, c\u0259h\u0259nn\u0259m ol!\u201d G\u00f6rd\u00fcm yox, it yerind\u0259n t\u0259rp\u0259nm\u0259di. Amma g\u00f6zl\u0259ri s\u00f6n\u00fcb yand\u0131. Yax\u0131nla\u015fd\u0131m, diqq\u0259tl\u0259 baxd\u0131m. N\u0259 ola yax\u015f\u0131d\u0131r?! Yalquzaq!\n\t- Aman, aman, qorxudan can\u0131m titr\u0259yir! \u2013 dey\u0259 Naznaz \u00e7iyinl\u0259rini titr\u0259tdi, - sonra, sonra?!\n\tYarm\u0259mm\u0259d bir az da \u00fcr\u0259kl\u0259ndi:\n\t- Fikirl\u0259\u015fdim, \u0259-\u0259, n\u0259 t\u0259h\u0259r el\u0259yim? N\u0259 yaman yerd\u0259 ax\u015famlad\u0131m. M\u0259n fikirl\u0259\u015fib bir yer\u0259 \u00e7\u0131xarmam\u0131\u015f, zal\u0131m \u00e7\u0259p\u0259rd\u0259n qopdu, cumdu \u00fcst\u00fcm\u0259. G\u00f6rd\u00fcm ki, qa\u00e7sam olmaz, daldan par\u00e7alayacaq, bir d\u0259 ki, ki\u015filikd\u0259n deyil. \u018flimi atd\u0131m yer\u0259, allah i\u015fimi avand el\u0259di, yek\u0259 bir k\u00f6s\u00f6y ke\u00e7di \u0259lim\u0259, qamarlay\u0131b g\u00f6zl\u0259dim,  el\u0259 \u00fcst\u00fcm\u0259 at\u0131landa iki\u0259lli \u00e7arpd\u0131m t\u0259p\u0259sin\u0259, y\u0131x\u0131ld\u0131.\n\t- \u00d6ld\u00fc, h\u0259?\n\t- Yox, qalx\u0131b zingilld\u0259y\u0259r\u0259k getdi.\n\t- P\u0259h, p\u0259h, qo\u00e7aqsan, Yarm\u0259mm\u0259d, - dey\u0259 Salman onun qoltu\u011funa qarp\u0131z verdi, - vallah, s\u0259n qurd \u00fcr\u0259yi yemis\u0259n. B\u0259s s\u0259ni bu h\u0259y\u0259t\u0259 q\u0259d\u0259r qovan kim idi?\n\t- Kim olacaq? \u00d6zg\u0259 mal\u0131na g\u00f6z dik\u0259n azd\u0131r? Yalquzaqdan ayr\u0131l\u0131b y\u00fcz add\u0131m b\u0259ri g\u0259lm\u0259mi\u015f, kolun dibind\u0259n qalxd\u0131 ki, \u201cdayan! \u00c7\u0131xart penc\u0259yini!\u201d \u00d6z\u00fc d\u0259 m\u0259n hay el\u0259yinc\u0259 b\u0131\u00e7a\u011f\u0131 s\u00f6yk\u0259di qab\u0131r\u011fama. B\u0131\u00e7aqda dey\u0259nd\u0259 ki, n\u0259 b\u0131\u00e7aq- gom\u00fc\u015f ba\u015f\u0131 k\u0259s\u0259n bir gorda.\n\t- B\u0131y!.. Bu lap maraql\u0131d\u0131r ki! \u2013 dey\u0259 Naznaz \u0259tli b\u0259d\u0259nini bir az da y\u0131r\u011falad\u0131.\n\tYarm\u0259mm\u0259d daha da h\u0259v\u0259s\u0259 g\u0259ldi:\n\t- H\u0259, gordan\u0131 s\u00f6yk\u0259di qab\u0131r\u011fama, dedi: - \u201c\u00e7\u0131xart penc\u0259yi!\u201d Dedim: \u018f-\u0259, ki\u015fis\u0259n, bu gec\u0259 g\u00f6z\u00fc kimi ki\u015finin qaba\u011f\u0131n\u0131 k\u0259sm\u0259z. Mal, pul ist\u0259yirs\u0259n, bax, m\u0259n hesabdar Yarm\u0259mm\u0259d, s\u0259h\u0259r g\u0259l evim\u0259, evim d\u0259 bax, k\u0259ndin o biri ba\u015f\u0131nda, lap xaraba m\u0259scidin b\u00f6yr\u00fcnd\u0259dir. G\u0259l, n\u0259 deyirs\u0259n verim, get, yaz\u0131qcan, halal mal\u0131n kimi h\u0259rcl\u0259. Y\u0259qin ki, ehtiyac\u0131n var.\n\tNaznaz dayana bildm\u0259di, maraqla soru\u015fdu:\n\t- H\u0259, b\u0259s o n\u0259 dedi?\n\t- Dedi, \u201caz dan\u0131\u015f, \u00e7\u0131xart penc\u0259yi, yoxsa t\u00f6k\u0259r\u0259m ba\u011f\u0131rsaqlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6l\u0259!\u201d\n\t- Vay, vay, v\u0259h\u015filiy\u0259 bir bax, adam\u0131n \u00fcr\u0259yi bulan\u0131r, - dey\u0259 Naznaz dodaqlar\u0131n\u0131 b\u00fczd\u00fc. \u2013 Sonra, sonra n\u0259 oldu? Ba\u011f\u0131rsaqlar\u0131n\u0131 yer\u0259 t\u00f6kd\u00fcm\u00fc?\n\t- Hara t\u00f6k\u00fcr, t\u00f6ks\u0259ydi m\u0259n burada n\u0259 qay\u0131r\u0131rd\u0131m?\n\t- Aa, do\u011frudan a, qarn\u0131n y\u0131rt\u0131lsa ax\u0131, yeriy\u0259 bilm\u0259zs\u0259n, - dey\u0259 Naznaz s\u0259sl\u0259ndi, - b\u0259s sonra?\n\t- G\u00f6rd\u00fcm ki, ki\u015fi deyil, nam\u0259rdin biridir. Ax\u0131 o\u011frular\u0131n i\u00e7ind\u0259 m\u0259rdi olur, deyirs\u0259n \u201cm\u0259n \u00f6l\u00fcm, \u0259l \u00e7\u0259k, sabah g\u0259l borcunu apar\u201d, \u00e7\u0131x\u0131b gedir.\n\t- H\u0259, h\u0259, - dey\u0259 Naznaz Yarm\u0259mm\u0259din ha\u015fiy\u0259sin\u0259 qulaq asmay\u0131b t\u0259l\u0259sdirdi:\n\t- Sonra, sonra...\n\t- G\u00f6rd\u00fcm nam\u0259rddir, tutdum dil\u0259, s\u00f6z ona g\u00fcc g\u0259l\u0259n yerd\u0259 bird\u0259n y\u0131x\u0131ld\u0131m aya\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131na. Yap\u0131\u015fd\u0131m iki q\u0131\u00e7\u0131ndan, \u015falban kimi k\u0259ll\u0259mayall\u0131q a\u015fd\u0131. Tutdum bo\u011faz\u0131ndan s\u0131xd\u0131m.\n\t- B\u0259rk s\u0131x, b\u0259rk s\u0131x! \u2013 dey\u0259 Naznaz balaca z\u0259rif \u0259ll\u0259rini havada s\u0131xd\u0131, - sonra, sonra...\n\t- \u0130st\u0259yirdim can\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xardam, q\u0131\u015fq\u0131rd\u0131: - \u201c\u018fli, g\u0259l!\u201d G\u00f6rd\u00fcm ki, kollar\u0131n aras\u0131ndan iki adam t\u0259rp\u0259ndi \u00fcst\u00fcm\u0259. Onlar \u2013 \u00fc\u00e7, m\u0259n \u2013 t\u0259k, dayanmaq olarm\u0131? Yad\u0131ma Koro\u011flunun s\u00f6z\u00fc d\u00fc\u015fd\u00fc: igidlik ondur, doqquzu qa\u00e7maq. T\u00fcp\u00fcrd\u00fcm daban\u0131ma, bura q\u0259d\u0259r m\u0259n qa\u00e7m\u0131\u015fam, onlar qovub.\n\t- Qo\u00e7aqsan, qo\u00e7aqsan, Yarm\u0259mm\u0259d! \u2013 dey\u0259 Salman yen\u0259 \u0259liyl\u0259 onun \u00e7iynin\u0259 vurdu, - yerimi s\u0259nd\u0259n ba\u015fqa bir adama vers\u0259m yediyim \u00e7\u00f6r\u0259k m\u0259n\u0259 haram olsun. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi quyru\u011funu yer\u0259 d\u0259 dir\u0259s\u0259 ba\u015fqas\u0131na ver\u0259n deyil\u0259m. Dur stol ba\u015f\u0131na g\u0259l g\u00f6r\u00fcm n\u0259 var, bu gec\u0259 g\u00f6z\u00fc niy\u0259 g\u0259lmis\u0259n? Naznaz, s\u0259n d\u0259 biz\u0259 bir \u00e7ay haz\u0131rla.\n\tNaznaz \u201cbu saat\u201d deyib o biri ota\u011fa ke\u00e7\u0259nd\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d ba\u015f\u0131n\u0131 divana s\u00f6yk\u0259yib g\u00f6zl\u0259rini yumdu v\u0259 hu\u015fa getdi. Salman onu t\u0259rp\u0259tm\u0259d\u0259n k\u0259narda duraraq, bax\u0131b g\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Yarm\u0259mm\u0259d g\u00f6z\u00fcn\u00fc bir d\u0259 \u00e7ay haz\u0131r olanda a\u00e7\u0131b g\u0259rn\u0259\u015fdi:\n\t- \u00c7oxmu yatm\u0131\u015fam? \u2013 deyib Salmana baxd\u0131.\n\t- O q\u0259d\u0259r d\u0259 yox, indi nec\u0259s\u0259n?\n\t- Lap yax\u015f\u0131, - deyib Yarm\u0259mm\u0259d \u00f6z\u00fcnd\u0259n raz\u0131 halda v\u0259 do\u011frudan da q\u0259hr\u0259manl\u0131q g\u00f6st\u0259rmi\u015f kimi a\u011fayana h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259 qalx\u0131b stolun dal\u0131nda oturdu. Salman is\u0259 onun b\u0259rab\u0259rind\u0259 ayaq \u00fcst\u0259 duraraq, h\u0259r iki \u0259lini \u015falvar\u0131n\u0131n cibl\u0259rin\u0259 sald\u0131\u011f\u0131 halda, p\u0259nc\u0259l\u0259ri \u00fcst\u0259 qalx\u0131b d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Sanki yell\u0259nc\u0259kd\u0259 yell\u0259nirdi. Bu h\u0259r\u0259k\u0259ti il\u0259 o Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 bildirirdi ki, \u00f6z\u00fcn\u00fc n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6ys\u0259n d\u0259, n\u0259 q\u0259d\u0259r q\u0259hr\u0259manl\u0131q g\u00f6st\u0259rs\u0259n m\u0259nim yan\u0131mda bir q\u0259piy\u0259 d\u0259ym\u0259zs\u0259n, qorxa\u011f\u0131n v\u0259 vecsizin biris\u0259n! Bu fikirl\u0259r a\u00e7\u0131q s\u00f6zl\u0259 deyilm\u0259yib h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259 ifad\u0259 olundu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn Yarm\u0259mm\u0259d \u0259h\u0259miyy\u0259t vermirdi, i\u00e7\u0259rid\u0259 \u201cay al\u00e7aq Salman, yaman lotu-bamb\u0131l\u0131san, \u0259dabazsan\u201d deyib yan\u0131rd\u0131. \u00dczd\u0259 is\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259yir, s\u00f6zl\u0259rin\u0259 \u015f\u0259k\u0259r qat\u0131rd\u0131, \u00f6z\u00fcn\u00fc el\u0259 g\u00f6st\u0259rirdi ki, g\u00fcya Salmandan yax\u0131n dostu yoxdur, h\u0259tta bir az da uza\u011fa gedirdi, g\u00fcya Salmandan da onu \u00f6z\u00fcn\u0259 \u0259n yax\u0131n dost hesab edir, guya Yarm\u0259mm\u0259d buna inan\u0131r, onun zahiri n\u0259zak\u0259tsizliyind\u0259 etinas\u0131z v\u0259 t\u0259hqiran\u0259 he\u00e7 bir \u015fey g\u00f6rm\u00fcr. Salman \u0259ll\u0259rini cibind\u0259n \u00e7\u0131xarmay\u0131b p\u0259nc\u0259l\u0259ri \u00fcstd\u0259 qalx\u0131b-enm\u0259kd\u0259 davam etdiyi halda:\n\t- Ay, Yarm\u0259mm\u0259d, - dedi, - s\u0259nd\u0259n d\u0259 s\u00f6z\u00fc maqqa\u015fla \u00e7\u0131xarmaq olmur, de g\u00f6r\u0259k, n\u0259 var bu gec\u0259 g\u00f6z\u00fc?\n\tArt\u0131q hu\u015fu ba\u015f\u0131na qay\u0131tm\u0131\u015f Yarm\u0259mm\u0259d nazik bo\u011faz\u0131n\u0131 dartaraq \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u00fcz\u0259ltdi, ciddi bir x\u0259b\u0259r bildir\u0259c\u0259k kimi ba\u015f\u0131n\u0131 Salmana t\u0259r\u0259f \u0259ydi:\n\t- N\u0259 olacaq, qarda\u015f, itd\u0259n soru\u015fdular g\u00fcnd\u0259 ne\u00e7\u0259 d\u0259y\u0259n\u0259k yeyirs\u0259n, dedi k\u00f6p\u0259ko\u011fluna rast g\u0259lm\u0259kn\u0259ndir. \u0130ndi m\u0259n d\u0259 durdu\u011fum yerd\u0259 k\u00f6p\u0259k o\u011fluna rast g\u0259lmi\u015f\u0259m, xataya d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f\u0259m.\n\tYarm\u0259mm\u0259d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn dal\u0131n\u0131 dem\u0259yib Salmana baxd\u0131. Yarm\u0259mm\u0259d bilirdi ki, adamlar\u0131 f\u0259lak\u0259td\u0259 g\u00f6r\u00fcb yalandan da olsa \u0259l uzatmaq Salman\u0131n xo\u015funa g\u0259lir. Do\u011frudan da Salman bir add\u0131m Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 t\u0259r\u0259f atd\u0131:\n\t- N\u0259 x\u0259ta, \u0259-\u0259? Bir a\u00e7\u0131q de g\u00f6r\u00fcm, kimin xatas\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fcs\u0259n?\n\tYarm\u0259mm\u0259d el\u0259 bu sual\u0131 g\u00f6zl\u0259yirmi\u015f kimi tez cavab verdi:\n\t- Kimin olacaq, dostun \u015eirzad\u0131n! Bel\u0259 xatak\u00fcn h\u0259l\u0259 d\u00fcny\u0259v\u00fc-al\u0259m\u0259 g\u0259lm\u0259yib. A\u011fz\u0131n a\u00e7\u0131r, r\u0259hm\u0259tlik d\u0259d\u0259si kimi v\u0259t\u0259nd\u0259n dan\u0131\u015f\u0131r, xalqdan deyir, g\u00f6r\u0259n dey\u0259r ki, bu g\u0259d\u0259nin v\u0259t\u0259nd\u0259n ba\u015fqa d\u0259rdi yoxdur.\n\t- Ay, Yarm\u0259mm\u0259d, yen\u0259 uza\u011fa getm\u0259 g\u00f6r\u0259k, d\u0259rdi v\u0259t\u0259ndir, ya n\u0259dir \u00f6z\u00fc bil\u0259r, s\u0259n\u0259 n\u0259 borc, s\u0259nin ki bir yerin a\u011fr\u0131m\u0131r, de g\u00f6r\u0259k n\u0259 olub? \n\t- N\u0259 olacaq, qarda\u015f, bel\u0259 bu iki g\u0259d\u0259 kolxozu vuracaq bir-birin\u0259, N\u0259c\u0259f komsomol v\u0259 \u015eirzad\u0131 deyir\u0259m ey. Vallah, iddialar\u0131 \u00e7ox b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. Birinin k\u00f6nl\u00fcnd\u0259n s\u0259dr olmaq, o birininkind\u0259n m\u00fcavinlik ke\u00e7ir. Y\u0259ni fikirl\u0259ri budur ki, kolxozu als\u0131nlar \u0259ll\u0259rin\u0259, sonra da d\u0259r\u0259 x\u0259lv\u0259t, t\u00fclk\u00fc b\u0259y, ist\u0259dikl\u0259rini etsinl\u0259r. \u00d6z qohum-\u0259qrabalar\u0131n\u0131, tan\u0131\u015f-tunu\u015flar\u0131n\u0131 y\u0131\u011fs\u0131nlar ba\u015flar\u0131na, ye ki, yey\u0259s\u0259n. Kolxoz da ki, allaha \u015f\u00fck\u00fcr, sa\u011fmal in\u0259k kimi bir \u015feydir, n\u0259 q\u0259d\u0259r yes\u0259n dal\u0131 g\u0259lir, sa\u011f olsun camaat\u0131n can\u0131.  \n\t- De ki, s\u0259n bu g\u00fcn m\u0259ni \u00e7\u0259rl\u0259tm\u0259y\u0259 g\u0259lmis\u0259n, gah v\u0259t\u0259n deyirs\u0259n, gah camaat, bir de g\u00f6r\u00fcm n\u0259 olub?\n\t- N\u0259 olacaq, qarda\u015f, ax\u015fam yaxalad\u0131 m\u0259ni, b\u0259zi c\u0259nc\u0259l-c\u0259nc\u0259l m\u0259lumatlar ist\u0259di, sonra da ba\u015flad\u0131 ordan-burdan s\u00f6z sald\u0131. M\u0259n d\u0259, bilirs\u0259n, u\u015faq kimi \u00fcr\u0259yi a\u00e7\u0131q bir adamam, z\u0259vz\u0259klik edib ba\u015flad\u0131m s\u0259drin \u0259leyhin\u0259. Boynuma al\u0131ram, z\u0259vz\u0259klik etmi\u015f\u0259m.\n\tSalman\u0131n g\u00f6zl\u0259ri b\u00f6y\u00fcd\u00fc:\n\t- \u018f-\u0259, R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u0259leyhin\u0259?!\n\t- Yaman xataya d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f\u0259m, Salman qarda\u015f.\n\t- M\u0259n he\u00e7 s\u0259ni bu q\u0259d\u0259r ehtiyats\u0131z g\u00fcman etm\u0259zdim, \u0259-\u0259... S\u0259n qurd \u00fcr\u0259yi yemis\u0259n? Ax\u0131, s\u0259nin R\u00fcst\u0259m ki\u015fi il\u0259 n\u0259 i\u015fin var? \u0130ndi bu \u015eirzad \u00f6z yerini \u015firin salmaq \u00fc\u00e7\u00fcn apar\u0131b qoyacaq R\u00fcst\u0259m ki\u015finin ovcuna. O da ki, d\u0259v\u0259 kimi kinli bir \u015feydir. Yap\u0131\u015facaq s\u0259nin bo\u011faz\u0131ndan, \u00fczm\u0259yinc\u0259 buraxmayacaq. A\u00e7aca\u011f tax\u00e7an\u0131, t\u00f6k\u0259c\u0259k bo\u011f\u00e7an\u0131, ba\u015flayacaq ke\u00e7mi\u015fd\u0259n... \n\tSalman s\u00f6zaras\u0131 ona otuz yeddinci ili d\u0259 xat\u0131rlatd\u0131.\n\tBu s\u00f6z\u00fc e\u015fid\u0259n kimi Yarm\u0259mm\u0259din r\u0259ngi sarald\u0131, bo\u011faz\u0131n\u0131 uzad\u0131b udqundu v\u0259 fikr\u0259 getdi. Salman da onun g\u00f6z\u00fcn\u00fcn i\u00e7in\u0259 baxaraq dinmirdi. A\u011f\u0131r bir s\u00fckut \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259ldi. Yarm\u0259mm\u0259d qorxdu ki, Salman bu bar\u0259d\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 v\u0259 \u015eirzada x\u0259b\u0259r ver\u0259. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 ke\u00e7mi\u015fin s\u00f6hb\u0259ti g\u0259l\u0259nd\u0259 saral\u0131b durur, dan\u0131\u015fm\u0131rd\u0131, \u00e7\u00fcnki \u0259lac\u0131 yox idi. H\u0259r \u015fey\u0259 d\u00f6zm\u0259li, h\u0259r ac\u0131 v\u0259 ikim\u0259nal\u0131 s\u00f6z\u00fc udmal\u0131 idi. Bu s\u00f6zd\u0259n sonra \u00fcr\u0259yind\u0259 Salmana qar\u015f\u0131 el\u0259 bir nifr\u0259t qaynay\u0131rd\u0131 ki, \u015fim\u015f\u0259k qalx\u0131b onun b\u00fct\u00fcn ev-e\u015fiyini, s\u0131\u011fallanmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yaranm\u0131\u015f bu Naznaz bac\u0131s\u0131n\u0131 da yand\u0131r\u0131b k\u00fcl ets\u0259ydi, uf dem\u0259zdi. H\u0259tta Mu\u011fan \u00e7\u00f6l\u00fcn\u00fcn qurtaraca\u011f\u0131nda oynayan \u015fim\u015f\u0259kl\u0259rin ham\u0131s\u0131n\u0131 Salman\u0131n ba\u015f\u0131na t\u00f6km\u0259yi allahdan ist\u0259di. \u00dczd\u0259 is\u0259 di\u015fl\u0259rini a\u011fard\u0131b ke\u00e7mi\u015f m\u0259s\u0259l\u0259nin \u00fcst\u00fcnd\u0259n addad\u0131.\n\t- Bilirs\u0259n, Salman qarda\u015f, s\u0259nn\u0259n m\u0259n, bax, bu d\u0131rna\u011f\u0131nan \u0259t kimiyik, - h\u0259mi\u015f\u0259 yumulu olan \u0259linin \u015f\u0259had\u0259t barma\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7d\u0131 v\u0259 qaba\u011fa verdi, - bax, bu d\u0131rna\u011f\u0131 \u0259td\u0259n qoparmaq m\u00fcmk\u00fcn deyil, Salman, qan al\u0259mi g\u00f6t\u00fcr\u0259r. S\u0259nn\u0259n d\u0259 m\u0259n el\u0259yik. \u00d6l\u00fcm\u0259 des\u0259n haz\u0131ram yolunda, m\u0259n\u0259 bir t\u0259dbir.\n\tNaznaz\u0131n g\u0259tirdiyi bu\u011flanan \u00e7ay\u0131 i\u00e7\u0259-i\u00e7\u0259 Salman ona t\u0259dbir t\u00f6km\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.\n\n\n7\n\n\tBayqu\u015f xaraba, gec\u0259qu\u015fu qaranl\u0131q sev\u0259n kimi xain adamlar da x\u0259lv\u0259ti xo\u015flarlar. S\u00f6z\u00fc a\u00e7\u0131q dem\u0259z, camaat aras\u0131nda ba\u011fl\u0131 sand\u0131q kimi susub durar, x\u0259lv\u0259t\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n kimi \u00e7\u00f6m\u00e7\u0259l\u0259rini bulay\u0131b suyu buland\u0131rarlar.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi il\u0259 \u015eirzad \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 Salman lal olub sussa da, iki g\u00fcn sonra t\u0259klikd\u0259 dil a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131:\n\t- B\u00f6y\u00fck s\u0259dr, bu \u015eirzad\u0131 m\u0259n he\u00e7 bel\u0259 bilm\u0259zdim. Yaman etibars\u0131z adamd\u0131r. Nec\u0259 ki, atas\u0131n\u0131n b\u0259ra\u0259t ka\u011f\u0131z\u0131 g\u0259lm\u0259mi\u015fdi, quzu kimi idi, indi az qal\u0131r g\u00f6z \u00e7\u0131xarts\u0131n. Deyirl\u0259r ki, r\u0259hm\u0259tlik atas\u0131 da el\u0259 bir az qaba\u011f\u0131ndan yey\u0259n deyilmi\u015f.\n\t\u015eirzad t\u0259r\u0259fd\u0259n n\u0259 q\u0259d\u0259r ac\u0131ql\u0131 olsa da, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bir zaman \u00e7ox yax\u0131ndan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 Qas\u0131m K\u0259ng\u0259rli haqq\u0131nda nalayiq s\u00f6z\u0259 qulaq asa bilm\u0259di:\n\t- Bo\u015f s\u00f6hb\u0259tdir dan\u0131\u015f\u0131rsan! O ki\u015fi \u00e7ox namuslu, \u00e7ox g\u00f6z\u0259l adam idi. Bizim ham\u0131m\u0131z\u0131 bu yola \u00e7\u0259k\u0259n o oldu. O\u011flu n\u0259 q\u0259d\u0259r dikba\u015f olsa da, m\u0259nim dilim d\u00f6nm\u0259z atas\u0131 bar\u0259d\u0259 pis s\u00f6z dey\u0259m, onda da nahaqdan dola\u015fd\u0131r\u0131b y\u0131xd\u0131lar evini, d\u00fcnyada pax\u0131llar, ayaq altdan la\u011f\u0131m atanlar az deyil ki!..\n\tS\u0259dr stolun siyirm\u0259sini \u00e7\u0259kib b\u00f6y\u00fck bir yaz\u0131l\u0131 v\u0259r\u0259q \u00e7\u0131xartd\u0131, qaba\u011f\u0131na qoyub baxd\u0131, trubkas\u0131n\u0131 t\u00fcst\u00fcl\u0259di. \u00d6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rm\u0131\u015f kimi:\n\t- Bilmir\u0259m fikri n\u0259dir, daha n\u0259 ist\u0259yir? Niy\u0259 dinc oturmur? \u2013 dedi.\n\t- Ba\u015f\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcn, yolda\u015f s\u0259dr, m\u0259n \u00f6z\u00fcm d\u0259 m\u0259\u0259tt\u0259l qalm\u0131\u015fam. Ax\u0131, n\u0259 ist\u0259yirs\u0259n, ay \u0259zizim, briqadirs\u0259n, h\u0259r g\u00fcn i\u015fl\u0259din-i\u015fl\u0259m\u0259din \u0259m\u0259kg\u00fcn\u00fcn yaz\u0131l\u0131b, camaat qaba\u011f\u0131nda s\u0259dr h\u00f6rm\u0259tini saxlay\u0131r, g\u0259tirib oturdub \u00f6z\u00fc il\u0259 yan-yana, el\u0259yib t\u0259\u015fkilat katibi.\n\tSalman bir anl\u0131\u011fa fikr\u0259 getdi, sual\u0131n cavab\u0131n\u0131 tapm\u0131\u015f kimi:\n\t- H\u0259-\u0259-\u0259... \u2013 deyib m\u0259nal\u0131-m\u0259nal\u0131 s\u00f6z\u00fc uzatd\u0131, - H\u0259-\u0259-\u0259. El\u0259 i\u015f bu katiblikd\u0259dir. Ba\u015f\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcn, katib se\u00e7il\u0259n saatdan ged\u0259nin hal\u0131 d\u0259yi\u015fib, ham\u0131 da ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr.\n\tSalman bir az da uza\u011fa getm\u0259k ist\u0259yirdi, lakin R\u00fcst\u0259m ki\u015finin qa\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7at\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, trubkan\u0131 doda\u011f\u0131ndan \u00e7\u0259km\u0259d\u0259n n\u0259 is\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fckd\u0259 susdu. \u201cD\u0259li at kimi bir \u015feydir, - deyib d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc, - bir d\u0259 g\u00f6rd\u00fcn d\u00f6n\u00fcb nall\u0131 aya\u011f\u0131n\u0131 \u00e7arpd\u0131 s\u0259nin t\u0259p\u0259n\u0259. Bunu \u00e7ullasan da, g\u0259r\u0259k pi\u015fim-pi\u015fiml\u0259 \u00e7ullayasan\u201d.\n\t- R\u00fcst\u0259m day\u0131, ancaq aya\u011f\u0131n g\u0259lm\u0259sin, bir \u015feyd\u0259 o haql\u0131d\u0131r ha...\n\tR\u00fcst\u0259m trubkan\u0131 a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0259kib t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259 Salmana baxd\u0131.\n\t- M\u0259s\u0259l\u0259n, n\u0259d\u0259?!\n\t- Onda ki, yaz \u0259kinin\u0259 haz\u0131rl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259zi briqadirl\u0259ri silk\u0259l\u0259m\u0259k he\u00e7 d\u0259 pis olmaz. Bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 ki\u015finin haqq\u0131 var.\n\t- S\u0259n d\u0259 gah nala, gah m\u0131xa d\u00f6y\u00fcrs\u0259n! \u2013 dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi Salman\u0131 q\u0131zard\u0131b \u00e7u\u011fundura d\u00f6nd\u0259rdi.\n\t- Bel\u0259 g\u00fcnah\u0131 boynuma g\u00f6t\u00fcr\u0259 bilm\u0259r\u0259m. M\u0259n el\u0259 \u0259vv\u0259ld\u0259n m\u0131xa d\u00f6y\u00fcr\u0259m, deyir\u0259m ki, i\u015fimiz yax\u015f\u0131 olsun, s\u0259nin ba\u015f\u0131n ucals\u0131n, v\u0259ssalam!\n\t- Yox, a\u015fna, s\u0259n d\u0259 dil p\u0259hl\u0259van\u0131na ox\u015fay\u0131rsan. \u0130\u015fin ir\u0259li getm\u0259sini ist\u0259y\u0259n o\u011ful bir d\u0259f\u0259 \u00e7\u0131xar meydana, i\u015f\u0259 mane olanlara dey\u0259r: \u00e7\u0259kil k\u0259nara, \u0259l-aya\u011f\u0131m\u0131za dola\u015fma!\n\t\u201cG\u00f6r bu m\u0259ni hara s\u00fcr\u00fckl\u0259yir, - dey\u0259 Salman ba\u015f\u0131 il\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin s\u00f6zl\u0259rini t\u0259sdiq etdiyi halda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. \u2013 Bu ist\u0259yir ki, m\u0259ni toxmaq el\u0259yib, ver\u0259 qaba\u011fa, onun ba\u015f\u0131na \u00e7\u0131rpa, bunun ba\u015f\u0131na \u00e7\u0131rpa, yorulanda da dirs\u0259yinin alt\u0131na qoyub dinc\u0259l\u0259. Ay xam x\u0259yald\u0131r, ha! \u00d6lm\u00fc\u015fd\u00fc Salman, s\u0259nin kimi qoca t\u00fclk\u00fcn\u00fcn \u0259lind\u0259 oyuncaq ola\u201d.\n\t- D\u00fcz buyurursan, R\u00fcst\u0259m day\u0131! D\u00fcz s\u00f6z qaba\u011f\u0131nda boynum q\u0131ldan nazikdir. M\u0259n \u00f6z\u00fcm\u00fc g\u00f6z\u0259 soxa bilmir\u0259m. Neyl\u0259yim, m\u00fcmk\u00fcn olayd\u0131, birc\u0259 d\u0259f\u0259 ikisiyl\u0259 nec\u0259 deyi\u015fdiyimi g\u00f6r\u0259ydin, onda ba\u015fqa s\u00f6z dey\u0259rdin. Eybi yoxdur, vaxt g\u0259l\u0259r inanarsan! Biz\u0259 d\u0259 etibar ed\u0259rs\u0259n!\n\tSalman\u0131n m\u0259yus olub s\u0131z\u0131ldamas\u0131 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcr\u0259yini yum\u015faltd\u0131:\n\t- Sarsaq s\u00f6z dan\u0131\u015fma, \u0259... M\u0259n el\u0259 ki\u015fiy\u0259m ki, inanmad\u0131\u011f\u0131m adamla \u00fcz-\u00fcz\u0259 oturub bir st\u0259kan \u00e7ay da i\u00e7m\u0259r\u0259m. Etibar etm\u0259s\u0259ydim bu boyda t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n haqq-hesab\u0131n\u0131 s\u0259n\u0259 tap\u015f\u0131rmazd\u0131m. \u0130ld\u0259 ne\u00e7\u0259 milyion ka\u011f\u0131z-ku\u011fuzunu s\u0259n\u0259 q\u0131ym\u0131\u015fam, bu etibar deyil, n\u0259dir?\n\tSalman bir az dir\u00e7\u0259lib \u00fcr\u0259kl\u0259ndi, r\u0259ngi a\u00e7\u0131ld\u0131:\n\t- El\u0259 bilirs\u0259n m\u0259n ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fcr\u0259m, R\u00fcst\u0259m day\u0131?! Lap yax\u015f\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u0259m. Onu da bil ki, m\u0259n \u00e7\u00f6r\u0259k itir\u0259n adam deyil\u0259m. Gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz fikrim odur ki, h\u0259r q\u0259piyin \u00f6z ka\u011f\u0131z\u0131 olsun, h\u0259r qram\u0131n s\u0259n\u0259di \u00f6z yerin\u0259c\u0259 tikilsin. Y\u00fcz yoxlama g\u0259ls\u0259 bu kolxozda bir \u015fey tapa bilm\u0259z. N\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259n burdayam, kolxozun t\u0259s\u0259rr\u00fcfat-maliyy\u0259 i\u015fi bir z\u0259rr\u0259 d\u0259 s\u0259ni narahat el\u0259m\u0259sin. H\u0259r \u015fey g\u00fczg\u00fc kimi olacaq.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi aram il\u0259 trubkas\u0131n\u0131 t\u00fcst\u00fcl\u0259d\u0259r\u0259k qaba\u011f\u0131ndak\u0131 c\u0259dv\u0259li g\u00f6zd\u0259n ke\u00e7irdiyind\u0259n, Salman xeyli dan\u0131\u015fmay\u0131b ona baxd\u0131. N\u0259hay\u0259t, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ba\u015f\u0131n\u0131 qald\u0131rd\u0131, fikri ba\u015fqa yerd\u0259 oldu\u011fu halda soru\u015fdu:\n\t- H\u0259, n\u0259 deyirdin?\n\t\u201cCan\u0131na azar deyirdim, s\u00f6z\u0259 d\u0259 ax\u0131ra q\u0259d\u0259r qulaq asa bilmir\u201d, deyib Salman d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fc v\u0259 t\u0259l\u0259sm\u0259d\u0259n qoltu\u011fundak\u0131 qovluqdan bir ka\u011f\u0131z \u00e7\u0131xar\u0131b R\u00fcst\u0259m ki\u015finin qaba\u011f\u0131na qoydu:\n\t- Qol \u00e7\u0259k, m\u00f6ht\u0259r\u0259m s\u0259dr.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi g\u00f6zucu ka\u011f\u0131za baxd\u0131:\n\t- Bu n\u0259dir bel\u0259?\n\t- M\u0259d\u0259niyy\u0259t evinin tikilm\u0259sin\u0259 ba\u015flamaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t bank\u0131ndan be\u015f y\u00fcz min manat borc almal\u0131y\u0131q. B\u00f6l\u00fcnm\u0259z fondda bir \u015fey qalmay\u0131b.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi gah Salman\u0131n qoydu\u011fu ka\u011f\u0131z\u0131, gah da c\u0259dv\u0259li s\u00fcz\u0259r\u0259k fikirli halda dedi:\n\t- B\u00f6l\u00fcnm\u0259z fond yaman z\u0259if yerimdir, Salman! H\u0259r il orda d\u00f6rd-be\u015f milyon pul y\u0131\u011f\u0131landa dey\u0259c\u0259y\u0259m ki, h\u0259, indi bizim d\u0259 kolxoz, kolxoz oldu.\n\t- Allah qoysa o g\u00fcn\u00fc d\u0259 g\u00f6r\u0259c\u0259yik, ay R\u00fcst\u0259m day\u0131! Bu h\u0259min kolxozdur ki, borc i\u00e7ind\u0259 itib batm\u0131\u015fd\u0131. N\u0259 z\u0259hm\u0259tn\u0259n \u00e7\u0259kib qald\u0131rm\u0131san bu d\u0259r\u0259c\u0259y\u0259, ham\u0131 bilir. B\u00f6l\u00fcnm\u0259z fondu da d\u00fcz\u0259ld\u0259c\u0259ks\u0259n, fikir el\u0259m\u0259.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi i\u015f\u0131ldayan g\u0259l\u0259mi g\u00f6t\u00fcr\u00fcb a\u011f m\u0259rm\u0259rd\u0259n qayr\u0131lm\u0131\u015f m\u00fcr\u0259kk\u0259bqab\u0131n\u0131n sa\u011f g\u00f6z\u00fcn\u0259 bat\u0131rd\u0131 v\u0259 qol \u00e7\u0259kdi. Ka\u011f\u0131za bir d\u0259 n\u0259z\u0259r sal\u0131b Salmana t\u0259r\u0259f it\u0259l\u0259di:\n\t- G\u00f6t\u00fcr, borc alanda el\u0259 bilir\u0259m ki, aln\u0131ma dam\u011fa bas\u0131rlar, g\u00f6t\u00fcr.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin ikinci d\u0259f\u0259 it\u0259l\u0259diyi ka\u011f\u0131z havada yell\u0259nib yer\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. Salman tez \u0259yilib onu g\u00f6t\u00fcrd\u00fc v\u0259 qovlu\u011fa qoydu.\n\t- Di get, briqadirl\u0259r y\u0131\u011f\u0131\u015f\u0131bsa, g\u0259lsinl\u0259r.\n\tSalman \u00e7\u0131xanda R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ba\u015f\u0131n\u0131 stoldan qald\u0131rmadan \u201cs\u0259n d\u0259 g\u0259l\u0259rs\u0259n\u201d deyib \u0259lav\u0259 etdi. \u015eirzad v\u0259 N\u0259c\u0259fin yaz \u0259kinin\u0259 haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n pis getdiyi haqq\u0131nda x\u0259b\u0259rdarl\u0131\u011f\u0131 R\u00fcst\u0259m ki\u015fini n\u0259 q\u0259d\u0259r hirsl\u0259ndirib \u0259s\u0259bl\u0259rin\u0259 toxunsa da bir az sonra, y\u0259ni ac\u0131\u011f\u0131 soyuyanda d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sin\u0259 d\u0259 t\u0259sir etmi\u015fdi. Briqadirl\u0259ri y\u0131\u011f\u0131b m\u0259lumatlar\u0131na qulaq asma\u011f\u0131 q\u0259rara alm\u0131\u015fd\u0131. Bu bar\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015f verdikd\u0259n sonra, e\u015fitmi\u015fdi ki, \u015eirzad kolxoz partiya t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n b\u00fcrosunu \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b h\u0259min m\u0259s\u0259l\u0259ni m\u00fczakir\u0259 etm\u0259k ist\u0259yirmi\u015f. \u201cYax\u015f\u0131 ki qabaqlad\u0131m, indi fikrind\u0259n d\u00f6n\u0259r\u201d deyib d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fc. \u015eirzad briqadirl\u0259r\u0259 i\u00e7\u0259ri gir\u0259r\u0259k b\u00fcro iclas\u0131 bar\u0259d\u0259 he\u00e7 bir s\u00f6z dem\u0259yib s\u0259dr stolunun qaba\u011f\u0131nda oturduqda, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi do\u011fru d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f oldu\u011funu k\u0259sdirdi:\n\t- Yaz bizi haqlay\u0131b, - dey\u0259 oturdu\u011fu yerd\u0259 s\u00f6z\u0259 ba\u015flad\u0131. \u2013 Deyin g\u00f6r\u0259k s\u0259pin\u0259 haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131m\u0131z nec\u0259dir, \u00f6z\u00fcm\u00fcz d\u0259 \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201dla yar\u0131\u015f\u0131r\u0131q, g\u0259r\u0259k bu il b\u00fct\u00fcn rayona s\u0259s salaq. H\u0259r briqada m\u00fcxt\u0259s\u0259r m\u0259lumat versin. Kim ba\u015flamaq ist\u0259yir?\n\tBriqardirl\u0259rd\u0259n balacaboylu, qarayan\u0131z, \u00fcz\u00fcn\u00fc t\u00fck basm\u0131\u015f birisi aya\u011fa durdu.\n\t- Otur, oturdu\u011fun yerd\u0259c\u0259 dan\u0131\u015f, - dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ona m\u00fcraci\u0259t etdi, - xahi\u015f edir\u0259m na\u011f\u0131l-hekay\u0259t a\u00e7may\u0131n, i\u015fin v\u0259ziyy\u0259tind\u0259n m\u0259lumat verin.\n\t- M\u0259n \u00e7ox dan\u0131\u015fma\u011f\u0131 bacarm\u0131ram, - deyib briqadir tutula-tutula s\u00f6z\u0259 ba\u015flad\u0131. \u018fkin sah\u0259sind\u0259n pamb\u0131q v\u0259 tax\u0131l \u00fc\u00e7\u00fcn ayr\u0131lan sah\u0259l\u0259rin v\u0259ziyy\u0259tind\u0259n m\u0259lumat verdi, i\u015fin yax\u015f\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259di, briqadan\u0131n s\u0259pini tamam haz\u0131rl\u0131ql\u0131 qar\u015f\u0131laya\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 v\u0259d etdi.\n\t- M\u0259n burda briqam ad\u0131ndan s\u00f6z verir\u0259m ki, planlar\u0131 nec\u0259 ki laz\u0131md\u0131r, yerin\u0259 yetir\u0259c\u0259yik. N\u0259 q\u0259d\u0259r ki can\u0131m\u0131zda can var, qoymayacay\u0131q ki R\u00fcst\u0259m ki\u015finin ba\u015f\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 olsun.\n\t\u015eirzad balacaboylu briqadirin s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sib sual verm\u0259k, \u201cbir q\u0131sa de g\u00f6r\u0259k v\u0259ziyy\u0259t nec\u0259dir\u201d, dem\u0259k ist\u0259di. Lakin el\u0259 \u0259vv\u0259ld\u0259nc\u0259 dava-dala\u015f d\u00fc\u015fm\u0259sin dey\u0259 susdu, ba\u015fqa briqadirl\u0259rin m\u0259lumat\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259di. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bir-bir briqadirl\u0259ri s\u00fczd\u00fc:\n\t- H\u0259, s\u0259nin i\u015fl\u0259rin n\u0259 haldad\u0131r, - dey\u0259 ba\u015fqa birisin\u0259 s\u00f6z verdi. O da eyni qayda il\u0259 \u00fcmumi r\u0259q\u0259ml\u0259ri sadalay\u0131b t\u0259nt\u0259n\u0259li v\u0259d il\u0259 s\u00f6z\u00fcn\u00fc qurtaranda Salman R\u00fcst\u0259m ki\u015fid\u0259n icaz\u0259 ist\u0259di:\n\t- D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc briqadaya bir sual\u0131m var\n\t- Soru\u015f.\n\tSalman briqadir\u0259 sual verdi:\n\t- Pamb\u0131q yerl\u0259rin\u0259 ne\u00e7\u0259 araba peyin da\u015f\u0131mal\u0131san?\n\t- Yetmi\u015f araba.\n\t- Ne\u00e7\u0259sini da\u015f\u0131m\u0131san?\n\t- Da\u015f\u0131m\u0131\u015f\u0131q da!\n\t- Soru\u015furam ne\u00e7\u0259 araba?\n\t- S\u0259nin n\u0259 borcuna, qarda\u015f? S\u0259pin vaxt\u0131 s\u0259n yeri m\u0259nd\u0259n haz\u0131r ist\u0259s\u0259n\u0259.\n\t- Nec\u0259 y\u0259ni s\u0259pin vaxt\u0131 yeri haz\u0131r ist\u0259s\u0259n\u0259? \u2013 dey\u0259 Salman ona h\u00fccum etdi. \u2013 Bel\u0259 s\u00f6zl\u0259ri ke\u00e7\u0259n ill\u0259rd\u0259 d\u0259 \u00e7ox e\u015fitmi\u015fik. Sabah hava durulub traktor sah\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xanda dey\u0259c\u0259ks\u0259n vaxt\u0131m\u0131z \u00e7atmad\u0131, peyinsiz d\u0259 olar, \u015fumla getsin. Do\u011frudan da plan doldurmaq ist\u0259y\u0259n z\u0259hm\u0259t \u00e7\u0259k\u0259r, peyini indid\u0259n da\u015f\u0131y\u0131b t\u00f6k\u0259r sah\u0259nin q\u0131ra\u011f\u0131na.\n\tBriqadir n\u0259 is\u0259 etiraz etm\u0259k ist\u0259y\u0259nd\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ac\u0131qland\u0131:\n\t- Ay ki\u015fi, i\u015f g\u00f6rm\u0259mis\u0259n, h\u0259l\u0259 bir dilind\u0259 var dan\u0131\u015fma\u011fa?! Budur, c\u0259dv\u0259ld\u0259n d\u0259 bilinir g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn i\u015fl\u0259r, he\u00e7 olmasa \u201cba\u015f \u00fcst\u0259!\u201d de, kiri, otur yerind\u0259. \u00dc\u00e7 g\u00fcn\u0259 peyini da\u015f\u0131yarsan sah\u0259l\u0259r\u0259!\n\t- Ba\u015f \u00fcst\u0259! \u2013 deyib briqadir kiridi.\n\t- \u018f-\u0259-\u0259! Lal H\u00fcseyn, s\u0259n niy\u0259 dinmirs\u0259n? \u2013 dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi qapqara \u00e7opur \u00fcz\u00fc v\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 diqq\u0259t dolu gird\u0259 g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 ham\u0131dan se\u00e7il\u0259n Lal H\u00fcseyn\u0259 baxd\u0131. \u015eah oturmu\u015f Lal H\u00fcseyn v\u0259ziyy\u0259tini pozmadan v\u0259 g\u00f6zl\u0259rini q\u0131rpmadan m\u0259lumat verdi. O, ucadan lakin a\u011f\u0131r-a\u011f\u0131r dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Onun verdiyi m\u0259lumat \u0259vv\u0259lkil\u0259rd\u0259n d\u0259 q\u0131sa oldu.\n\t- Bizd\u0259n arxay\u0131n ol, h\u0259r \u015fey yerind\u0259 olacaq, - deyib s\u00f6z\u00fcn\u00fc qurtard\u0131. \u015eirzad art\u0131q davam g\u0259tir\u0259 bilm\u0259di:\n\t- Briqadirl\u0259rimizin bel\u0259 rahat dan\u0131\u015fma\u011f\u0131 m\u0259ni narahat edir. G\u00f6r\u0259n dey\u0259r ki, h\u0259r i\u015fimiz qaydas\u0131ndad\u0131r. \u018fslind\u0259 is\u0259 v\u0259ziyy\u0259t yax\u015f\u0131 deyil. El\u0259 birc\u0259 g\u00fcbr\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259rsini g\u00f6t\u00fcr\u0259k. Yoxlasaq g\u00f6r\u0259rik ki, g\u00fcbr\u0259l\u0259rin yar\u0131s\u0131 bel\u0259 sah\u0259l\u0259r\u0259 da\u015f\u0131nmay\u0131b, boynumuza alaq ki, g\u00fcbr\u0259y\u0259 biz qiym\u0259t vermirik. Amma m\u0259hsulun birinci \u015f\u0259rti g\u00fcbr\u0259dir.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi onun s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sdi:\n\t- Burda \u00fcmumi t\u0259bli\u011fat laz\u0131m deyil. De g\u00f6r\u0259k giym\u0259t verm\u0259y\u0259n kimdir?\n\t- El\u0259 birisi bu Lal H\u00fcseyn! Arx alt\u0131ndak\u0131 yerl\u0259r kimindir? H\u0259, kimindir? S\u0259nindirmi?\n\tLal H\u00fcseyn kirpik q\u0131rpmadan \u015eirzad\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fcn i\u00e7in\u0259 bax\u0131r, n\u0259 \u201ch\u0259\u201d, n\u0259 \u201cyox\u201d deyirdi. M\u0259lumdur ki, az dan\u0131\u015fan, s\u00f6z\u00fc i\u00e7ind\u0259 yey\u0259n oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn onu Lal H\u00fcseyn  adland\u0131rard\u0131lar. Briqadirin qula\u011f\u0131n\u0131n da biri a\u011f\u0131r e\u015fidirdi. G\u00f6zl\u0259rind\u0259 donub qalm\u0131\u015f daimi diqq\u0259tin d\u0259 s\u0259b\u0259bi bu idi. \u015eirzad onun cavab verm\u0259diyini g\u00f6r\u00fcb davam etdi:\n\t- Bir qram g\u00fcbr\u0259 v\u0259 peyin da\u015f\u0131nmay\u0131b. H\u0259tta ke\u00e7\u0259n ild\u0259n al\u0259tl\u0259r d\u0259 at\u0131l\u0131b bir k\u0259narda qal\u0131b, paslan\u0131b xarab olur.\n\tBura q\u0259d\u0259r R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u015eirzad\u0131n dan\u0131\u015fma\u011f\u0131na diqq\u0259tl\u0259 qulaq as\u0131r, h\u0259tta \u00fcr\u0259yind\u0259 onun haql\u0131 oldu\u011funu da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sib Lal H\u00fcseyn\u0259 t\u0259pinm\u0259k ist\u0259yirdi.\n\tLakin \u015eirzad durmay\u0131b gedirdi:\n\t- T\u0259kc\u0259 bu arxalt\u0131 olsayd\u0131, d\u0259rd yar\u0131 idi. M\u0259n a\u00e7\u0131q dem\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, haz\u0131rl\u0131q i\u015fl\u0259rimiz \u00e7ox pisdir. Bel\u0259 gets\u0259 s\u0259pini poza bil\u0259rik. \n\t- S\u0259pini pozan\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fc ovaram. Nec\u0259 y\u0259ni s\u0259pini poza bil\u0259rik?! \u2013 deyib R\u00fcst\u0259m ki\u015fi q\u0131\u015fq\u0131rd\u0131. \u2013 B\u0259lk\u0259 b\u0259zil\u0259rinin \u00fcr\u0259yind\u0259n ke\u00e7ir ki, s\u0259pin pozulsun, ancaq m\u0259n deyir\u0259m, he\u00e7 k\u0259s\u0259 baxan deyil\u0259m, g\u00f6z\u00fcn\u00fc ovaram!..\n\tHam\u0131 g\u0259rgin diqq\u0259tl\u0259 susurdu. Salman \u015eirzad\u0131 dan\u0131\u015fma\u011fa qoymay\u0131b dedi:\n\t- Yolda\u015f \u015eirzad \u00e7ox t\u00fcnd gedir, n\u00f6qsanlar\u0131 \u015fi\u015firdir!..\n\t- Yox, \u015fi\u015firtmir\u0259m, - deyib \u015eirzad davam etdi, - m\u0259n ancaq onu ist\u0259yir\u0259m ki, h\u0259r \u015fey\u0259 g\u00f6z\u00fcba\u011fl\u0131 baxanlar\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fc a\u00e7am. N\u00f6qsan vaxt\u0131nda aradan qald\u0131r\u0131lsa yax\u015f\u0131d\u0131r. \n\t- Do\u011frudur, - dey\u0259 \u00fcmumi hay-k\u00fcy i\u00e7ind\u0259 yeddinci briqadan\u0131n briqadiri ucadan dan\u0131\u015f\u0131b ham\u0131n\u0131 susdurdu. \u2013 Ay R\u00fcst\u0259m yolda\u015f, d\u00fcz s\u00f6z niy\u0259 ac\u0131 olsun? Ki\u015fi d\u00fcz deyir! Bizd\u0259n qabaq dan\u0131\u015fan \u00fc\u00e7 briqadirin ikisi g\u00f6zd\u0259n p\u0259rd\u0259 as\u0131r, \u0259slin\u0259 baxsan g\u00fcnah el\u0259 idar\u0259nin \u00f6z\u00fcnd\u0259dir.\n\tBu s\u00f6z \u015eirzad\u0131 daha da ruhland\u0131rd\u0131:\n\t- H\u0259d\u0259-qorxu v\u0259 hay-k\u00fcyl\u0259 i\u015f d\u00fcz\u0259lm\u0259y\u0259c\u0259k. Yax\u015f\u0131s\u0131 budur, d\u00fcz s\u00f6z\u0259 qulaq asaq.\n\tSalman f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k, R\u00fcst\u0259m ki\u015finin etimad\u0131n\u0131 qazanmaq f\u00fcrs\u0259tinin \u00e7atd\u0131\u011f\u0131n\u0131 hiss etdi:\n\t- Do\u011frudur, h\u0259d\u0259-qorxu i\u015f\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259z. Amma demaqoqluq sal\u0131b adamlar\u0131n ruhunu \u00f6ld\u00fcrm\u0259k daha z\u0259r\u0259rlidir. A\u00e7\u0131q deyim ki, \u015eirzad yolda\u015f\u0131n i\u015f-g\u00fcc\u00fc ba\u015fqalar\u0131n\u0131 t\u0259nqid etm\u0259kdir. \u00d6z i\u015find\u0259n is\u0259 burada bir k\u0259lm\u0259 d\u0259 dem\u0259yib.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi t\u0259qdiredici g\u00f6zl\u0259rl\u0259 Salmana bax\u0131b, onun s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sm\u0259k ist\u0259y\u0259n \u015eirzad\u0131 intizama d\u0259v\u0259t etdi:\n\t\u00d6z\u00fcn ham\u0131n\u0131 t\u0259nqid ed\u0259 bilirs\u0259n, bir ba\u015fqalar\u0131n\u0131n da s\u00f6z\u00fcn\u0259 qulaq as. N\u0259 oldu, q\u00fcsursuz el\u0259 bir s\u0259ns\u0259n? B\u0259sdir, b\u0259sdir! Burda \u00e7a\u011f bazar\u0131 d\u00fcz\u0259ltm\u0259yin. Dan\u0131\u015fd\u0131q qurtard\u0131, ham\u0131n\u0131n a\u011fl\u0131 var, bilir kim n\u0259 deyir.\n\tTelefon s\u0259sl\u0259ndi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sib d\u0259st\u0259yi g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Dan\u0131\u015fan rayon partiya komit\u0259sind\u0259n idi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi yerini d\u00fcz\u0259ldib diqq\u0259tl\u0259 qulaq asd\u0131:\n\t- \u018f-\u0259, ay yolda\u015f, o Telli arvad bizi cana g\u0259tirib ey, yox, dey\u0259 bilm\u0259r\u0259m ki, t\u0259nb\u0259ldir, pis i\u015fl\u0259yir, onu dey\u0259 bilm\u0259r\u0259m, amma demaqoqdur ey, demaqoq!\n\tBu s\u00f6z R\u00fcst\u0259min a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131xmam\u0131\u015f qap\u0131 taybatay a\u00e7\u0131ld\u0131 v\u0259 Telli arvad q\u0131\u015fq\u0131r\u0131b i\u00e7\u0259ri girdi.\n\t- Demaqoq \u00f6z\u00fcns\u0259n, ay R\u00fcst\u0259m! B\u0259ri bax ey, s\u00f6z\u00fcn\u00fc yerin\u0259 yetirmirs\u0259n yetirm\u0259, b\u00f6htan\u00e7\u0131l\u0131q niy\u0259 edirs\u0259n? S\u0259nn\u0259n\u0259m ey!!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u0259lini d\u0259st\u0259yin \u00fcst\u00fcn\u0259 basaraq \u00fcz\u00fcn\u00fc divara tutmu\u015fdu ki, Telli arvad\u0131n \u00e7\u0131\u011f\u0131rt\u0131s\u0131 raykomda e\u015fidilm\u0259sin. T\u0259l\u0259sik v\u0259 al\u00e7aqdan:\n\t- Ba\u015f \u00fcst\u0259, ba\u015f \u00fcst\u0259! Ver\u0259r\u0259m, ver\u0259r\u0259m! \u2013 deyib d\u0259st\u0259yi yerin\u0259 qoydu v\u0259 telli arvada d\u00f6nd\u00fc:\n\t- Arvad, qara\u00e7\u0131l\u0131q el\u0259m\u0259, abr\u0131m\u0131z\u0131 apard\u0131n.\n\tTelli arvad sakit olmad\u0131:\n\t- S\u0259n \u00f6z\u00fcn \u00f6z abr\u0131n\u0131 aparm\u0131san, m\u0259n niy\u0259? Bir s\u0259dr ki, t\u00fcp\u00fcrd\u00fcy\u00fcn\u00fc yalaya, onda ab\u0131rm\u0131 qalar? S\u00f6z vermis\u0259n \u00fc\u00e7 ayd\u0131r g\u00f6zl\u0259yir\u0259m, ma\u015f\u0131n ver stansiyadan da\u015f\u0131m\u0131 g\u0259tirim, ota\u011f\u0131m\u0131 tikim.\n\tSalman onu sakit etdi:\n\t- Yax\u015f\u0131, ay Telli xala, g\u00f6rd\u00fcn ki, dedi \u201cver\u0259r\u0259m, ver\u0259r\u0259m\u201d, get arxay\u0131n ol.\n\t- Yox, qoy bu briqadirl\u0259rin qaba\u011f\u0131nda desin havaxt verir ma\u015f\u0131n\u0131...\n\t- S\u0259pind\u0259n sonra g\u0259l\u0259rs\u0259n, - deyib \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u00fcz\u0259ltmi\u015f R\u00fcst\u0259m ki\u015fi q\u0259z\u0259bl\u0259 Telli arvada baxd\u0131, - di \u00e7\u0131x, ba\u015f-qula\u011f\u0131m\u0131z\u0131 aparma.\n\tBir bunda \u00fcz\u0259 bax. \u0130ndic\u0259 raykomun s\u0259sini e\u015fid\u0259nd\u0259 nec\u0259 quzuya d\u00f6nm\u00fc\u015fd\u00fc, s\u0259si qula\u011f\u0131ndan \u00e7\u0259kil\u0259n kimi oldu yen\u0259 canavar. Bir d\u0259 yazaca\u011fam! \u2013 deyib Telli arvad otaqdan \u00e7\u0131xd\u0131.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi ayaq \u00fcst\u0259 durdu\u011fu halda briqadirl\u0259r\u0259 son tap\u015f\u0131r\u0131q verdi:\n\tM\u0259n\u0259 quru v\u0259dl\u0259r yox, i\u015f laz\u0131md\u0131r. Kim s\u0259pini \u0259la ke\u00e7irm\u0259di, \u00f6z\u00fcnd\u0259n k\u00fcss\u00fcn!..\n\n\n8\n\n\tSalman Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc ki, bir d\u0259, iki d\u0259 \u015eirzadla dan\u0131\u015fs\u0131n. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi haqq\u0131nda dedikl\u0259rini yax\u015f\u0131-yax\u015f\u0131 yad\u0131nda saxlas\u0131n, tutarl\u0131 s\u00f6zl\u0259r qoparma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fs\u0131n. Bu s\u00f6zl\u0259ri R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r. Yarm\u0259mm\u0259din qurtulu\u015fu ancaq bundad\u0131r. Yarm\u0259mm\u0259d Salman\u0131n tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131na \u0259m\u0259l edib, \u015eirzad\u0131n a\u011f\u0131r s\u00f6zl\u0259rin\u0259 d\u00f6zm\u00fc\u015f v\u0259 e\u015fitdikl\u0259rini Salmana bildirmi\u015fdi. \u0130ndi Salman onu qaba\u011f\u0131na qataraq R\u00fcst\u0259m ki\u015finin evin\u0259 apar\u0131rd\u0131...\n\tArt\u0131q onlar k\u0259ndin sakit k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rind\u0259n ke\u00e7\u0259r\u0259k, ara-s\u0131ra h\u00fcr\u00fc\u015f\u0259n itl\u0259r\u0259 fikir verm\u0259d\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015finin evin\u0259 yax\u0131nla\u015fm\u0131\u015fd\u0131lar. H\u0259l\u0259 qap\u0131ya \u00e7atmam\u0131\u015f Qurdbasan bo\u011fuq-bo\u011fuq v\u0259 aramla h\u00fcr\u0259r\u0259k h\u0259y\u0259tin s\u00fckutunu pozdu:\n\t- S\u0259drin iti d\u0259 adama ba\u015fqa c\u00fcr h\u00fcr\u00fcr, - dey\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d Salman\u0131 d\u00fcms\u00fckl\u0259di. Salman onun s\u0259sind\u0259ki istehzan\u0131 qulaq ard\u0131na sal\u0131b ciddi cavab verdi:\n\t- A\u011fayana h\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc var. Yax\u015f\u0131 m\u0259s\u0259ldir: mal yiy\u0259sin\u0259 \u00e7\u0259km\u0259s\u0259 haramd\u0131r.\n\tEyvana a\u00e7\u0131lan qap\u0131dan gur i\u015f\u0131qlar qaranl\u0131\u011f\u0131 par\u00e7alay\u0131b uzaqlara yay\u0131ld\u0131.\n\tAstanadan boylanan Qara\u015f soru\u015fdu:\n\t- Qap\u0131dak\u0131, kims\u0259n?\n\t- Bizik, ay Qara\u015f, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi evd\u0259dirmi?\n\tO biri otaqdan R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00f6z\u00fc eyvana \u00e7\u0131xd\u0131.\n\t- Ay Salman, xeyir ola? Yuxar\u0131 qalx.\n\tSalman ehtiramla salam verib \u201cax\u015fam\u0131n xeyir\u201d s\u00f6yl\u0259dikd\u0259n sonra dedi:\n\t- T\u0259k deyil\u0259m, Yarm\u0259mm\u0259d d\u0259 yan\u0131mdad\u0131r.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi istehza il\u0259 g\u00fcld\u00fc:\n\t- \u018f-\u0259-\u0259, n\u0259 olar. Yarm\u0259mm\u0259d b\u0259y\u0259m adam deyil, onu da \u00e7\u0131xart yuxar\u0131.\n\tSalman c\u0259ld pill\u0259l\u0259ri yuxar\u0131 \u00e7\u0131xd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi v\u0259 Qara\u015fla g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fc. R\u00fcst\u0259min qolundan tutdu:\n\t- Birc\u0259 saatl\u0131\u011fa, m\u00f6ht\u0259r\u0259m s\u0259dr, b\u0259lk\u0259 biz\u0259 ged\u0259k, vacib s\u00f6hb\u0259timiz var.\n\t- Niy\u0259, vacib s\u00f6hb\u0259ti burda el\u0259m\u0259k olmaz?\n\tSalman \u0259rkl\u0259 g\u00fcld\u00fc, zarafatyana dedi:\n\t- Olar, ancaq b\u0259lk\u0259 t\u0259z\u0259 b\u0259y\u0259 mane olduq. S\u0259kin\u0259 xala, P\u0259r\u015fan, g\u0259lin xan\u0131m b\u0259lk\u0259 yatmaq ist\u0259yirl\u0259r.\n\t- B\u0259lk\u0259ni \u0259kibl\u0259r he\u00e7 n\u0259 bitm\u0259yib. Yatan ged\u0259r yatar. A Yarm\u0259mm\u0259d, qalz yuxar\u0131.\n\tSalman R\u00fcst\u0259m ki\u015finin qolundan tutub yana \u00e7\u0259kdi:\n\t- Ax\u0131, i\u015f \u00f6zg\u0259 c\u00fcrd\u00fcr. Naznaz da \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n qay\u0131d\u0131b, xudman\u0131 bir \u015fey d\u00fcz\u0259ltmi\u015fik, h\u0259m s\u00f6hb\u0259t ed\u0259rik, h\u0259m d\u0259 ki, yava\u015f-yava\u015f gec\u0259ni salaraq yola. \n\tYox, yolda\u015f m\u00fchasib, qals\u0131n ba\u015fqa g\u00fcn\u0259. \u0130ndi ki g\u0259lmi\u015fsiniz qap\u0131ma, girin i\u00e7\u0259ri, - deyib R\u00fcst\u0259m ki\u015fi zorla onlar\u0131 ota\u011fa it\u0259l\u0259di.\n\tS\u0259kin\u0259, P\u0259r\u015fan v\u0259 Maya il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yini g\u00fcman ed\u0259n Salman otaqda he\u00e7 k\u0259s olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fckd\u0259 t\u0259\u0259cc\u00fcb etdi. \u201c\u018f-\u0259, bu ki\u015fi arvad-u\u015fa\u011f\u0131 harda gizl\u0259dib?\u201d dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcs\u0259 d\u0259 bir s\u00f6z dem\u0259di. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi onlar\u0131 d\u00f6rdk\u00fcncl\u00fc b\u00f6y\u00fck stolun ba\u015f\u0131nda oturdub Qara\u015fa d\u00f6nd\u00fc:\n\t- Yeri, bala \u00e7ay g\u0259tir. \n\tQara\u015f ara qap\u0131dan o yana ke\u00e7dikd\u0259, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi Salmana v\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 \u00e7evrildi:\n\t- Xo\u015f x\u0259b\u0259r var, yoxsa?\n\tYarm\u0259mm\u0259d a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b birba\u015f dedi-qodudan ba\u015flamaq ist\u0259yirdi ki, Salman onu qabaqlad\u0131:\n\t- Xo\u015f olar, xo\u015f olar, fikrimiz budur ki, oturaq s\u0259nn\u0259n bir i\u015fin ke\u00e7mi\u015find\u0259n, g\u0259l\u0259c\u0259yind\u0259n s\u00f6hb\u0259t ed\u0259k. Yaz qap\u0131n\u0131 al\u0131b, indi \u0259sas n\u0259 q\u0259d\u0259r yax\u015f\u0131 qoyulsa pay\u0131zdak\u0131 n\u0259tic\u0259 bir o q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck olar.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi trubkas\u0131n\u0131 doldurub al\u0131\u015fd\u0131rark\u0259n fikr\u0259 gedib qa\u015flar\u0131n\u0131 azca dartd\u0131. Salman bildi ki, s\u00f6hb\u0259t xo\u015funa g\u0259lmir, buna baxmayaraq davam etdi. Yarm\u0259mm\u0259d is\u0259 \u00f6z al\u0259mind\u0259 Salman\u0131n a\u011fl\u0131na \u0259hs\u0259n deyirdi, birba\u015f \u015eirzaddan ba\u015flamaqdansa i\u015fd\u0259n ba\u015flay\u0131b s\u00f6hb\u0259ti ona g\u0259tirm\u0259k, \u0259lb\u0259tt\u0259, daha yax\u015f\u0131 idi. Salman\u0131n eyni ruhda davam etdiyini g\u00f6r\u0259r\u0259k s\u0259bri t\u00fck\u0259n\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015fi trubkas\u0131n\u0131 s\u00fcm\u00fcr\u00fcb t\u00fcst\u00fcn\u00fc havaya buraxd\u0131:\n\t- \u018f-\u0259, bu iclaslarda, bu radioda, bu q\u0259zetl\u0259rd\u0259 m\u0259n\u0259 az d\u0259rs deyirl\u0259r, bu yandan da s\u0259n ba\u015flam\u0131san? Qula\u011f\u0131m d\u00f6y\u0259n\u0259k olub, ay r\u0259hm\u0259tlik o\u011flu, bu \u015f\u0259ri\u0259t\u0259 qulaq asmaqdan, de g\u00f6r\u0259k, t\u0259klifin n\u0259dir?\n\tSalman ani olaraq susdu. Yarm\u0259mm\u0259d \u00e7a\u015f\u0131b qalm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 bu a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259td\u0259 Salmana k\u00f6m\u0259k \u0259lini uzatmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yol axtar\u0131rd\u0131, lakin he\u00e7 bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 bilm\u0259yib g\u00f6zl\u0259rini d\u00f6yd\u00fcy\u00fc halda, Salman \u00f6z\u00fc cavab verdi:\n\t- R\u00fcsr\u0259m day\u0131, \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201ddak\u0131 iclasdan sonra kolxozda ayr\u0131 bir hava yaran\u0131b. Camaat ham\u0131 m\u0259hsulu art\u0131rmaqdan dan\u0131\u015f\u0131r. Partiyan\u0131n ax\u0131r zamanlar \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 q\u0259rarlar da camaat\u0131n fikrini canland\u0131r\u0131b, siz\u0259 \u00f6yr\u0259tm\u0259k olmas\u0131n, bu c\u00fcr bir zamanda g\u0259r\u0259k el\u0259 ed\u0259siniz ham\u0131 t\u0259z\u0259 t\u0259dbirl\u0259r \u00f6z \u0259linizd\u0259n g\u0259lib ke\u00e7sin, he\u00e7 k\u0259s dem\u0259sin ki, filan t\u0259dbir yax\u015f\u0131 n\u0259tic\u0259 verdi, \u00f6z\u00fc d\u0259 m\u0259nim t\u0259klifim olub, qoy ham\u0131 desin ki, m\u0259hsulumuz bol oldu, \u00e7\u00fcnki s\u0259drimiz yax\u015f\u0131d\u0131r, h\u0259r t\u0259dbirin yerini bilir, vaxt\u0131n\u0131 bilir.   \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi lap h\u00f6vs\u0259l\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131, evinin i\u00e7ind\u0259 onlara a\u011f\u0131r s\u00f6z dem\u0259y\u0259 r\u0259va bilm\u0259yib \u00f6z\u00fcn\u00fc saxlad\u0131, yum\u015faq s\u0259sl\u0259 dedi:\n\t- \u018f-\u0259, s\u0259n\u0259 dem\u0259dim m\u0259n\u0259 \u015f\u0259ri\u0259t \u00f6yr\u0259tm\u0259? De g\u00f6r\u00fcm bel\u0259, n\u0259 t\u0259klifin var, n\u0259 ed\u0259k ki, g\u0259lirimiz bol olsun. T\u0259s\u0259rr\u00fcfat arts\u0131n, hans\u0131 bitkini azaldaq, hans\u0131n\u0131 \u00e7oxaldaq, hans\u0131 torpa\u011f\u0131 dinc\u0259 qoyaq, hans\u0131n\u0131 t\u0259z\u0259 \u0259k\u0259k. Q\u0131sa s\u00f6z\u00fcn var de, yoxdur, niy\u0259 bo\u015f yer\u0259 \u00e7\u0259n\u0259ni yorursan?\n\tYarm\u0259mm\u0259d\u0259 el\u0259 g\u0259ldi ki, niyy\u0259tl\u0259ri q\u0259ti olaraq pu\u00e7a \u00e7\u0131xd\u0131. Salman s\u00f6z tap\u0131b dey\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r R\u00fcst\u0259m ki\u015finin quyru\u011fu \u0259ld\u0259n \u00e7\u0131xacaq. Lakin Salman \u00e7a\u015fmad\u0131, iki da\u015f\u0131n aras\u0131nda bir s\u00f6z tapd\u0131.\n\t- Neyl\u0259y\u0259k, q\u0131sa ist\u0259yirs\u0259n. q\u0131sa dey\u0259r\u0259m. Bax, bu Yarm\u0259mm\u0259dl\u0259 m\u0259nim balaca ba\u015f\u0131m\u0131za bel\u0259 fikir g\u0259lib: planda n\u0259z\u0259r\u0259 alm\u0131\u015f\u0131q ki, kvadrat-yuva \u00fcsulu il\u0259 100 hektar pamb\u0131q \u0259k\u0259k, bunu iki d\u0259f\u0259 art\u0131rmaq ola, bu c\u00fcr t\u0259dbirin faydas\u0131 s\u0259n\u0259 m\u0259lumdur, \u00fcst\u00fcnd\u0259 durmuram, sonra dey\u0259rs\u0259n \u015f\u0259ri\u0259t \u00f6yr\u0259dir\u0259m.\n\t- Yax\u015f\u0131, dama\u011f\u0131na d\u0259ym\u0259sin, - dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin r\u0259ngi a\u00e7\u0131ld\u0131, - sonra?\n\tSonra n\u0259z\u0259r alm\u0131\u015f\u0131q 30 hektar qar\u011f\u0131dal\u0131 \u0259k\u0259k. El\u0259dir? El\u0259dir. Bunu da ikic\u0259 d\u0259f\u0259 art\u0131rmaq olar. Silos basd\u0131rar\u0131q, mallar\u0131m\u0131z\u0131n \u0259ti d\u0259, s\u00fcd\u00fc d\u0259 bir yar\u0131m artar.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi trubkas\u0131n\u0131 s\u00fcm\u00fcrd\u00fc:\n\t- Yax\u015f\u0131, bu da bel\u0259. Sonra?\n\t- N\u0259z\u0259rd\u0259 tutmu\u015fuq 50 ton silos basd\u0131raq, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 silos anbarlar\u0131 tik\u0259c\u0259yik. G\u0259l i\u015fi el\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u0259k ki, bunu da iki d\u0259f\u0259 art\u0131raq. H\u0259m qar\u011f\u0131dal\u0131 hesab\u0131na, h\u0259m d\u0259 \u00e7pll\u0259rin otu, \u0259l\u0259fi hesab\u0131na. Y\u0259ni silos damlar\u0131n\u0131 \u00e7ox tik\u0259k.\n\t- Sonra? \u2013 dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi Qara\u015f\u0131n sar\u0131 padnosda g\u0259tirdiyi \u00e7aylar\u0131 stolun \u00fcst\u00fcn\u0259 d\u00fczd\u00fc.\n\t- Sonra da s\u0259nin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n. Bu azd\u0131rm\u0131? Az deyil. Yerin\u0259 yetirm\u0259y\u0259 g\u00fcc\u00fcm\u00fcz \u00e7atar? \u00c7atar.  Daha \u015eirzad kimil\u0259r at\u0131l\u0131b-d\u00fc\u015fm\u0259zl\u0259r ki, imkanlardan istifad\u0259 etmirik.\n\t\u201cAtana l\u0259n\u0259t, ay Salman, bir t\u00fclk\u00fc s\u0259n\u0259 tay ola bilm\u0259z, g\u00f6r s\u00f6z\u00fc n\u0259 yerin\u0259 sald\u0131!\u201d deyib d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n Yarm\u0259mm\u0259d \u00e7ay\u0131n birini s\u0259drin, o birini Salman\u0131n qaba\u011f\u0131na t\u0259r\u0259f \u00e7\u0259kib iltifat g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k g\u00fcl\u00fcms\u0259di, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc st\u0259kan\u0131 da \u00f6z\u00fc g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Salman \u00e7aya etina etm\u0259yib s\u00f6z\u00fcn\u00fcn dal\u0131n\u0131 dedi:\n\t- Xo\u015funa g\u0259ls\u0259, b\u00f6y\u00fck s\u0259dr, hey\u0259ti \u00e7a\u011f\u0131r, t\u0259sdiq el\u0259, biz d\u0259 i\u015f\u0259 giri\u015f\u0259k, demaqoqlar\u0131n a\u011fz\u0131 yumulsun. \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi:\n\t- Yax\u015f\u0131 t\u0259klifdir, a\u011f\u0131ll\u0131 fikirdir, - deyib onlar\u0131 sevindirdi, - demaqoqlara g\u0259l\u0259nd\u0259, yad\u0131n\u0131za bir \u015fey sal\u0131m: it h\u00fcr\u0259r, karvan ke\u00e7\u0259r. Qoy dan\u0131\u015fs\u0131nlar. \u0130\u015f g\u00f6rm\u0259k \u00e7\u0259tindir, g\u00f6r dem\u0259k asan.\n\t- El\u0259 b\u0259la da odur ki, \u0259lind\u0259n iki \u015fah\u0131l\u0131q i\u015f g\u0259lm\u0259y\u0259nl\u0259rin dili uzan\u0131r, mal dili boyda. \u00d6zl\u0259ri i\u015f g\u00f6rm\u00fcr, c\u0259h\u0259nn\u0259m\u0259, he\u00e7 olmasa i\u015fl\u0259y\u0259nl\u0259rin yoluna da\u011f d\u0131\u011f\u0131rlatmas\u0131nlar.\n\tSalman bura \u00e7atanda Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 g\u00f6z vurdu ki, ba\u015fla, Qara\u015f bunu g\u00f6rd\u00fc. Salman il\u0259 Yarm\u0259mm\u0259din m\u0259nal\u0131 bax\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131na fikir verdi, ancaq s\u00f6hb\u0259t\u0259 qar\u0131\u015fmay\u0131b \u0259vv\u0259lki kimi sakit dayand\u0131. Yarm\u0259mm\u0259d \u00e7aydan bir qurtum i\u00e7ib q\u0259ndi a\u011fz\u0131na doland\u0131raraq dan\u0131\u015fd\u0131:\n\t- M\u00f6ht\u0259r\u0259m s\u0259dr, bu...\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi onun s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sdi:\n\t- \u018f-\u0259... \u00e7ay\u0131n\u0131 i\u00e7, sonra dan\u0131\u015f. Bir a\u011f\u0131zda iki \u015feyin hans\u0131 f\u0131rlans\u0131n, o boyda dil, ya o boyda q\u0259nd?\n\tSalman g\u00fcld\u00fc. Yarm\u0259mm\u0259d p\u0259rt olub t\u0259l\u0259sik \u00e7ay\u0131n\u0131 hortullatd\u0131 v\u0259 davam etdi:\n\t- M\u00f6ht\u0259r\u0259m s\u0259dr, bu \u015eirzadnan N\u0259c\u0259f dinc oturmurlar ki, oturmurlar! Ax\u015famdan yaxalad\u0131lar m\u0259ni ki, a\u00e7 d\u0259ft\u0259r-kitab\u0131 t\u00f6k qaba\u011f\u0131m\u0131za, g\u00f6r\u0259k filan \u015fey nec\u0259dir, filan yer n\u0259 verib?\n\t- S\u0259n d\u0259 a\u00e7d\u0131n t\u00f6kd\u00fcn, h\u0259? \u2013 dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi t\u0259n\u0259 il\u0259 yen\u0259 s\u00f6z\u00fc k\u0259sdi.\n\tYarm\u0259mm\u0259d qorxusundan tez bel\u0259 bir cavab yudurdu:\n\t- Hara a\u00e7\u0131ram, m\u00f6ht\u0259r\u0259m s\u0259dr! M\u0259n n\u0259karayam s\u0259nsiz h\u0259r g\u0259l\u0259n\u0259 d\u0259ft\u0259r-kitab g\u00f6st\u0259r\u0259m. Dedim vaxt\u0131m yoxdur, i\u015fim var.\n\t- H\u0259, b\u0259s o n\u0259 dedi?\n\t- N\u0259 dey\u0259c\u0259k, daha s\u00f6z qalmad\u0131 dan\u0131\u015fmas\u0131n. Ba\u015flad\u0131 ki, kolxozda demokratiya yoxdur, kollektiv r\u0259hb\u0259rlik yoxdur. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi hakimi-m\u00fctl\u0259qdir. H\u0259tta dedi ki, c\u00fcc\u0259rm\u0259y\u0259n 100 hektar\u0131n tax\u0131l\u0131n\u0131 da yeyibl\u0259r gedib.\n\tAx\u0131r\u0131nc\u0131 s\u00f6z g\u00fcll\u0259 kimi R\u00fcst\u0259m ki\u015finin sin\u0259sini d\u0259ldi:\n\t- \u0130ndi bildim ki, rayon t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131 ads\u0131z ka\u011f\u0131zlarla dolduran kimdir! Ka\u011f\u0131zda da el\u0259 bu s\u00f6zl\u0259r yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.\n\t- N\u0259 ka\u011f\u0131z?! \u2013 dey\u0259 Salman q\u0259rib\u0259 bir maraqla soru\u015fdu v\u0259 m\u0259nal\u0131-m\u0259nal\u0131 Yarm\u0259mm\u0259d\u0259 baxd\u0131.\n\t- C\u00fcc\u0259rm\u0259y\u0259n sah\u0259l\u0259r haqq\u0131nda. MTS-\u0259, raykoma, h\u0259r yer\u0259 yaz\u0131blar.\n\t- Vay nan\u0259cibl\u0259r! \u2013 deyib Salman t\u00fcp\u00fcrd\u00fc. \u2013 Adamlara he\u00e7 etibar yoxdur.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00fcr\u0259kd\u0259n yana-yana:\n\t- S\u00f6z\u00fcn var, ki\u015fis\u0259n, iclasda a\u00e7\u0131q dan\u0131\u015f! \u2013 dedi, - yaz\u0131rsan, ki\u015fis\u0259n \u00f6z \u0259linl\u0259 qol \u00e7\u0259k, ad\u0131n\u0131, d\u0259d\u0259nin ad\u0131n\u0131 yaz, yoxsa si\u00e7ovul kimi yerin alt\u0131n\u0131 e\u015f... Bu c\u00fcr \u00e7\u00f6r\u0259k yeyib ya\u015famaqdansa, uzan\u0131b \u00f6lm\u0259k yax\u015f\u0131d\u0131r!\n\tS\u00f6hb\u0259t xeyli uzand\u0131. Qara\u015f \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 st\u0259kanlar\u0131 doldurub g\u0259tirdi, oturub q\u0259tiyy\u0259t\u0259n bir k\u0259lm\u0259 d\u0259 dan\u0131\u015fmadan qulaq asd\u0131. Ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 Salman g\u00f6z\u00fcn\u00fc ona dikib \u201cel\u0259dirmi, d\u00fcz deyir\u0259mmi?\u201d dey\u0259 soru\u015fsa da Qara\u015f n\u0259 \u201ch\u0259\u201d, n\u0259 \u201cyox\u201d dedi. Gec\u0259d\u0259n xeyli ke\u00e7mi\u015f Salman v\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d \u00e7\u0131x\u0131b ged\u0259nd\u0259 is\u0259 Qara\u015f atas\u0131na baxd\u0131:\n\t- Ay d\u0259d\u0259, bunlardan he\u00e7 m\u0259nim g\u00f6z\u00fcm su i\u00e7mir. N\u0259 evimiz\u0259 burax, n\u0259 d\u0259 kolxozda d\u00f6vr\u0259nd\u0259 h\u0259rl\u0259nm\u0259y\u0259 qoy. \n\tR\u00fct\u0259m ki\u015fi x\u0259fifc\u0259 g\u00fcld\u00fc:\n\t- N\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rsan, bala?! Onlar m\u0259nim daya\u011f\u0131md\u0131r. G\u00f6rm\u00fcrs\u0259n n\u0259 q\u0259d\u0259r aya\u011f\u0131m\u0131n alt\u0131n\u0131 e\u015f\u0259n var, bunlar da olmnasa kim\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259c\u0259y\u0259m? \u2013 dedi v\u0259 etiraz etm\u0259k ist\u0259y\u0259n Qara\u015f\u0131 dan\u0131\u015fma\u011fa qoymad\u0131, - i\u015fin i\u00e7ind\u0259n x\u0259b\u0259rin yoxdur, ona g\u00f6r\u0259 bel\u0259 deyirs\u0259n. M\u0259n i\u015fin i\u00e7ind\u0259y\u0259m, adamlar\u0131 da tan\u0131y\u0131ram, bilir\u0259m kim n\u0259 yuvan\u0131n qu\u015fudur. Narahat olma.\n\t- Yox, narahat oluram. \u2013 dey\u0259 Salman v\u0259 Yarm\u0259mm\u0259d ged\u0259n kimi i\u00e7\u0259ri g\u0259lmi\u015f S\u0259kin\u0259 s\u00f6z\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131, - narahat oluram, lap bel\u0259 \u015firin yuxular\u0131ma da z\u0259h\u0259r qar\u0131\u015f\u0131r, R\u00fcst\u0259m!..\n\t- Baho-o, xo\u015f g\u00f6rm\u00fc\u015f\u00fck, arvad!.. S\u0259n d\u0259 burdasan?! Buyur yuxar\u0131 ba\u015fa, qand\u0131r bizi g\u00f6r\u0259k n\u0259dir \u015firin yuxular\u0131n\u0131 qara-qura il\u0259 dolduran?!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi S\u0259kin\u0259nin bel\u0259 c\u0259sar\u0259tl\u0259 s\u00f6z\u0259 qar\u0131\u015fmas\u0131ndan ac\u0131qland\u0131, lakin Qara\u015f\u0131n yan\u0131nda hirsini yey\u0259r\u0259k ona a\u011f\u0131r s\u00f6z dem\u0259k ist\u0259m\u0259s\u0259 d\u0259, \u00f6z\u00fcn\u00fc \u0259l\u0259 ala bilm\u0259di. S\u0259kin\u0259 is\u0259 onun istehzal\u0131 s\u00f6zl\u0259rini qulaq ard\u0131na vurdu.\n\t- Yuxuma qara-qura g\u0259tir\u0259n s\u0259nin bu u\u00e7ulmu\u015f dayaqlar\u0131nd\u0131r, bu hac\u0131leyl\u0259k Yarm\u0259mm\u0259d, bu gore\u015f\u0259n, saman alt\u0131nda su yerid\u0259n Yast\u0131 Salmand\u0131r, bu qara \u0259cinn\u0259l\u0259rdir.\n\t- Salavat \u00e7evir, arvad, salavat \u00e7evir! \u018fcinn\u0259l\u0259r d\u0259d\u0259nin o\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 kor qoyar.\n\t- Onu bilmir\u0259m, kor qoyacaq, ya qoymayacaq. Ancaq bilir\u0259m ki, yal a\u015fa\u011f\u0131 otlayandan bir adam xeyir g\u00f6rm\u0259yib. Papa\u011f\u0131n\u0131 qoy qaba\u011f\u0131na, a\u011fl\u0131n\u0131 y\u0131\u011f ba\u015f\u0131na, ay ki\u015fi, Yarm\u0259mm\u0259d\u0259, Salmana s\u00f6yk\u0259n\u0259n k\u0259ll\u0259mayallaq u\u00e7ar.\n\t- Yax\u015f\u0131, yax\u015f\u0131, havaxt u\u00e7anda \u0259t\u0259yimi burax ki, yar\u011fana yuvarlanmayasan.\n\tSon zamanlar \u0259rind\u0259n tez-tez istehzal\u0131, t\u0259n\u0259li s\u00f6zl\u0259r e\u015fid\u0259n, \u0259s\u0259bil\u0259\u015fib \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n S\u0259kin\u0259 sovu\u015fmaqda olan g\u0259ncliyi il\u0259 birlikd\u0259 n\u0259 is\u0259 \u00e7ox \u0259ziz, \u00e7ox qiym\u0259tli bir \u015feyin d\u0259 u\u00e7ub getdiyini hiss edirdi. R\u00fcst\u0259min indiki a\u00e7\u0131q istehza v\u0259 etinas\u0131zl\u0131q dolu s\u00f6zl\u0259ri S\u0259kin\u0259nin bu duy\u011fusunu daha da g\u00fccl\u0259ndirdi. Ona el\u0259 g\u0259ldi ki, h\u0259yat\u0131ndan art\u0131q bir \u015fey m\u0259hv olmaqdad\u0131r, qeyri-ixtiyar\u0131 k\u00f6yr\u0259ldi, g\u00f6zl\u0259ri ya\u015fard\u0131.\n\t- N\u0259 yar\u011f\u0131na get, n\u0259 d\u0259 m\u0259n \u0259t\u0259yind\u0259n \u0259limi \u00fcz\u00fcm. Ona qalsa m\u0259n \u00f6z\u00fcm\u00fc s\u0259nd\u0259n \u0259vv\u0259l ataram u\u00e7urumun t\u0259kin\u0259, dediyim odur ki, \u00f6z \u0259limizl\u0259 \u00f6z evimizi y\u0131xma\u011fa n\u0259 q\u0259r\u0259k. S\u00f6yk\u0259n\u0259c\u0259k ist\u0259yirs\u0259n, do\u011frudan yax\u015f\u0131 s\u00f6yk\u0259n\u0259c\u0259k tap. Qaya kimi camaat\u0131, xalq\u0131 qoyub quru k\u0259s\u0259kl\u0259rd\u0259n yap\u0131\u015fma. Dediyim budur. Qalan\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcn bil\u0259rs\u0259n.\n\tS\u0259kin\u0259nin k\u00f6yr\u0259l\u0259r\u0259k az qala a\u011flamas\u0131 R\u00fct\u0259m ki\u015finin \u00fcr\u0259yin\u0259 t\u0259sir etdi, arvada yaz\u0131\u011f\u0131 g\u0259ldi v\u0259 nahaq yer\u0259 onunla a\u011f\u0131z-a\u011f\u0131za verdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u00fc danlad\u0131. Hafiz\u0259sinin lap d\u0259rinlikl\u0259rind\u0259 yatm\u0131\u015f, u\u015faql\u0131qda g\u00f6rd\u00fcy\u00fc v\u0259 ham\u0131n\u0131n m\u0259z\u0259li adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 qoca k\u0259nd\u00e7i g\u0259lib g\u00f6z\u00fcn\u00fcn qaba\u011f\u0131nda durdu, bic-bic g\u00f6zl\u0259rini q\u0131yaraq dedi:\n\t\u201c\u00d6mr\u00fcmd\u0259 bir d\u0259f\u0259 dil t\u0259rp\u0259dib arvadnan h\u00f6c\u0259rl\u0259\u015fm\u0259mi\u015f\u0259m, n\u0259 deyib, demi\u015f\u0259m atan r\u0259hm\u0259tlik, arvad, s\u00f6z s\u0259n dey\u0259ndir, amma fel\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 bildiyimi el\u0259mi\u015f\u0259m\u201d.\n\tBu xatir\u0259 g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z xo\u015f bir k\u0259\u015ff kimi R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 el\u0259 bir y\u00fcng\u00fcll\u00fck g\u0259tirdi ki, h\u0259tta \u00fcz\u00fc yum\u015fal\u0131b dodaqlar\u0131 da qa\u00e7d\u0131:\n\t- Atan r\u0259hm\u0259tlik, arvad, s\u00f6z s\u0259n dey\u0259ndir.\n\tBayaqdan b\u0259ri qa\u015flar\u0131n\u0131 g\u0259rgin diqq\u0259tl\u0259 qulaq asan Qara\u015f heyr\u0259tl\u0259 bir atas\u0131na, bir d\u0259 anas\u0131na baxd\u0131. Ona el\u0259 g\u0259ldi ki,, he\u00e7 vaxt anas\u0131n\u0131 bu q\u0259d\u0259r tutqun v\u0259 k\u0259d\u0259rli g\u00f6rm\u0259mi\u015fdir. N\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn? \u00c7\u00fcnki S\u0259kin\u0259 R\u00fcst\u0259min d\u00fcz yolu nec\u0259 \u0259yri buruldu\u011funu hiss etmi\u015fdi. \u0130ndi o, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc ki, \u0259rini n\u0259 vasit\u0259 il\u0259 d\u00fcz yola qaytara bil\u0259r, b\u0259lk\u0259 d\u0259 u\u00e7urumun a\u011fz\u0131ndan d\u00f6nd\u0259r\u0259 bil\u0259r. Buna g\u00fcvv\u0259si \u00e7atacaqm\u0131?\n\n\n\nS\u0259kkizinci f\u0259sil\n\n1\n\n\tT\u0259miz v\u0259 pak m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 isin\u0259n qad\u0131n yata\u011f\u0131 m\u00fcq\u0259dd\u0259sdir. D\u00fcz ilqarl\u0131 qad\u0131n m\u0259h\u0259bb\u0259ti ki\u015finin ruhunu ox\u015fay\u0131r, fikrini, x\u0259yal\u0131n\u0131 yerind\u0259n oynad\u0131b azad qu\u015flar\u0131n \u015f\u0259rqi dediyi me\u015f\u0259l\u0259r\u0259, m\u00fcxt\u0259lif g\u00fcll\u0259rin \u0259tir sa\u00e7d\u0131\u011f\u0131 g\u00fcl\u00fcstanlara, da\u011flardan s\u0131z\u0131l\u0131b g\u0259l\u0259n bulaqlara apar\u0131r. \u00dcr\u0259yini \u015firin v\u0259 \u0259tirli duy\u011fularla doldurur, a\u011fac \u0259km\u0259k, y\u0131x\u0131lana \u0259l uzatmaq, a\u011flayan\u0131 ovutmaq, insanlara s\u0259ad\u0259t g\u0259tirm\u0259k h\u0259v\u0259si oyad\u0131r.\n\tQara\u015f bird\u0259n ay\u0131laraq yan\u0131nda uzanan, \u00fcz-g\u00f6z\u00fcn\u0259 pozulmaz bir s\u0259ad\u0259t i\u015f\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6k\u00fcb qalan v\u0259 aramla n\u0259f\u0259s alan mayaya baxd\u0131qda el\u0259 bildi ki, d\u00fcnyada \u00f6z\u00fcnd\u0259n xo\u015fb\u0259xt adam yoxdur. El\u0259 bildi ki, h\u0259yat bir \u00e7\u0131raq kimi yanaraq ona yol g\u00f6st\u0259rir, fikrin\u0259, q\u0259lbin\u0259 q\u00fcvv\u0259t ver\u0259r\u0259k \u201cg\u0259l, g\u0259l!\u201d dey\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. O, q\u0131z\u0131n k\u00f6rp\u0259 kimi sakit, rahat yuxusunu pozmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259rp\u0259nm\u0259di, c\u0131nq\u0131r\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xarmad\u0131, g\u00f6zl\u0259rini m\u0259h\u0259bb\u0259tin \u015f\u00f6l\u0259si il\u0259 yanan a\u011f \u00fcz\u00fcn\u0259, \u00e7\u0259hray\u0131 ip\u0259k yor\u011fan\u0131n alt\u0131ndak\u0131 yar\u0131 a\u00e7\u0131q a\u011f sin\u0259sin\u0259, a\u00e7\u0131q a\u011f qollar\u0131na dikib x\u0259yala getdi.\n\tAx\u015fam s\u00f6hb\u0259tl\u0259ri uzand\u0131\u011f\u0131ndan Maya \u00e7ox yorulmu\u015fdu. Yata\u011fa gir\u0259nd\u0259n azca sonra balaca yum\u015faq \u0259liyl\u0259 Qara\u015f\u0131n iri t\u00fckl\u00fc \u0259lini s\u0131\u011fallayaraq h\u0259zin-h\u0259zin dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 zaman onu hu\u015f aparm\u0131\u015fd\u0131. Qara\u015f  q\u0131za tama\u015fa etdikc\u0259 ke\u00e7\u0259n g\u00fcn\u00fc xat\u0131rlay\u0131r, ke\u00e7\u0259n ax\u015fam\u0131n \u0259hvalatlar\u0131 g\u00f6z\u00fcnd\u0259 canlan\u0131rd\u0131. Ax\u015fam is\u0259 \u00e7ox g\u00f6z\u0259l ke\u00e7mi\u015fdi: atas\u0131 da, anas\u0131 da, P\u0259r\u015fan da bu ax\u015fam n\u0259 q\u0259d\u0259r munis, n\u0259 q\u0259d\u0259r mehriban v\u0259 istiqanl\u0131 idil\u0259r. Qara\u015fa v\u0259 Mayaya nec\u0259 bir m\u0259h\u0259bb\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdil\u0259r! Atas\u0131 rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n g\u00fcn batanda qay\u0131td\u0131, \u00f6z\u00fc d\u0259 kefi k\u00f6k qay\u0131td\u0131. R\u00fcst\u0259min i\u015fi g\u0259tir\u0259nd\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 k\u00f6kl\u0259nmi\u015f tar kimi \u0259l d\u0259ym\u0259mi\u015f s\u0259sl\u0259n\u0259rdi. \u0130ndi d\u0259 \u00fcz-g\u00f6z\u00fc g\u00fcl\u00fcr, s\u0259si \u015faq-\u015faq \u015faqq\u0131lday\u0131r, a\u011fz\u0131ndan \u015firin v\u0259 mehriban s\u00f6zl\u0259r \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131. Xasiyy\u0259tin\u0259 b\u0259l\u0259d olan ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri bu \u0259lam\u0259tl\u0259rd\u0259n bildil\u0259r ki, g\u00fcn\u00fc u\u011furlu g\u0259lib, ist\u0259diyin\u0259 nail olmu\u015fdur. Vay onda ki, bir m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 \u00e7\u0259tinliy\u0259 d\u00fc\u015f\u0259ydi, dediyi ke\u00e7m\u0259y\u0259ydi, onda R\u00fcst\u0259m ki\u015fi qara yel kimi h\u0259r yan\u0131 toz-dumanla doldurar, bax\u0131\u015flar\u0131ndan od ya\u011fard\u0131. Bel\u0259 hallarda x\u00f6r\u0259k ona dads\u0131z g\u00f6r\u00fcn\u0259r, \u00e7\u00f6r\u0259k x\u0259mir\u0259 ox\u015fard\u0131.\n\t- Arvad, k\u00fcft\u0259nin iyi adam\u0131 bir kilometrd\u0259n vurur, - deyib b\u00f6y\u00fck ota\u011fa ke\u00e7\u0259nd\u0259, S\u0259kin\u0259 u\u015faqlara g\u00f6z vurdu:\n\t- Dama\u011f\u0131 \u00e7a\u011f g\u0259lib, indi x\u00f6r\u0259y\u0259 bir batman duz da qat\u0131b qaba\u011f\u0131na qoysan, yeyib dey\u0259c\u0259k dad\u0131ndan doymaq olmur.\n\t- Ay arvad, g\u0259tir g\u00f6r\u0259k! Bir x\u00f6r\u0259y\u0259 ki, s\u0259nin \u0259lin d\u0259ydi, dad\u0131ndan doymaqm\u0131 olar?\n\tDo\u011frudan da \u00e7ox \u015firin-\u015firin v\u0259 h\u0259v\u0259sl\u0259 yeyil\u0259n x\u00f6r\u0259kd\u0259n sonra samovar\u0131n p\u0131qq\u0131lt\u0131s\u0131 alt\u0131nda \u00e7ay i\u00e7\u0259rk\u0259n ba\u015flar\u0131 s\u00f6hb\u0259t\u0259 q\u0131z\u0131\u015fd\u0131, s\u00f6z-s\u00f6z\u00fc \u00e7\u0259kdi, dan\u0131\u015f\u0131q qurtarmaq bilm\u0259di. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bu ax\u015fam, seld\u0259n sonra yava\u015f\u0131y\u0131b yata\u011f\u0131na qay\u0131tm\u0131\u015f \u00e7ay kimi m\u00fclayim v\u0259 yor\u011fun g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Lakin i\u00e7\u0259rid\u0259n s\u00f6zl\u00fc oldu\u011fu hiss edilirdi, \u00e7\u00fcnki hey dan\u0131\u015f\u0131r, dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131. H\u0259tta bu g\u00fcn trubkas\u0131n\u0131 da unutmu\u015f kimi idi, samovar\u0131n dibind\u0259 ili\u015fib qalm\u0131\u015fd\u0131, \u00e7ay dolu balaca armudu st\u0259kan\u0131 qaba\u011f\u0131na qoyub t\u0259l\u0259sm\u0259d\u0259n soyumas\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259yir, g\u00f6zucu stolun q\u0131ra\u011f\u0131ndak\u0131 trubkaya v\u0259 t\u00fct\u00fcn kis\u0259sin\u0259 baxsa da, \u00e7\u0259km\u0259yib c\u00fcrb\u0259c\u00fcr m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n dan\u0131\u015f\u0131r, ara-s\u0131ra da suallar verib o biril\u0259ri dindirirdi. Mu\u011fan\u0131n ortas\u0131ndak\u0131 bu balaca eyvanl\u0131 evd\u0259 h\u0259r \u015feyd\u0259n dan\u0131\u015f\u0131r, d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck siyas\u0259t adamlar\u0131n\u0131 ortal\u0131\u011fa \u00e7\u0259kib t\u0259nqid edir, kolxozun i\u015fl\u0259rind\u0259n, beyn\u0259lxalq v\u0259ziyy\u0259td\u0259n, P\u0259r\u015fan v\u0259 Qara\u015f\u0131n u\u015faql\u0131\u011f\u0131ndan, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259n, qonum-qon\u015fudan s\u00f6z sal\u0131rd\u0131lar. Suqovu\u015fan\u0131n \u00fcst\u00fc ulduzla dolanda R\u00fcst\u0259min yerind\u0259n t\u0259rp\u0259nm\u0259k ist\u0259m\u0259diyini g\u00f6r\u0259n S\u0259kin\u0259nin g\u0259ncl\u0259r\u0259 \u00fcr\u0259yi yand\u0131. Onlar \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00f6hb\u0259t \u0259vv\u0259lki \u015firinliyini itirib, canlar\u0131n\u0131 s\u0131xsa da, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi aya\u011fa durmay\u0131nca da\u011f\u0131l\u0131\u015fmaq ist\u0259mirdil\u0259r. Birc\u0259 P\u0259r\u015fan bu qaydalara fikir verm\u0259y\u0259r\u0259k tez-tez yerind\u0259n durub gah p\u0259nc\u0259r\u0259d\u0259n bax\u0131r, gah eyvana \u00e7\u0131x\u0131b qay\u0131d\u0131r, gah da Mayan\u0131 d\u00fcms\u00fckl\u0259y\u0259r\u0259k, qula\u011f\u0131na n\u0259 is\u0259 p\u0131\u00e7\u0131lday\u0131b p\u0131qq\u0131lday\u0131rd\u0131. Samovar\u0131n da soyudu\u011funu g\u00f6r\u0259n S\u0259kin\u0259 aya\u011fa durdu:\n\t- \u0130xtilat\u0131n \u015firin olsun, ay R\u00fcst\u0259m, yax\u015f\u0131 dan\u0131\u015fd\u0131n. Qalan\u0131 da qals\u0131n sabaha.\n\t- Sabah\u0131n da \u00f6z s\u00f6z\u00fc tap\u0131lar, gec\u0259niz xeyr\u0259 qals\u0131n, - deyib R\u00fcst\u0259m ki\u015finin aya\u011fa durmas\u0131yla s\u00f6hb\u0259t k\u0259sildi, da\u011f\u0131l\u0131\u015fd\u0131lar. H\u0259l\u0259 ilk ax\u015famdan t\u0259kliy\u0259 meyl ed\u0259n Maya v\u0259 Qara\u015f da \u00f6z otaqlar\u0131na \u00e7\u0259kildil\u0259r. Qara\u015f qap\u0131n\u0131 \u00f6rt\u00fcb otuzluq lampan\u0131n plit\u0259sini bir az da qald\u0131rd\u0131, ota\u011f\u0131n i\u015f\u0131\u011f\u0131 xeyli artaraq onlar\u0131n \u00fcz\u00fcnd\u0259ki xo\u015f t\u0259b\u0259ss\u00fcml\u0259 birl\u0259\u015fdi. Maya divana oturdu. \u018fliyl\u0259 Qara\u015f\u0131 da yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. Yan-yana oturub uzun zaman v\u0259 h\u0259zin-h\u0259zin p\u0131\u00e7\u0131lda\u015fd\u0131lar. Maya k\u0259ndd\u0259n ald\u0131\u011f\u0131 ilk t\u0259\u0259ss\u00fcrat\u0131 g\u00fcnl\u0259rl\u0259 dan\u0131\u015fsa qurtarmazd\u0131. Sonra da \u00e7\u0131ra\u011f\u0131n pilt\u0259sini \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k, soyunub yerl\u0259rin\u0259 girdil\u0259r:\n\t- Uff, n\u0259 soyuqdur! \u2013 dey\u0259 Maya balaca u\u015faq kimi yumurlan\u0131b yor\u011fana b\u00fcr\u00fcnd\u00fc.\n\t\u0130ndic\u0259 q\u0131z\u0131\u015facaqsan, yor\u011fan qal\u0131nd\u0131r, - deyib Qara\u015f da yata\u011fa girdi. Gec\u0259d\u0259n xeyli ke\u00e7mi\u015f \u015firin v\u0259 titr\u0259k p\u0131\u00e7\u0131lt\u0131lar i\u00e7ind\u0259 Mayan\u0131 yuxu apard\u0131. Ona baxa-baxa Qara\u015f da n\u0259 vaxt hu\u015fa getdiyini bilm\u0259di. Lakin Qara\u015f\u0131n yuxusu uzun \u00e7\u0259km\u0259di. \u00dc\u00e7-d\u00f6rd saat sonra a\u015fa\u011f\u0131da, samanl\u0131\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259ki xoruz qanadlar\u0131n\u0131 bir-birin\u0259 \u00e7\u0131rp\u0131b banlayanda ay\u0131ld\u0131, p\u0259nc\u0259r\u0259y\u0259 t\u0259r\u0259f boyland\u0131: h\u0259l\u0259 h\u0259r yan qaranl\u0131q idi. G\u00f6y \u00fcz\u00fcnd\u0259 ulduz ulduzu \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131, h\u0259y\u0259tl\u0259rd\u0259 bir-birin\u0259 hay ver\u0259n xoruzlardan ba\u015fqa he\u00e7 \u015fey k\u0259ndin s\u00fckutunu pozmurdu. Xoruzlar da yorulub s\u0259sini k\u0259s\u0259nd\u0259 yenid\u0259n h\u0259r \u015feyi d\u0259rin bir s\u00fckut \u00e7ul\u011fad\u0131. Qara\u015f, s\u0259h\u0259rin a\u00e7\u0131lmas\u0131na n\u0259 q\u0259d\u0259r qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn aya\u00f6a durub, \u0259vv\u0259lc\u0259 otuzlu\u011fu yand\u0131rmaq ist\u0259di, s\u0259s sal\u0131b Mayan\u0131 oyadaca\u011f\u0131ndan ehtiyat ed\u0259r\u0259k, lampaya \u0259l vurmad\u0131, anan\u0131n b\u0259z\u0259yib d\u00fcz\u0259ltdiyi g\u00fczg\u00fcn\u00fcn o t\u0259r\u0259f \u2013 bu t\u0259r\u0259find\u0259ki \u015famlardan birini al\u0131\u015fd\u0131rd\u0131, m\u00fcnt\u0259z\u0259m s\u00fcr\u0259td\u0259 \u00e7\u0131q-\u00e7\u0131q ed\u0259r\u0259k i\u015fl\u0259y\u0259n saata baxd\u0131. D\u00f6rdd\u0259n bir az ke\u00e7m\u0131\u015fd\u0131. \u015eam\u0131 s\u00f6nd\u00fcrm\u0259d\u0259n qay\u0131d\u0131b yerind\u0259 uzand\u0131. Maya h\u0259l\u0259 d\u0259 \u015firin yuxu i\u00e7ind\u0259 idi. Qara\u015f ehmalca yana s\u00fcr\u00fc\u015fm\u00fc\u015f yor\u011fan\u0131n ucunu \u00e7\u0259kib onun \u00e7iynini \u00f6rtd\u00fc. Q\u0131z yuxumu g\u00f6r\u00fcrd\u00fc, yoxsa Qara\u015f\u0131n qay\u011f\u0131ke\u015fliyini hiss ed\u0259r\u0259k, k\u00f6rp\u0259 u\u015faq kimi g\u00fcl\u00fcms\u0259di, doda\u011f\u0131 s\u0259yridi. Lakin ay\u0131lmad\u0131, yuxu nazik t\u00fcl p\u0259rd\u0259 kimi a\u011f \u00fcz\u00fcn\u0259, \u00e7\u0259hray\u0131 yanaqlar\u0131na qonmu\u015fdu.\n\tQara\u015f\u0131n fikrin\u0259 d\u0259h\u015f\u0259tli bir \u015fey g\u0259ldi: sanki yuxu \u00f6l\u00fcm\u00fcn k\u00f6lg\u0259si idi v\u0259 Mayan\u0131n \u00fcst\u00fcn\u00fc alm\u0131\u015fd\u0131. Yuxu v\u0259 \u00f6l\u00fcm! N\u0259 q\u0259d\u0259r adamlar yatm\u0131\u015f v\u0259 bir daha aya\u011fa durmam\u0131\u015flar. Bu fikird\u0259n sars\u0131laraq Qara\u015f tez yor\u011fan\u0131n alt\u0131nda axtar\u0131b Mayan\u0131n \u0259lini tapd\u0131 v\u0259 ovcunda saxlad\u0131. Yox, yatd\u0131\u011f\u0131 halda bel\u0259 Mayan\u0131n b\u0259d\u0259ni h\u0259yat istiliyi v\u0259 t\u0259rav\u0259ti il\u0259 otaqdak\u0131 soyuq yata\u011f\u0131 q\u0131zd\u0131r\u0131r, \u0259tirl\u0259 doldururdu. Bu istilik Mayan\u0131n yum\u015faq \u0259lind\u0259n Qara\u015f\u0131n b\u00fct\u00fcn v\u00fccuduna yay\u0131ld\u0131, qan\u0131n\u0131 doland\u0131. Yava\u015fca q\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 qolunun \u00fcst\u00fcn\u0259 ald\u0131, k\u00f6rp\u0259 kimi sin\u0259sin\u0259 s\u0131xd\u0131. Q\u0131z yar\u0131 yuxulu halda t\u0259bii bir h\u0259v\u0259sl\u0259 ona t\u0259r\u0259f q\u0131s\u0131ld\u0131.\n\tMayan\u0131n sin\u0259si aramla qalx\u0131b-enirdi, Bu sin\u0259nin alt\u0131nda Qara\u015fa n\u0259hay\u0259tsiz bir s\u0259ad\u0259t vermi\u015f t\u0259miz, ilahi x\u0259yallar v\u0259 arzularla dolu olan g\u00f6z\u0259l v\u0259 g\u0259nc bir qad\u0131n \u00fcr\u0259yi d\u00f6y\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Onun d\u00f6y\u00fcnt\u00fcs\u00fc Qara\u015f\u0131n qula\u011f\u0131nda x\u0259yali bir mahn\u0131 kimi s\u0259sl\u0259nirdi.\n\tB\u0259s n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn bu q\u0259d\u0259r sakit yat\u0131r? Gec\u0259nin pozulmaz s\u00fckutu i\u00e7ind\u0259 iki otaq o yanda atas\u0131n\u0131n xorultusu qula\u011f\u0131na g\u0259ldi, h\u0259tta b\u0259z\u0259n \u00e7ox yoruldu\u011fu zaman anas\u0131n\u0131n da xoruldad\u0131\u011f\u0131n\u0131 xat\u0131rlad\u0131. Lakin bu ancaq son ill\u0259r, arvad\u0131n ya\u015f\u0131 q\u0131rx\u0131 a\u015fandan sonra ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. O vaxta q\u0259d\u0259r anas\u0131 da bel\u0259c\u0259 sakit yuxuya ged\u0259rdi, m\u0131\u015f\u0131lt\u0131s\u0131 da e\u015fidilm\u0259zdi.\n\tQara\u015f g\u0259nc v\u0259 sa\u011flam idi, n\u0259 q\u0259d\u0259r yorulsa bel\u0259 sakit yatd\u0131\u011f\u0131n\u0131, he\u00e7 bir zaman xoruldamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilirdi. \u00c7\u00fcnki h\u0259l\u0259 he\u00e7 k\u0259s ona \u201cyaman xorulday\u0131rd\u0131n\u201d dem\u0259mi\u015fdi. Atas\u0131n\u0131 da, anas\u0131n\u0131 da xoruldadan s\u0259b\u0259bl\u0259r Qara\u015f\u0131n he\u00e7 a\u011fl\u0131na da g\u0259lmirdi. Bilmirdi ki, h\u0259yat, verdiyi sevincl\u0259r\u0259 \u0259v\u0259z olaraq yava\u015f-yava\u015f insan\u0131n g\u0259ncliyini \u0259lind\u0259n al\u0131r, n\u0259inki qollar\u0131na, q\u0131\u00e7lar\u0131na, belin\u0259 a\u011fr\u0131 sal\u0131r, h\u0259tta fikrini, x\u0259yal\u0131n\u0131 da \u00e7\u0259tin, m\u00fc\u015fk\u00fcl, \u0259zabl\u0131 suallar v\u0259 ziddiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 yoraraq yuxusunu a\u011f\u0131rla\u015fd\u0131r\u0131r. Qara\u015f bunu bils\u0259ydi, indiki s\u0259ad\u0259tinin d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fcnd\u0259n \u00e7ox-\u00e7ox b\u00f6y\u00fck oldu\u011funu duyar, ilahi bir varl\u0131q kimi Mayan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda diz \u00e7\u00f6k\u0259rdi, onu sevdiyind\u0259n y\u00fcz qat art\u0131q v\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131 bir m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 sev\u0259rdi. Qara\u015f ancaq onu hiss etdi ki, Maya il\u0259 anas\u0131 aras\u0131nda bir ox\u015fay\u0131\u015f tapmas\u0131 \u00e7ox xo\u015funa g\u0259lir. Ax\u0131, s\u0259daq\u0259t v\u0259 g\u00f6z\u0259llikd\u0259 anas\u0131n\u0131n misli yox idi. Mayan\u0131n da o c\u00fcr oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259r\u0259k yenid\u0259n g\u00f6zl\u0259rini \u00fcz\u00fcn\u0259 dikdi. Q\u0131z bunu hiss etmi\u015f kimi ba\u015f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259n a\u015f\u0131rd\u0131\u011f\u0131 qolunu yuxulu halda ona t\u0259r\u0259f uzatd\u0131, barmaqlar\u0131 Qara\u015f\u0131n sa\u00e7lar\u0131n\u0131n aras\u0131nda g\u0259zdi. Ah, n\u0259 yum\u015faq \u0259ll\u0259ri vard\u0131! Qara\u015f s\u0259birsizlikl\u0259 bu \u0259li s\u0131xd\u0131. B\u00fct\u00fcn v\u00fccudunun istiliyi v\u0259 \u0259tri il\u0259 q\u0131z ona q\u0131s\u0131ld\u0131, lakin: dayan, dayan, - dey\u0259 onun q\u00fcvv\u0259tli iri \u0259ll\u0259rini tutub, \u00f6z balaca \u0259lind\u0259 saxlad\u0131, sol qoluna dirs\u0259kl\u0259n\u0259r\u0259k ba\u015f\u0131n\u0131 bal\u0131\u015fdan qald\u0131r\u0131b dik\u0259ldi, xumarlanan g\u00f6zl\u0259rl\u0259 Qara\u015fa baxd\u0131.\n\tXo\u015fb\u0259xts\u0259nmi? \u2013 dey\u0259 p\u0131\u00e7\u0131lt\u0131 il\u0259 soru\u015fdu. Qara\u015f\u0131n \u00fcz\u00fc, g\u00f6zl\u0259ri xo\u015f bir h\u0259y\u0259canla i\u015f\u0131qlanm\u0131\u015fd\u0131. Maya t\u0259krar etdi: - Xo\u015fb\u0259xts\u0259nmi?\n\tQara\u015f cavab olaraq onun \u0259lini daha b\u0259rk s\u0131xd\u0131:\n\t- Na\u011f\u0131llarda dey\u0259rdil\u0259r ki, da\u015flar da dil bilir, amma \u00f6z sirrini h\u0259r k\u0259s\u0259 a\u00e7m\u0131r. M\u0259n indi onlar\u0131n dilini bilir\u0259m; divarlar da, da\u015flar da m\u0259niml\u0259 s\u00f6hb\u0259t edir. Sanki da\u015f dil a\u00e7\u0131b m\u0259n\u0259 deyir: g\u0259l, tama\u015fa el\u0259, g\u00f6r n\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00f6z\u0259l\u0259m.\n\t- He\u00e7 soru\u015fmursan ki, m\u0259n nec\u0259, m\u0259n d\u0259 xo\u015fb\u0259xt\u0259mmi? Yoxsa \u00f6z\u00fcn\u0259 \u00e7ox arxay\u0131nsan?\n\tQ\u0131z\u0131n s\u0259si anla\u015f\u0131lmaz bir qorxu il\u0259 titr\u0259di.\n\tQara\u015f\u0131n g\u00f6zl\u0259rinin alt\u0131na bir qaralt\u0131 \u00e7\u00f6kd\u00fc, bu qaralt\u0131, g\u00fcn evin dal\u0131na d\u00f6n\u0259nd\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n k\u00f6lg\u0259y\u0259 b\u0259nz\u0259yirdi. Evl\u0259nm\u0259mi\u015f bir-birini sev\u0259n, bir-birinin qullu\u011funda duran, evl\u0259n\u0259nd\u0259n azca sonra is\u0259 h\u0259yat\u0131 z\u0259h\u0259r\u0259 \u00e7evir\u0259n v\u0259 h\u0259tta ab\u0131rs\u0131zl\u0131qla ayr\u0131lan ail\u0259l\u0259r yad\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fc. E\u015fitdikl\u0259ri x\u0259yal\u0131ndan ke\u00e7di, bu xatir\u0259 dadl\u0131 x\u00f6r\u0259yin i\u00e7in\u0259 at\u0131lan art\u0131q duz kimi a\u011fz\u0131n\u0131 ac\u0131lad\u0131: \n\t- Soru\u015fma\u011fa qorxuram, y\u0259ni indi yox, el\u0259 \u0259vv\u0259ld\u0259n qorxuram.\n\tQ\u0131z sa\u011f \u0259liyl\u0259 onun ba\u015f\u0131n\u0131 s\u0131\u011fallad\u0131:\n\t- Onda ikimizin d\u0259 d\u0259rdi birdir, m\u0259n d\u0259 qorxurdum, el\u0259 qorxurdum...\n\t\u201cAha, o da qorxurmu\u015f\u201d, dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n Qara\u015f azca y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fdi v\u0259:\n\t- S\u0259n n\u0259d\u0259n? \u2013 dey\u0259 t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259 soru\u015fdu, q\u0131z\u0131n \u0259lini ba\u015f\u0131ndan \u00e7\u0259kib cavab g\u00f6zl\u0259di.\n\tN\u0259d\u0259n qorxurdum, h\u0259? \u00c7ox \u015feyd\u0259n. Birinci ondan qorxurdum ki, m\u0259n s\u0259n\u0259 tay olmayam. S\u0259n m\u00f6hk\u0259ms\u0259n, g\u00fccl\u00fcs\u0259n, q\u00fcvv\u0259tli adamsan. M\u0259n is\u0259 bir az ba\u015fqa c\u00fcr\u0259m. Z\u0259if\u0259m. Birinci d\u0259f\u0259 X\u0259z\u0259rin sahilin\u0259 \u00e7\u0131xma\u011f\u0131m\u0131z yad\u0131ndad\u0131rm\u0131? Onda m\u0259nim \u0259limd\u0259 a\u011f v\u0259 \u00e7ox \u0259tirli bir zanbaq g\u00fcl\u00fc vard\u0131. O g\u00fcl\u00fc s\u0259n m\u0259n\u0259 vermi\u015fdin, m\u0259n is\u0259 o g\u00fcl\u00fc, zanbaq g\u00fcl\u00fcn\u00fc \u00e7oc sevir\u0259m. Dey\u0259rs\u0259n niy\u0259? G\u00fcll\u0259rin tac\u0131 q\u0131z\u0131l g\u00fcl var, el\u0259dir. Q\u0131z\u0131l g\u00fcl g\u00f6z\u0259ldir. Ancaq zanbaq m\u0259n\u0259 daha xo\u015f g\u0259lir. Bilmir\u0259m fikir vermis\u0259nmi, q\u0131z\u0131l g\u00fcl d\u0259rildikd\u0259n sonra getdikc\u0259 \u0259tri azal\u0131r, amma zanbaq \u0259ksin\u0259dir. Onu evd\u0259, g\u00fcldana qoysan getdikc\u0259 \u0259tri artacaq. Bu g\u00fcl\u0259 m\u0259n adi h\u0259yatda n\u0259d\u0259ns\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 bir r\u0259mz kimi baxm\u0131\u015fam, h\u0259mi\u015f\u0259 ist\u0259mi\u015f\u0259m qism\u0259tim el\u0259 \u015feyl\u0259r olsun ki, getdikc\u0259 onlar\u0131n \u0259tri azalmas\u0131n, arts\u0131n. Onlar qaralmay\u0131b daha da i\u015f\u0131qlans\u0131nlar. \u0130nsan\u0131n h\u0259yat\u0131 da bel\u0259c\u0259 olmal\u0131d\u0131r: getdikc\u0259 \u015firin v\u0259 \u0259tirli, g\u00f6z\u0259l v\u0259 m\u0259nal\u0131... N\u0259 is\u0259 m\u0259n bu g\u00fcl\u00fc daha \u00e7ox sevir\u0259m. M\u0259n o zaman, s\u0259ninl\u0259 ilk tan\u0131\u015f olub g\u0259zdiyimiz anlar h\u0259sr\u0259tl\u0259 g\u00f6zl\u0259yirdim ki, bir d\u0259f\u0259 m\u0259n\u0259 zanbaq g\u00fcl\u00fc alasan. S\u0259n is\u0259 m\u0259n\u0259 he\u00e7 bir g\u00fcl g\u0259tirmirdin. Bu m\u0259nim qorxumu art\u0131r\u0131rd\u0131, h\u0259r g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcm ki, gedib vidala\u015faca\u011fam, dey\u0259c\u0259y\u0259m ki, Qara\u015f s\u0259n\u0259 ba\u015fqa c\u00fcr yolda\u015f laz\u0131md\u0131r, q\u00fcvv\u0259tli, canl\u0131, g\u00fcn\u0259\u015fin alt\u0131nda yanm\u0131\u015f, h\u0259r i\u015fi bacaran, dili d\u0259mir k\u0259s\u0259n bir arvad. M\u0259n is\u0259 ba\u015fqa c\u00fcr\u0259m. B\u0259lk\u0259 m\u0259nim zahirim, paltar\u0131m, geyimim, s\u0259simd\u0259ki ba\u015fqa bir \u0259lam\u0259t s\u0259ni aldad\u0131r, \u00e7\u00fcnki b\u00fct\u00fcn bunlar s\u0259nin \u00fc\u00e7\u00fcn yenidir, bir q\u0259d\u0259r yad v\u0259 yaban\u00e7\u0131d\u0131r, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 s\u0259ni c\u0259zb edir, ancaq b\u00fct\u00fcn bunlar s\u0259nin olanda, qorxuram \u00e7ox tez yorulasan, m\u0259n s\u0259nin h\u0259yat\u0131n\u0131n g\u00fcnd\u0259lik ehtiyaclar\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259 bilm\u0259yim, s\u0259n dar\u0131xasan, indi s\u0259ni bu q\u0259d\u0259r c\u0259zb ed\u0259n \u015feyl\u0259r onda s\u0259n\u0259 m\u0259nas\u0131z g\u00f6r\u00fcn\u0259. Onda s\u0259brin t\u00fck\u0259n\u0259c\u0259k, m\u0259niml\u0259 davran\u0131\u015fda fikrin v\u0259 irad\u0259n indiki ayaql\u0131\u011f\u0131n\u0131, h\u0259ss\u0259sl\u0131\u011f\u0131n\u0131 itir\u0259c\u0259k, m\u0259n\u0259 qar\u015f\u0131 soyuqluq g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259, deyinm\u0259y\u0259 v\u0259 n\u0259hay\u0259t, b\u0259lk\u0259 d\u0259 \u00fcst\u00fcm\u0259 q\u0131\u015fq\u0131rma\u011fa ba\u015flayacaqsan.\n\tQara\u015f yatsa yuxusuna, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 x\u0259yal\u0131na g\u0259lm\u0259z bu s\u00f6zl\u0259rd\u0259n bir az heyr\u0259t etmi\u015f, bir az da qorxmu\u015f kimi onun s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sdi:\n\t- N\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rsan, d\u00fcnyas\u0131nda el\u0259 \u015fey olmaz.\n\tQ\u0131z onun s\u0259sind\u0259ki t\u0259\u0259cc\u00fcb v\u0259 vahim\u0259 e\u015fitmirmi\u015f kimi davam etdi:\n\t- Lakin el\u0259 ki, g\u0259lib s\u0259ninl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fcm, zambaq g\u00fcl\u00fc d\u0259, b\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckl\u0259rim d\u0259 yad\u0131mdan \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131. Daha do\u011frusu, yad\u0131ma d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc, ancaq m\u0259n\u0259 m\u0259nas\u0131z g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc, \u00f6z\u00fcm\u00fc danlay\u0131rd\u0131m ki, \u201cg\u00f6r n\u0259 bo\u015f \u015feyl\u0259r d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m, g\u00fcld\u00fcr, a\u011fl\u0131na g\u0259lm\u0259yib, g\u0259tirm\u0259yib,\u0259lb\u0259t bunlarda ad\u0259t deyil, bir d\u0259 ki, g\u00fcl g\u0259tirib m\u0259ni aldatsalar yax\u015f\u0131d\u0131r, yoxsa g\u00fcls\u00fcz m\u0259ni do\u011frudan da sevs\u0259l\u0259r!\u201d\n\t- El\u0259 bil ki, m\u0259nim \u00fcr\u0259yimd\u0259 yaz\u0131lanlar\u0131 oxuyursan, - dey\u0259 bu d\u0259f\u0259 Qara\u015f y\u00fcng\u00fcll\u00fck hiss etdi.\n\t- N\u0259 q\u0259d\u0259r ki, s\u0259ninl\u0259 bir yerd\u0259 olurdum, bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcm, n\u0259hay\u0259tsiz bir sevinc duyurdum. Amma el\u0259 ki, ayr\u0131l\u0131b gedirdim, yen\u0259 i\u00e7\u0259rimd\u0259, \u00fcr\u0259yimin lap d\u0259rinlikl\u0259rind\u0259 gizl\u0259nmi\u015f qorxu ba\u015f\u0131n\u0131 qald\u0131r\u0131b soru\u015furdu: s\u0259hv etmirs\u0259n ki? Ax\u0131, \u00e7ox da o s\u0259ni bu q\u0259d\u0259r sevir, onu bil ki, bu sevginin s\u0259b\u0259bi yaln\u0131z ehtiraslard\u0131r, qan\u0131n co\u015fqunlu\u011fudur, soyuyan kimi, h\u0259rar\u0259ti yatan kimi e\u015fqi d\u0259 s\u00f6n\u0259c\u0259kdir.\n\t- B\u0259s n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcn? \u2013 dey\u0259 Qara\u015f, g\u00f6z\u00fcn\u00fcn alt\u0131ndak\u0131 qaranl\u0131q yenid\u0259n qat\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 halda soru\u015fdu.\n\t- \u00c7\u00fcnki biz b\u0259rab\u0259r deyildik, Qara\u015f. M\u0259n ali t\u0259hsili qurtar\u0131rd\u0131m, s\u0259nin is\u0259 he\u00e7 bir t\u0259hsilin yox idi. S\u0259n onilliyi bitirdikd\u0259n sonra bir ne\u00e7\u0259 ayl\u0131q kurslarda, mexanizator m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 oxumu\u015f v\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131 z\u0259hm\u0259td\u0259 ke\u00e7irmis\u0259n.\n\tQara\u015f n\u0259 is\u0259 dem\u0259k ist\u0259di. Maya yum\u015faq, z\u0259rif \u0259lini onun dodaqlar\u0131na qoydu. Qara\u015f bu t\u0259miz v\u0259 g\u00f6z\u0259l \u0259li \u00f6p\u0259r\u0259k susdu\u011fu halda q\u0131z davam etdi:\n\t- Bilir\u0259m, dey\u0259c\u0259ks\u0259n ki, m\u0259h\u0259bb\u0259t t\u0259hsill\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fcr, \u00e7ox oxumaqla sevgi daha saf v\u0259 d\u0259rin olsayd\u0131, m\u0259hz oxumu\u015flar aras\u0131nda bu q\u0259d\u0259r ail\u0259 faci\u0259l\u0259ri ba\u015f verm\u0259zdi. Bu do\u011frudur, ancaq, oras\u0131 da var ki, Qara\u015f, elm insan\u0131m yaln\u0131z fikrini deyil, hissl\u0259rini d\u0259 r\u0259nd\u0259l\u0259yir, \u0259slind\u0259 t\u0259miz v\u0259 h\u0259ssas \u00fcr\u0259yi olan bir adam elm oxuduqca n\u0259 q\u0259d\u0259r n\u0259cib, n\u0259 q\u0259d\u0259r alic\u0259nab olur, zambaq g\u00fcl\u00fc kimi getdikc\u0259 \u0259tri art\u0131r. Onun m\u0259h\u0259bb\u0259ti yaln\u0131z qan\u0131n co\u015fqunlu\u011funda do\u011fmur, b\u00fct\u00fcn \u00fcr\u0259yi, b\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si il\u0259 s\u0259ni sevir. O c\u00fcr sevginin \u0259tri getdikc\u0259 artar, getdikc\u0259 \u015firin olar.\n\t-S\u0259n is\u0259 qorxurdun ki... \u2013 dey\u0259 Qara\u015f sual\u0131n\u0131n dal\u0131n\u0131 g\u0259tirm\u0259di.\n\t- H\u0259, qorxurdum, qorxurdum m\u0259ni duymayasan, e\u015fqimi, m\u0259h\u0259bb\u0259timi anlamayasan, bir \u00e7ox ki\u015fil\u0259r kimi ehtiram v\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259tin ancaq m\u0259n\u0259 sahib olana q\u0259d\u0259r davam ed\u0259.\n\t- \u0130ndi qorxmursan ki? \u2013 dey\u0259 Qara\u015f onun yenid\u0259n a\u00e7\u0131l\u0131b \u00fc\u015f\u00fcy\u0259n \u00e7iynini \u00f6rtd\u00fc.\n\t- Yox, bu saat qorxmuram, el\u0259 bilir\u0259m ki, he\u00e7 k\u0259s m\u0259nim e\u015fqimi, m\u0259nim \u00fcr\u0259yimi s\u0259nin q\u0259d\u0259r duya bilm\u0259z, m\u0259ni s\u0259nin kimi ox\u015faya bilm\u0259z.\n\tQ\u0131z ani olaraq susdu, g\u00f6zl\u0259ri yol \u00e7\u0259kirmi\u015f kimi x\u0259yala getdi, \u0259liyl\u0259 Qara\u015f\u0131n \u00fcz\u00fcn\u00fc s\u0131\u011fallad\u0131:\n\t- Bax, h\u0259mi\u015f\u0259 bel\u0259 olasan, ha... H\u0259mi\u015f\u0259 m\u0259ni bel\u0259c\u0259 sev\u0259s\u0259n, \u0259zizl\u0259y\u0259s\u0259n... H\u0259l\u0259 onu demir\u0259m ki, bir kobud s\u00f6z\u00fcn\u0259, kobud r\u0259ftar\u0131na, soyuq v\u0259 t\u0259n\u0259li bax\u0131\u015flar\u0131na d\u00f6z\u0259 bilm\u0259r\u0259m.\n\tQ\u0131z\u0131n s\u0259si titr\u0259di, sevincl\u0259 g\u00fcl\u0259n g\u00f6zl\u0259ri ya\u015fard\u0131. Sanki s\u0259h\u0259r-s\u0259h\u0259r, yaz\u0131n a\u00e7\u0131q mavi g\u00f6zl\u0259rind\u0259n g\u00fcll\u0259rin \u00fcst\u00fcn\u0259 \u015feh d\u00fc\u015fd\u00fc. Qara\u015f ona \u00e7ox s\u00f6zl\u0259r dem\u0259k ist\u0259s\u0259 d\u0259 dan\u0131\u015fa bilm\u0259di.\n\tQ\u0131z onun h\u0259y\u0259canl\u0131 n\u0259f\u0259sini duyduqca g\u00f6zl\u0259rini yumub ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7iynin\u0259 qoydu, n\u0259f\u0259si \u0259tir sa\u00e7ma\u011fa ba\u015flad\u0131. Qara\u015fa el\u0259 g\u0259ldi ki, he\u00e7 bir g\u00fcl, he\u00e7 bir bahar bu c\u00fcr xo\u015f \u0259tir ver\u0259 bilm\u0259z, sanki b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n g\u00fcll\u0259ri \u00f6z \u0259trini bu ota\u011fa g\u0259tirmi\u015fdi, ay v\u0259 ulduzlar \u00f6z nurunu bura s\u0259p\u0259l\u0259mi\u015fdi. Bel\u0259 g\u00f6z\u0259l, bel\u0259 t\u0259miz v\u0259 n\u0259cib bir q\u0131z\u0131n \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259ri v\u0259 qorxusu n\u0259 q\u0259d\u0259r anla\u015f\u0131lmaz idi!\n\t...Yan\u0131b qurtarm\u0131\u015f \u015fam s\u00f6nd\u00fc. Xoruz yen\u0259 qanadlar\u0131n\u0131 bir-birin\u0259 \u00e7\u0131rp\u0131b banlad\u0131.\n\tQara\u015f yenid\u0259n Mayan\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 g\u00fcvv\u0259tl\u0259 sa\u011f qolunun \u00fcst\u00fcn\u0259 alanda dan yerinin ilk i\u015f\u0131qlar\u0131 p\u0259nc\u0259r\u0259d\u0259 \u0259ks etdi:\n\t-  Dur, indi evd\u0259kil\u0259r oyanarlar, - dey\u0259 Maya qalxmaq ist\u0259di. Qara\u015f onu saxlad\u0131:\n\t- H\u0259l\u0259 tezdir, bir az da uzan, - dedi, - b\u0259s he\u00e7 soru\u015fmursan ki, m\u0259n n\u0259d\u0259n qorxurdum?\n\t- \u00c7\u00fcnki m\u0259n x\u0259yal\u0131ma da g\u0259tir\u0259 bilmir\u0259m ki, s\u0259n bir \u015feyd\u0259n qorxarsan.\n\t- Onda z\u0259ifliyimi g\u00f6st\u0259rm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn dem\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m.\n\t- Bir \u015fey\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 el\u0259m\u0259m\u0259k z\u0259iflik deyil ha... Ancaq he\u00e7 \u015fey bilm\u0259y\u0259n adam he\u00e7 \u015fey\u0259 d\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 el\u0259m\u0259z, y\u0259ni cahil adam. Cahilin \u0259lin\u0259 ixtiyar ke\u00e7s\u0259 bir evi, bir \u015f\u0259h\u0259ri, h\u0259tta bir m\u0259mml\u0259k\u0259ti xaraba qoyar. \u00c7\u00fcnki \u00f6z\u00fcnd\u0259n ba\u015fqa he\u00e7 k\u0259s\u0259 qulaq asmaz. A\u011fam\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah \u0130ran\u0131n ba\u015f\u0131na n\u0259l\u0259r g\u0259tirm\u0259di.\n\tMaya uzaqlara getdiyini duyaraq, tez \u0259lav\u0259 etdi:\n\t- Bunu el\u0259-bel\u0259, yad\u0131ma d\u00fc\u015fd\u00fc dedim. \u0130ndi s\u0259n de g\u00f6r\u00fcm n\u0259d\u0259n qorxurdun?\n\tQara\u015f s\u0259mimi bir maraqla:\n\t- \u0130xtilat\u0131n na\u011f\u0131ldan \u015firindir, - dedi, h\u0259tta, A\u011fam\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah\u0131n n\u0259 vaxt ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, \u0130ran\u0131n ba\u015f\u0131na n\u0259l\u0259r g\u0259tirdiyi haqq\u0131nda da soru\u015fmaq ist\u0259di. Lakin q\u00fcruruna s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rmay\u0131b susdu. O, \u015fahlar\u0131n z\u00fclmkarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 l\u0259n\u0259t\u0259 layiq olduqlar\u0131n\u0131 e\u015fitmi\u015fdi. Ancaq Qacar bar\u0259d\u0259 bir \u015fey xat\u0131rlam\u0131rd\u0131, soru\u015fma\u011fa da dili g\u0259lmirdi. \u00c7\u00fcnki orta m\u0259kt\u0259bd\u0259 oxuyanda \u201cm\u0259n ma\u015f\u0131n s\u00fcr\u0259n v\u0259 ya da m\u00fch\u0259ndis olaca\u011fam, tarix, \u0259d\u0259biyyat n\u0259yim\u0259 g\u0259r\u0259kdir. Ondansa fikrimi ver\u0259r\u0259m fizikaya, riyaziyyata\u201d, deyib i\u00e7timai elml\u0259ri tam ciddiy\u0259tl\u0259 haz\u0131rlamad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bir t\u0259h\u0259r imtahan ver\u0259n kimi kitablar\u0131 bir k\u0259nara atd\u0131\u011f\u0131n\u0131 xat\u0131rlad\u0131. \u00dcr\u0259yind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc danlasa da bu bar\u0259d\u0259  Mayaya s\u00f6z dem\u0259yib susdu.\n\tMaya aya\u011fa durdu, \u0259zilib b\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f bal\u0131\u015f\u0131 \u00e7\u0131rpd\u0131, yor\u011fan\u0131n\u0131 d\u00fcz\u0259ltdi, Qara\u015f\u0131n k\u00fcr\u0259yini b\u0259rk-b\u0259rk \u00f6rt\u0259r\u0259k ota\u011f\u0131n soyuq oldu\u011funu, q\u0131zd\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha k\u0259skin hiss edirmi\u015f kimi, \u201cuff, n\u0259 soyuqdur!\u201d dedi v\u0259 tez yerin\u0259 girdi. Yataq ona daha l\u0259zz\u0259tli g\u00f6r\u00fcnd\u00fc.\n\t- Uf, yerimiz n\u0259 istidir?\n\t- Can\u0131na sinir? \u2013 dey\u0259 Qara\u015f soru\u015fdu.\n\t- Yaman...\n\t- Ne\u00e7\u0259 ildir h\u0259l\u0259 bu yataqda can\u0131m\u0131n q\u0131zd\u0131\u011f\u0131 yad\u0131ma g\u0259lmir. \u201cAna, bir yor\u011fan da ver \u00fcst\u00fcm\u0259 \u00e7\u0259kim, \u00fc\u015f\u00fcy\u00fcr\u0259m\u201d, dey\u0259nd\u0259 anam g\u00fcl\u0259rdi: \u201cBala, s\u0259nin yata\u011f\u0131n\u0131 yor\u011fan q\u0131zd\u0131rmaz. N\u0259f\u0259s g\u0259r\u0259kdir...\u201d\n\t- S\u0259nin anan \u00e7ox g\u00f6z\u0259l insand\u0131r! M\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, yenid\u0259n \u00f6z anam\u0131 tap\u00e7\u0131\u015fam.\n\tQara\u015f b\u00f6y\u00fck bir minn\u0259rdarl\u0131qla: \n\t- Maya. \u2013 dedi, - n\u0259 yax\u015f\u0131 anam xo\u015funa g\u0259ldi. Sa\u011f ol ki, g\u00f6r\u0259n kimi ulduzun bar\u0131\u015fd\u0131, ax\u0131, g\u0259lin-qaynana i\u015fi uzun i\u015fdir, \u00e7ox zaman dava-dala\u015f xirtd\u0259y\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r, el\u0259 m\u0259ni qorxudan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 bu idi. H\u0259mi\u015f\u0259 deyirdim ki, g\u00f6r\u0259s\u0259n Maya anama nec\u0259 baxacaq?\n\t- H\u0259l\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 d\u0259 edirdin? M\u0259ni bu q\u0259d\u0259r b\u0259dxasiyy\u0259t bilirdin?\n\t- Yox, m\u0259s\u0259l\u0259 b\u0259dxasiyy\u0259tlikd\u0259 deyil. M\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lin v\u0259 qay\u0131nana tan\u0131y\u0131ramki, bir-birl\u0259rinin k\u00f6lg\u0259sini q\u0131l\u0131nclay\u0131rlar. Amma ikisi d\u0259 yax\u015f\u0131 adamd\u0131r. Ax\u0131, \u00e7ox vaxt yax\u015f\u0131 adamlar da dala\u015f\u0131rlar. G\u00f6r\u00fcrs\u0259n ki, he\u00e7 n\u0259 \u00fcstd\u0259 aralar\u0131 d\u0259ydi.\n\t- Do\u011fru deyirs\u0259n, h\u0259yatda el\u0259 \u015feyl\u0259r d\u0259 olur, onu g\u00f6r\u0259nd\u0259 m\u0259n dar\u0131x\u0131ram, yax\u015f\u0131 adamlar bir-birini incid\u0259nd\u0259 el\u0259 q\u00fcss\u0259l\u0259nir\u0259m ki, \u00fcr\u0259yim s\u0131x\u0131l\u0131r. El\u0259 bilir\u0259m ki, pisl\u0259rin d\u0259yirman\u0131na su t\u00f6kd\u00fcl\u0259r. Ax\u0131, h\u0259r yerd\u0259 yax\u015f\u0131lar \u0259l-\u0259l\u0259 verm\u0259lidir, h\u0259yat\u0131 daha da g\u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r, onda pisl\u0259r t\u0259kl\u0259n\u0259rl\u0259r, ev onlar\u0131 s\u0131xar, k\u00fc\u00e7\u0259 darl\u0131q ed\u0259r, idar\u0259 n\u0259f\u0259sl\u0259rini k\u0259s\u0259r, ax\u0131rda ya yax\u015f\u0131la\u015farlar, ya da bir k\u00fcnc\u0259 q\u0131s\u0131l\u0131b qalarlar. Z\u0259r\u0259r ver\u0259 bilm\u0259zl\u0259r. H\u0259, bir de n\u0259 idi s\u0259ni qorxudan?\n\t- N\u0259 idi soru\u015fma, soru\u015f ki, n\u0259dir?\n\t- Baho... Dem\u0259li s\u0259nin qorxun ke\u00e7m\u0259yib, h\u0259?\n\t- Ke\u00e7m\u0259yib, ancaq bir az azal\u0131b.\n\t- Azalma\u011f\u0131 yax\u015f\u0131d\u0131r. Dem\u0259li m\u0259n\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131qca \u00fcr\u0259yin i\u015f\u0131qlan\u0131r, bel\u0259 gets\u0259 bir m\u00fcdd\u0259t sonra qorxun qalmaz. B\u0259s n\u0259dir s\u0259ni qorxudan?\n\t- Onu s\u0259n dedin: bizim b\u0259rab\u0259r olmama\u011f\u0131m\u0131z! M\u0259n\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 el\u0259 g\u0259lirdi ki, s\u0259nin tay\u0131n deyil\u0259m, m\u00fc\u015fk\u00fcl bir fikr\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f\u0259m.\n\t- Niy\u0259 el\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcn?\n\t- Ona da s\u0259n \u00f6z\u00fcn cavab verdin. M\u0259nim s\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u0259hsilim azd\u0131r. Onillik, v\u0259ssalam. \u0130ndi k\u0259ndimizd\u0259 a\u00f6z\u0131ndan s\u00fcd iyi g\u0259l\u0259n u\u015faqlar da onilliyi qurtarm\u0131\u015flar. Deyirdim ki, bir h\u0259kim, bir m\u00fc\u0259llim s\u0259n\u0259 rast g\u0259l\u0259r, qo\u015fulub ged\u0259rs\u0259n.\n\tMaya onun do\u011frudan da k\u0259d\u0259rl\u0259ndiyini g\u00f6r\u00fcb t\u0259hsil m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259n s\u00f6z salmaqla a\u011fr\u0131yan yerin\u0259 toxunmu\u015f oldu\u011funu anlad\u0131.\n\t- Eh, Qara\u015f, \u0259slin\u0259 baxsan bizim zamanda bu qeyri-adi bir \u015fey deyil. Bak\u0131da m\u0259nim  yax\u015f\u0131 bir yolda\u015f\u0131m var, \u00e7ox g\u00f6z\u0259l q\u0131zd\u0131r. Xarici dill\u0259r institutunu qurtarm\u0131\u015fd\u0131r, ingilis dilini be\u015f bar\u00e7a\u011f\u0131 kimi bilir, onu ist\u0259y\u0259nl\u0259rin i\u00e7ind\u0259 m\u00fch\u0259ndis d\u0259, h\u0259kim d\u0259, h\u0259tta yaz\u0131\u00e7\u0131 da vard\u0131. Bilirs\u0259nmi o kim\u0259 getdi, \u015fofer\u0259! Pis d\u0259 ya\u015fam\u0131rlar, indi bir q\u0131zlar\u0131 da var. Yolda\u015f\u0131 dah\u0259m i\u015fl\u0259yir, h\u0259m d\u0259 dar\u00fclf\u00fcnun qiyabi \u015f\u00f6b\u0259sind\u0259 oxuyur.\n\t- Y\u0259qin o \u015fofer bacar\u0131ql\u0131 adamd\u0131r. G\u00f6z\u00fca\u00e7\u0131qd\u0131r. Bel\u0259 adamlar\u0131n \u015foferliyi \u00e7ox s\u00fcrm\u00fcr, tezlikl\u0259 qanadlan\u0131rlar.\n\t- M\u0259n o o\u011flan\u0131 da tan\u0131y\u0131ram. Dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, qabiliyy\u0259td\u0259, qanacaqda s\u0259nin \u0259lin\u0259 su t\u00f6km\u0259y\u0259 d\u0259 yaramaz. S\u0259n qanadlar\u0131n\u0131 ondan yax\u015f\u0131 d\u00fcz\u0259ld\u0259rs\u0259n. \u0130st\u0259s\u0259n ali t\u0259hsil d\u0259 qurtararsan. Bu ki, m\u00fc\u015fk\u00fcl \u015fey deyil.\n\t- M\u00fc\u015fk\u00fcl deyil, ancaq d\u00f6rd-be\u015f il vaxt laz\u0131md\u0131r.\n\t- N\u0259 olar ki, lap on il olsun, hara t\u0259l\u0259sirik. Bir d\u0259 ki, s\u0259n el\u0259 indiliyind\u0259 ali t\u0259hsillid\u0259n az bilmirs\u0259n. S\u0259n xalqa bir m\u00fch\u0259ndisd\u0259n, bir h\u0259kimd\u0259n \u00e7ox laz\u0131msan. \u0130nsan\u0131n da qiym\u0259ti xalqa n\u0259 q\u0259d\u0259r laz\u0131m olmas\u0131ndad\u0131r. M\u0259g\u0259r s\u0259n b\u00fct\u00fcn rayonda \u0259n yax\u015f\u0131 mexanizatorlardan biri deyils\u0259n? \u00d6z\u00fcn m\u0259n\u0259 dem\u0259mis\u0259n, amma nazirliyin i\u015f\u00e7il\u0259rind\u0259n, burada \u015e\u0259r\u0259fo\u011flundan e\u015fitmi\u015f\u0259m ki, s\u0259nin kimi ma\u015f\u0131ndan ba\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan az-az tap\u0131lar. Bilirs\u0259nmi kolxoz\u00e7ular s\u0259ni ma\u015f\u0131n h\u0259kimi adland\u0131r\u0131rlar?     \n\tSevgilisinin bel\u0259 y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t verm\u0259sind\u0259n ruhlanm\u0131\u015f Qara\u015f bir az yum\u015faq \u015f\u0259kild\u0259 davam etdi:\n\t- Amma, m\u0259n yaman qorxurdum, deyirdim ki, can\u0131m, g\u00f6r hara \u0259l at\u0131rsan, s\u0259n hara, o hara!.. T\u0259rp\u0259n\u0259c\u0259ks\u0259n \u2013 s\u0259hv, a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b dan\u0131\u015facaqsan \u2013 q\u0259l\u0259t. Yad\u0131ndad\u0131rm\u0131, bir d\u0259f\u0259 m\u0259n yeni MTS tikilm\u0259sind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131m? Onda lahiy\u0259 dedim. S\u0259n, yava\u015fca, s\u00f6zaras\u0131 bunu d\u00fcz\u0259ltdin \u2013 yax\u015f\u0131 layih\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u0259s\u0259l\u0259dir, - dedin. M\u0259n s\u0259hv etdiyimi ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcb t\u0259r t\u00f6kd\u00fcm, ondan sonra dan\u0131\u015fanda c\u0259sar\u0259tim \u00e7atm\u0131rd\u0131, deyirdim indic\u0259 s\u00f6zl\u0259ri ba\u015f-ayaq el\u0259c\u0259y\u0259m.\n\tMaya \u00f6z\u00fcn\u00fc saxlaya bilm\u0259yib g\u00fcld\u00fc:\n\t- Ay Qara\u015f, vallah, m\u0259n s\u0259ni daha art\u0131q s\u00fcvm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131ram. N\u0259 t\u0259miz \u00fcr\u0259yin var! Lap u\u015faq \u00fcr\u0259yi kimi! El\u0259 dil p\u0259hl\u0259vanlar\u0131 var ki, Qara\u015f, adam\u0131 s\u00f6z alt\u0131nda bo\u011furlar. S\u00f6zl\u0259r d\u0259 a\u00f6\u0131zlar\u0131ndan el\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r, el\u0259 bil P\u0259ri xala muncu\u011fu ip\u0259k sapa d\u00fcz\u00fcr. Amma al\u0131b baxsan, muncuqlar da, sap da bir \u015fey\u0259 d\u0259ym\u0259z. Qoy \u00fcr\u0259k dolu v\u0259 t\u0259miz olsun, Qara\u015f, dili d\u00fcz\u0259ltm\u0259k asand\u0131r, qoy g\u00f6z\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 d\u00fcz g\u00f6rs\u00fcn, s\u00f6z tap\u0131lar. Dem\u0259liy\u0259m ki, qara\u015f, m\u0259nim birinci \u00fcr\u0259yim\u0259 yatan s\u0259nin az dan\u0131\u015fma\u011f\u0131n olub, m\u0259ni dil\u0259 basmama\u011f\u0131n olub. G\u00f6r\u00fcrs\u0259n ki, n\u00f6qsan sayd\u0131\u011f\u0131n \u015fey s\u0259n\u0259 xeyir verib. \u0130ndi daha bir qorxun yoxdur ki?\n\t- Var, - dey\u0259 Qara\u015f \u00f6z\u00fc d\u0259 \u00f6z cavab\u0131nda g\u00fcld\u00fc. \u2013 Var, Maya! \u0130ndi ki s\u00f6z a\u00e7\u0131l\u0131b, qoy ham\u0131s\u0131n\u0131 deyim: d\u0259d\u0259m dey\u0259r ki, paltar\u0131 t\u0259r \u00e7\u00fcr\u00fcd\u0259r, \u00fcr\u0259yi s\u00f6z. Qoy \u00fcr\u0259yimd\u0259 qalmas\u0131n. \n\tYax\u015f\u0131, de g\u00f6r\u00fcm, daha n\u0259d\u0259n qorxurdun? \u2013 dey\u0259 maya q\u0259sd\u0259n felin ke\u00e7mi\u015f \u015f\u0259klini i\u015fl\u0259tdi, Qara\u015f is\u0259 yen\u0259 bu g\u00fcn\u0259 qaytard\u0131:\n\t- Ondan qorxuram ki, Maya s\u0259n...\n\tS\u00f6z lap dilinin ucuna g\u0259l\u0259nd\u0259 Qara\u015f fikrini d\u0259yi\u015fdi. Bird\u0259n-bir\u0259 dem\u0259k ist\u0259dikl\u0259ri ona dumanl\u0131 v\u0259 h\u0259tta laz\u0131ms\u0131z g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. He\u00e7 arvadla da bel\u0259 s\u00f6zl\u0259r dan\u0131\u015farlarm\u0131? Ona dey\u0259rl\u0259rmi ki, m\u0259n\u0259 sadiq ol, e\u015fqimiz\u0259 x\u0259yan\u0259t etm\u0259? Ax\u0131, qad\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fc ba\u015fqa birisin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 i\u00e7ilmi\u015f andlar, verilmi\u015f v\u0259dl\u0259r m\u0259nas\u0131z bir \u015fey\u0259 \u00e7evrilmirmi? Sevgisiz s\u0259daq\u0259t yoxdur. M\u0259h\u0259bb\u0259t \u00f6l\u00fcd\u00fcr, s\u0259daq\u0259t quru s\u00f6zd\u00fcr. Dem\u0259k, el\u0259 ya\u015famaq laz\u0131md\u0131r ki, qad\u0131n s\u0259ni h\u0259mi\u015f\u0259lik sevsin! Maya demi\u015fk\u0259n, m\u0259h\u0259bb\u0259t getdikc\u0259 \u0259tri artan \u00e7i\u00e7\u0259k kimi olsun, arvad\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 \u0259tirl\u0259 doldursun.\n\t- Daha do\u011frusu, he\u00e7 n\u0259d\u0259n qorxmuram, Maya. S\u0259n\u0259 inan\u0131ram, v\u0259ssalam! \u2013 deyib Qara\u015f ziddiyy\u0259tli fikirl\u0259rin\u0259 yekun vurdu.  \n\tOnun \u015f\u00fcbh\u0259 v\u0259 t\u0259r\u0259dd\u00fcd i\u00e7ind\u0259 tutulub d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fcn\u0259, sonra da \u201cs\u0259n\u0259 inan\u0131ram, v\u0259ssalam!\u201d dem\u0259sin\u0259 diqq\u0259t etmi\u015f Maya fikrind\u0259n n\u0259l\u0259r ke\u00e7diyini anlad\u0131, qalx\u0131b onun boynunu qucaqlad\u0131 v\u0259 ba\u015f\u0131n\u0131 geni\u015f sin\u0259sin\u0259 s\u00f6yk\u0259di, g\u00fcl\u00fcms\u0259r g\u00f6zl\u0259rini \u00fcz\u00fcn\u0259 dikdi:\n\t- Ah, Otello, Otello! \u2013 deyib g\u00fcld\u00fc.\n\t- O n\u0259dir el\u0259, - dey\u0259 Qara\u015f soru\u015fdu.\n\tMaya anlad\u0131 ki, ma\u015f\u0131nlardan yax\u015f\u0131 ba\u015f a\u00e7an \u0259ri bir \u00e7ox \u015feyl\u0259rd\u0259n x\u0259b\u0259rsizdir v\u0259 bu da \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00e7ox tez-tez g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259kdir. Buna d\u00f6zm\u0259k, s\u0259birli olmaq, ona bildirm\u0259d\u0259n, m\u0259nliyin\u0259 toxunmadan bu bo\u015flu\u011fu doldurma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fmaq laz\u0131md\u0131r.\n\t- Otello \u00e7ox maraql\u0131 bir \u0259s\u0259rin q\u0259hr\u0259man\u0131d\u0131r, m\u0259nim kitablar\u0131m\u0131n aras\u0131nda g\u0259r\u0259k olsun. Taparam, bir yerd\u0259 oxuyar\u0131q. Az\u0259rbaycan dilin\u0259 C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131 t\u0259rc\u00fcm\u0259 etmi\u015fdir.\n\tYen\u0259 azca p\u0259rt olmu\u015f v\u0259 p\u0259rtliyini gizl\u0259tm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan Qara\u015f tez dedi:\n\t- C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131 ki t\u0259rc\u00fcm\u0259 edib, yax\u015f\u0131 olar. \u201cSevil\u201d\u0259 v\u0259 \u201cAlmaz\u201da az\u0131 on d\u0259f\u0259 baxm\u0131\u015fam.\n\t- M\u0259nim d\u0259 sevdiyim \u0259s\u0259rl\u0259rdir. \u2013 Maya yerind\u0259 oturdu. \u2013 \u0130ndi icaz\u0259 verirs\u0259nmi duraq? \u2013 dedi v\u0259 p\u0259nc\u0259r\u0259 qaba\u011f\u0131na getdi. Sevgilisinin a\u011fu\u015fundan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f bir g\u0259lin kimi \u00fcf\u00fcqd\u0259n boylanan s\u0259h\u0259r g\u00fcn\u0259\u015finin i\u015f\u0131qlar\u0131 sakit v\u0259 geni\u015f Mu\u011fan d\u00fcz\u00fcn\u0259 yay\u0131l\u0131r, suqovu\u015fandan axaraq k\u0259nd\u0259 dolub, adamlar\u0131 i\u015f\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131.\n\n\n2\n\n\tMaya, \u201cYeni h\u0259yat\u201d da daxil olmaqla, \u00fc\u00e7 kolxozun su i\u015fl\u0259rin\u0259 bax\u0131rd\u0131. Rayona g\u0259ldiyinin be\u015finci g\u00fcn\u00fc o, \u00e7\u00f6ll\u0259rin ortas\u0131nda planla c\u0259rg\u0259l\u0259nib tikilmi\u015f balaca bir k\u0259ndd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259r\u0259k, bir ne\u00e7\u0259 m\u0259nt\u0259q\u0259ni birl\u0259\u015fdir\u0259n su idar\u0259sin\u0259 getdi. Onu ad\u0259t\u0259n g\u00f6z\u0259l, t\u0259z\u0259 g\u0259linl\u0259r\u0259 dikil\u0259n maraql\u0131, \u00e7\u0259p\u0259ki v\u0259 mehriban bax\u0131\u015flarla qar\u015f\u0131lad\u0131lar. Yar\u0131 zarafatla \u201cAil\u0259 poz\u011funlu\u011fu sala bilm\u0259rik, yuvas\u0131na yax\u0131n olsa yax\u015f\u0131d\u0131r\u201d, deyib i\u015f\u0259 t\u0259yin etdil\u0259r. \u0130dar\u0259d\u0259 sah\u0259l\u0259rd\u0259n g\u0259lmi\u015f \u00e7oxlu su m\u00fch\u0259ndisl\u0259ri g\u00f6rd\u00fc. Onlar\u0131n \u00fczl\u0259rini t\u00fck basm\u0131\u015fd\u0131, \u015falvarlar\u0131na pal\u00e7\u0131q s\u0131\u00e7ram\u0131\u015fd\u0131, \u0259yinl\u0259rind\u0259ki s\u0131r\u0131ql\u0131lar\u0131n yaxas\u0131 v\u0259 \u0259t\u0259kl\u0259ri ya\u011fl\u0131 idi. B\u00fct\u00fcn bunlar Mayaya bir q\u0259d\u0259r zavall\u0131 g\u00f6r\u00fcns\u0259 d\u0259, \u00e7\u00f6ll\u0259r\u0259 m\u0259xsus sad\u0259 v\u0259 isni\u015fk\u0259n xasiyy\u0259tl\u0259ri xo\u015funa g\u0259ldi. Yaz\u0131n yax\u0131nla\u015fmas\u0131 m\u00fcnasib\u0259til\u0259 arxlar\u0131 v\u0259 kanallar\u0131 t\u0259mizl\u0259m\u0259k, t\u0259mir etm\u0259k v\u0259 yaz\u0131 haz\u0131rl\u0131ql\u0131 qar\u015f\u0131lamaq haqq\u0131nda m\u00fcxt\u0259s\u0259r m\u0259lumat alaraq da\u011f\u0131l\u0131\u015fd\u0131qda, \u00fcz-g\u00f6z\u00fcnd\u0259n xeyirxah adama ox\u015fayan orta ya\u015fl\u0131 bir m\u00fch\u0259ndis ona yax\u0131nla\u015fd\u0131, k\u00f6hn\u0259 tan\u0131\u015f kimi qolundan tutdu:\n\t- H\u0259, buyurun ged\u0259k.\n\tQad\u0131n hissiyyat\u0131 Mayaya, bu adam\u0131n saf yolda\u015fl\u0131q duy\u011fusu il\u0259 t\u0259rp\u0259ndiyini deyirdi. M\u0259mnuniyy\u0259tl\u0259 qolunu ona verdi v\u0259 Mu\u011fan torpa\u011f\u0131nda bel\u0259 yax\u015f\u0131 adamlarla qar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn sevindi.\n\tB\u00f6y\u00fck yola \u00e7\u0131x\u0131b ayr\u0131lana q\u0259d\u0259r m\u00fch\u0259ndis ona Mu\u011fanda suvarman\u0131n x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n, kolxozlardak\u0131 v\u0259ziyy\u0259td\u0259n, rast g\u0259ldiyi \u00e7\u0259tinlikl\u0259rd\u0259n dan\u0131\u015fd\u0131:\n\t\u018fsas b\u0259la odur ki, \u00e7oxlar\u0131 \u201csu, su\u201d deyib q\u0131\u015fq\u0131r\u0131r v\u0259 K\u0259rbala m\u00fcsib\u0259ti sal\u0131r, amma sudan istifad\u0259 qaydalar\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nmir, \u201csu ver, su ver\u201d dey\u0259nl\u0259r varsa, su ver\u0259nd\u0259 istifad\u0259 etm\u0259yi bacarmayanlar daha \u00e7oxdur. N\u0259 deyim, sa\u011fl\u0131q olsa \u00f6z\u00fcn g\u00f6r\u0259c\u0259ks\u0259n.\n\tMaya ona diqq\u0259tl\u0259 qulaq asaraq ala-tala boz buludlar alt\u0131nda uyuyub yatan Mu\u011fan d\u00fcz\u00fcn\u0259 tama\u015fa edir, orada-burada g\u00f6r\u00fcn\u0259n balaca k\u0259ndl\u0259r\u0259, h\u0259r t\u0259r\u0259fi basm\u0131\u015f sirkan kollar\u0131na, \u015fumlanan \u0259kin sah\u0259l\u0259rin\u0259, \u00e7\u00f6l boyu uzan\u0131b ged\u0259n enli kanallara, q\u0131\u015f yuxusuna dalm\u0131\u015f \u00e7\u0131lpaq a\u011faclara baxmaqdan doymurdu. B\u00fct\u00fcn bunlar \u00fcr\u0259yind\u0259 q\u0259rib\u0259 xo\u015f duy\u011fular v\u0259 h\u00fcdud bilm\u0259y\u0259n azad h\u0259v\u0259sl\u0259r oyad\u0131r, \u00f6mr\u00fcn g\u0259l\u0259c\u0259k g\u00fcnl\u0259rini m\u0259na v\u0259 maraqla doldururdu.\n\tS\u00f6hb\u0259tcil m\u00fch\u0259ndis Mayan\u0131 h\u00fcnd\u00fcr sirkan kollar\u0131n\u0131n aras\u0131ndan ke\u00e7\u0259n araba yoluna \u00e7\u0131xaranda Maya ayaq saxlad\u0131, \u00e7\u00fcnki m\u00fch\u0259ndis, sa\u011fa d\u00f6n\u0259n balaca, pal\u00e7\u0131ql\u0131 c\u0131\u011f\u0131rla t\u0259p\u0259l\u0259rin dal\u0131ndak\u0131 k\u0259nd\u0259 getm\u0259li idi:\n\t- Sa\u011f olun, - dey\u0259 Maya \u0259lini uzatd\u0131. M\u00fch\u0259ndis is\u0259 yen\u0259 onun qolundan tutub ir\u0259li yeridi:\n\t- Yox, bu pal\u00e7\u0131ql\u0131 \u00e7\u00f6ll\u0259rd\u0259 sizi t\u0259k buraxa bilm\u0259r\u0259m, - dey\u0259 etiraz etdi. \u2013 Bir bax\u0131n, h\u0259r t\u0259r\u0259f bo\u015f \u00e7\u00f6ll\u0259r, arxlar, sirkanl\u0131qlard\u0131r, qaba\u011f\u0131n\u0131za t\u00fclk\u00fcd\u0259n, \u00e7aqqaldan \u00e7\u0131xar, qorxars\u0131n\u0131z.  \n\tMaya ucadan g\u00fcld\u00fc:\n\t- T\u00fclk\u00fc, \u00e7aqqal m\u0259n\u0259 n\u0259 ed\u0259c\u0259k? N\u0259 \u00e7ox k\u0259s\u0259k-k\u00fcs\u0259k, g\u00f6t\u00fcr\u00fcb \u00e7\u0131rparam t\u0259p\u0259sin\u0259.\n\t- M\u0259n ikiayaql\u0131 t\u00fclk\u00fc-\u00e7aqqal\u0131 deyir\u0259m. D\u00f6rdayaql\u0131s\u0131 il\u0259 bacarmaq olar, vay ikiayaql\u0131s\u0131n\u0131n \u0259lind\u0259n!\n\t- \u0130kiayaql\u0131s\u0131 \u00e7oxdurmu? \u2013 dey\u0259 Maya m\u0259nal\u0131 soru\u015fdu.\n\tM\u00fch\u0259ndis, xo\u015f xasiyy\u0259tli g\u0259lind\u0259 mu\u011fanl\u0131lar haqq\u0131nda pis fikir yaratmaqdan qorxaraq tez s\u00f6z\u00fc d\u0259yi\u015fdi:\n\t- Harada yoxdur ki? El\u0259l\u0259ri burada da var, orada da var, h\u0259r yerd\u0259 tap\u0131lar, - m\u00fch\u0259ndis \u0259liyl\u0259 d\u00f6rd t\u0259r\u0259fi hovlad\u0131, - h\u0259r yerd\u0259, \u00f6zl\u0259ri d\u0259 \u0259n \u00e7ox d\u0259r\u0259d\u0259 ya\u015fay\u0131rlar, d\u00fcz\u00fcn d\u00fcz y\u00fcrin\u0259 \u00e7\u0131xmazlar, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 sizi \u00f6t\u00fcrm\u0259k ist\u0259yir\u0259m.\n\tMaya bu d\u0259f\u0259 q\u0259ti ayaq saxlad\u0131:\n\t- Yox, qoymayaca\u011fam \u00f6t\u00fcr\u0259siniz. D\u00f6n\u00fcn \u00f6z c\u0131\u011f\u0131r\u0131n\u0131za. Bu q\u0259d\u0259r yolu gedib qay\u0131tmaq siz\u0259 a\u011f\u0131r olar.\n\tM\u00fch\u0259ndis etiraz etm\u0259y\u0259 s\u00f6z tapmay\u0131b t\u0259r\u0259dd\u00fcdl\u0259 dayand\u0131. Art\u0131q t\u0259kid etm\u0259kl\u0259 Mayan\u0131 \u201cbu n\u0259 q\u0131rsaqq\u0131z olub, yaxama yap\u0131\u015fd\u0131\u201d fikrin\u0259 salmaqdan qorxurdusa, bel\u0259 cavan, t\u0259cr\u00fcb\u0259siz v\u0259 g\u00f6z\u0259l g\u0259lini t\u0259k d\u0259 buraxa bilmirdi.Yol uzaq, \u00e7\u00f6ll\u0259r bombo\u015f idi. S\u0259h\u0259r a\u00e7\u0131landa tutqun olan hava indi bir az da bo\u011fularaq d\u0259r\u0259-t\u0259p\u0259nin v\u0259 bombo\u015f d\u00fcz\u0259nliyin s\u00fckutunu art\u0131r\u0131rd\u0131. Bu yerl\u0259r\u0259 nab\u0259l\u0259d olan Mayan\u0131 t\u0259kba\u015f\u0131na k\u0259nd\u0259 yola salma\u011f\u0131 m\u00fch\u0259ndis a\u011fl\u0131na s\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131ra bilmirdi. Onu raz\u0131 salmaq \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00f6z axtar\u0131rd\u0131 ki, qabaqdan, araba yolunun burulub itdiyi sirkanlar\u0131n aras\u0131ndan bir atl\u0131 \u00e7\u0131xd\u0131. Sar\u0131d\u00f6\u015f, aln\u0131n\u0131n ortas\u0131nda boz zolaq olan qa\u015fqa k\u0259h\u0259r burnundan buxar \u00e7\u0131xa-\u00e7\u0131xa onlara yax\u0131nla\u015fanda, Maya y\u0259h\u0259rin \u00fcst\u00fcnd\u0259 \u015fax oturmu\u015f Salman\u0131 tan\u0131d\u0131. Salman uzaqdan iri g\u00f6zl\u0259rini bir az da a\u00e7araq qaralt\u0131ya baxd\u0131, at\u0131n y\u00fcy\u0259nini \u00e7\u0259kib yava\u015f\u0131td\u0131, Mayan\u0131 tan\u0131yan kimi g\u00f6zl\u0259rind\u0259 bir i\u015f\u0131q par\u0131ldad\u0131. On-on be\u015f add\u0131ml\u0131qda at\u0131 saxlay\u0131b salam verdi v\u0259 c\u0259ld yer\u0259 s\u0131\u00e7rad\u0131. Bu g\u00fcn onun paltar\u0131 b\u0259d\u0259ninin yast\u0131-yapal\u0131ql\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir q\u0259d\u0259r itirirdi. Uzunbo\u011faz \u00e7\u0259km\u0259, g\u00f6y \u015fevyot qalife \u015falvar, d\u00f6\u015f\u00fcnd\u0259 qo\u015fa cibi olan k\u00f6yn\u0259k geymi\u015fdi. Boz \u015finelinin qaba\u011f\u0131 a\u00e7\u0131q idi, ov t\u00fcf\u0259ngini \u00e7iynind\u0259n a\u015f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. At\u0131n cilovu \u0259lind\u0259, yax\u0131nla\u015f\u0131b \u00e7ox mehriban v\u0259 t\u0259b\u0259ss\u00fcml\u0259 Mayan\u0131n \u0259lini s\u0131xd\u0131:\n\t- G\u0259lin xan\u0131m, Mu\u011fan \u00e7\u00f6ll\u0259rin\u0259 girm\u0259k asan, \u00e7\u0131xmaq \u00e7\u0259tindir ha, - dey\u0259 g\u00fcld\u00fc, cavab g\u00f6zl\u0259m\u0259d\u0259n ba\u015f\u0131 il\u0259 m\u00fch\u0259ndisi g\u00f6st\u0259rib davam etdi. \u2013 Dey\u0259s\u0259n, yava\u015f-yava\u015f Mu\u011fan\u0131n adamlar\u0131 il\u0259 tan\u0131\u015f olursan? Deyir ki, su qayan\u0131 asta-asta de\u015f\u0259r, papa\u011f\u0131m\u0131z\u0131 h\u0259rl\u0259y\u0259c\u0259yik, g\u00f6r\u0259c\u0259yik aylar g\u0259lib ke\u00e7ib, s\u0259n d\u0259 Mu\u011fan\u0131 b\u00fck\u00fcb-b\u00fck\u00fcb y\u0131\u011fm\u0131san ovcunun i\u00e7in\u0259. Su axandan su durana h\u0259r gu\u015f\u0259sin\u0259 b\u0259l\u0259ds\u0259n...\n\tG\u00fcl\u0259r\u00fczl\u00fc m\u00fch\u0259ndis Salman\u0131n \u201cYeni h\u0259yat\u201ddan oldu\u011funu v\u0259 kolxoza getdiyini bildikd\u0259 arxay\u0131nla\u015f\u0131b Mayan\u0131 ona tap\u015f\u0131rd\u0131:\n\t- At\u0131n t\u0259rkin\u0259 al, Maya yolda\u015f\u0131 da apar.\n\tMaya u\u015faql\u0131qdan at\u0131 sev\u0259rdi, lakin y\u00fck da\u015f\u0131yan qo\u015fqu atlar\u0131n\u0131 yox, yall\u0131-y\u0259h\u0259rli minik atlar\u0131n\u0131! \u015e\u0259h\u0259rd\u0259 bayram n\u00fcmayi\u015fl\u0259rin\u0259 \u00e7\u0131xanda \u0259n \u00e7ox l\u0259zz\u0259t al\u0131b tama\u015f\u0131s\u0131na dald\u0131\u011f\u0131 h\u0259rbil\u0259rin v\u0259 milis n\u0259f\u0259rl\u0259rinin alt\u0131nda cilov g\u0259mir\u0259n atlar olard\u0131. Ata minm\u0259k, at\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 yol getm\u0259k is\u0259 \u015firin x\u0259yal\u0131 idi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u00fch\u0259ndisin t\u0259klifini a\u00e7\u0131q sevincl\u0259 qar\u015f\u0131lad\u0131. Bu g\u00fcn paltar\u0131 da ata minm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u0259lveri\u015fli idi: yundan xiz\u0259k kostyumu v\u0259 nazik palto geymi\u015fdi. Uzunbo\u011faz boti aya\u011f\u0131nda i\u015f\u0131lday\u0131rd\u0131. Piyada yeriy\u0259r\u0259k q\u0131z\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131ndan, onun da paltosunun qaba\u011f\u0131 a\u00e7\u0131q idi. Ba\u015f\u0131nda paltosunun r\u0259ngin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n ip\u0259k yayl\u0131q vard\u0131. T.miz hava, yeni duy\u011fular r\u0259ngini q\u0131zartm\u0131\u015fd\u0131. S\u0259liq\u0259li paltar g\u00f6z\u0259lliyini daha da art\u0131r\u0131rd\u0131. Salman g\u00f6z dolusu ona baxd\u0131. Odlu bir h\u0259v\u0259sl\u0259 yanan bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131 q\u0131z\u0131n x\u0259fifc\u0259 qabarm\u0131\u015f sin\u0259sind\u0259n s\u00fczd\u00fcr\u0259r\u0259k lal\u0259 kimi q\u0131zarm\u0131\u015f \u00fcz\u00fcnd\u0259 saxlad\u0131:\n\t- G\u0259lin xan\u0131m, yayl\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u0259rk ba\u011fla, at\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 g\u00f6r\u0259c\u0259ks\u0259n meh vurub sald\u0131, - dey\u0259 bir \u0259liyl\u0259 at\u0131n cilovunu tutdu, o biri \u0259liyl\u0259 Mayan\u0131n qolundan yap\u0131\u015f\u0131b qalxmas\u0131na k\u00f6m\u0259k etdi. M\u00fch\u0259ndis is\u0259 y\u0259h\u0259r \u0259yilm\u0259sin dey\u0259 \u00fcz\u0259ngid\u0259n yap\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Salman yast\u0131 boy-buxununa yara\u015fmayan qu\u015f c\u0259ldliyi il\u0259 y\u0259h\u0259r\u0259 s\u0131\u00e7rad\u0131. Maya is\u0259 ilk d\u0259f\u0259 ata min\u0259nl\u0259r kimi \u00e7a\u015fq\u0131nl\u0131q g\u00f6st\u0259rm\u0259di, asanl\u0131qla qalx\u0131b at\u0131n belind\u0259  yerini b\u0259rkitdi. K\u0259h\u0259r f\u0131nx\u0131raraq ir\u0259li cumdu, a\u011fz\u0131n\u0131 pal\u00e7\u0131ql\u0131 \u00e7\u0131\u011f\u0131rdan kol-kosa sald\u0131. Salman onun cilovunu \u00e7\u0259kib yola qaytard\u0131, pal\u00e7\u0131\u011f\u0131 nisb\u0259t\u0259n az olan yolun q\u0131ra\u011f\u0131 il\u0259 s\u00fcrd\u00fc. Yanaqlar\u0131 daha da q\u0131zar\u0131b g\u00f6zl\u0259ri ulduz kumu yanan Maya \u00e7evrilib m\u00fch\u0259ndis\u0259 \u0259l etdikd\u0259  az qald\u0131 a\u015f\u0131b yer\u0259 d\u00fc\u015fs\u00fcn, lakin Salman tez \u00e7evrildi, sa\u011f \u0259liyl\u0259 onun belind\u0259n tutub y\u0131x\u0131lma\u011fa qoymad\u0131:\n\t- G\u00f6zl\u0259 ha, atdan y\u0131x\u0131lmaq \u00e7ox pisdir. At xo\u015funa g\u0259lirmi?\n\t- U\u015faql\u0131qdan bel\u0259 bir g\u00fcn\u00fcn h\u0259sr\u0259tind\u0259ydim.\n\t- Xo\u015fb\u0259xt\u0259m ki, m\u0259nim k\u00f6m\u0259yiml\u0259 arzuna \u00e7atd\u0131n.\n\tSalman daha n\u0259 is\u0259 dedi. Lakin Maya fikr\u0259 getdiyind\u0259n e\u015fitm\u0259di. Onun b\u00fct\u00fcn fikri yor\u011falayan k\u0259h\u0259rd\u0259, g\u00f6z\u0259lliyind\u0259n doymad\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6ll\u0259rd\u0259 idi. H\u0259r \u015fey onu ox\u015fay\u0131rd\u0131. H\u0259tta yayl\u0131\u011f\u0131n\u0131 isladan \u015feh\u0259 ox\u015far s\u0131sqa ya\u011f\u0131\u015f da ona l\u0259zz\u0259t verirdi. Az ke\u00e7m\u0259mi\u015f quru otlar\u0131n v\u0259 \u00e7\u0131lpaq a\u011faclar\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 sanki i\u015f\u0131ldayan nar\u0131n muncuqlar d\u00fczd\u00fcl\u0259r. Salman \u00e7iyninin \u00fcstd\u0259n mayaya baxd\u0131, bu muncuqlar Mayan\u0131n da q\u0131vr\u0131m sa\u00e7lar\u0131n\u0131n ucuna, kirpikl\u0259rin\u0259, al\u0131\u015f\u0131b yanan \u00fcz\u00fcn\u0259 d\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc.\n\t- \u00dc\u015f\u00fcm\u00fcrs\u0259n ki? Soyuqsa paltomu verim? \n\t- Yox, \u00fc\u015f\u00fcm\u00fcr\u0259m.\n\tSalman a\u011faclarda i\u015f\u0131ldayan nar\u0131n damc\u0131lar\u0131 g\u00f6st\u0259rdi:\n\t- Bax\u0131n, n\u0259 g\u00f6z\u0259ldir! N\u0259 ya\u011f\u0131\u015f dem\u0259k olar, n\u0259 \u015feh!\n\t- M\u0259n he\u00e7 bel\u0259 \u015fey g\u00f6rm\u0259mi\u015f\u0259m, olduqca g\u00f6z\u0259ldir! \u2013 dey\u0259 Maya ah\u0259ngdar s\u0259sl\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131, - n\u0259 yax\u015f\u0131 siz\u0259 rast g\u0259ldim.\n\t- M\u0259n s\u0259nd\u0259n art\u0131q sevinir\u0259m. Uzaqdan g\u00f6r\u0259n kimitan\u0131d\u0131m, dedim, bu g\u00fcn b\u0259xt \u00fcz\u00fcm\u0259 g\u00fcl\u00fcb, yoluma g\u0259lin xan\u0131m \u00e7\u0131xd\u0131. R\u0259hm\u0259tlik n\u0259n\u0259m dey\u0259rdi ki, o\u011ful, adam\u0131n b\u0259xti yol \u00fcst\u00fcnd\u0259 olar. Yoluna a\u011fb\u0259niz, \u015f\u00fcm\u015fadboy g\u0259lin \u00e7\u0131xsa, qorxma, get, i\u015fin aband olar, qarayan\u0131z, ar\u0131q\u0259l\u0259ng\u0259 qar\u0131 \u00e7\u0131xsa, vay hal\u0131na, getm\u0259, qay\u0131t geri. M\u0259ni q\u0131namay\u0131n, q\u0259dimd\u0259n qalma d\u0259d\u0259-baba s\u00f6zl\u0259r\u0259 m\u0259n bir az a\u015f\u0131q\u0259m, u\u015faql\u0131qdan ki, girib beynim\u0259, inanm\u0131\u015fam, qurtar\u0131b gedib. Dey\u0259s\u0259n s\u0259n d\u0259 el s\u00f6z\u00fcn\u0259 vur\u011funsan?\n\t- Haradan bildiniz?\n\t- Eh, yolda\u015f Maya, niy\u0259 bilmirik. Siz \u015f\u0259h\u0259rd\u0259kil\u0259rin g\u00fcman\u0131 bel\u0259dir ki, k\u0259nd yerind\u0259 avamlar ya\u015fay\u0131r. Daha demirsiniz ki, papaq alt\u0131nda igidl\u0259r yat\u0131r ki, biri bir aslana tay. Biz d\u0259 h\u0259r ulduzun yerini bilirik. H\u0259r qu\u015fun yuvas\u0131n\u0131 tan\u0131y\u0131r\u0131q. Yaln\u0131z kolun alt\u0131nda q\u0131rqovulu g\u00f6rm\u00fcr\u00fck, \u00fcst\u00fcnd\u0259ki g\u00fcl\u0259, \u00e7i\u00e7\u0259y\u0259 d\u0259 bax\u0131r\u0131q. Bizim d\u0259 bu yanm\u0131\u015f, qaralm\u0131\u015f d\u0259rimizin alt\u0131nda \u00fcr\u0259k var, ax\u0131.\n\tMaya Salman\u0131n s\u00f6zl\u0259rind\u0259 ba\u015fqa bir m\u0259na axtarmad\u0131\u011f\u0131ndan onlar\u0131 sad\u0259 \u00fcr\u0259kli bir g\u0259ncin sadalamas\u0131 kimi q\u0259bul edirdi. \u201c\u0130ndi ki xo\u015funa g\u0259lir, qoy sadalas\u0131n. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir az \u00e7oxdan\u0131\u015fand\u0131r. Ancaq \u00fcz\u00fcg\u00fcl\u0259rdir\u201d, deyib d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc.\n\tK\u0259h\u0259rin yor\u011falay\u0131b \u00f6td\u00fcy\u00fc c\u0131\u011f\u0131r balaca bir t\u0259p\u0259liy\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131, sonra da qal\u0131n bir kollu\u011fun i\u00e7ind\u0259 itdi. Burada at n\u0259 is\u0259 \u00fcrk\u00fcb qulaqlar\u0131n\u0131 \u015f\u0259kl\u0259di, a\u011fz\u0131n\u0131 k\u0259nara, s\u00fcr\u00fc\u015fk\u0259n dik\u0259 tutdu, \u0259ll\u0259ri s\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcb qa\u00e7d\u0131, az qald\u0131 dizi \u00fcst\u0259 yer\u0259 g\u0259lsin. Salman vaxt\u0131nda cilovu \u00e7\u0259kib ona toxtaq verdi. At\u0131n aya\u011f\u0131 s\u00fcr\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 silk\u0259l\u0259nib qeyri-ixtiyari salmana yap\u0131\u015fm\u0131\u015f Maya, onun k\u00fcr\u0259yin\u0259 dirs\u0259kl\u0259nib, zorla \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u00fcz\u0259ltdi:\n\t- N\u0259 oldu bel\u0259?\n\tSalman buralarda h\u0259r \u015fey\u0259 b\u0259l\u0259d oldu\u011funu bildir\u0259n bir aexay\u0131n\u00e7\u0131l\u0131qla dedi:\n\tH\u0259nd\u0259v\u0259rd\u0259 heyvandan-zaddan var, ya \u00e7oban itidir, ya da \u00e7aqqaldan, t\u00fclk\u00fcd\u0259n, - at\u0131n t\u0259rl\u0259mi\u015f yal\u0131n\u0131 ox\u015fad\u0131, - g\u00f6z\u00fcn\u00fc yeyim, ay k\u0259h\u0259r! Qazdan ay\u0131qsan, s\u0259ni d\u00fcnyaya d\u0259yi\u015fm\u0259r\u0259m.\n\tAt qal\u0131n bir qam\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n yan\u0131ndan ke\u00e7ib Mu\u011fan d\u00fcz\u00fcnd\u0259ki kanallardan birinin \u00fcst\u00fcnd\u0259n adlad\u0131qda, do\u011frudan da \u00e7\u00f6l\u0259 yay\u0131l\u0131b otlayan \u00e7oxlu quzu g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Burada sar\u0131 v\u0259 boz k\u0259r\u0259, qumral, \u0259br\u0259\u015f, qa\u015fqa quzular v\u0259 a\u011fl\u0131-qaral\u0131 \u00e7\u0259pi\u015fl\u0259r bir-birin\u0259 qar\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Dodaqalt\u0131 z\u00fcmz\u00fcm\u0259 ed\u0259r\u0259k \u00e7oma\u011f\u0131n\u0131 \u00e7iynin\u0259 atm\u0131\u015f g\u0259nc \u00e7oban quzular\u0131n aras\u0131nsa durmu\u015fdu. Ba\u015f\u0131nda a\u011f qoyun d\u0259risind\u0259n papaq v\u0259 \u0259ynind\u0259 eyni r\u0259ngd\u0259 k\u00fcrk vard\u0131. Maya maraqla quzulara v\u0259 g\u0259nc \u00e7obana tama\u015fa etdi. Salman qeyri-adi bir ehtirasla:\n\t- Ay kafir, g\u00f6r n\u0259 g\u00fcd\u00fcr! \u2013 dey\u0259 s\u0259sl\u0259ndi v\u0259 c\u0259ld at\u0131n cilovunu \u00e7\u0259kib belind\u0259ki k\u0259m\u0259r\u0259 ili\u015fdirdi, \u00e7iynind\u0259n a\u015f\u0131rd\u0131\u011f\u0131 qo\u015fal\u00fcl\u0259ni \u00e7\u0131xartd\u0131, m\u0259nd\u0259n b\u0259rk yap\u0131\u015f g\u0259lin xan\u0131m, - dem\u0259si il\u0259 ni\u015fan al\u0131b atmas\u0131 bir oldu. Gurultu s\u0259hran\u0131 titr\u0259tdi, \u00fcrkm\u00fc\u015f quzular qa\u00e7\u0131\u015f\u0131b \u00e7oban\u0131n \u0259traf\u0131nda s\u0131xla\u015fd\u0131lar. K\u0259h\u0259r yerind\u0259n d\u00f6rdnala s\u0131\u00e7ray\u0131b d\u0131rna\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131ndan pal\u00e7\u0131q lopalar\u0131 s\u0259p\u0259l\u0259y\u0259-s\u0259p\u0259l\u0259y\u0259 ir\u0259li cumdu. Maya b\u0259rk-b\u0259rk Salman\u0131 qucaqlad\u0131, \u00e7\u00fcnki ba\u015fqa \u0259lac\u0131 yox idi, bir anda y\u0259h\u0259rd\u0259n qopub d\u00fc\u015f\u0259 bil\u0259rdi. H\u0259m maraq v\u0259 h\u0259y\u0259can dolu, h\u0259m d\u0259 z\u0259ifc\u0259 titr\u0259y\u0259n bir s\u0259sl\u0259:\n\t- N\u0259 oldu bel\u0259?! \u2013 dey\u0259 soru\u015fdu.   \n\t\u0130kinci d\u0259f\u0259 t\u0259krar olunan bu sual Salman\u0131n qula\u011f\u0131na daha ah\u0259ngdar, daha z\u0259rif v\u0259 xo\u015f g\u0259ldi. Sanki bu s\u0259sd\u0259 bir \u00fcr\u0259yin \u015firin, dadl\u0131, m\u0259z\u0259li duy\u011fular\u0131, o birinin qo\u00e7aql\u0131\u011f\u0131, c\u0259ldliyi, c\u0259sar\u0259ti \u0259ks edirdi. O, co\u015fqun bir h\u0259v\u0259sl\u0259 q\u0131z\u0131\u015f\u0131b \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131.\n\t- M\u0259nd\u0259n b\u0259rk yap\u0131\u015f\u0131n, g\u0259lin xan\u0131m! \u2013 deyib at\u0131n cilovunu \u00e7\u0259kdi v\u0259 kollu\u011fa sal\u0131b g\u00fcll\u0259nin t\u00fcst\u00fcl\u0259ndiyi t\u0259r\u0259f\u0259 s\u00fcrd\u00fc. At b\u00fcdr\u0259y\u0259r\u0259k, \u0259yilib dik\u0259l\u0259r\u0259k, yor\u011falay\u0131r, Mayan\u0131 at\u0131b-tuturdu. Maya n\u0259 hadis\u0259 ba\u015f verdiyini bilm\u0259k h\u0259v\u0259si il\u0259 Salmandan b\u0259rk-b\u0259rk  yap\u0131\u015faraq ir\u0259li bax\u0131rd\u0131. Kollar\u0131n qal\u0131nla\u015fd\u0131\u011f\u0131 yerd\u0259 Salman k\u0259h\u0259ri toxdad\u0131b saxlad\u0131, ehtirasl\u0131 bir s\u0259sl\u0259:\n\tBax\u0131n, bax\u0131n! \u2013 dey\u0259 az qala q\u0131\u015fq\u0131rd\u0131.\n\tMaya diqq\u0259tl\u0259 sirkan kollar\u0131n\u0131n aras\u0131na baxd\u0131qda ani heyr\u0259td\u0259n g\u00f6zl\u0259ri a\u00e7\u0131la qald\u0131: sar\u0131 t\u00fckl\u00fc b\u00f6y\u00fck bir t\u00fclk\u00fc qan\u0131na bula\u015fm\u0131\u015f halda d\u0259h\u015f\u0259tli bir \u0259zab i\u00e7\u0259risind\u0259 \u00f6l\u00fcml\u0259 \u00e7arp\u0131\u015f\u0131rd\u0131. \u015e\u0259l\u0259 quyru\u011funu oyan-buyana s\u00fcr\u00fcy\u00fcr, ot-\u0259l\u0259fin \u00fcst\u00fcnd\u0259 \u00e7apalayaraq yeri c\u0131rmaqlay\u0131rd\u0131. \n\tH\u0259l\u0259 d\u0259 h\u0259y\u0259can\u0131 soyumam\u0131\u015f Salman izah etdi:\n\t- G\u00f6r\u00fcrs\u0259nmi, quzunun dal\u0131nca d\u00fc\u015f\u00fcb pusurdu. F\u00fcrs\u0259t el\u0259y\u0259n kimi girin\u0259 ke\u00e7\u0259ni qamarlay\u0131b par\u00e7alayacaqd\u0131, yaman hiyl\u0259g\u0259r \u015feydir.     \n\tMayan\u0131n a\u011f\u0131r bir duy\u011fu v\u0259 maraqla a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6z\u00fc t\u00fclk\u00fcd\u0259 idi. G\u00fcll\u0259 bu balaca v\u0259h\u015fininba\u011f\u0131rsaqlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6l\u0259 t\u00f6km\u00fc\u015fd\u00fc. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr \u00fcr\u0259yin\u0259 v\u0259 ciy\u0259rin\u0259 toxunmam\u0131\u015fd\u0131. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 quzular\u0131n dal\u0131nca pusmaq pe\u015f\u0259sind\u0259n bird\u0259n-bir\u0259 yox, yava\u015f-yava\u015f v\u0259 \u0259zabl\u0131 bir \u00f6l\u00fcml\u0259 ayr\u0131l\u0131rd\u0131. A\u011fr\u0131 \u015fidd\u0259t etdikc\u0259 t\u00fclk\u00fc d\u00f6rnaqlar\u0131 il\u0259 torpa\u011f\u0131 e\u015fib s\u00fcr\u00fcn\u00fcr, Mayagil\u0259 baxaraq di\u015fl\u0259rini q\u0131c\u0131y\u0131b m\u0131r\u0131lday\u0131r, aya\u011f\u0131n\u0131 a\u011fz\u0131na sal\u0131b \u00e7eyn\u0259yirdi. Maya:\n\t- Ay aman, n\u0259 pis \u00f6l\u00fcm oldu! \u2013 dey\u0259 ba\u015f\u0131n\u0131 yana \u00e7evirdi.\n\tSalman is\u0259 ucadan, lakin bo\u011fuq bir g\u00fcl\u00fc\u015fl\u0259:\n\t- Bu saat i\u015fini y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fdirim, - dey\u0259 at\u0131 mahm\u0131zlay\u0131b can ver\u0259n t\u00fclk\u00fcn\u00fcn \u00fcst\u00fcn\u0259 s\u0259yirtdi. T\u00fclk\u00fc bax\u0131b di\u015fl\u0259rini q\u0131c\u0131yaraq bu t\u0259r\u0259f\u0259 dik\u0259lm\u0259y\u0259 s\u0259y etdi. Lakin k\u0259h\u0259r ir\u0259li cumub sa\u011f \u0259li v\u0259 sol aya\u011f\u0131n\u0131n t\u0259pikl\u0259ri alt\u0131nda onu \u0259z\u0259r\u0259k, quyru\u011funu dik tutub c\u0131\u011f\u0131ra \u00e7\u0131xd\u0131:\n\t- Ah, n\u0259 etdiniz, bu n\u0259 amans\u0131zl\u0131qd\u0131r?! \u2013 dey\u0259 Maya heyr\u0259tl\u0259 s\u0259sl\u0259ndi. Salman bu sual\u0131 e\u015fitmirmi\u015f kimi g\u00fcl\u0259-g\u00fcl\u0259, lakin h\u0259y\u0259canl\u0131 s\u0259sl\u0259:\n\t- H\u0259l\u0259 bir g\u00fcll\u0259m bo\u015fa \u00e7\u0131xmay\u0131b, - dedi, - ba\u015f\u0131ndan ni\u015fan alm\u0131\u015fd\u0131m, k\u0259h\u0259r b\u00fcdr\u0259di, qarn\u0131na d\u0259ydi.\n\tQuzular yen\u0259 \u00e7\u00f6l\u0259 da\u011f\u0131l\u0131\u015faraqotlay\u0131rd\u0131. G\u0259nc quzu\u00e7u daha ay\u0131q g\u00f6zl\u0259 indi onlar\u0131n d\u00f6vr\u0259sind\u0259 g\u0259zir v\u0259 Mayagil\u0259 t\u0259r\u0259f bax\u0131rd\u0131. Onun bax\u0131\u015flar\u0131nda h\u0259m \u015firin bir h\u0259sr\u0259t v\u0259 maraq, h\u0259m d\u0259 minn\u0259tdarl\u0131\u011f\u0131 and\u0131ran bir ifad\u0259 vard\u0131. Salman k\u0259h\u0259rin cilovunu y\u0131\u011fd\u0131\u011f\u0131 halda yava\u015f-yava\u015f s\u00fcr\u0259r\u0259k, ov\u00e7uluqdan dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Maya is\u0259 onun s\u0259sini e\u015fits\u0259 d\u0259 s\u00f6zl\u0259rinin m\u0259nas\u0131n\u0131 anlamay\u0131b, x\u0259fif bir k\u0259d\u0259r qar\u0131\u015fm\u0131\u015f xo\u015f x\u0259yallara dalm\u0131\u015fd\u0131.\n\n\n3\n\n\tSalman at\u0131n t\u0259rkind\u0259 Mayan\u0131n n\u0259inki susdu\u011funu g\u00f6r\u00fcr, h\u0259tta azca soyuyub m\u0259yus olaraq m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r aral\u0131 oturma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 da hiss edirdi. Hiss etdikc\u0259 d\u0259 i\u00e7\u0259risind\u0259ki ehtiras dal\u011fas\u0131 yat\u0131rd\u0131, \u00f6z ad\u0131, zahir\u0259n m\u00fclayim v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 qay\u0131daraq Mayan\u0131 \u0259yl\u0259ndirm\u0259y\u0259 c\u0259hd edirdi.\n\t- Bilirs\u0259nmi, g\u0259lin xan\u0131m, bu qoyun cinsi ki var, yaz\u0131q v\u0259 b\u0259db\u0259xt heyvand\u0131r, \u00e7ox aciz-avara \u015feydir. Quzusu da m\u0259l\u0259y\u0259nd\u0259 lap n\u0259n\u0259siz k\u00f6rp\u0259 u\u015faq kimi adam\u0131n ciy\u0259rinin ortas\u0131na od sal\u0131r, t\u00fclk\u00fc d\u0259 g\u00f6z\u00fcn\u00fc dikib ona, f\u00fcrs\u0259t d\u00fc\u015f\u0259n kimi par\u00e7alayacaq. Birc\u0259 d\u0259f\u0259 nam\u0259rdliyini g\u00f6rs\u0259n, d\u0259risini bo\u011faz\u0131ndan \u00e7\u0131xartsalar, uf dem\u0259zs\u0259n. Ke\u00e7\u0259n il, sz\u00f6 vaxt\u0131na \u00e7\u0259k\u0259r, el\u0259 bu zamanlar idi, Salyandan qay\u0131d\u0131rd\u0131m, g\u00f6rd\u00fcm t\u00fclk\u00fc s\u00fcr\u00fcd\u0259n qa\u00e7\u0131rtd\u0131\u011f\u0131 bir alab\u0259z\u0259k quzunun d\u0259r\u0259d\u0259c\u0259 qarn\u0131n\u0131 s\u00f6kd\u00fc. Bel\u0259 kafirin qan\u0131n\u0131 i\u00e7s\u0259n yen\u0259 azd\u0131r.  T\u00fclk\u00fcy\u0259 amans\u0131zam, m\u00fcnki quzuya yaz\u0131\u011f\u0131m g\u0259lir.\n\tBu s\u00f6z salman\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259 xo\u015f g\u0259ldi: \u201cBa\u015f\u0131m i\u015fl\u0259y\u0259nd\u0259 yaman a\u011f\u0131ll\u0131 \u015feyl\u0259r tap\u0131ram, - deyib d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc, - a\u011fz\u0131mdan s\u00f6z yerin\u0259 d\u00fcrr t\u00f6k\u00fcl\u00fcr, lap kitablara yaz\u0131lmal\u0131 s\u00f6zd\u00fcr\u201d. Bu fikird\u0259n ruhlanaraq t\u0259krar etdi:\n\t- T\u00fclk\u00fcy\u0259 amans\u0131zam, \u00e7\u00fcnki quzuya yaz\u0131\u011f\u0131m g\u0259lir.\n\tMaya yen\u0259 adi, ah\u0259ngdar v\u0259 m\u0259lah\u0259tli s\u0259sl\u0259:\n\t- N\u0259 \u0259c\u0259b quzu\u00e7ular\u0131n iti yoxdur? \u2013 dey\u0259 soru\u015fdu.   \n\t- B\u0259zil\u0259rind\u0259 olur, b\u0259zil\u0259rind\u0259 yox. Yax\u015f\u0131 itl\u0259ri s\u00fcr\u00fcl\u0259r\u0259 qo\u015furlar. \u00c7\u00fcnki s\u00fcr\u00fc uzaqlara gedir, canavara rast g\u0259l\u0259 bil\u0259r.\n\tSalman canavarlar\u0131n qoyun s\u00fcr\u00fcl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck t\u0259hl\u00fck\u0259 oldu\u011fundan daha h\u0259v\u0259sl\u0259 dan\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131:\n\t- X\u00fcsus\u0259n da\u011f yerind\u0259 \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u0259.\n\t- Kolxozunuzun qoyun-quzusu \u00e7oxdurmu?\n\t- D\u00f6vl\u0259tind\u0259n az deyil. Ancaq daha da art\u0131raca\u011f\u0131q. R\u00fcst\u0259m day\u0131n\u0131n bir d\u0259rdi d\u0259 el\u0259 bu qoyun-quzu dardidir. Bu \u00e7aqqal, t\u00fclk\u00fc azar verm\u0259s\u0259 tez artar.\n\tSalman yen\u0259 t\u00fclk\u00fc v\u0259 \u00e7aqqallar\u0131n k\u00f6rp\u0259 quzulara, toyuq-c\u00fcc\u0259y\u0259 toy tutdu\u011fundan c\u00fcrb\u0259c\u00fcr na\u011f\u0131llar v\u0259 g\u00fclm\u0259li \u0259hvalatlar n\u0259ql etdi. Mayan\u0131n fikrini tamamil\u0259 a\u00e7\u0131b Mu\u011fanda ov\u00e7uluqdan, \u00e7\u00f6ll\u00fc h\u0259yat\u0131n\u0131n q\u0259rib\u0259 v\u0259 romantik mac\u0259ralar\u0131ndan \u015firin-\u015firin dan\u0131\u015fd\u0131. Maya, qar\u015f\u0131s\u0131nda yen\u0259 \u0259vv\u0259lki xo\u015f t\u0259sir ba\u011f\u0131\u015flayan \u00fcz\u00fcg\u00fcl\u0259r Salman\u0131 g\u00f6r\u00fcr, maraqla onu dinl\u0259yirdi.\n\t\u018fyri-\u00fcyr\u00fc c\u0131\u011f\u0131r h\u00fcnd\u00fcr bir qam\u0131\u015fl\u0131\u011fa \u00e7\u0131x\u0131b yana buruldu. Qam\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n ortas\u0131nda balaca bir g\u00f6l i\u015f\u0131m-i\u015f\u0131m i\u015f\u0131lday\u0131rd\u0131. Bura na\u011f\u0131llarda deyil\u0259n sehirli sular kimi s\u0259ssiz idi. Q\u0259rib\u0259 v\u0259 anla\u015f\u0131lmaz bir vahim\u0259d\u0259n Mayan\u0131n \u00fcr\u0259yi \u0259sdi. \u0130ndi Salman da susaraq \u0259trafa baxd\u0131, bura balaca bir ov yeri idi, h\u0259rd\u0259n \u00f6rd\u0259k, qaz v\u0259 ba\u015fqa qu\u015flara rast g\u0259lm\u0259k olurdu. Lakin qam\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n ax\u0131r\u0131na q\u0259d\u0259r he\u00e7 bir \u015fey g\u00f6r\u00fcnm\u0259dikd\u0259, o, \u0259lini t\u00fcf\u0259ngin qunda\u011f\u0131ndan \u00e7\u0259kdi v\u0259 qaba\u011fa baxd\u0131. K\u0259h\u0259r bird\u0259n ki\u015fn\u0259y\u0259r\u0259k qulaqlar\u0131n\u0131 \u015f\u0259kl\u0259di, ayaqlar\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tini art\u0131rd\u0131.\n\t- Q\u0259n\u015f\u0259rd\u0259 at var, - dey\u0259 Salman dan\u0131\u015fd\u0131, - kolxozumuzun qoyun yata\u011f\u0131na \u00e7at\u0131r\u0131q. Qoyunlar\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7oxu burada q\u0131\u015flay\u0131r. \n\tSalman\u0131n verdiyi m\u0259lumatlardan Maya onun g\u00f6z\u0259l hafiz\u0259li v\u0259 ay\u0131q fikirli adam oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fc. Bu da ona qar\u015f\u0131 h\u00f6rm\u0259tini art\u0131r\u0131rd\u0131.\n\tQoyun yata\u011f\u0131 qam\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n dal\u0131nda, \u00e7\u00f6l\u00fcn ortas\u0131nda, a\u00e7\u0131q havada sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. Yataq qam\u0131\u015fdan qikil\u0259r\u0259k, yan-yana d\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f, \u00fcst\u00fc suvaql\u0131 bir ne\u00e7\u0259 uzunsov a\u011f\u0131ldan v\u0259 ke\u00e7\u0259 ala\u00e7\u0131qdan ibar\u0259t idi. A\u011f\u0131llar bo\u015f oldu\u011fundan qap\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131q idi. S\u00fcr\u00fcl\u0259r \u00e7\u00f6ld\u0259 otlay\u0131rd\u0131. Yaln\u0131z bir a\u011f\u0131l\u0131n qaba\u011f\u0131nda, d\u00f6vr\u0259si qam\u0131\u015fdan \u00e7\u0259p\u0259rl\u0259nmi\u015f meydan\u00e7ada bir ne\u00e7\u0259 k\u00f6rp\u0259 quzu m\u0259l\u0259\u015firdi. Bu m\u0259nz\u0259r\u0259 Mayan\u0131n azca \u0259vv\u0259lki vahim\u0259ni da\u011f\u0131daraq \u00fcr\u0259yind\u0259 indiy\u0259 q\u0259d\u0259r duymad\u0131\u011f\u0131 yeni sevincl\u0259r oyatd\u0131.Ala\u00e7\u0131qlar\u0131n yan\u0131nda dizlik geymi\u015f, belin\u0259 \u015fal ba\u011flam\u0131\u015f iki-\u00fc\u00e7 qad\u0131n t\u0259rp\u0259nirdi. \u018fn iri ala\u00e7\u0131\u011f\u0131n dal\u0131nda bir d\u0259st\u0259 u\u015faq oynay\u0131rd\u0131. T\u0259qrib\u0259n on- on be\u015f ya\u015fl\u0131 b\u0259st\u0259boy, badam\u0131 qarag\u00f6z bir q\u0131z Mayan\u0131n diqq\u0259tini c\u0259lb etdi. Bu q\u0131z \u00e7\u0259m\u0259nlikd\u0259 a\u00e7\u0131lan t\u0259k lal\u0259 kimi u\u015faqlar\u0131n ham\u0131s\u0131ndan se\u00e7ilirdi. Yumru, g\u00f6z\u0259l \u00fcz\u00fc v\u0259 yanaqlar\u0131 a\u00e7\u0131q s\u0259rin havada q\u0131zarm\u0131\u015fd\u0131, qara q\u0131vr\u0131m tell\u0259ri \u00fcz\u00fcn\u0259 v\u0259 a\u00e7\u0131q boynuna s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015fdi. \u0130ki-\u00fc\u00e7 ya\u015fl\u0131, tuman\u00e7aq bir o\u011flan u\u015fa\u011f\u0131n\u0131n \u0259lind\u0259n tutaraq ala\u00e7\u0131\u011f\u0131n lap b\u00f6yr\u00fcnd\u0259 durmu\u015fdu. U\u015faqlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fc Mayagil\u0259 t\u0259r\u0259f zill\u0259ndi. Mar\u0131t-mar\u0131t baxaraq sussalar da bir-birl\u0259rini d\u00fcms\u00fckl\u0259m\u0259kl\u0259 maraq g\u00f6st\u0259rdikl\u0259rini bildirirdil\u0259r. X\u00fcsusil\u0259 qarag\u00f6zl\u00fc q\u0131z h\u0259m maraq dolu, h\u0259m d\u0259 \u00fcrk\u0259k n\u0259z\u0259rl\u0259rini Mayaya dikmi\u015fdi.\n\t- Saxlay\u0131n, d\u00fc\u015f\u0259k bunlarla s\u00f6hb\u0259t ed\u0259k, - dey\u0259 Maya xahi\u015f etdi.\n\tSalman m\u0259mnuniyy\u0259tl\u0259 at\u0131n cilovnu \u00e7\u0259kib yer\u0259 s\u0131\u00e7rad\u0131 v\u0259 tez Mayan\u0131n qolundan tutub d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Maya birba\u015f qarag\u00f6zl\u00fc q\u0131z\u0131 tu\u015flay\u0131b getdi, q\u0131z durdu\u011fu yerd\u0259n bir add\u0131m geri \u00e7\u0259kils\u0259 d\u0259 g\u00f6z\u00fcn\u00fc Mayadan ay\u0131rmad\u0131. U\u015faqlar bir az da kutla\u015f\u0131b n\u0259 olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259dil\u0259r. Maya onlara yax\u0131nla\u015fd\u0131 v\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259n\u0259r\u0259k uca s\u0259sl\u0259?\n\t- Salam, u\u015faqlar! \u2013 dedi.\n\tU\u015faqlar p\u0131qq\u0131lda\u015fd\u0131lar, daha art\u0131q bir diqq\u0259t v\u0259 ehtiyatla Mayaya baxd\u0131lar, aralar\u0131ndan t\u0259k-t\u00fck s\u0259s \u00e7\u0131xd\u0131.\n\t- Ad\u0131n n\u0259dir, ay qarag\u00f6z q\u0131z? \u2013 dey\u0259 Maya q\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 s\u0131\u011fallad\u0131.\n\tU\u015faqlar \u201chi,hi,hi,hi\u201d a\u00e7\u0131l\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131lar.\n\t- Hi, hi, hi! Qarag\u00f6z q\u0131z.\n\tQarag\u00f6z p\u0259rt olub tutuldu, g\u00f6z\u00fcn\u00fc Mayadan \u00e7\u0259km\u0259d\u0259n:\n\t- Kimin, m\u0259nim? \u2013 dey\u0259 soru\u015fdu.\n\t- H\u0259, s\u0259nin, - dey\u0259 Maya ona \u00fcr\u0259k verdi, q\u0131z kirpik q\u0131rpmadan dedi:\n\t- Ad\u0131m, Qarag\u00f6zd\u00fcr.\n\tU\u015faqlar yen\u0259 p\u0131qq\u0131lda\u015f\u0131b g\u00fcl\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. Maya da \u00f6z\u00fcn\u00fc \u0259l\u0259 ala bilm\u0259yib g\u00fcld\u00fc v\u0259 Salmana baxd\u0131:\n\t- \u00d6z\u00fcn\u0259 layiq ad\u0131 var. G\u00f6y\u00e7\u0259k q\u0131z, bu o\u011flan s\u0259nin n\u0259yindir?\n\tQarag\u00f6z yen\u0259 soru\u015fdu:\n\t- Kimin, m\u0259nim?\n\t- H\u0259, s\u0259nin.\n\tQarag\u00f6z cavab ver\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r u\u015faqlar\u0131n aras\u0131ndan c\u0131rtdana ox\u015far balaboy, gird\u0259g\u00f6z, d\u00f6rd-be\u015f ya\u015fl\u0131 o\u011flan bo\u011faz\u0131n\u0131 uzad\u0131b k\u0259k\u0259l\u0259di:\n\t- Qa\u011fas\u0131d\u0131r.\n\tMaya, aya\u011f\u0131ndan \u00e7ar\u0131q v\u0259 dolaq, \u0259ynind\u0259 boz k\u00f6yn\u0259k, ba\u015f\u0131nda qoyun d\u0259risind\u0259n tikilmi\u015f yek\u0259 papaq olan bu dilav\u0259r o\u011flana mehriban, t\u0259qdiredici bir n\u0259z\u0259r sal\u0131b d\u0259smal\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xartd\u0131 v\u0259 Qarag\u00f6z\u00fcn qarda\u015f\u0131na yax\u0131nla\u015fd\u0131. Burnunu silm\u0259k ist\u0259di, bayaqdan b\u0259ri Qarag\u00f6z\u0259 daha art\u0131q q\u0131s\u0131l\u0131b altdan-altdan \u015f\u00fcbh\u0259li n\u0259z\u0259rl\u0259rl\u0259 Mayaya baxan u\u015faq bird\u0259n q\u0131\u015fq\u0131r\u0131b a\u011flad\u0131.U\u015faqlar g\u00fcl\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r.Maya da ucadan g\u00fcl\u0259r\u0259k onu ovutmaq ist\u0259yirdi ki, ala\u00e7\u0131\u011f\u0131n i\u00e7ind\u0259n z\u0259if bir qad\u0131n s\u0259si g\u0259ldi:\n\t- Qarag\u00f6z! U\u015fa\u011f\u0131 bura g\u0259tir, a\u011flatma.\n\tU\u015faq \u0259lini Qarag\u00f6z\u00fcn \u0259lind\u0259n \u00e7\u0259kib daha ucadan h\u00f6nk\u00fcrt\u00fc qopararaq, ayaqlar\u0131 dola\u015fa-dola\u015fa ala\u00e7\u0131\u011fa getdi. Maya, Qarag\u00f6z\u00fcn ba\u015f\u0131n\u0131 s\u0131\u011fallad\u0131, ala\u00e7\u0131\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rdi:\n\t- O, s\u0259nin n\u0259yindi?\n\t- Kimin, m\u0259nim? \u2013 dey\u0259 Qarag\u00f6z ad\u0259ti \u00fczr\u0259 soru\u015fdu.\n\tMaya onun \u00fcz\u00fcnd\u0259n \u00f6pd\u00fc:\n\t- Adam sual\u0131 t\u0259krar etm\u0259z.\n\t- N\u0259n\u0259mdir, kefi yoxdur, nasazlay\u0131b, - dey\u0259r\u0259k qarda\u015f\u0131n\u0131n dal\u0131nca yolland\u0131.\n\tMaya Qarag\u00f6z\u00fcn ard\u0131nca ala\u00e7\u0131qlar\u0131n qabaq t\u0259r\u0259fin\u0259 ke\u00e7di. \n\tAt\u0131 yed\u0259yind\u0259 \u00e7\u0259k\u0259n Salman da onu t\u0259qib etdi. Onlar ala\u00e7\u0131qlar\u0131n g\u00fcneyin\u0259 \u00e7\u0131xan kimi a\u011f\u0131llar\u0131n yan\u0131ndan iki iri k\u00f6p\u0259k hay bas\u0131b bu t\u0259r\u0259f\u0259 cumdu. Maya qorxub geri \u00e7\u0259kilm\u0259k ist\u0259y\u0259nd\u0259 itl\u0259rin s\u0259sin\u0259 a\u011f\u0131l\u0131n dal\u0131ndan t\u0259l\u0259sm\u0259d\u0259n iki adam qalxd\u0131. Birinin b\u00fct\u00fcn \u00fcz\u00fcn\u00fc gec\u0259 kimi qara saqqal basm\u0131\u015fd\u0131, yaln\u0131z g\u00f6zl\u0259ri i\u015f\u0131lday\u0131rd\u0131. O biri x\u0259d yeri t\u0259z\u0259c\u0259 t\u0259rl\u0259y\u0259n g\u0259nc idi.\n\tOnlar Mayagili g\u00f6r\u0259n kimi c\u0259ld t\u0259rp\u0259n\u0259r\u0259k itl\u0259ri haylad\u0131lar:\n\t- Ay it, ay it!  \n\tS\u0259s e\u015fid\u0259n kimi itl\u0259r yava\u015f\u0131d\u0131lar. Lakin a\u011f\u0131zlar\u0131n\u0131 g\u00f6y\u0259 a\u00e7araq bo\u011fuq-bo\u011fuq h\u00fcrm\u0259kd\u0259 davam etdil\u0259r. G\u0259nc qa\u00e7\u0131b onlar\u0131 geri d\u00f6nd\u0259rdi:\n\t- Alaba\u015f, \u00e7\u0259kil, \u00e7\u0259kil deyir\u0259m.\n\tSif\u0259t v\u0259 g\u00f6rk\u0259mind\u0259n ferma i\u015f\u00e7isin\u0259 oxa\u015fayan adamlar yax\u0131nla\u015f\u0131b  salam ver\u0259r\u0259k Salmanla g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. T\u0259r\u0259dd\u00fcdl\u0259 Mayaya da \u0259l uzatd\u0131lar. Maya onlar\u0131n soyuq v\u0259 d\u0259risi b\u0259rkimi\u015f \u0259ll\u0259rini s\u0131xd\u0131. Qarag\u00f6z\u00fcn girdiyi ala\u00e7\u0131\u011f\u0131n qap\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k , \u00fcz-g\u00f6z\u00fcn\u00fc t\u00fck basm\u0131\u015f ki\u015fid\u0259n soru\u015fdu:\n\t- Bu ala\u00e7\u0131q kimindir?\n\t\u00c7ox tutqun v\u0259 fikirli g\u00f6r\u00fcn\u0259n ki\u015fi bir az da tutulub:\n\t- Bizimkidir, nec\u0259 b\u0259y\u0259m? \u2013 dedi v\u0259 \u00f6z sual\u0131ndan utanm\u0131\u015f kimi \u0259lav\u0259 etdi: - Buyurun i\u00e7\u0259ri!\n\tMayan\u0131n g\u00f6zl\u0259diyi d\u0259 bu idi, n\u0259 is\u0259 q\u0259rib\u0259 bir h\u0259v\u0259s onu i\u00e7\u0259ri \u00e7\u0259kirdi. H\u0259l\u0259 \u00f6mr\u00fcnd\u0259 \u00e7obanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ala\u00e7\u0131qda olmam\u0131\u015fd\u0131, lakin bird\u0259n-bir\u0259 i\u00e7\u0259ri girm\u0259di. Ala\u00e7\u0131q sahibinin kim oldu\u011funu bilm\u0259k ist\u0259di.\n\t- Ad\u0131n\u0131z n\u0259dir?\n\t- Ad\u0131m\u0131z K\u0259r\u0259mdir.\n\t\u00d6z\u00fc haqq\u0131nda daim c\u0259m hal\u0131nda dan\u0131\u015fan K\u0259r\u0259m olduqca sad\u0259 v\u0259 t\u0259miz bir adam t\u0259siri ba\u011f\u0131\u015flay\u0131rd\u0131. O, Mayan\u0131 bir d\u0259 ala\u00e7\u0131\u011fa d\u0259v\u0259t etdi. Maya i\u00e7\u0259ri girm\u0259k ist\u0259y\u0259nd\u0259 ayaq saxlay\u0131b dayand\u0131. Xeyli pal\u00e7\u0131q y\u0131\u011fm\u0131\u015f botisin\u0259 baxd\u0131, silm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6z g\u0259zdirib bir \u015fey axtard\u0131. Onun fikrini ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259n Salman tez u\u015faqlardan birin\u0259 \u00fcz tutdu:\n\t- A bala, o k\u00f6t\u00fcy\u00fc b\u0259ri \u00e7\u0259k.\n\t\u00dc\u00e7 o\u011flan u\u015fa\u011f\u0131 bird\u0259n balaca k\u00f6t\u00fcy\u00fc qucaqlay\u0131b ala\u00e7\u0131\u011f\u0131n qap\u0131s\u0131na g\u0259tirdi. Maya ayaqlar\u0131n\u0131n pal\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 k\u00f6t\u00fcy\u00fcn qanlar\u0131na sil\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r Salman k\u0259h\u0259rin y\u00fcy\u0259nini bo\u015fald\u0131b, yan\u0131nda ot v\u0259 saman qala\u011f\u0131 olan b\u00f6y\u00fck bir da\u015fa ba\u011flad\u0131. Maya qabaqda olmaq \u00fczr\u0259 ham\u0131s\u0131 ala\u00e7\u0131\u011fa girdi. \u0130\u00e7\u0259ri g\u00f6z g\u0259zdir\u0259n kimi Mayan\u0131n sevinci da\u011f\u0131ld\u0131. Sanki soyuq bir k\u0259d\u0259r \u00fcr\u0259yin\u0259 dolaraq can\u0131n\u0131 gizild\u0259tdi; ala\u00e7\u0131\u011f\u0131n k\u00fcnc\u00fcnd\u0259, kim bilir hans\u0131 zaman\u0131n yadigar\u0131 olan k\u00f6hn\u0259 taxt\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259, nimda\u015f bir yataqda x\u0259st\u0259 qad\u0131n uzanm\u0131\u015fd\u0131. Qad\u0131n\u0131n a\u011farma\u011fa ba\u015flayan sa\u00e7lar\u0131 boynuna, a\u00e7\u0131q \u00e7iyinl\u0259rin\u0259 s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015fdi. Sol\u011fun \u00fcz\u00fc k\u00f6pm\u00fc\u015f v\u0259 g\u00f6y l\u0259k\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc, Yaln\u0131z \u00e7uxura d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f g\u00f6zl\u0259rinin d\u0259rinliyind\u0259 n\u0259 is\u0259 Qarag\u00f6z\u00fcn m\u0259lah\u0259tini and\u0131ran bir cazib\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131. Bayaq \u00e7\u00f6ld\u0259 a\u011flay\u0131b qa\u00e7an u\u015faq onun sin\u0259sin\u0259 s\u0131\u011f\u0131naraq h\u0131\u00e7q\u0131r\u0131rd\u0131. Arvad z\u0259if, titr\u0259k \u0259liyl\u0259 u\u015fa\u011f\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 ox\u015fay\u0131b ovutma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Ala\u00e7\u0131\u011fa daxil olanlar\u0131 g\u00f6rd\u00fckd\u0259 o, u\u015fa\u011f\u0131 burax\u0131b yor\u011fan\u0131n ucu il\u0259 \u00e7iynini \u00f6rtd\u00fc, qara, \u00e7it yayl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ba\u015f\u0131n\u0131 ba\u011flad\u0131. K\u0259narda durub baxan Qarag\u00f6z tez qarda\u015f\u0131n\u0131 qucaqlay\u0131b anas\u0131ndan ay\u0131rd\u0131. Yenid\u0259n a\u011flamaq ist\u0259y\u0259n u\u015faq atas\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n kimi \u00fcr\u0259kl\u0259ndi v\u0259 dart\u0131n\u0131b Qarag\u00f6z\u00fcn quca\u011f\u0131ndan d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k onun yan\u0131na getdi, q\u0131\u00e7\u0131ndan tutdu. K\u0259r\u0259m yava\u015fca \u0259yilib o\u011flunu quca\u011f\u0131na ald\u0131, \u015f\u0259had\u0259t barma\u011f\u0131 il\u0259 yana\u011f\u0131ndak\u0131 ya\u015f\u0131 sildi v\u0259 \u00fcz\u00fcnd\u0259n \u00f6pd\u00fc. U\u015faq ba\u015f\u0131n\u0131 atas\u0131n\u0131n \u00e7iynin\u0259 qoyaraq rahat olduqda Maya x\u0259st\u0259y\u0259 yax\u0131nla\u015fmaq ist\u0259di. Bu zaman ala\u00e7\u0131\u011f\u0131n qaranl\u0131q k\u00fcnc\u00fcnd\u0259 q\u0131\u011f\u0131lt\u0131 e\u015fidib d\u00f6nd\u00fc v\u0259 duruxmu\u015f halda \u0259trafa g\u00f6z g\u0259zdirdi. Q\u0131\u011f\u0131lt\u0131 k\u0259sildi, harada is\u0259 k\u00f6rp\u0259 u\u015faq ba\u011f\u0131r\u0131b a\u011flad\u0131. Qarag\u00f6z tez k\u00fcnc\u0259 qa\u00e7\u0131b, uclar\u0131 ala\u00e7\u0131\u011f\u0131n iki t\u0259r\u0259find\u0259 b\u0259rkidib as\u0131lm\u0131\u015f balaca n\u0259nnini yell\u0259tdi. Lakin k\u00f6rp\u0259 sakit olmay\u0131b bir az da b\u0259rkd\u0259n v\u0259 arams\u0131z a\u011flad\u0131qda, Maya o t\u0259r\u0259f\u0259 gedib n\u0259nnini saxlad\u0131 v\u0259 g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z bir sevincd\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc \u0259l\u0259 ala bilm\u0259yib g\u00fcld\u00fc: b\u0259l\u0259kli iki k\u00f6rp\u0259 ba\u015f-ayaq n\u0259nnid\u0259 yat\u0131rd\u0131. Biri a\u011f\u0131z-doda\u011f\u0131n\u0131 b\u00fcz\u0259r\u0259k, n\u0259f\u0259si g\u0259lddikc\u0259 q\u0131\u015fq\u0131r\u0131r, o birisi q\u0131\u011f\u0131lday\u0131rd\u0131. Maya \u00e7\u0131\u011f\u0131ran k\u00f6rp\u0259ni quca\u011f\u0131na ald\u0131, k\u00f6rp\u0259 s\u0259sini k\u0259sib a\u011fz\u0131 il\u0259 Mayan\u0131n sin\u0259sind\u0259 n\u0259 is\u0259 axtaranda Qarag\u00f6z tez \u0259mzik g\u0259tirdi v\u0259 k\u00f6rp\u0259nin a\u011fz\u0131na sald\u0131. U\u015faq g\u00f6zl\u0259rini yumub i\u015ftaha il\u0259 sordu. Maya Qarag\u00f6zd\u0259n soru\u015fdu: \u201c\u018fkizdir?\u201d Q\u0131z ba\u015f\u0131yla t\u0259sdiq etdikd\u0259, Maya K\u0259r\u0259m\u0259 d\u00f6nd\u00fc:\n\t- Ne\u00e7\u0259 ayl\u0131qd\u0131rlar?         \n\t- Be\u015f ayl\u0131q.\n\t- Adlar\u0131 n\u0259dir?\n\tK\u0259r\u0259m, \u0259mzik soran\u0131n ad\u0131n\u0131n H\u00fcr\u00fc, n\u0259nnid\u0259kinin is\u0259 P\u0259ri oldu\u011funu bildirdi.\n\tQarag\u00f6z K\u0259r\u0259min i\u015far\u0259si il\u0259 H\u00fcr\u00fcn\u00fc Mayadan al\u0131b n\u0259nniy\u0259 uzadaraq \u0259mzik ver\u0259nd\u0259, K\u0259r\u0259m ona yax\u0131nla\u015fd\u0131, \u0259mziyi ald\u0131: \u201cYeri, \u00e7ay qoy!\u201d Qarag\u00f6z \u0259mziyi verib ala\u00e7\u0131qdan \u00e7\u0131xd\u0131. K\u0259r\u0259m k\u00f6rp\u0259l\u0259rl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful oldu.\n\tMayan\u0131n \u00fcr\u0259yind\u0259 \u00fcz-g\u00f6z\u00fcn\u00fc t\u00fck basm\u0131\u015f, \u015falvar\u0131 v\u0259 k\u00f6yn\u0259yi ya\u011flanaraq, qoyun iyi ver\u0259n K\u0259r\u0259m\u0259 v\u0259 onun bu soyuq ala\u00e7\u0131\u011fa q\u0131s\u0131lm\u0131\u015f x\u0259st\u0259 qad\u0131n\u0131na, tuman\u00e7aq o\u011fluna, badam\u0131 qara g\u00f6zl\u0259ri bir d\u00fcnyaya b\u0259rab\u0259r olan q\u0131z\u0131 Qarag\u00f6z\u0259, balaca P\u0259risi v\u0259 H\u00fcr\u00fcc\u00fcn\u0259 n\u0259hay\u0259tsiz bir m\u0259h\u0259bb\u0259t oyand\u0131. Ala\u00e7\u0131\u011f\u0131n alt\u0131nda he\u00e7 \u015fey olmasa da, insan\u0131n \u00fcr\u0259yini titr\u0259d\u0259n bir t\u0259mizlik v\u0259 s\u0259daq\u0259t vard\u0131. Mayaya el\u0259 g\u0259ldi ki, \u0259ld\u0259n d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f,  taxt\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 nimda\u015f v\u0259 yamaql\u0131 yor\u011fan-d\u00f6\u015f\u0259kd\u0259 uzanan bu x\u0259st\u0259 \u00f6z do\u011fma bac\u0131s\u0131, \u00f6z do\u011fma anas\u0131d\u0131r. Yan\u0131nda durub balaca o\u011flunu sin\u0259sin\u0259 basm\u0131\u015f K\u0259r\u0259m do\u011fma atas\u0131, do\u011fma qarda\u015f\u0131d\u0131r. \u00c7ay qoyub i\u00e7\u0259ri qay\u0131daraq m\u0259sum-m\u0259sum \u00fcz\u00fcn\u0259 baxan Qarag\u00f6z \u00f6z balas\u0131d\u0131r. Yaln\u0131z birc\u0259 f\u0259rq var ki, onlar\u0131n yan\u0131nda Maya \u00e7ox s\u0131\u011fallanm\u0131\u015f, \u00e7ox \u0259zizl\u0259nmi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc, geyimi, g\u00f6rk\u0259mi onlar\u0131n \u00fcst-ba\u015f\u0131 il\u0259 he\u00e7 bir m\u00fcqayis\u0259y\u0259 g\u0259lmirdi. Bu f\u0259rqi duyanda Maya \u00f6z\u00fc \u00f6z\u00fcnd\u0259n utan\u0131b q\u0131zard\u0131, h\u0259cal\u0259t \u00e7\u0259kib m\u00fcq\u0259ssir kimi ba\u015f\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 sald\u0131, sanki ala\u015f\u0131\u011f\u0131n h\u0259r k\u00fcnc\u00fcnd\u0259 ona ittihat oxuyub deyirdil\u0259r: \u201cNiy\u0259 s\u0259n el\u0259, biz bel\u0259?!\u201d\n\tMayan\u0131n bu hal\u0131n\u0131 Salmandan ba\u015fqa he\u00e7 k\u0259s hiss etm\u0259di. Yaln\u0131z Salman onun \u00fcz\u00fcn\u00fcn, g\u00f6zl\u0259rin d\u0259yi\u015fdiyini, x\u0259fif bir k\u00f6lg\u0259 il\u0259 \u00f6rt\u00fcld\u00fcy\u00fcn\u00fc duyub bel\u0259 g\u00fcman etdi ki, ala\u00e7\u0131\u011fa daxil oldu\u011funa pe\u015fmand\u0131r, g\u00f6rd\u00fcy\u00fc m\u0259nz\u0259r\u0259 \u00fcr\u0259yini buland\u0131r\u0131r, tez \u00e7\u0131x\u0131b getm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn f\u00fcrs\u0259t axtar\u0131r. Salman ona k\u00f6m\u0259k etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259yib yax\u0131nla\u015fd\u0131, ehmalca qoluna toxundu:\n\t- G\u00fcn\u00fcn batabat zaman\u0131d\u0131r, t\u0259rp\u0259ns\u0259k pis olmaz, xan\u0131m q\u0131z.\n\tMaya qolunu \u00e7\u0259kib t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259 \u00fcz\u00fcn\u0259 baxd\u0131:\n\t- T\u0259l\u0259s\u0259c\u0259k yerimiz yoxdur, - dedi v\u0259 x\u0259st\u0259y\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131, d\u00f6\u015f\u0259yin ucunu qald\u0131r\u0131b bal\u0131\u015f\u0131n\u0131n yan\u0131nda oturdu v\u0259 ona t\u0259r\u0259f \u0259yildi:\n\t- Haran a\u011fr\u0131y\u0131r, bac\u0131?\n\tG\u00f6r\u00fcn\u00fcr x\u0259st\u0259 Mayan\u0131 h\u0259kim z\u0259nn etdi. \u00dcm\u00fcd dolu g\u00f6zl\u0259rl\u0259 \u00fcz\u00fcn\u0259 baxd\u0131. G\u00fccl\u0259 n\u0259f\u0259s ala-ala, zar\u0131ldayaraq dedi:\n\t- G\u0259ldiyin yollara qurban olum, ay doktor. M\u0259n\u0259 bir \u0259lac el\u0259! \u018flim, aya\u011f\u0131m od tutub yan\u0131r, el\u0259 bil ki, q\u0131zmar t\u0259ndirin i\u00e7ind\u0259y\u0259m, al\u0131\u015f\u0131b yan\u0131ram. At\u0259\u015fd\u0259n dilim-doda\u011f\u0131m quruyub, d\u0259rdim\u0259 bir \u0259lac tap, allah s\u0259ni n\u0259alac qoymas\u0131n.\n\tMaya \u00f6z\u00fcn\u00fc itirmi\u015f halda, sualedici n\u0259z\u0259rl\u0259rl\u0259 K\u0259r\u0259m\u0259 v\u0259 Salmana baxd\u0131. K\u0259r\u0259md\u0259 Mayan\u0131 birinci d\u0259f\u0259 g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Onun su m\u00fch\u0259ndisi oldu\u011fu he\u00e7 a\u011fl\u0131na da g\u0259lmirdi. Bel\u0259 g\u00fcman edirdi ki, rayondan g\u00f6nd\u0259rilmi\u015f h\u0259kimdir, \u00e7\u00fcnki \u00fc\u00e7 g\u00fcn \u0259vv\u0259l ferma m\u00fcdiri x\u0259st\u0259 haqq\u0131nda kolxoz s\u0259drin\u0259 m\u0259lumat vermi\u015f, tez bir h\u0259kim g\u00f6nd\u0259rilm\u0259sini xahi\u015f etmi\u015fdi. Maya K\u0259r\u0259min d\u0259 g\u00f6zl\u0259rind\u0259: \u201c\u0259lac el\u0259, ay doktor, s\u0259nin d\u0259rdin can\u0131ma, balalar\u0131m\u0131 anas\u0131z qoyma\u201d s\u00f6zl\u0259rini oxudu. Salman\u0131n da \u00e7a\u015fq\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb fikr\u0259n bu q\u0259rara g\u0259ldi ki, n\u0259 x\u0259st\u0259ni, n\u0259 d\u0259 \u00e7oban K\u0259r\u0259mi na\u00fcm\u00fcd etm\u0259sin. \u018flini x\u0259st\u0259nin ba\u015f\u0131na qoydu, do\u011frudan da arvad od i\u00e7ind\u0259 yan\u0131rd\u0131. Sonra n\u0259bzini tutdu, \u00fcr\u0259yi tez-tez d\u00f6y\u00fcn\u00fcrd\u00fc.\n\t- Termometr varm\u0131? \u2013 dey\u0259 K\u0259r\u0259m\u0259 d\u00f6nd\u00fc v\u0259 cavab g\u00f6zl\u0259m\u0259d\u0259n \u0259lav\u0259 etdi: - Apte\u00e7kan\u0131 bura g\u0259tirin, q\u0131zd\u0131rma d\u0259rman\u0131 verm\u0259k laz\u0131md\u0131r.\n\t- Yoxumuzdur, - dey\u0259 K\u0259r\u0259m g\u00fcnahkar v\u0259 \u00fcmids\u00fcz bir s\u0259sl\u0259 cavab verdi.\n\t- Nec\u0259 y\u0259ni yoxumuzdur? Gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz \u00e7\u00f6ll\u0259rd\u0259, ya\u011f\u0131\u015f\u0131n, k\u00fcl\u0259yin alt\u0131nda, pal\u00e7\u0131\u011f\u0131n i\u00e7ind\u0259, soyuq ala\u00e7\u0131qlardas\u0131n\u0131z, apte\u00e7kan\u0131z da yoxdur?\n\tBu zaman Qarag\u00f6z balacaboy bir adam\u0131 ala\u00e7\u0131\u011fa g\u0259tirdi. Onun dal\u0131nca yen\u0259 iki n\u0259f\u0259r i\u00e7\u0259ri girdi. Onlar\u0131 g\u00f6r\u0259n \u00e7oban K\u0259r\u0259m azca \u00f6z\u00fcn\u00fc y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131r\u0131b yana \u00e7\u0259kildi, yer verdi, Maya g\u00f6zucu g\u0259l\u0259nl\u0259ri s\u00fcz\u00fcb daha ucadan:\n\t- Ax\u0131, bel\u0259 biab\u0131r\u00e7\u0131l\u0131q olarm\u0131? Fermada n\u0259 termometr, n\u0259 d\u0259rman, n\u0259 dava tap\u0131l\u0131r. Bu nec\u0259 fermad\u0131r?\n\t\u00c7oban K\u0259r\u0259m can\u0131 bo\u011faz\u0131na y\u0131\u011f\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 t\u0259ng\u0259 g\u0259lmi\u015f kimi gah Mayaya, gah Salmana, gah da yeni g\u0259l\u0259nl\u0259r\u0259 bax\u0131b m\u0259nal\u0131-m\u0259nal\u0131 dedi:\n\t- N\u0259 bilim, ay bac\u0131, m\u0259nim \u0259limd\u0259n n\u0259 g\u0259l\u0259r?\n\tOnun s\u0259sind\u0259ki acizlik Mayaya xo\u015f g\u0259lm\u0259di:\n\t- Nec\u0259 y\u0259ni n\u0259 g\u0259l\u0259r? H\u0259r \u015fey g\u0259l\u0259r! \u00d6z haqq\u0131n\u0131, \u00f6z ixtiyar\u0131n\u0131dam\u0131 ist\u0259y\u0259 bilmirs\u0259n? H\u00f6k\u00fcm\u0259t, partiya fermalarda m\u0259d\u0259ni \u015f\u0259rait yaratmaq haqq\u0131nda d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 q\u0259rar \u00e7\u0131xar\u0131b, o q\u0259rarlar h\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l s\u0259n\u0259, s\u0259nin bu u\u015faqlar\u0131na aiddir. Onlar\u0131n yerin\u0259 yetirilm\u0259sini d\u0259 t\u0259l\u0259b ed\u0259 bilmirs\u0259n? Bu n\u0259 acizlikdir?\n\tMaya dan\u0131\u015fd\u0131qca \u00e7oban K\u0259r\u0259m susaraq d\u00fcz onun \u00fcz\u00fcn\u0259 bax\u0131rd\u0131. Balacaboy adam Salmana yax\u0131nla\u015f\u0131b p\u0131\u00e7\u0131lt\u0131 il\u0259 n\u0259 is\u0259 soru\u015fdu v\u0259 g\u00f6zucu Mayan\u0131 g\u00f6st\u0259rdi. Salman da p\u0131\u00e7\u0131lt\u0131 il\u0259 onun qula\u011f\u0131na n\u0259 is\u0259 dedikd\u0259 balaboy adam\u0131n g\u00f6zl\u0259ri tutqunla\u015fd\u0131.\n\tQarag\u00f6z, qal\u0131n balaca st\u0259kanlarda \u00e7ay g\u0259tir\u0259nd\u0259 \u00e7oban K\u0259r\u0259m yap\u0131nc\u0131n\u0131 yer\u0259 s\u0259rib adamlar\u0131 oturma\u011fa d\u0259v\u0259t etdi. Ala\u00e7\u0131q boyu d\u00f6vr\u0259l\u0259m\u0259 oturub Qarag\u00f6z\u00fcn verdiyi bu\u011flanan \u00e7ay\u0131 i\u00e7m\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. \u00c7oban K\u0259r\u0259m Mayan\u0131n qaba\u011f\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011frultma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131:\n\t- Aciz deyil\u0259m, ay bac\u0131! \u018flimd\u0259n n\u0259 q\u0259l\u0259r dey\u0259nd\u0259 q\u0259sdim ba\u015fqad\u0131r. G\u00fcn do\u011fandan g\u00fcn batana, yay-q\u0131\u015f da\u011fda, \u00e7\u00f6ld\u0259, qoyun dal\u0131ndayam, Macal el\u0259yib g\u00f6z a\u00e7a bilmir\u0259m ki, ba\u015fqa i\u015f\u0259 d\u0259 \u0259l qat\u0131m. Dava-d\u0259rman g\u0259tirm\u0259y\u0259 d\u0259 idar\u0259 var, s\u0259dr var.\n\t\u201cS\u0259dr\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc e\u015fid\u0259n kimi Salman\u0131 fikir apard\u0131, g\u0259linin yan\u0131nda R\u00fcst\u0259m ki\u015fini m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259yi \u00f6z\u00fcn\u0259 borc bildi. Ax\u0131, nec\u0259 olsa g\u0259lindir, g\u00f6r\u00fcb-e\u015fitdikl\u0259rini gedib dan\u0131\u015facaq. R\u00fcst\u0259m ki\u015finin qula\u011f\u0131na yax\u015f\u0131 bir s\u00f6z \u00e7atsa kifay\u0259tdir, bu fikirl\u0259 Salman n\u0259sihat\u0259miz bir \u0259da il\u0259 K\u0259r\u0259m\u0259 dedi:\n\t- Ay K\u0259r\u0259m yolda\u015f, ax\u0131, insaf da dinin yar\u0131s\u0131d\u0131r, niy\u0259 ham\u0131s\u0131n\u0131 idar\u0259nin \u00fcst\u00fcn\u0259 atmaq. Deyir ki, s\u0259nd\u0259n h\u0259r\u0259k\u0259t, m\u0259nd\u0259n b\u0259r\u0259k\u0259t. S\u0259n t\u0259rp\u0259nm\u0259yib acizlik g\u00f6st\u0259r\u0259nd\u0259 idar\u0259 neyl\u0259sin, s\u0259drin g\u00fcnah\u0131 n\u0259dir? S\u0259dr d\u0259 s\u0259nin kimi bir adamd\u0131r. \u0130ki g\u00f6z\u00fc var, iki \u0259li, iki d\u0259 aya\u011f\u0131. Pamb\u0131\u011fa baxs\u0131n, tax\u0131l\u0131n d\u0259rdini \u00e7\u0259ksin, ferman\u0131 g\u00f6zl\u0259sin? G\u0259r\u0259k h\u0259r sah\u0259nin \u00f6z adam\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259.\n\tFerma m\u00fcdiri m\u00fcq\u0259ssirliyi he\u00e7 c\u00fcr \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259k ist\u0259mirdi:\t\n\t- Salman yolda\u015f, m\u0259s\u0259l var ki, avaz\u0131n yax\u015f\u0131 g\u0259lir, oxudu\u011fun quran olsa. S\u0259n d\u0259 yax\u015f\u0131 deyirs\u0259n,tan\u0131mayan el\u0259 bil\u0259r ki, pey\u011f\u0259mb\u0259rs\u0259n. Ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 s\u0259nin g\u00f6z\u00fcn\u00fcn qaba\u011f\u0131nda idar\u0259y\u0259 g\u0259lib-getmi\u015f\u0259m, h\u0259, ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259? G\u00fcnah\u0131n el\u0259 bir ucu da s\u0259nd\u0259dir!\n\tSalman K\u0259r\u0259ml\u0259 b\u0259rki\u015fm\u0259y\u0259n z\u0259r\u0259rli oldu\u011funu hiss etdi, aya\u011f\u0131n\u0131 yava\u015fca dala atd\u0131:\n\t- M\u0259n demir\u0259m ki, g\u00fcnahlar ham\u0131s\u0131 s\u0259nd\u0259dir. Onu deyir\u0259m ki, el\u0259 ham\u0131m\u0131zda t\u0259qsir var. \u018fslind\u0259 baxsan, s\u0259n d\u0259 des\u0259n haqq\u0131n var, lap s\u00f6ys\u0259n d\u0259 haqql\u0131san, g\u00fcnah bizd\u0259, idar\u0259 adamlar\u0131ndad\u0131r. Biz d\u0259 rayon qaba\u011f\u0131nda m\u0259s\u0259l\u0259ni b\u0259rk qoymam\u0131\u015f\u0131q. Demi\u015fik, deyibl\u0259r g\u00f6nd\u0259r\u0259c\u0259yik. Sal\u0131blar bu g\u00fcn-sabaha, arxay\u0131nla\u015f\u0131b oturmu\u015fuq. Yolda\u015f Qo\u015fatxandan xahi\u015f ed\u0259rik, rayona qay\u0131danda yadlar\u0131na sals\u0131n.\n\tSalman \u201cyolda\u015f Qo\u015fatxan\u201d dey\u0259r\u0259k ba\u015f\u0131n\u0131 balacaboy adama d\u00f6nd\u0259r\u0259nd\u0259 Maya d\u0259rhal onun maarif m\u00fcdiri oldu\u011funu bildi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 evd\u0259 oradan-buradan dan\u0131\u015fark\u0259n bu adam\u0131 xat\u0131rlam\u0131\u015f v\u0259 h\u0259r d\u0259f\u0259 \u201cT\u0259rsin biridir, d\u0259d\u0259sin\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getm\u0259z\u201d demi\u015fdi.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin s\u00f6zl\u0259ri qiyabi olaraq Mayan\u0131n \u00fcr\u0259yind\u0259 Qo\u015fatxana qar\u015f\u0131 namehriban bir duy\u011fu oyatm\u0131\u015fd\u0131. Lakin bu soyuq ala\u00e7\u0131qda ilk g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259, Qo\u015fatxana birinci d\u0259f\u0259 qulaq asandaca bu duy\u011fular da\u011f\u0131l\u0131b getdi. Yerini mehriban hissl\u0259r\u0259 verdi. Salman Qo\u015fatxan\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 havadar etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 tez-tez ona bax\u0131r, h\u0259r s\u00f6z\u00fcn\u0259 onu \u015fahid \u00e7\u0259kirdi. Lakin s\u00f6z\u00fcn\u00fc qurtarmam\u0131\u015f Qo\u015fatxan onu m\u0259yus etdi:\n\t- Erm\u0259nil\u0259rd\u0259 yax\u015f\u0131 bir m\u0259s\u0259l var, deyir ki, koxan\u0131n \u015fahidi gizir olar. Ay yolda\u015f m\u00fchasib, m\u0259n gizir deyil\u0259m, m\u0259ni \u00f6z\u00fcn\u0259 \u015fahid \u00e7\u0259km\u0259. Get \u015fahidliy\u0259 ba\u015fqas\u0131n\u0131 tap. M\u0259ni \u015fahid \u00e7\u0259ks\u0259n dey\u0259r\u0259m ki, ham\u0131 t\u0259qsir sizd\u0259dir. T\u0259l\u0259b etmirsiniz, i\u015fin dal\u0131na m\u00f6hk\u0259m d\u00fc\u015fm\u00fcrs\u00fcn\u00fcz, ax\u0131r\u0131 da bel\u0259 olur. El\u0259 g\u00fcman edirsiniz ki, ferma i\u015f\u00e7isinin, \u00e7oban\u0131n, nax\u0131r\u00e7\u0131n\u0131n can\u0131 yoxdur, \u00fcr\u0259yi yoxdur. Soyuqda o, quru yerd\u0259 d\u0259 yatar, soyuqd\u0259ym\u0259y\u0259 d\u0259 d\u00f6z\u0259r, kinosuz, tama\u015fas\u0131z da ke\u00e7in\u0259r, m\u0259kt\u0259b-kitab da laz\u0131m deyil.\n\tSalman s\u0259sini ucaltmadan, guya do\u011frudan da can\u0131yanar s\u0259sl\u0259 dedi:\n\t- El\u0259 m\u0259n d\u0259 onu deyir\u0259m, yolda\u015f Qo\u015fatxan. M\u0259nim dediyim odur ki, ferma m\u00fcdiri d\u0259 g\u0259r\u0259k idar\u0259nin yaxas\u0131n\u0131 tutanda, ist\u0259diyini almay\u0131nca \u0259l \u00e7\u0259km\u0259sin.\n\t- A ki\u015fi, and olsun inand\u0131\u011f\u0131m\u0131za, ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 gedib g\u0259lmi\u015f\u0259m. Bax, bu m\u00fchasibin, o kolxoz s\u0259dri R\u00fcst\u0259m ki\u015finin yaxas\u0131ndan yap\u0131\u015fm\u0131\u015fam, bir \u015fey \u00e7\u0131xmay\u0131b. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi...\n\tBay\u0131rda k\u0259h\u0259r ki\u015fn\u0259yib aya\u011f\u0131n\u0131 yer\u0259 d\u00f6yd\u00fc. Salman K\u0259r\u0259min cavab\u0131na qulaq asmay\u0131b aya\u011fa durdu, \u00e7\u00f6l\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131. Ala\u00e7\u0131\u011fa ani bir s\u00fckut \u00e7\u00f6kd\u00fc. Maya K\u0259r\u0259min yap\u0131nc\u0131s\u0131n\u0131 hu\u015fa ged\u0259n x\u0259st\u0259nin \u00fcst\u00fcn\u0259 atd\u0131. Qo\u015fatxan bir inild\u0259y\u0259n x\u0259st\u0259y\u0259, bir d\u0259 K\u0259r\u0259m\u0259 bax\u0131b t\u0259n\u0259 il\u0259 ba\u015f\u0131n\u0131 bulad\u0131. K\u0259r\u0259m \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011frultma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131.\n\t- N\u0259 deyirik, ham\u0131s\u0131 qal\u0131r havada. Bilir\u0259m, u\u015faqlar\u0131n d\u0259rsi c\u0259h\u0259td\u0259n d\u0259 bizi danlayacaqsan. \u0130nan\u0131n ki, m\u0259kt\u0259b s\u00f6hb\u0259tini d\u0259 etmi\u015f\u0259m, demi\u015f\u0259m ki, ay ki\u015fi, \u0259lifbey oxumal\u0131 on be\u015f u\u015fa\u011f\u0131m\u0131z var, bir-iki  araba ver, k\u00f6m\u0259k el\u0259 qam\u0131\u015fdan-zaddan da\u015f\u0131y\u0131m, bir dam qay\u0131r\u0131m, \u00fcst\u00fcn\u00fc \u00f6rt\u00fcm, u\u015faqlar oturub \u0259lifbey vursun. Deyib get, g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259m, ha g\u00f6zl\u0259yir\u0259m, g\u00f6nd\u0259r\u0259c\u0259k.\n\tD\u0259v\u0259d\u0259n b\u00f6y\u00fck fil var, r\u00fcst\u0259m ki\u015fid\u0259n b\u00f6y\u00fck raykom var, x\u0259b\u0259r vers\u0259ydin R\u00fcst\u0259m ki\u015fini m\u0259cbur ed\u0259rdil\u0259r.\n\tAx\u0131r\u0131nc\u0131 s\u00f6z Qo\u015fatxan\u0131n a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131xmam\u0131\u015f R\u00fcst\u0259m ki\u015fi v\u0259 dal\u0131nca Salman ala\u00e7\u0131\u011fa girdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn ad\u0131n\u0131n \u00e7\u0259kildiyini soru\u015fan, meydan oxuyucu bir n\u0259z\u0259rl\u0259 Qo\u015fatxana baxd\u0131. Qo\u015fatxan onun sual v\u0259 t\u0259hdid dolu bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fcr kimi etinas\u0131zl\u0131qla \u00e7ay\u0131n\u0131 i\u00e7m\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.   \n\n\tSalman, k\u0259h\u0259rin ki\u015fn\u0259yib ayaqlar\u0131n\u0131 yer\u0259 d\u00f6ym\u0259sind\u0259n bilmi\u015fdi ki, R\u00fcst\u0259m ki\u015finin boz at\u0131 fermaya yax\u0131nla\u015fmaqdad\u0131r. K\u0259h\u0259r ancaq boz at\u0131n iyini duyanda bel\u0259 ki\u015fn\u0259r v\u0259 \u0259ll\u0259ri il\u0259 yeri e\u015f\u0259rdi.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin fermaya g\u0259lm\u0259si Salman \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z idi. Onu c\u00fcrb\u0259c\u00fcr fikirl\u0259r\u0259 sald\u0131. Gec\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi Salmangild\u0259 oturaraq, s\u0131\u011fallan\u0131b \u0259tirl\u0259nmi\u015f Naznaz\u0131n a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 t\u0259miz s\u0259liq\u0259li s\u00fcfr\u0259 ba\u015f\u0131nda tur\u015fulu k\u0259l\u0259mdolamas\u0131n\u0131 yeyib, m\u0259xm\u0259ri \u00e7ay i\u00e7\u0259rk\u0259n Salmana tap\u015f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131 ki, \u201csabah fermaya get, oradan qula\u011f\u0131ma yax\u015f\u0131 x\u0259b\u0259rl\u0259r g\u0259lmir, deyirl\u0259r ki, ferma m\u00fcdiri altdan-altdan h\u0259ft\u0259d\u0259 be\u015f-on qoyun akt el\u0259yib \u00f6t\u00fcr\u00fcr i\u00e7\u0259ri. Bir d\u0259ft\u0259r-kitablar\u0131na g\u00f6z yetir, \u00e7obanlarla s\u00f6hb\u0259t el\u0259, t\u0259kb\u0259t\u0259klikd\u0259 dan\u0131\u015f, g\u00f6r n\u0259 deyirl\u0259r. Ax\u0131, od olmayan yerd\u0259n t\u00fcst\u00fc \u00e7\u0131xmaz\u201d. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi onu da bildirmi\u015fdi ki, \u00f6z\u00fc rayona ged\u0259c\u0259k, h\u0259m t\u0259s\u0259rr\u00fcfat planlar\u0131nda q\u0259rarla\u015fd\u0131rd\u0131qlar\u0131 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri raz\u0131la\u015fd\u0131racaq, h\u0259m d\u0259 n\u0259 c\u00fcr olsa Salman\u0131 s\u0259dr m\u00fcavini etm\u0259k haqq\u0131nda raykomun raz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 al\u0131b qay\u0131dacaqd\u0131r.\n\t- M\u00fchasibliyind\u0259n bir xeyir g\u00f6rm\u0259dik, g\u00f6r\u0259k m\u00fcavinliyin nec\u0259 olacaq, - dey\u0259 qar\u015f\u0131da oturub qulluq ed\u0259n Naznaza g\u00f6z vurub zarafatla s\u00f6z\u00fcn\u00fc bitirdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bu s\u00f6z\u00fc m\u0259hz zarafat xatirin\u0259, Salman\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 yax\u0131n v\u0259 inan\u0131lm\u0131\u015f adam bil\u0259r\u0259k he\u00e7 bir m\u0259qs\u0259d g\u00fcdm\u0259d\u0259n dedi. Salman is\u0259 bu s\u00f6zd\u0259 ba\u015fqa m\u0259na, gizli m\u0259qs\u0259d oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb barma\u011f\u0131n\u0131 di\u015fl\u0259di. \u201cAy dadbidad, g\u00f6r s\u0259drin k\u00f6nl\u00fcnd\u0259n n\u0259l\u0259r ke\u00e7ir, m\u0259n axmaq da g\u00f6z\u00fcm\u00fc d\u00f6y\u00fcb durmu\u015fam\u201d deyib d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc.\n\t- N\u0259 qullu\u011fun olsa haz\u0131ram, yolda\u015f s\u0259dr, ba\u015f\u0131m\u0131 da ist\u0259s\u0259n qurband\u0131 s\u0259n\u0259, s\u0259nd\u0259n suvay bizim kimimiz var.\n\tNaznaz zo\u011fal m\u00fcr\u0259bb\u0259sini balaca g\u00fcll\u00fc n\u0259lb\u0259kiy\u0259 t\u00f6k\u0259r\u0259k R\u00fcst\u0259m ki\u015finin qaba\u011f\u0131na qoyark\u0259n \u0259tli-canl\u0131 b\u0259d\u0259nini titr\u0259dib t\u0259sdiq etdi:\n\t- Ay R\u00fcst\u0259m, qa\u011fam\u0131n dilinin-a\u011fz\u0131n\u0131n \u0259zb\u0259ri s\u0259ns\u0259n. Oturur \u2013 s\u0259nd\u0259n dan\u0131\u015f\u0131r, durur -  s\u0259nd\u0259n dan\u0131\u015f\u0131r, R\u00fcst\u0259m \u0259misiz bir g\u00fcn\u00fcm olmas\u0131n deyir. Atam\u0131zd\u0131r, ham\u0131m\u0131z\u0131n b\u00f6y\u00fcy\u00fcm\u00fczd\u00fcr. Amma m\u0259n bir \u015feyl\u0259 raz\u0131 ola bilmir\u0259m.\n\tM\u00fcr\u0259bb\u0259d\u0259n bir qa\u015f\u0131q a\u011fz\u0131na qoyaraq, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi  maraqla soru\u015fdu:\n\t- N\u0259d\u0259n raz\u0131 deyils\u0259n, ay Naznaz xan\u0131m?\n\t- Ondan raz\u0131 deyil\u0259m ki, s\u0259ni qoca yerin\u0259 qoyurlar, bunlar\u0131n ad\u0131 cavand\u0131r, amma \u00f6zl\u0259ri kif iyi verirl\u0259r. S\u0259n\u0259 \u0259mimiz, atam\u0131z dem\u0259kl\u0259ri g\u00fclm\u0259lidir, vallah, s\u0259n onlardan cavan g\u00f6r\u00fcn\u00fcrs\u0259n. Boyun ma\u015fallah \u00e7inar kimi, qollar\u0131n p\u0259hl\u0259van qolu, d\u00f6\u015f\u00fcn\u00fc vers\u0259n qaba\u011fa da\u011f u\u00e7ar. S\u0259nin n\u0259yin oldu \u0259mi, ya ata.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi hiss etm\u0259d\u0259n, Naznaz\u0131n t\u0259rifi can\u0131na yay\u0131ld\u0131qca do\u011frudan da \u00f6z\u00fcn\u00fc bir g\u0259nc q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fc, q\u00fcvv\u0259tli v\u0259 yenilm\u0259z say\u0131rd\u0131:\n\t- Yox, ay Naznaz, nec\u0259 olsa sa\u00e7lar\u0131m \u00e7allay\u0131b, qocalm\u0131\u015fam, d\u00f6vran bunlar\u0131nd\u0131r.\n\t- M\u0259n ki, s\u0259ni y\u00fcz bel\u0259 cavanlara d\u0259yi\u015fm\u0259r\u0259m, n\u0259r kimi durub-oturu\u015fun var, adam\u0131n \u00fcr\u0259yi titr\u0259yir, s\u0259n qap\u0131dan gir\u0259nd\u0259 bax\u0131ram, el\u0259 bilir\u0259m ki, ta\u011f\u0131n alt\u0131nda t\u0259z\u0259 xiyar g\u00f6r\u00fcr\u0259m.\n\t\u201cXiyar\u201d s\u00f6z\u00fc R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 xo\u015f g\u0259lm\u0259di. Qa\u015fqaba\u011f\u0131n\u0131 tur\u015fudub d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc: \u201cD\u0259d\u0259l\u0259r yax\u015f\u0131 deyib ki, \u00f6z\u00fcn\u00fc cavan yerin\u0259 qoyan qocada ab\u0131r qalmaz. Dey\u0259s\u0259n bu s\u0131\u011fallanm\u0131\u015f xan\u0131ma bax\u0131b a\u011fz\u0131m\u0131n suyunu ax\u0131tma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fam, ax\u0131. Yer\u0259 girs\u0259n, ay R\u00fcst\u0259n, s\u0259kin\u0259 kimi arvad evd\u0259 oturub, s\u0259nin d\u0259 g\u00f6z\u00fcn ona-buna bax\u0131r\u201d. R\u00fcst\u0259m ki\u015finin ciddil\u0259\u015fdiyini g\u00f6r\u0259n salman Naznaza g\u00f6z vurdu, q\u0131z \u00f6z\u00fcn\u00fc y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131rd\u0131. Bundan sonra ancaq i\u015f \u0259traf\u0131nda dan\u0131\u015fd\u0131lar. \n\tGec\u0259d\u0259n xeyli ke\u00e7mi\u015f, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi durub ged\u0259nd\u0259 qaranl\u0131q h\u0259y\u0259td\u0259 Naznaz v\u0259 Salman onu \u00f6t\u00fcrd\u00fc. H\u0259r ikisi ona h\u00f6rm\u0259t g\u00f6st\u0259rir, h\u0259tta naznaz \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00e7ox sad\u0259, t\u0259miz v\u0259 h\u0259yal\u0131 bir q\u0131z kimi apararaq R\u00fcst\u0259m\u0259 \u0259vv\u0259lki kimi xo\u015f t\u0259sir ba\u011f\u0131\u015flay\u0131rd\u0131.\n\t- S\u0259h\u0259r tezd\u0259n fermaya getm\u0259k yad\u0131ndan \u00e7\u0131xmas\u0131n, ax\u015fam qay\u0131darsan, m\u0259n d\u0259 rayondan d\u00f6n\u0259r\u0259m, g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259rik, - dey\u0259 r\u00fcst\u0259m ki\u015fi Salmana tap\u015f\u0131rd\u0131.\n\tSalman: Ba\u015f \u00fcst\u0259! \u2013 deyib onu h\u0259y\u0259tl\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6t\u00fcrd\u00fc, geri qay\u0131td\u0131, sevincd\u0259n gec\u0259yar\u0131s\u0131na kimi yata bilm\u0259yib qar\u015f\u0131s\u0131nda a\u00e7\u0131lan uolu nec\u0259 ke\u00e7m\u0259k haqq\u0131nda planlar c\u0131zd\u0131. Yaln\u0131z s\u0259h\u0259r\u0259 yax\u0131n yuxuya getdiyind\u0259n tezd\u0259n ay\u0131la bilm\u0259di. Sonra da Mayaya ba\u015f\u0131 qar\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ferma m\u00fcdiri haqq\u0131nda h\u0259l\u0259 ki, he\u00e7 bir m\u0259lumat toplamam\u0131\u015fd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015finin g\u00f6zl\u0259nilm\u0259d\u0259n fermaya g\u0259lm\u0259si il\u0259 Salman\u0131 t\u0259la\u015fa salan birinci s\u0259b\u0259b bu idi. \u0130kinci s\u0259b\u0259b d\u0259 Maya idi. Salman, Mayan\u0131 at\u0131n t\u0259rkin\u0259 al\u0131b \u00e7\u00f6l\u00fcn d\u00fcz\u00fcnd\u0259 o t\u0259r\u0259f-bu t\u0259r\u0259f\u0259 s\u0259yirtm\u0259kl\u0259 nec\u0259 ehtiyats\u0131zl\u0131q g\u00f6st\u0259rdiyini yaln\u0131z indi, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 hiss edib duymu\u015fdu. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi cavan, g\u00f6z\u0259l g\u0259lininin lap qarda\u015f\u0131 o\u011flu il\u0259 d\u0259 ata minib d\u0259r\u0259-t\u0259p\u0259y\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 yol verm\u0259zdi. Bunu e\u015fits\u0259 yaxas\u0131ndan tutub: \u201cay binamus, adam da pirin\u0259 \u015f\u0131llaq atar, m\u0259nim g\u0259linim\u0259 k\u0259c bax\u0131rsan? Dola\u015fma\u011fa adam tapmad\u0131n!\u201d dey\u0259 silk\u0259l\u0259y\u0259c\u0259k, lap yax\u015f\u0131 ayaqda g\u00f6z\u00fcn\u00fcn i\u00e7in\u0259 t\u00fcp\u00fcr\u00fcb buraxacaqd\u0131. Pis ayaqda is\u0259 t\u0259piyinin alt\u0131na sal\u0131b k\u00fcrd s\u00fcm\u00fck o\u011furlam\u0131\u015f k\u00f6p\u0259yi \u0259zi\u015fdir\u0259n kimi \u0259zi\u015fdir\u0259c\u0259kdi. H\u0259r iki halda Salman\u0131n \u015f\u00f6hr\u0259t v\u0259 m\u0259ns\u0259b yolu bird\u0259f\u0259lik ba\u011flanm\u0131\u015f olacaqd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi onu n\u0259inki m\u00fcavinlikd\u0259, he\u00e7 m\u00fchasiblikd\u0259 d\u0259 saxlamayacaqd\u0131. Bu qorxulu fikirl\u0259r ild\u0131r\u0131m s\u00fcr\u0259til\u0259 ba\u015f\u0131na dolanda Salman\u0131n beyni eyni s\u00fcr\u0259tl\u0259 d\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu axtard\u0131. Axtard\u0131 v\u0259 tapd\u0131. Tapan kimi d\u0259 ala\u00e7\u0131qdan \u00e7\u00f6l\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131 v\u0259 a\u011f\u0131llara yax\u0131nla\u015fan R\u00fcst\u0259m ki\u015finin qaba\u011f\u0131na getdi.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi at\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 \u00e7ox \u015fax oturmu\u015fdu v\u0259 olduqca c\u00fcss\u0259li g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Boz at n\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259li olsa da, R\u00fcst\u0259m ki\u015finin alt\u0131nda be\u015fc\u0259 d\u0259qiq\u0259 sonra yum\u015fal\u0131b muma d\u00f6n\u0259r\u0259k ram olur, cilovu \u00e7\u0259kil\u0259n s\u0259mt\u0259 gedirdi. Bu d\u0259f\u0259, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi \u00e7ox s\u00fcr\u0259tl\u0259 g\u0259lmi\u015fdi. \u00c7\u00fcnki at\u0131n dp\u015f\u00fcnd\u0259n b\u0131\u011f \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi a\u011f\u0131l\u0131n qaba\u011f\u0131na \u00e7\u0131xan kimi Salman cumub at\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 tutdu, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi yer\u0259 s\u0131\u00e7ray\u0131b cilovu ona verdi, n\u0259 is\u0259 soru\u015fmaq ist\u0259dikd\u0259 salman ou qabaqlad\u0131:\n\t- Yolda\u015f s\u0259dr, n\u0259 \u0259c\u0259b ma\u015f\u0131nla g\u0259lm\u0259mis\u0259n?    \t \n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin kefi saz idi, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, rayonda i\u015fi d\u00fcz g\u0259tirmi\u015fdi.\n\t- \u018f-\u0259! N\u0259 y\u00f6nd\u0259msiz s\u00f6z soru\u015fursan: bu pal\u00e7\u0131\u011fa ma\u015f\u0131n salmaq olar? M\u00fcavinliy\u0259 bel\u0259 ba\u015flasan, vay hal\u0131m\u0131za. T\u0259brik edir\u0259m! \n\tSalman\u0131n g\u00f6z\u00fc i\u015f\u0131qland\u0131, az qald\u0131 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u0259lind\u0259n \u00f6ps\u00fcn:\n\t- Unutmaram bu yax\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ol\u0259n g\u00fcn\u0259c\u0259n.\n\t- Amma zorla raykomu raz\u0259 sald\u0131q. \u0130spolkom g\u0259lib \u00e7\u0131xmasayd\u0131, ba\u015f tutan deyildi. \n\tSanki Salman\u0131n dilinin \u00fcst\u00fcn\u0259 q\u0259nd qoydular, a\u011fz\u0131 suland\u0131:\n\t- K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f!.. Hall\u0131 o\u011fland\u0131r!..\n\t- H\u0259, katib\u0259 dedi ki, \u015eirzad m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 m\u0259n g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getdim, burada da s\u0259n ged\u0259c\u0259ks\u0259n, v\u0259ssalam.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi n\u0259 is\u0259 xat\u0131rlam\u0131\u015f kimi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc, qa\u015flar\u0131n\u0131 \u00e7at\u0131b \u0259lav\u0259 etdi:\n\t- Bura bax, bu ba\u015fdan x\u0259b\u0259rdar edir\u0259m ha, s\u0259nin o K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015find\u0259n \u00e7ox da xo\u015fum g\u0259lmir. \u00d6z\u00fcn\u00fc g\u00fcd\u0259n adama ox\u015fay\u0131r. Qaba\u011f\u0131nda ya\u011f kimi \u0259riyib \u0259lalt\u0131ndan yedirtmi\u015f olsan, \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc g\u0259tir g\u00f6z\u00fcn\u0259. \u00d6z \u0259liml\u0259 bo\u011faz\u0131n\u0131 armud sapla\u011f\u0131 kimi \u00fcz\u0259r\u0259m. \n\tBu x\u0259b\u0259rdarl\u0131q Salman\u0131n \u00fcr\u0259yin\u0259 qorxu sald\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fini b\u00fct\u00fcn \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259rd\u0259n qurtarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn tez-t\u0259l\u0259sik dedi:\n\t- M\u0259nd\u0259n arxay\u0131n ol, R\u00fcst\u0259m day\u0131, K\u0259l\u0259nt\u0259r olmas\u0131n, lap d\u0259d\u0259di olsun, s\u0259n duran yerd\u0259 m\u0259nd\u0259n bir yumurta da qoparda bilm\u0259z. \n\t- Yax\u015f\u0131 yad\u0131nda saxla, bir s\u00f6zd\u00fcr deyir\u0259m, s\u0259ni adam bilib etibar el\u0259mi\u015f\u0259m. \u00d6z\u00fcm\u0259 yax\u0131n saym\u0131\u015fam. Qara\u015f nec\u0259, s\u0259n d\u0259 el\u0259. Ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fcn n\u0259 dedim?\n\t- Sa\u011f olun, allah h\u0259mi\u015f\u0259 sizin kimi dostlar\u0131n can\u0131n\u0131 sa\u011f el\u0259sin ki, biz d\u0259 say\u0259nizd\u0259 bir tik\u0259 \u00e7\u00f6r\u0259k yey\u0259k.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi el\u0259 indid\u0259n m\u00fcavini ita\u0259td\u0259 saxlama\u011f\u0131 q\u0259rara ald\u0131. \u201c\u0130nsana etibar yoxdur! \u2013 deyib d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. \u2013 G\u00f6r\u00fcrs\u0259n \u0259li a\u015fa\u011f\u0131 olanda quzu kimidir. Bir balaca ki, aya\u011f\u0131 yer tutdu, k\u00f6nl\u00fcnd\u0259n a\u011fal\u0131q ke\u00e7ir. El\u0259 ki, stolun dal\u0131nda yerini m\u00f6hk\u0259ml\u0259tdi, ba\u015f\u0131na be\u015f-alt\u0131 adam y\u0131\u011fd\u0131, yuxar\u0131da K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f kimi bir papaq el\u0259y\u0259n g\u00f6rd\u00fc, birinci el\u0259 \u00f6z m\u00fcavinim, bu Yast\u0131 Salman, m\u0259ni burunlayacaq, \u00e7al\u0131\u015facaq it\u0259l\u0259yib sals\u0131n a\u015fa\u011f\u0131, d\u0131rma\u015fs\u0131n yerim\u0259\u201d. Bu fikirl\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi Salman\u0131n h\u0259r bir s\u0259hvini d\u00fcz\u0259ltm\u0259y\u0259 ixtiyar\u0131 oldu\u011funu v\u0259 bu ixtiyar\u0131 \u0259ld\u0259n verm\u0259y\u0259c\u0259yini el\u0259 bu ba\u015fdan ona hiss etdirm\u0259k ist\u0259di:\n\t- \u018f-\u0259, ay m\u00fcavin, allah n\u0259dir? Allaha da inan\u0131rsan?   \n\tSalman \u00e7a\u015f\u0131b qald\u0131, bilm\u0259di nec\u0259 cavab vers\u0259 s\u0259drin xo\u015funa g\u0259l\u0259c\u0259k; dili dola\u015fa-dola\u015fa k\u0259k\u0259l\u0259di:\n\t- Evd\u0259 inan\u0131ram, idar\u0259d\u0259 yox, yolda\u015f s\u0259dr.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi g\u00fcld\u00fc:\n\t- \u018f-\u0259, olmaz, \u0259-\u0259-\u0259... S\u0259n\u0259 n\u0259 evd\u0259 inanmaq olar, n\u0259 d\u0259 idar\u0259d\u0259. Bu g\u00fcnd\u0259n s\u0259n v\u0259zif\u0259 sahibis\u0259n, stol dal\u0131na ke\u00e7irs\u0259n. Sovet stolu il\u0259 o d\u0259d\u0259-babadan qalma allah\u0131nk\u0131 tutmaz. \n\t- Ba\u015f \u00fcst\u0259, yolda\u015f s\u0259dr, bundan bel\u0259, evd\u0259 d\u0259 inanmaram.\n\t- At\u0131 orada bir yer\u0259 ba\u011fla, b\u0259ri g\u0259l g\u00f6r\u00fcm, bu q\u0131r\u0131lm\u0131\u015flar hardad\u0131r, niy\u0259 qaba\u011fa \u00e7\u0131xan yoxdur?\n\tSalman tez at\u0131 a\u011f\u0131l\u0131n yan\u0131nda ba\u011flad\u0131, qaba\u011f\u0131na ot t\u00f6k\u00fcb d\u00f6nd\u00fc:\n\t- Evd\u0259dirl\u0259r, yaman t\u00fcnl\u00fckd\u00fcr. Rayondan da g\u0259l\u0259n var.\n\tBu s\u00f6z\u00fc e\u015fid\u0259n kimi R\u00fcst\u0259m ki\u015fi yerind\u0259 dayand\u0131. Olmuya ferman\u0131n s\u00f6hb\u0259ti rayona da gedib \u00e7\u0131x\u0131b, yoxlama g\u0259lib?\n\t- G\u0259l\u0259n kimdir, \u0259-\u0259? \n\t- O maarif m\u00fcdiridir, o iddias\u0131 yer\u0259-g\u00f6y\u0259 s\u0131\u011fmayan Qo\u015fatxan...\n\tQo\u015fatxan ad\u0131 qula\u011f\u0131na d\u0259y\u0259nd\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin  qan\u0131 qarald\u0131:\n\t- Daha g\u00f6nd\u0259rm\u0259y\u0259 adam tapmad\u0131lar. Bu demaqoqu yollad\u0131lar \u00fcst\u00fcm\u00fcz\u0259.\n\tSalman r\u00fcst\u0259min fikrini daraldan m\u0259s\u0259l\u0259ni anlay\u0131b onu t\u0259skin etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131:\n\t- Yox, dey\u0259s\u0259n el\u0259 i\u015f deyil. \u0130st\u0259yir, ferma u\u015faqlar\u0131n\u0131 oxutsun. Maya bac\u0131 da onunla g\u0259lib.\n\tBird\u0259n fikrin\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bu s\u00f6z Salmanda b\u00f6y\u00fck bir y\u00fcng\u00fcll\u00fck yaratd\u0131, lakin R\u00fcst\u0259mi fikr\u0259 sald\u0131:\n\t- \u018f-\u0259, n\u0259 Maya bac\u0131, \u0259-\u0259? Yen\u0259 n\u0259 z\u0259vz\u0259k-z\u0259vz\u0259k dan\u0131\u015f\u0131rsan?\n\tSalman, R\u00fct\u0259m ki\u015finin \u015f\u00fcbh\u0259y\u0259 sal\u0131b i\u015fi d\u0259rinl\u0259tm\u0259yin \u00f6z\u00fcn\u0259 z\u0259r\u0259r ver\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb dedi:\n\t- Bir el\u0259 \u015fey deyil, su idar\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131xanda rast g\u0259libl\u0259r, Maya bac\u0131 da arxlarla tan\u0131\u015f olurdu. \u00c7oban K\u0259r\u0259min d\u0259 arvad\u0131 lap \u00f6l\u00fcm yata\u011f\u0131ndad\u0131r. Ferma m\u00fcdiri d\u0259 i\u00e7\u0259rid\u0259dir.\n\t- Bir \u015fey \u00f6yr\u0259n\u0259 bilmis\u0259nmi?\n\tSalman \u201cyox\u201d dem\u0259kd\u0259n qorxdu:\n\t- S\u00f6z el\u0259 siz dey\u0259ndir, od olmayan yerd\u0259n t\u00fcst\u00fc \u00e7\u0131xmaz. \u0130\u015f\u00e7il\u0259r aras\u0131nda yaman p\u0131\u00e7-p\u0131\u00e7 var. Dey\u0259s\u0259n ferma m\u00fcdiri \u0259li\u0259yridir.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin n\u0259yi olsa \u0259yriliyi yox idi. \u00c7\u00f6r\u0259yini d\u00fcz yey\u0259n adam idi. Ba\u015fqas\u0131n\u0131n mal\u0131na v\u0259 xalq \u0259mlak\u0131na \u0259yri baxan adamlar\u0131 didib par\u00e7alama\u011fa haz\u0131r idi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 q\u0131z\u011f\u0131n bir q\u0259z\u0259bl\u0259:\n\t- M\u0259n onun \u0259lini el\u0259 k\u0259sim ki, qiyam\u0259t\u0259 kimi ufultusu can\u0131ndan \u00e7\u0131xmas\u0131n, - deyib \u015fikar \u00fcst\u00fcn\u0259 cuman q\u0131r\u011f\u0131 kimi alac\u0131\u011fa yolland\u0131. Lakin i\u00e7\u0259ri gir\u0259nd\u0259 Qo\u015fatxan\u0131n a\u011fz\u0131nda \u00f6z ad\u0131n\u0131 e\u015fidib durdu, bunu b\u0259dxahl\u0131q bil\u0259r\u0259k bir anl\u0131\u011fa ferma m\u00fcdirini yan\u0131ndan \u00e7\u0131xartd\u0131 v\u0259 ac\u0131ql\u0131 g\u00f6zl\u0259rini Qo\u015fatxana dikdi. Onun saymazyana \u00e7ay i\u00e7diyini g\u00f6rd\u00fckd\u0259 trubkas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xard\u0131b t\u00fct\u00fcnl\u0259 dolduraraq, \u00fcmumun g\u0259rgin diqq\u0259ti v\u0259 sakitlik i\u00e7ind\u0259 kibrit \u00e7\u0259kib yand\u0131rd\u0131, maarif m\u00fcdiri il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 oturub t\u00fcst\u00fcl\u0259di. N\u0259 is\u0259 dem\u0259k ist\u0259y\u0259nd\u0259 x\u0259st\u0259 zar\u0131d\u0131, n\u0259nnid\u0259 bu d\u0259f\u0259 P\u0259ri a\u011flama\u011fa ba\u015flad\u0131. Qarag\u00f6z R\u00fcst\u0259m\u0259 \u00e7ay g\u0259tirib, \u0259mziyi g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k qa\u00e7\u0131b k\u00f6rp\u0259nin a\u011fz\u0131na sald\u0131, lakin k\u00f6rp\u0259 ovunmaq ist\u0259m\u0259y\u0259r\u0259k getdikc\u0259 ucadan a\u011flayanda R\u00fcst\u0259m ki\u015fi aya\u011fa durdu:\n\t- Oturma\u011fa yer tapmad\u0131n\u0131z, durun, \u00e7\u00f6l\u0259, s\u00f6z\u00fcm var, - deyib c\u0259ld qalxaraq ala\u00e7\u0131qdan \u00e7\u0131xd\u0131. Mayadan ba\u015fqa ham\u0131s\u0131 onun dal\u0131nca ala\u00e7\u0131\u011f\u0131 t\u0259rk etdi. Maya ayaq saxlay\u0131b ay\u0131lm\u0131\u015f x\u0259st\u0259y\u0259 t\u0259s\u0259lli verdi:\n\t- Qorxma, bac\u0131, bu g\u00fcn s\u0259n\u0259 dava-d\u0259rman g\u00f6nd\u0259r\u0259rik. S\u0259ni sa\u011faldar\u0131q, - dedi v\u0259 \u00fcst\u00fcn\u00fc basd\u0131r\u0131b ondan ayr\u0131ld\u0131, birba\u015f R\u00fcst\u0259m ki\u015finin yan\u0131na g\u0259ldi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi h\u0259l\u0259 q\u0259z\u0259bini bo\u011fub s\u00f6z\u00fc haradan ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131 bilm\u0259diyind\u0259n, trubkas\u0131n\u0131 s\u00fcm\u00fcr\u00fcb a\u011f\u0131la t\u0259r\u0259f yeriyirdi. Maya ona yax\u0131nla\u015f\u0131b q\u0259d\u0259m-q\u0259d\u0259m\u0259 yeridi:\n\t- R\u00fcst\u0259m \u0259mi, - dedi, - arvad b\u0259rk x\u0259st\u0259dir, h\u0259kim g\u0259tirm\u0259k laz\u0131md\u0131r.\n\t- Ax\u015fam k\u0259ndd\u0259n z\u0259ng ed\u0259r\u0259m, sabah rayondan h\u0259kim g\u0259l\u0259r, - dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi da\u011f\u0131n\u0131q fikirl\u0259 cavab verdi.\n\t- Yox, sabah n\u0259dir? He\u00e7 bir saat da gecikdirm\u0259k olmaz, t\u0259cili yard\u0131m laz\u0131md\u0131r, b\u0259lk\u0259 d\u0259 s\u0259t\u0259lc\u0259mdir.\n\t- Yax\u015f\u0131, indi m\u0259n bu \u00e7\u00f6l\u00fcn d\u00fcz\u00fcnd\u0259 h\u0259kim haradan tap\u0131m, yerd\u0259n \u00e7\u0131xara bilm\u0259r\u0259m ki? K\u0259nd\u0259 qay\u0131danda z\u0259ng ed\u0259r\u0259m, - Mayan\u0131n kifay\u0259tl\u0259nm\u0259yib n\u0259s\u0259 dem\u0259k ist\u0259diyini g\u00f6rd\u00fckd\u0259 \u0259lav\u0259 etdi, - qorxma, he\u00e7 \u015fey olmaz, fikrin \u015f\u0259h\u0259rlil\u0259r\u0259 getm\u0259sin, bunlar\u0131n can\u0131 b\u0259rkdir.\n\t\u018flac\u0131 k\u0259silmi\u015f Maya dolmu\u015f halda:\n\t- At verin, \u00f6z\u00fcm h\u0259kim dal\u0131nca ged\u0259c\u0259y\u0259m! \u2013 dedikd\u0259 arxadan Qo\u015fatxan\u0131n s\u0259sini e\u015fitdi:\n\t- Narahat olmay\u0131n, yolda\u015f m\u00fch\u0259ndis. Uzaq ba\u015f\u0131 bir saat sonra h\u0259kim d\u0259, dava-d\u0259rman da burada olar.\n\tQo\u015fatxan bu s\u00f6z\u00fc deyib dala d\u00f6nd\u00fc v\u0259 \u00fcst\u00fc brezentli \u201cQaz-69\u201d ma\u015f\u0131n\u0131na yax\u0131nla\u015fd\u0131, \u015fofer\u0259 m\u00fcraci\u0259t etdi:\n\t- Bu saat, rayona s\u00fcr, ev\u0259 get! M\u0259l\u0259k\u0259 de ki, durmay\u0131b g\u0259lsin, a\u011f\u0131r x\u0259st\u0259 var. \u00d6z\u00fc il\u0259 n\u0259 laz\u0131msa g\u00f6t\u00fcrs\u00fcn. Burada he\u00e7 \u015fey yoxdur. Ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fcnm\u00fc? Dey\u0259rs\u0259n ki, x\u0259st\u0259nin hal\u0131 a\u011f\u0131rd\u0131r, burada da he\u00e7 \u015fey yoxdur.\n\t\u015eofer \u201cba\u015f \u00fcst\u0259\u201d deyib ma\u015f\u0131n\u0131n\u0131 i\u015f\u0259 salanda Qo\u015fatxan bir d\u0259 ona t\u0259r\u0259f \u0259yildi.\n\t- Degin\u0259n, burada onu g\u00f6zl\u0259yir\u0259m. U\u015faqlar\u0131 qon\u015fuya tap\u015f\u0131rs\u0131n. B\u0259lk\u0259 gec\u0259ni qay\u0131da bilm\u0259dik. Tez get, \u00f6z\u00fcn d\u0259 ehtiyatla s\u00fcr, g\u00f6zl\u0259 pal\u00e7\u0131\u011fa bat\u0131b yolda qalmayasan.\n\t\u015eofer ma\u015f\u0131n\u0131 i\u015f\u0259 salanda motorun qurultusu top g\u00fcll\u0259si kimi R\u00fcst\u0259min ba\u015f\u0131nda partlad\u0131.\n\tMa\u015f\u0131n yataqdan uzaqla\u015fd\u0131. Maarif m\u00fcdiri bu t\u0259r\u0259f\u0259 d\u00f6n\u0259nd\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi onun \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259ld \u00e7evrilib quzular m\u0259l\u0259\u015f\u0259n a\u011f\u0131la sar\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259t etdi. \u00c7oban K\u0259r\u0259m, Salman v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 da o t\u0259r\u0259f\u0259 yeridil\u0259r. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi a\u011f\u0131l\u0131n yan\u0131nda durub diqq\u0259tl\u0259 h\u0259r t\u0259r\u0259f\u0259 g\u00f6z yetirdi, quzular\u0131n yeri bir az pal\u00e7\u0131q idi, xo\u015funa g\u0259lm\u0259s\u0259 d\u0259, bir s\u00f6z dem\u0259di. Aya\u011f\u0131n\u0131 qald\u0131r\u0131b qam\u0131\u015f \u00e7\u0259p\u0259ri adlayaraq, quzular\u0131n yan\u0131na ke\u00e7di, \u0259yilib balaca, q\u0131vr\u0131mt\u00fck, sar\u0131 quzunu quca\u011f\u0131na ald\u0131, t\u00fck\u00fcn\u00fc tumarlad\u0131, ba\u015f\u0131n\u0131 s\u0131\u011fallad\u0131, yava\u015fca yer\u0259 qoydu. G\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc ki, fa\u011f\u0131rg\u00f6zl\u00fc v\u0259 daima m\u0259l\u0259\u015f\u0259n bu heyvanlardan l\u0259zz\u0259t al\u0131r. A\u011f\u0131l\u0131n a\u011fz\u0131nda yatan \u00fc\u00e7 k\u00f6rp\u0259 quzuya yax\u0131nla\u015fd\u0131. Onlardan ikisi durub qa\u00e7d\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7al\u0131\u015fd\u0131sa, aya\u011fa qalxa bilm\u0259di. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi onu g\u00f6t\u00fcr\u00fcb bo\u011faz\u0131na, qartmaq ba\u011flam\u0131\u015f q\u0131\u00e7lar\u0131na v\u0259 qarn\u0131n\u0131n alt\u0131na baxd\u0131, \u00e7\u0259n\u0259sind\u0259n tutub axan g\u00f6zl\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r sald\u0131:\n\t- Naxo\u015fdur! Zootexnik n\u0259 deyir?\n\t- Bir azar\u0131-bezar\u0131 yoxdur, bir az z\u0259if d\u00fc\u015f\u00fcb. Anas\u0131 t\u0259pikl\u0259yir, s\u00fcd vermir, - dey\u0259 \u00e7oban K\u0259r\u0259m izah etdi.\n\t- T\u0259pikl\u0259yir, ba\u015f\u0131n\u0131-k\u0131\u00e7\u0131n\u0131 tutun, \u00f6yr\u0259n\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259cbur edin. B\u0259lk\u0259 gets\u0259 s\u00fcd\u0259c\u0259r olar, yan\u0131b qaralar, - dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi yen\u0259 quzunun oyan-buyan\u0131n\u0131 yoxlad\u0131. - M\u0259n bil\u0259n azar\u0131 var. Bir d\u0259 yax\u015f\u0131-yax\u015f\u0131 bax\u0131n.\n\tMaya heyr\u0259t i\u00e7ind\u0259 idi. Bir az \u0259vv\u0259l ala\u00e7\u0131qda \u00f6l\u00fcm yata\u011f\u0131nda zar\u0131yan d\u0259rd u\u015fa\u011f\u0131n anas\u0131na qar\u015f\u0131 kobud bir etinas\u0131zl\u0131q g\u00f6rst\u0259r\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015fi indi bir quzu \u00fc\u00e7\u00fcn bu q\u0259d\u0259r yan\u0131rd\u0131. Bunu n\u0259 il\u0259 izah etm\u0259li, bu adam\u0131 nec\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259li? Maya a\u011f\u0131r bir iztirabla bu suala cavab axtar\u0131rk\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015fi K\u0259r\u0259mi s\u0131x\u0131b bo\u011furdu:\n\t- B\u0259s bu pal\u00e7\u0131q n\u0259dir? Min d\u0259f\u0259 dem\u0259mi\u015fik, bu quzular\u0131n yerini quru saxlay\u0131n? Yoxsa, siz\u0259 s\u00f6z kar el\u0259mir?\n\t\u00c7oban K\u0259r\u0259m \u0259lini qald\u0131r\u0131b ni\u015fan verdi:\n\t- Sabah quzular\u0131 t\u0259z\u0259 a\u011f\u0131la k\u00f6\u00e7\u00fcr\u0259c\u0259y\u0259m. Bura xarabd\u0131r.\n\t- Sabah k\u00f6\u00e7\u00fcr\u0259c\u0259ks\u0259n. Dem\u0259li, bu g\u00fcn g\u0259r\u0259k su i\u00e7ind\u0259 yat\u0131rdasan? Bel\u0259 gets\u0259 y\u00fcz qoyundan y\u00fcz otuz yox, he\u00e7 x\u0259\u015ftad quzu da ba\u015fa g\u0259lm\u0259z. N\u0259 vaxt insafnan i\u015fl\u0259y\u0259c\u0259ksiniz? Qarn\u0131n\u0131z\u0131, bir d\u0259 bo\u011faz\u0131n\u0131z\u0131 g\u00fcdm\u0259kd\u0259n, onun-bunun qiyb\u0259tini etm\u0259kd\u0259n ba\u015fqa pe\u015f\u0259niz yoxdur.\n\t\u00c7oban K\u0259r\u0259m R\u00fcst\u0259m ki\u015finin n\u0259y\u0259 i\u015far\u0259 etdiyini ba\u015fa d\u00fc\u015fs\u0259 d\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259ni a\u011fartmaq ist\u0259mir, s\u0259br edirdi. Lakin R\u00fcst\u0259m sakit olmad\u0131, z\u0259if quzunu yer\u0259 qoyub \u00e7\u0259p\u0259ni bu taya adlad\u0131, g\u00f6z\u00fcn\u00fc  \u00e7oban K\u0259r\u0259md\u0259n Qo\u015fatxan\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 ax\u0131d\u0131b dedi:\n\t- Ki\u015finin s\u00f6z\u00fc olanda adam\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 dey\u0259r, arvad kimi dalda qiyb\u0259t q\u0131rmaz.\n\tFerma m\u00fcdiri bir az \u0259vv\u0259l ala\u00e7\u0131qda R\u00fcst\u0259m ki\u015finin ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn onun t\u0259n\u0259li s\u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6z \u00fcst\u00fcn\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc, cavab verm\u0259kd\u0259 Qo\u015fatxan\u0131 qabaqlad\u0131:\n\t- A R\u00fcst\u0259m, niy\u0259 k\u0259l\u0259 k\u00f6t\u00fcr s\u00f6z deyirs\u0259n, dal\u0131nca dan\u0131\u015fanda s\u0259nd\u0259n qorxub el\u0259y\u0259n yoxdur ha, od olub bizi yand\u0131rmayacaqsan ki...\n\tS\u0259n yum! \u2013 dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi kobud t\u0259rzd\u0259 onun s\u00f6z\u00fcn\u00fc yar\u0131m\u00e7\u0131q qoydu. \u2013 S\u0259n yum! S\u0259nn\u0259n ayr\u0131ca k\u0259lam k\u0259s\u0259c\u0259y\u0259m.\n\t - K\u0259s\u0259rs\u0259n d\u0259 sa\u011f ol, k\u0259sm\u0259zs\u0259n d\u0259. H\u0259d\u0259-qorxu niy\u0259 g\u0259r\u0259k? H\u0259d\u0259-qorxudan ke\u00e7ib. \u0130slanm\u0131\u015f\u0131n ya\u011f\u0131\u015fdan n\u0259 qorxusu!\n\t- N\u0259n\u0259n Telli kimi ar\u0131 yeyib namusu atm\u0131san dal\u0131na. El\u0259 bilirs\u0259n ki, kolxoz qoyundur, sahibi yox, g\u00fcnd\u0259 bir akt eliyib yey\u0259c\u0259ks\u0259n, b\u0259sdir dey\u0259n d\u0259 olmayacaq, h\u0259?\n\tFerma m\u00fcdiri ar\u0131 sancm\u0131\u015f kimi yerind\u0259 dayana bilm\u0259yib ir\u0259li cumdu. Mayaya el\u0259 g\u0259ldi ki, o indic\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin \u00fcst\u00fcn\u0259 at\u0131lacaq. Lakin m\u00fcdir R\u00fcst\u0259m ki\u015finin qaba\u011f\u0131nda \u00e7iyinl\u0259rini \u00e7\u0259kib silkin\u0259r\u0259k sanki hirsi \u00fcst\u00fcnd\u0259n at\u0131b soyudu v\u0259 t\u0259mkinl\u0259 cavab qaytard\u0131:\n\t- Ay R\u00fcst\u0259m, s\u0259n kolxoz s\u0259dris\u0259n, h\u0259r ixtiyar s\u0259nin \u0259lind\u0259dir. S\u00f6z\u00fc niy\u0259 havaya sovurursan? Yalandan akt el\u0259mi\u015f\u0259m, \u0259lind\u0259 material var, \u015f\u00fcbh\u0259y\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fcs\u0259n, q\u0259misiy\u0259 g\u00f6nd\u0259r, n\u0259 c\u0259zam var ver, yalan \u00e7\u0131xar, ba\u015f\u0131n sa\u011f olsun. Ac\u0131qlanmaq, alt-\u00fcst dan\u0131\u015fmaq s\u0259n\u0259 yara\u015fmaz.\n\t- Yoxlayaca\u011fam, onu da el\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m, arxay\u0131n ol! \u0130ndi m\u0259tl\u0259bim ba\u015fqad\u0131r, deyir\u0259m ki, ki\u015fi olan s\u00f6z\u00fc adam \u00fcz\u00fcn\u0259 dey\u0259r, arvad kimi dalda qiyb\u0259t q\u0131rmaz. Bu c\u00fcr h\u0259ll\u0259m-q\u0259ll\u0259m yollarla camaat i\u00e7ind\u0259 m\u0259nim n\u00fcfuzumu \u00f6ld\u00fcr\u0259 bilm\u0259zsiniz... Ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcn, yolda\u015f maarif m\u00fcdiri! \u2013 dey\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi a\u00e7\u0131q h\u0259d\u0259 il\u0259 bird\u0259n Qo\u015fatxana d\u00f6nd\u00fc.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015finin ya\u015f\u0131na layiq olmayan \u015f\u0259kild\u0259 xoruzlan\u0131b k\u0259k\u0259l\u0259nm\u0259si Qo\u015fatxana \u0259vv\u0259lc\u0259 pis t\u0259sir ets\u0259 d\u0259, getdikc\u0259 m\u0259nas\u0131z v\u0259 g\u00fcl\u00fcnc g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rd\u0131, h\u0259tta g\u00fclm\u0259yi d\u0259 tuturdu:\n\t- El\u0259 bil ki, s\u00f6z\u00fc dedik lap bu g\u00f6z\u00fcn\u00fcn i\u00e7in\u0259, n\u0259 faydas\u0131 olacaq? D\u00fcz s\u00f6z\u00fc e\u015fitm\u0259y\u0259 qulaq g\u0259r\u0259k, yax\u015f\u0131n\u0131 pisd\u0259n se\u00e7m\u0259y\u0259 g\u00f6z g\u0259r\u0259k. \u0130kisi d\u0259 ba\u011fl\u0131 olandan sonra s\u00f6z n\u0259 t\u0259sir ed\u0259c\u0259k?\n\t- Dem\u0259li, m\u0259n karam, koram? Bu qulaqlar\u0131m ba\u011fl\u0131d\u0131r, bu g\u00f6zl\u0259rim kordur, h\u0259?\n\t- B\u0259li, ikisi d\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r! \u0130kisin\u0259 d\u0259 p\u0259rd\u0259 \u00e7\u0259kilib. Amma he\u00e7 k\u0259s \u00e7\u0259km\u0259yib, \u00f6z\u00fcn \u00f6z \u0259linl\u0259 \u00e7\u0259kmis\u0259n, ba\u011flam\u0131san ikisini d\u0259! O p\u0259rd\u0259 y\u0131rt\u0131lmasa, s\u0259n \u00e7\u0259tin s\u00f6z e\u015fid\u0259s\u0259n.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi qollar\u0131n\u0131 havada oynatd\u0131:\n\t- Pah, pah, pah, bir az da d\u0259rind\u0259n get, ay maarif! M\u0259nim g\u00f6z\u00fcm \u00e7ox g\u00f6zl\u0259rd\u0259n yax\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fcr, qula\u011f\u0131m h\u0259r \u015feyi e\u015fidir. Bilir\u0259m kimin avaz\u0131 hardan g\u0259lir.\n\t- Yox, bilmirs\u0259n, camaata bir az qulaq assan g\u00f6r\u0259rs\u0259n ki, ham\u0131 deyir: b\u0259sdir, a ki\u015fi, \u00f6z\u00fcnd\u0259n ba\u015fqa da bu k\u0259ndd\u0259 bir adam tan\u0131! B\u0259sdir, hara baxd\u0131n, \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fcn, hara d\u00f6nd\u00fcn, \u00f6z s\u0259sin qula\u011f\u0131na g\u0259ldi. Qurtar bu azardan \u00f6z\u00fcn\u00fc. \u00d6ld\u00fcr s\u0259ni i\u00e7\u0259rid\u0259n q\u0259mir\u0259n qurdu, bu m\u0259n\u0259m-m\u0259n\u0259mlik qurdunu.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi q\u0131zarm\u0131\u015f halda \u00fcz\u00fcn\u00fc o biril\u0259r\u0259 tutdu:\n\t- Evin y\u0131x\u0131ls\u0131n, b\u0259zi adamlar\u0131 do\u011fan ana. Dil deyil, t\u00fclk\u00fc quyru\u011fundan uzundur!\n\t- S\u0259ri\u015ft\u0259ni yaman itirmis\u0259n, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi, m\u0259n \u00f6z\u00fcm\u0259 borc bilir\u0259m s\u0259nin yad\u0131na salam ki, \u00e7ox t\u00fcnd getm\u0259k yax\u015f\u0131 deyil. Sirk\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r t\u00fcnd olsa, \u00f6z qab\u0131n\u0131 \u00e7atladar.\n\t- O m\u0259s\u0259l s\u0259nin kimi dilotu yemi\u015fl\u0259r\u0259 aiddir, bala, m\u0259n\u0259 yox. G\u0259lmis\u0259n fermaya, i\u015f g\u00f6r. G\u0259zet oxu, kitab oxu, \u00e7oban-\u00e7oluq da bir fayda g\u00f6rs\u00fcn, durub qiyb\u0259t q\u0131rma! \u2013 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bird\u0259n s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sib durdu v\u0259 \u00fcz\u00fcn\u00fc k\u0259nara tutdu: - M\u0259n d\u0259 g\u00f6r kim\u0259 n\u0259 deyir\u0259m. Qozbeli q\u0259bir d\u00fcz\u0259ld\u0259r, - dedi v\u0259 \u00e7arx kimi h\u0259rl\u0259nib q\u0259rib\u0259 bir maraqla qulaq asan Salmana d\u00f6nd\u00fc:\n\t- At\u0131 ver g\u0259lin\u0259, \u00f6z\u00fcn bir \u015fey tap\u0131b g\u0259l\u0259rs\u0259n. El\u0259 bu g\u00fcn qay\u0131t kolxoza, sabah fermaya komissiya g\u00f6nd\u0259r\u0259c\u0259y\u0259m.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi boz at\u0131n \u00fcz\u0259ngisin\u0259 ayaq qoyanda Maya d\u00f6n\u00fcb ferma i\u015f\u00e7il\u0259ri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fc, Qarag\u00f6z\u00fcn \u0259lini s\u0131xd\u0131, sonra qucaqlay\u0131b \u00f6pd\u00fc v\u0259 bird\u0259n n\u0259 is\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259r\u0259k boynundak\u0131 ip\u0259k yayl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131b onun ba\u015f\u0131na ba\u011flad\u0131. Ciddi v\u0259 bir az tutqun n\u0259z\u0259rl\u0259rl\u0259 bu m\u0259nz\u0259r\u0259ni seyr ed\u0259n Qo\u015fatxan\u0131n \u0259lini s\u0131xd\u0131, yava\u015fca p\u0131\u00e7\u0131ldad\u0131:\n\t- Sa\u011f olun, \u00e7ox sa\u011f olun!\n\t\u00c7oban K\u0259r\u0259m v\u0259 Salman ata minm\u0259kd\u0259 Mayaya k\u00f6m\u0259k etdil\u0259r. Maya y\u0259h\u0259r\u0259 oturub cilovu \u00e7\u0259km\u0259mi\u015f, k\u0259h\u0259r yerind\u0259n s\u0131\u00e7rad\u0131, \u00f6z\u00fcn\u00fc pal\u00e7\u0131\u011f\u0131n i\u00e7in\u0259 atd\u0131, ba\u015f\u0131n\u0131 silk\u0259l\u0259yib dal ayaqlar\u0131n\u0131 qald\u0131rd\u0131. At, na\u015f\u0131 minicini \u00fcst\u00fcnd\u0259 saxlamaq ist\u0259mirdi. Mayan\u0131n ka\u011f\u0131z kimi a\u011fard\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n \u00e7oban K\u0259r\u0259m v\u0259 Salman tez qaba\u011fa qa\u00e7\u0131b at\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 tuta bildil\u0259r. Salman sualedici n\u0259z\u0259rl\u0259rl\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 baxd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ona ac\u0131qland\u0131:\n\t- N\u0259 mal kimi g\u00f6z\u00fcn\u00fc d\u00f6y\u00fcrs\u0259n? G\u0259lini al t\u0259rkin\u0259, s\u00fcr g\u0259l!\n\tSalman el\u0259 bunu g\u00f6zl\u0259yirmi\u015f kimi t\u0259l\u0259sik y\u0259h\u0259rin belin\u0259 qalxd\u0131. Atlar qoyun q\u0131\u015fla\u011f\u0131ndan uzaqla\u015fanda qa\u015f qaralma\u011fa ba\u015flay\u0131r, s\u00fcr\u00fcl\u0259r \u00e7\u00f6ll\u0259rd\u0259n yan\u0131ql\u0131-yan\u0131ql\u0131 m\u0259l\u0259\u015f\u0259n quzular\u0131n s\u0259sin\u0259 a\u011f\u0131llara t\u0259r\u0259f y\u0131\u011f\u0131\u015f\u0131rd\u0131.\n\n\n4\n\n\tMayan\u0131n g\u0259lm\u0259si il\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi ail\u0259d\u0259 yeni v\u0259ziyy\u0259t yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131, daha do\u011frusu, qay\u011f\u0131 v\u0259 d\u0259rdl\u0259rinin artd\u0131\u011f\u0131n\u0131 duymaqda idi. Bu hal ona q\u0259tiyy\u0259n xo\u015f g\u0259lmir v\u0259 i\u00e7\u0259risind\u0259 bir naraz\u0131l\u0131q oyad\u0131rd\u0131. Qara\u015fla P\u0259r\u015fan k\u00f6rp\u0259 olanda R\u00fcst\u0259m ki\u015fi v\u0259 S\u0259kin\u0259 vaxt\u0131n tez g\u0259lib ke\u00e7m\u0259sini, onlar\u0131n tez b\u00f6y\u00fcm\u0259sini arzu ed\u0259rdil\u0259r.\n\tAta v\u0259 anaya el\u0259 g\u0259l\u0259rdi ki, ya\u015fa dolduqca u\u015faqlar\u0131n ail\u0259y\u0259 g\u0259tirdiyi sevinc artacaq, d\u0259rd v\u0259 qay\u011f\u0131 azalacaqd\u0131r. Do\u011frudan da ya\u015fland\u0131qca Qara\u015f v\u0259 P\u0259r\u015fan R\u00fcst\u0259min oca\u011f\u0131na unudulmaz bir sevinc, xo\u015f bir \u015fadl\u0131q g\u0259tirmi\u015fdi, lakin d\u0259rd v\u0259 qay\u011f\u0131 da azalmam\u0131\u015fd\u0131: dem\u0259 u\u015faq b\u00f6y\u00fcd\u00fckc\u0259 d\u0259rdi-s\u0259ri d\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u0259rmi\u015f! K\u00f6rp\u0259 ya\u015flar\u0131nda u\u015faqlardan birin\u0259 soyuq d\u0259y\u0259nd\u0259 v\u0259 ya hans\u0131 s\u0259b\u0259bd\u0259ns\u0259 bir yeri a\u011fr\u0131yanda ata v\u0259 ana b\u0259rk h\u0259y\u0259cana d\u00fc\u015f\u0259r, \u201c\u00e7\u0259tini aya\u011f\u0131 yer tutana q\u0259d\u0259rdir, aya\u011f\u0131 ki, yer tutdu, fikir yoxdur\u201d, dey\u0259 bir-birin\u0259 t\u0259s\u0259lli ver\u0259rdil\u0259r. lakin aya\u011f\u0131 yer tutanda, b\u00f6y\u00fcy\u00fcb m\u0259kt\u0259b\u0259 ged\u0259nd\u0259, h\u0259tta m\u0259kt\u0259bi qurtaranda bel\u0259 \u0259vv\u0259lki qay\u011f\u0131lar sovu\u015fub getmi\u015fdis\u0259 d\u0259, yenil\u0259ri meydana \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131. Onda ata-ana bel\u0259 k\u0259sdirmi\u015fdi ki, \u00f6vlad b\u00f6y\u00fcy\u00fcb ev-e\u015fik sahibi olanda daha he\u00e7 bir qay\u011f\u0131lar\u0131 qalmayacaqd\u0131r. \u0130ndi R\u00fcst\u0259m bu \u00fcmidin \u0259b\u0259s oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr v\u0259 naraz\u0131 halda fikr\u0259 gedirdi.\n\t\u018flb\u0259tt\u0259, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bunun s\u0259b\u0259bini anlayacaq halda deyildi. Ona el\u0259 g\u0259lirdi ki, h\u0259r \u015fey t\u0259sad\u00fcf\u0259n, \u00f6vlad\u0131n v\u0259 g\u0259linin yax\u015f\u0131, pis, \u00fcz\u00fcyola v\u0259 ya dikba\u015f \u00e7\u0131xmas\u0131ndan as\u0131l\u0131d\u0131r. Qara\u015f \u00fcz\u00fcyola, ba\u015f\u0131a\u015fa\u011f\u0131, s\u00f6z qaytarmayan, h\u0259lim xasiyy\u0259tli idi. Bel\u0259 adama g\u0259r\u0259k \u00f6z\u00fc kimi yum\u015faq v\u0259 iddias\u0131z arvad tapasan. Dilli-ba\u015fl\u0131, zir\u0259k v\u0259 qaba\u011f\u0131ndan yem\u0259y\u0259n arvad bel\u0259sinin boynuna minib hara ist\u0259s\u0259 s\u00fcr\u0259c\u0259k. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bu fikirl\u0259rl\u0259 Mayaya g\u00f6z yetir\u0259nd\u0259 t\u0259\u015fvi\u015f\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rd\u0131. Qorxunu t\u00f6r\u0259d\u0259n s\u0259b\u0259b o idi ki, Maya \u00e7ox g\u00f6z\u0259l idi, n\u0259inki k\u0259ndd\u0259, he\u00e7 b\u00fct\u00fcn Mu\u011fanda bu g\u00f6z\u0259llikd\u0259 q\u0131z g\u00f6r\u00fcnm\u00fcrd\u00fc. G\u00fcnd\u0259n-g\u00fcn\u0259 d\u0259 parlay\u0131b a\u00e7\u0131l\u0131rd\u0131, g\u0259linlik ona yaman d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc: h\u0259r g\u00fcn yata\u011f\u0131ndan g\u00f6z\u0259lliyin\u0259 bir f\u0259sil d\u0259 art\u0131r\u0131b qalx\u0131rd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fini qorxudan \u0259sas s\u0259b\u0259b bu deyildi, bununla ba\u011fl\u0131 olan ba\u015fqa \u015feydi: bel\u0259 g\u00f6z\u0259l g\u0259lin sad\u0259c\u0259 ev arvad\u0131 olub qalsayd\u0131, g\u00f6yd\u0259nd\u00fc\u015fm\u0259 olard\u0131. B\u0259la oras\u0131nda idi ki, Maya he\u00e7 qax\u0131l\u0131b evd\u0259 oturana ox\u015fam\u0131rd\u0131. \u00dcz-g\u00f6z\u00fcnd\u0259n ba\u015fqa h\u0259v\u0259s ya\u011f\u0131rd\u0131, h\u0259r \u015feyl\u0259 maraqlan\u0131r, h\u0259r \u015feyi tez qavray\u0131r, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb fikir verir, canl\u0131l\u0131q g\u00f6st\u0259rirdi. S\u0259n\u0259ti d\u0259 el\u0259 s\u0259n\u0259t idi ki, onu daima camaat i\u00e7in\u0259 \u00e7\u0259k\u0259c\u0259k, m\u00fcxt\u0259lif  adamlarla \u00fcz-\u00fcz\u0259  g\u0259tir\u0259c\u0259k, m\u00fcxt\u0259lif i\u015fl\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131racaqd\u0131. Bir d\u0259 g\u00f6rd\u00fcn ki, s\u0259si iclaslardan, plenumlardan g\u0259lir. \u00c7\u0259kibl\u0259r c\u00fcrb\u0259c\u00fcr i\u015fl\u0259r\u0259, \u201caktiv\u201d el\u0259yib sal\u0131blar ortal\u0131\u011fa. Oradan bir acg\u00f6z, buradan bir acg\u00f6z dikilib \u00fcz\u00fcn\u0259, birin\u0259 baxmad\u0131, ikisin\u0259 baxmad\u0131, ax\u0131r nec\u0259 olsa arvadd\u0131r, g\u00f6r\u0259c\u0259ks\u0259n bir yerd\u0259 g\u00f6z\u00fc ax\u0131b xumarland\u0131, namus \u0259ld\u0259n getdi.\n\tBel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nd\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 f\u0259al qad\u0131nlar\u0131 n\u0259z\u0259rin\u0259 g\u0259tirirdi. Onlar\u0131n i\u00e7ind\u0259 Maya kimi t\u0259cr\u00fcb\u0259siz v\u0259 k\u0259nd \u015f\u0259raitin\u0259 nab\u0259l\u0259d bir n\u0259f\u0259r d\u0259 yox idi. Onun Qo\u015fatxanla birlikd\u0259 fermaya g\u0259ldiyini Salmandan e\u015fid\u0259nd\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin bu \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259ri artd\u0131. Dem\u0259li, h\u0259l\u0259 i\u015f\u0259 ba\u015flamam\u0131\u015f ba\u015f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcn\u00fc al\u0131blar. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi g\u0259linin Qo\u015fatxanla x\u00fcsusi h\u0259rar\u0259tl\u0259 \u0259l verib ayr\u0131lmas\u0131na da g\u00f6zucu n\u0259z\u0259r sald\u0131. Do\u011frudur, o zaman bir s\u00f6z dem\u0259di, bel\u0259 y\u00fcng\u00fcll\u00fcy\u00fc \u00f6z\u00fcn\u0259 ar bildi. Lakin bu hadis\u0259 d\u0259 t\u0259la\u015fl\u0131 duy\u011fular\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndirdi: \u201cAx\u0131, fermada n\u0259 \u00f6l\u00fcm\u00fcn var? \u2013 deyib d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. \u2013 Su m\u00fch\u0259ndisis\u0259n, get arxa bax, kanala bax, s\u0259ni maarif m\u00fcdiri il\u0259 \u00e7\u00f6ld\u0259, d\u0259r\u0259d\u0259 n\u0259 azar vurub? Yox, vaxt ik\u0259n cilovu \u00e7\u0259kilm\u0259lidir. Yoxsa ba\u015f al\u0131b ged\u0259r, qaba\u011f\u0131n\u0131 k\u0259sm\u0259k olmaz. Qara\u015f da mal kimi bir \u015feydir, hay el\u0259yib ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00f6r\u0259c\u0259k ki, i\u015f-i\u015fd\u0259n ke\u00e7ib. Nec\u0259 olsa camaat i\u00e7ind\u0259 m\u0259nim abr\u0131m ged\u0259c\u0259k, dey\u0259c\u0259kl\u0259r R\u00fcst\u0259m ki\u015finin g\u0259lini g\u00f6n\u00fc verib suya\u201d. Bu fikirl\u0259rl\u0259 o, boz at\u0131 mahm\u0131zlay\u0131b qabaqda s\u0259yirdir, ara-s\u0131ra d\u00f6n\u00fcb dala baxaraq, k\u0259h\u0259rin g\u0259ldiyini g\u00f6r\u00fcb arxay\u0131nla\u015f\u0131rd\u0131. Bu arxay\u0131n\u00e7\u0131l\u0131\u011fa s\u0259b\u0259b o idi ki, bir d\u0259f\u0259 d\u0259 Salman\u0131 Maya il\u0259 dan\u0131\u015fan g\u00f6rm\u00fcrd\u00fc. Sanki salman da\u015f heyk\u0259l\u0259 \u00e7evrilib at\u0131n yal\u0131na yatm\u0131\u015fd\u0131. Maya d\u00fcz oturmu\u015f, sa\u011f \u0259liyl\u0259 y\u0259h\u0259rd\u0259n yap\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 el\u0259 g\u0259lirdi ki, Salman Mayaya he\u00e7 vaxt \u0259yri baxa bilm\u0259z. \u018fvv\u0259la ona g\u00f6r\u0259 ki, c\u0259sar\u0259t etm\u0259z, haqq-salam\u0131 v\u0259 yax\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 itirm\u0259z, ikinci d\u0259 ona g\u00f6r\u0259 ki, P\u0259r\u015fanda g\u00f6z\u00fc var, biziml\u0259 qohum olmaq ist\u0259yir. Mayan\u0131 pis v\u0259 azd\u0131r\u0131c\u0131 g\u00f6zl\u0259rd\u0259n qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn Salman kimi adamlardan d\u00f6vr\u0259sind\u0259 hasar yaratmaq ona \u00e7ox a\u011f\u0131ll\u0131 g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. \u201c\u0130ki-\u00fc\u00e7 il saxlaya bils\u0259k, havas\u0131 yatacaq, ev-u\u015faq sahibi olacaq, oca\u011fa ba\u011flanacaq, adamlar\u0131 tan\u0131y\u0131b ehtiyatl\u0131 t\u0259rp\u0259n\u0259c\u0259k, onda b\u0259lk\u0259 el\u0259 \u00f6z\u00fc \u00e7\u00f6ll\u0259rd\u0259 ayaq d\u00f6ym\u0259kd\u0259n \u0259l \u00e7\u0259kdi, i\u015fl\u0259s\u0259 d\u0259 idar\u0259d\u0259, stol dal\u0131nda bir i\u015f tapar\u0131q\u201d.\n\tBu saat fikrind\u0259n ke\u00e7s\u0259 d\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fi g\u0259lin\u0259 \u201ci\u015fl\u0259m\u0259 dem\u0259kd\u0259n\u201d \u00e7\u0259kinirdi, hiss edirdi ki, evd\u0259 tufan qoparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn birc\u0259 bu k\u0259lm\u0259 b\u0259sdir. S\u0259kin\u0259 d\u0259, P\u0259r\u015fan da, Maya v\u0259 Qara\u015f da haray qald\u0131r\u0131b ona g\u00fcl\u0259rdil\u0259r. \u0130ndi \u0259lac ancaq buna qal\u0131rd\u0131 ki, g\u00f6z-qulaq olmaq, g\u0259lin\u0259 v\u0259 Qara\u015fa birg\u0259 ya\u015fama\u011f\u0131n, namuslu ail\u0259 yaratma\u011f\u0131n t\u0259hrini \u00f6yr\u0259tm\u0259k. B\u00fct\u00fcn bu m\u00fclahiz\u0259l\u0259rind\u0259 naqis bir c\u0259h\u0259t oldu\u011fu v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u00f6z y\u00fck\u00fcn\u00fc \u00e7ox a\u011f\u0131rla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin he\u00e7 a\u011fl\u0131na da g\u0259lmirdi. O, Maya v\u0259 Qara\u015fa k\u00f6rp\u0259l\u0259r kimi hamilik etdiyini duymurdu. Duymurdu ki, onlar\u0131n \u00f6z h\u0259yat\u0131 var, m\u0259h\u0259bb\u0259t v\u0259 s\u0259daq\u0259t haqq\u0131nda \u00f6z d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri, \u00f6z t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259ri var. Ancaq \u015f\u0259xsi t\u0259cr\u00fcb\u0259 v\u0259 hissiyyatlar\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259k s\u0259ad\u0259tl\u0259rin\u0259 \u0259sas ola bil\u0259r. Bunlar\u0131 duymad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn R\u00fcst\u0259m ki\u015fi onlar\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131n h\u0259r n\u00f6qt\u0259sini m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259yi \u00f6z\u00fcn\u0259 borc bilirdi. Qara\u015f\u0131 \u00e7ox fa\u011f\u0131r, \u00e7ox \u00fcz\u00fcyola saymas\u0131 is\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin bu fikirl\u0259rini daha da d\u0259rinl\u0259\u015fdirirdi. O\u011flunun s\u0259ad\u0259tini qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn Salman kimi adamlar\u0131 i\u015f\u0259 qo\u015fmaq fikrin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131rd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi Salman\u0131 cavan da olsa, g\u00f6z\u00fca\u00e7\u0131q, i\u015f bacaran, yax\u015f\u0131n\u0131 pisd\u0259n ay\u0131rd ed\u0259n bir adam say\u0131rd\u0131. Onu \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u00fcavin etm\u0259kl\u0259 yan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, evin\u0259, ail\u0259sin\u0259 daha da yax\u0131nla\u015fd\u0131rmaq q\u0259rar\u0131na g\u0259lirdi.\n\tBu zaman Salman da R\u00fcst\u0259m ki\u015fi v\u0259 Maya haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. O, fikr\u0259n K\u0259l\u0259nt\u0259r l\u0259l\u0259\u015f\u0259 v\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 borclu oldu\u011funu s\u0259mimi sur\u0259td\u0259 etiraf edir, \u00f6mr\u00fc boyu bel\u0259c\u0259 - hara \u00e7\u0259ks\u0259 dal\u0131nca ged\u0259c\u0259yin\u0259 and i\u00e7irdi. R\u00fcst\u0259m ki\u015finin rayona q\u0259d\u0259r gedib onu \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u00fcavin t\u0259yin etdirm\u0259si \u00fcr\u0259yini yaman naziltmi\u015fdi: \u201c\u00d6l\u0259n g\u00fcn\u0259 kimi ata deyib, \u0259t\u0259yind\u0259n tutaca\u011fam. R\u00fcst\u0259m day\u0131, s\u0259n ki m\u0259ni bel\u0259 ucaltd\u0131n, sa\u011f ol, \u00f6l des\u0259n \u00f6l\u0259c\u0259y\u0259m, qal des\u0259n qalaca\u011fam\u201d. Bu saat Salman\u0131n \u00fczd\u0259ki d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri bel\u0259 idi. Lakin d\u0259rinl\u0259rd\u0259 onun \u00f6z\u00fcnd\u0259n d\u0259 gizl\u0259nmi\u015f fikirl\u0259r, hissl\u0259r yat\u0131rd\u0131. Onlar qeyri-iradi olaraq Salman\u0131 ay\u0131q t\u0259rp\u0259nm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edirdi: h\u0259r \u015feyd\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 xo\u015f g\u0259lm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, qula\u011f\u0131n\u0131 ox\u015fayan s\u00f6zl\u0259r dan\u0131\u015fma\u011fa c\u0259hd edirdi. Bu fikirl\u0259r torpa\u011f\u0131n alt\u0131nda qaynayan bulanl\u0131q, odlu-qazl\u0131 lehm\u0259 kimi \u00e7ox yava\u015f-yava\u015f, lakin \u0259sasl\u0131 sur\u0259td\u0259 yuxar\u0131 qalxmaqda idi\u015f Salman\u0131n \u0259sil varl\u0131\u011f\u0131 ancaq bu c\u00fcr fikirl\u0259rd\u0259n v\u0259 hissl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t idi. Ona \u201cR\u00fcst\u0259min \u0259t\u0259yind\u0259n b\u0259rk tut\u201d dey\u0259n d\u0259 bu fikirl\u0259r idi. \u201cP\u0259r\u015fan\u0131 al\u201d deyib p\u0131\u00e7\u0131ldayan da onlar idi. Salman P\u0259r\u015fan\u0131 sevirdimi? \u00d6z\u00fc d\u0259 bilmirdi. El\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 zarafatyana tez-tez dey\u0259rdi:\n\t- Evl\u0259nm\u0259k bir \u015fey deyil, ancaq n\u0259 etm\u0259li, d\u0259b d\u00fc\u015f\u00fcb, g\u0259r\u0259k bir arvad alasan.\n\tSalman sevgi n\u0259 oldu\u011funu bilmirdi. H\u0259l\u0259 P\u0259r\u015fan\u0131 g\u00f6r\u0259nd\u0259 bir d\u0259f\u0259 d\u0259 \u00fcr\u0259yi titr\u0259m\u0259mi\u015fdi. P\u0259r\u015fans\u0131z ke\u00e7irdiyi d\u0259qiq\u0259l\u0259r onu bo\u011fmam\u0131\u015fd\u0131. P\u0259r\u015fan haqq\u0131nda \u015firin v\u0259 iztirabl\u0131 x\u0259yallara dalaraq t\u0259k-t\u0259nha g\u0259zm\u0259mi\u015f, saatlarla b\u00fcllur g\u00f6yl\u0259r\u0259 bax\u0131b, h\u0259r ulduzda P\u0259r\u015fan\u0131n oynaq g\u00f6z\u00fcn\u00fc, t\u0259z\u0259 \u00e7\u0131xan ayda onun sur\u0259tini g\u00f6rm\u0259mi\u015fdi. \u00c7\u00f6ll\u0259rin s\u0259rin havas\u0131nda onun n\u0259f\u0259sini duymam\u0131\u015f, yazda t\u0259z\u0259c\u0259 \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259n\u0259n a\u011faclar\u0131n budaqlar\u0131ndan onun  sa\u00e7lar\u0131n\u0131n \u0259trini bihu\u015f olmam\u0131\u015fd\u0131. P\u0259r\u015fan\u0131 itirm\u0259k qorxusu il\u0259 bir d\u0259f\u0259 d\u0259 g\u00f6zl\u0259ri ya\u015farmam\u0131\u015fd\u0131. P\u0259r\u015fanla evl\u0259nm\u0259k fikrin\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc, \u00e7\u00fcnki kolxoz s\u0259drinin q\u0131z\u0131 idi. Yax\u015f\u0131 adlar\u0131-sanlar\u0131 vard\u0131, onun k\u00f6lg\u0259sind\u0259 rahat ya\u015famaq, ucalmaq olard\u0131. Salman Maya haqq\u0131nda da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r onu n\u0259d\u0259ns\u0259 narahat edir, qorxuzurdu. Q\u0259rib\u0259dir, n\u0259 q\u0259d\u0259r zarafat el\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fsa da, adi m\u0259zh\u0259k\u0259\u00e7i kimi t\u0259rp\u0259nm\u0259y\u0259 c\u0259hd ets\u0259 d\u0259, Mayan\u0131n yan\u0131nda el\u0259 bil ki, \u0259li q\u0131zmar d\u0259mir\u0259 toxunurdu. El\u0259 bil ki, dilinin \u00fcst\u00fcn\u0259 odlu noxud at\u0131rd\u0131lar. Bu hissin qorxulu oldu\u011funu bil\u0259nd\u0259 Mayan\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259m\u0259yi, ondan qa\u00e7ma\u011f\u0131 q\u0259rara ald\u0131. H\u0259m d\u0259 bu saat, R\u00fcst\u0259m ki\u015finin heyb\u0259tli, \u0259z\u0259m\u0259tli v\u00fccudu g\u00f6z\u00fcn\u00fcn qaba\u011f\u0131nda durdu\u011fu v\u0259 Maya t\u0259rkind\u0259 oldu\u011fu zaman bel\u0259 q\u0259rar verdi. Mayan\u0131n n\u0259f\u0259si k\u00fcr\u0259yini yand\u0131r\u0131b i\u00e7\u0259rsisn\u0259 dolaraq hu\u015funu ba\u015f\u0131ndan \u00e7\u0131xard\u0131qca, ona rast g\u0259ldiyi d\u0259qiq\u0259y\u0259 l\u0259n\u0259t deyir, s\u0259h\u0259r at\u0131n t\u0259rkin\u0259 al\u0131b fermaya g\u0259tirdiyi, yolda \u015f\u00fcca\u0259tini ona g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k t\u00fclk\u00fcn\u00fc m\u0259hv etdiyini \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u00fc s\u00f6y\u00fcrd\u00fc. X\u00fcsus\u0259n fermadan ayr\u0131ld\u0131qlar\u0131 ilk d\u0259qiq\u0259l\u0259rd\u0259, R\u00fcst\u0259m ki\u015finin tez-tez d\u00f6n\u00fcb dala baxd\u0131\u011f\u0131 d\u0259qiq\u0259l\u0259rd\u0259 bel\u0259 Salman q\u0131zd\u0131rma i\u00e7ind\u0259 idi. R\u00fcst\u0259m ki\u015fini \u015f\u00fcbh\u0259y\u0259 salmaq, ac\u0131qland\u0131rmaq fikri onu didib-da\u011f\u0131d\u0131rd\u0131. Lakin s\u0259drin bax\u0131\u015flar\u0131nda he\u00e7 bir naraz\u0131l\u0131q g\u00f6rm\u0259dikd\u0259 bir az rahat oldu. Xeyli sonra, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi q\u0259tiyy\u0259n dala \u00e7evrilm\u0259d\u0259n getdikc\u0259, Salman\u0131n fikirl\u0259ri d\u0259 d\u0259yi\u015fdi. D\u0259rinl\u0259rd\u0259 qaynayan lehm\u0259 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131: \u201cAy axmaq, n\u0259d\u0259n qorxursan, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi a\u011fl\u0131 g\u00f6z\u00fcnd\u0259 olan bir adamd\u0131r. G\u00f6z\u00fcn\u00fc qama\u015fd\u0131r, i\u015fini g\u00f6r, q\u0131z\u0131n\u0131 al, g\u0259linin\u0259 \u0259l at, mal\u0131na sahib ol. \u0130nsafd\u0131r ki, Maya kimi dadl\u0131, l\u0259tif bir meyv\u0259 Qara\u015f kimi mayma\u011fa qism\u0259t olsun, s\u0259n d\u0259 a\u011fz\u0131n\u0131n suyu axa-axa durub baxasan! G\u0259lin d\u0259 suyu \u015firin \u015fey\u0259 ox\u015fay\u0131r. \u015e\u0259h\u0259rd\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u00fcb, bizimkil\u0259r kimi b\u0259rk olmaz. Bir az sonra Qara\u015fdan doyanda, onun i\u00e7ibo\u015f bir sur\u0259t oldu\u011funu g\u00f6r\u0259nd\u0259 g\u00f6z\u00fc o t\u0259r\u0259f-bu t\u0259r\u0259f\u0259 baxacaq. Onda m\u0259nim meydan\u0131m a\u00e7\u0131lar...\u201d\n\t\u00c7\u00f6ll\u0259rin z\u0259yal\u0131 oynadan s\u0259rin havas\u0131n\u0131 udaraq, Maya da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. O da R\u00fcst\u0259m ki\u015fi v\u0259 Salman haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi b\u00f6y\u00fck bir da\u011fdan qopub yol a\u011fz\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, ucu sivrim-sivrim, \u0259yri-\u00fcyr\u00fc a\u011f\u0131r qaya par\u00e7as\u0131na ox\u015fay\u0131rd\u0131. Onun b\u00fct\u00fcb varl\u0131\u011f\u0131 \u00fcz\u00fcnd\u0259 v\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rind\u0259 \u0259ks etmi\u015fdi, i\u00e7\u0259rid\u0259 gizlin he\u00e7 bir \u015fey yox idi. B\u0259s, n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn adamda bir vahim\u0259 oyad\u0131r, \u00e7ox z\u0259hmlidir? M\u0259clisind\u0259 oturanda adam\u0131n \u00fcr\u0259yi dar\u0131x\u0131r, el\u0259 bil ki, n\u0259f\u0259s alma\u011fa hava \u00e7atm\u0131r. S\u0259kin\u0259 yaz\u0131q bununla nec\u0259 \u00f6mr edib? Yaman da m\u0259\u011frurdur, dey\u0259s\u0259n maarif m\u00fcdiri bunu yax\u015f\u0131 tan\u0131y\u0131b: hara bax\u0131r, \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcr, hara d\u00f6n\u00fcr \u00f6z s\u0259sini e\u015fidir. Do\u011frudan da q\u0259rib\u0259dir, insan n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6z\u00fcn\u0259 vurula bil\u0259rmi\u015f, yeri\u015fi d\u0259, oturu\u015fu-duru\u015fu da deyir ki, \u201c\u00e7\u0259kilin, g\u0259l\u0259n m\u0259n\u0259m!\u201d Ferma m\u00fcdirin\u0259 nec\u0259 q\u0131\u015fq\u0131rd\u0131: \u201cS\u0259n yum!\u201d Aman allah, bir s\u00f6z\u0259 bax, bir r\u0259ftara bax: \u201cs\u0259n yum!\u201d S\u00f6z a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131xanda el\u0259 bil vulkan p\u00fcsk\u00fcrd\u00fc, el\u0259 bil qaba\u011f\u0131nda duran adam deyil, bir da\u015f par\u00e7as\u0131, bir y\u00fck heyvan\u0131 idi. H\u0259l\u0259 \u00e7oban K\u0259r\u0259min arvad\u0131 haqq\u0131nda n\u0259 dedi: \u201cQorxma, he\u00e7 \u015fey olmaz, bizimkil\u0259rin can\u0131 b\u0259rkdir!\u201d Halbuki \u00f6l\u00fcm arvad\u0131n \u00fcst\u00fcn\u00fc alm\u0131\u015fd\u0131r, \u0259n t\u0259cili yard\u0131m laz\u0131md\u0131r ki, onu xilas ed\u0259s\u0259n, bu is\u0259 etinas\u0131zcas\u0131na deyir: \u201cQorxma, he\u00e7 \u015fey olmaz\u201d. \u018fslind\u0259 is\u0259 deyir ki, \u00f6ls\u0259 d\u0259 \u00f6ls\u00fcn, n\u0259 olacaq, d\u00fcnya da\u011f\u0131lmayacaq ki... Yox, \u00e7ox a\u011f\u0131r adamd\u0131r. Maya institutun ba\u011f\u0131nda g\u00f6rd\u00fcy\u00fc y\u00fczillik a\u011fac\u0131 xat\u0131rlad\u0131. R\u00fcst\u0259m d\u0259 budaqlar\u0131 q\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, yarpaqlar\u0131 t\u00f6k\u00fcl\u00fcb ke\u00e7\u0259ll\u0259\u015fmi\u015f, yaln\u0131z yek\u0259p\u0259r canl\u0131 g\u00f6vd\u0259si qalm\u0131\u015f  bu a\u011faca ox\u015fay\u0131r, h\u0259r t\u0259r\u0259fini lay-lay, \u00e7atlaq-\u00e7atlaq qal\u0131n qab\u0131q basm\u0131\u015fd\u0131r. Qoca ba\u011fban pay\u0131zda d\u0259hr\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb  bu qab\u0131\u011f\u0131 qa\u015f\u0131d\u0131, alt\u0131nda yuva salm\u0131\u015f qurd-qu\u015fdan t\u0259mizl\u0259di. Canl\u0131, t\u0259miz g\u00f6vd\u0259nin \u00fcst\u00fcn\u00fc a\u00e7d\u0131 ki, ona hava d\u0259ysin, g\u00fcn\u00fcn i\u015f\u0131qlar\u0131 i\u00e7\u0259ri i\u015fl\u0259sin. N\u0259tic\u0259d\u0259 m\u00f6c\u00fcz\u0259 ba\u015f verdi. Yaz olanda a\u011fac cavanla\u015fd\u0131, t\u0259z\u0259 budaq verdi, t\u0259z\u0259 yarpaq a\u015fd\u0131. Ancaq bunu kim ed\u0259c\u0259k, kim bacaracaqd\u0131? B\u0259lk\u0259 Salman bacara? Burada Mayan\u0131n fikri  \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 Salman\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 g\u0259lirdi. Bu adam tamamil\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015finin t\u0259rsin\u0259 idi \u2013 g\u0259nc, \u00fcz\u00fcg\u00fcl\u0259r, ham\u0131ya qulluq etm\u0259k ist\u0259y\u0259n, xo\u015fxasiyy\u0259t! Bir ne\u00e7\u0259 bel\u0259l\u0259ri il\u0259 dost olub birl\u0259\u015fs\u0259k, k\u0259ndd\u0259 \u00e7ox i\u015f g\u00f6rm\u0259k olar \u2013 i\u015f\u0131q g\u0259tirm\u0259k, suduruldan tikm\u0259k, evl\u0259rin qaba\u011f\u0131na s\u0259ki \u00e7\u0259km\u0259k, yax\u015f\u0131 klub tikib gec\u0259l\u0259ri orada maraql\u0131 \u0259yl\u0259nc\u0259l\u0259r d\u00fcz\u0259ltm\u0259k!..\n\t- Salman yolda\u015f, n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn k\u0259ndimizd\u0259 i\u015f\u0131q yoxdur? Lampa i\u015f\u0131\u011f\u0131na oturanda lap q\u0259dim zamanlar yad\u0131ma d\u00fc\u015f\u00fcr. \u00d6z\u00fc d\u0259 y\u00fcks\u0259k g\u0259rginlik x\u0259tti Ming\u0259\u00e7evird\u0259n uzanaraq k\u0259ndin b\u00f6yr\u00fcnd\u0259n ke\u00e7ib gedir.\n\t- G\u0259lin xan\u0131m, k\u0259ndimizd\u0259 \u00e7ox \u015fey yoxdur, ham\u0131s\u0131na da g\u00fcnahkar \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fck. Birinci laz\u0131m olan da i\u015f\u0131qd\u0131r. Elektriksiz indi ya\u015fay\u0131\u015f, ya\u015fay\u0131\u015f deyil. Siz\u0259 s\u00f6z verir\u0259m ki, uzaq ba\u015f\u0131 iki-\u00fc\u00e7 aya k\u0259nd\u0259 i\u015f\u0131q \u00e7\u0259kdir\u0259c\u0259y\u0259m.  \n\t- Niy\u0259 b\u0259s bu vaxta q\u0259d\u0259r \u00e7\u0259kilm\u0259yib?\n\t- Bilirsinizmi, g\u0259lin xan\u0131m, dal\u0131na d\u00fc\u015fs\u0259n h\u0259r \u015fey d\u00fcz\u0259l\u0259r. Ba\u015f\u0131na buraxd\u0131n, bir a\u011fac da bitm\u0259z. K\u0259nd\u0259 i\u015f\u0131q \u00e7\u0259km\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir az z\u0259hm\u0259t, bir az da t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs laz\u0131md\u0131r. R\u00fcst\u0259m day\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131 qar\u0131\u015f\u0131b t\u0259s\u0259rr\u00fcfat i\u015fl\u0259rin\u0259, b\u00f6y\u00fck kolxozdur, ora qa\u00e7\u0131r, bura qa\u00e7\u0131r. Neyl\u0259sin, o yaz\u0131\u011f\u0131n da bir can\u0131 var. T\u0259s\u0259rr\u00fcfatdan tutur, ba\u015fqa bir c\u0259h\u0259t axsay\u0131r, indiy\u0259 q\u0259d\u0259r k\u00f6m\u0259k\u00e7isi olmay\u0131b, bundan sonra d\u00fcz\u0259ld\u0259rik. F\u0259aliyy\u0259timi elektrik i\u015f\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015flayaca\u011fam. T\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs s\u0259nd\u0259n, g\u0259lin xan\u0131m, z\u0259hm\u0259t m\u0259nd\u0259n, qoy k\u0259ndimiz i\u015f\u0131qlans\u0131n!  \n\t- M\u0259n \u00f6z\u00fcm d\u0259 z\u0259hm\u0259t\u0259 haz\u0131ram. Bir \u015fey t\u0259\u015fkil etm\u0259k, bir yer\u0259 getm\u0259k laz\u0131m g\u0259ls\u0259 \u00e7\u0259kinm\u0259yib deyin, m\u0259mnuniyy\u0259tl\u0259 yerin\u0259 yetir\u0259r\u0259m. \u0130ctimai v\u0259zif\u0259 kimi.\n\tG\u00f6r\u00fcn\u00fcr onlar\u0131n dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 hiss ed\u0259r\u0259k R\u00fcst\u0259m ki\u015fi boz at\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdi, l\u0259ngiyib atlar yan-yana d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 g\u00f6zl\u0259di:\n\t- H\u0259, n\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z?\n\tSalman \u00fcr\u0259yind\u0259 dedi: \u201cKi\u015finin dalda da g\u00f6z\u00fc var, qazdan ay\u0131qd\u0131r\u201d.\n\t- R\u00fcst\u0259m day\u0131, g\u0259lin xan\u0131m k\u0259ndimizin abad olmaq\u0259ndan dan\u0131\u015f\u0131r, elektrik i\u015f\u0131\u011f\u0131ndan yana s\u00f6z soru\u015fdu.\n\t- Olacaq, elektrik i\u015f\u0131\u011f\u0131m\u0131z da olacaq. H\u0259r \u015feyin ba\u015f\u0131 t\u0259s\u0259rr\u00fcfatla ba\u011fl\u0131d\u0131r, var-g\u0259lir oldu, h\u0259r \u015fey olar. Deyir ki, ac\u0131n duas\u0131 d\u0259rgaha \u00e7atmaz. Kolxoz el\u0259 \u015feydir ki, \u0259vv\u0259l g\u0259r\u0259k t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131 m\u00f6hk\u0259ml\u0259d\u0259s\u0259n. El\u0259 ki, iki-\u00fc\u00e7 milyon bankda pulun oldu, i\u015f\u0131q g\u0259l\u0259c\u0259k, yara\u015f\u0131q da d\u00fcz\u0259l\u0259c\u0259k. Bu vaxta q\u0259d\u0259r fikrimi vermi\u015fdim t\u0259s\u0259rr\u00fcfata, bundan bel\u0259 o biri \u015feyl\u0259r\u0259 d\u0259 \u0259l qatmaq olar. \u00d6z\u00fcm d\u0259 t\u0259k idim, deyir ki, allah da\u011f\u0131 da t\u0259k el\u0259m\u0259sin.  \n            - El\u0259 Salman yolda\u015f da onu s\u00f6yl\u0259yirdi, - dey\u0259 Maya t\u0259sdiq etm\u0259kl\u0259 Salman\u0131 \u00e7ox sevindirdi. \u00c7\u00fcnki bel\u0259 \u015feyl\u0259r R\u00fcst\u0259m ki\u015finin ona olan inam\u0131n\u0131 art\u0131racaqd\u0131.\n\t- Haqq s\u00f6zd\u00fcr, deyir\u0259m. B\u00fct\u00fcn camaat bilir ki, kolxozumuzu dirild\u0259n R\u00fcst\u0259m day\u0131d\u0131r.\n\t- Yax\u015f\u0131, yax\u015f\u0131! S\u0259n d\u0259 Yatm\u0259mm\u0259d kimi \u0259timizi t\u00f6km\u0259 g\u00f6r\u0259k, - dey\u0259 R\u00fcst\u0259n ki\u015fi Salman\u0131n a\u011fz\u0131ndan vurdu, - bura bax, ferman\u0131 yoxlama\u011f\u0131 kim\u0259 tap\u015f\u0131raq? Bir az di\u015fli-ba\u015fl\u0131 adam olsun, ey! Yoxsa bu \u00e7oban K\u0259r\u0259m el\u0259 basd\u0131rar ki, bir \u00e7\u00f6p d\u0259 tapmaq olmaz.\n\t- Lal H\u00fcseynd\u0259n m\u00f6hk\u0259m adam g\u00f6rm\u00fcr\u0259m. Axtaracaq, lap iki il qabaq \u015fi\u015f\u0259 \u00e7\u0259kil\u0259n quzunun s\u00fcm\u00fcy\u00fcn\u00fc tap\u0131b \u00e7\u0131xaracaq ortal\u0131\u011fa. \n\t\u00c7oban K\u0259r\u0259m, onun x\u0259st\u0259 arvad\u0131 v\u0259 k\u00f6rp\u0259 balalar\u0131 yenid\u0259n Mayan\u0131n g\u00f6z\u00fcnd\u0259 canland\u0131, R\u00fcst\u0259n ki\u015finin ona olan q\u0259z\u0259bini yum\u015faltmaq arzusu il\u0259:\n\t- Ferma m\u00fcdiri \u0259li\u0259yri adama ox\u015fam\u0131r, - dedi.\n\tG\u0259linin i\u015f\u0259 qar\u0131\u015fmas\u0131 R\u00fcst\u0259m ki\u015fini ac\u0131qland\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan, ona etiraz etm\u0259yib, q\u0259ti s\u0259sl\u0259 dedi:\n\t- K\u0259nd\u0259 qay\u0131dan kimi Lal H\u00fcseyn, t\u0259fti\u015f komisyonu \u00fczvl\u0259rind\u0259n d\u0259 ikisini \u00e7a\u011f\u0131r, qoy ferman\u0131 yoxlama\u011fa ba\u015flas\u0131nlar. Ads\u0131z ka\u011f\u0131z\u0131 da evd\u0259 s\u0259n\u0259 ver\u0259r\u0259m, uzatmas\u0131nalr, be\u015f-on g\u00fcn\u0259 qurtars\u0131nlar!\n\t- Ba\u015f \u00fcst\u0259!\n\tAyr\u0131-ayr\u0131 k\u0259nd evl\u0259rinin p\u0259nc\u0259r\u0259l\u0259rind\u0259 z\u0259if sar\u0131 i\u015f\u0131qlar g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flayanda R\u00fcst\u0259m ki\u015fi yen\u0259 boz at\u0131 qaba\u011fa s\u00fcrd\u00fc. Onlar k\u0259nd\u0259 gir\u0259nd\u0259 evl\u0259rin qaba\u011f\u0131nda durmu\u015f t\u0259k-t\u0259k adamlar  t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fc g\u00f6zl\u0259rl\u0259 bax\u0131b p\u0131\u00e7\u0131lda\u015fd\u0131lar:\n\t- \u018f-\u0259, ona bax, adam g\u00f6z\u00fcn\u0259 inanm\u0131r. Salman R\u00fcst\u0259m ki\u015finin g\u0259linini al\u0131b t\u0259rkin\u0259. \n\t- G\u0259lin deyil ha, kas\u0131b evinin d\u00f6vl\u0259ti \u2013 yara\u015f\u0131\u011f\u0131d\u0131r.\n\t- Bel\u0259si gir\u0259n ota\u011fa \u00e7\u0131raq laz\u0131m deyil.\n\tAtlar eyvanl\u0131 h\u0259y\u0259t\u0259 yax\u0131nla\u015fmam\u0131\u015f it h\u00fcrd\u00fc, qabaqda R\u00fcst\u0259m ki\u015fini g\u00f6rd\u00fckd\u0259 quyru\u011funu bulay\u0131b yerin\u0259 qay\u0131td\u0131. S\u0259kin\u0259 il\u0259 P\u0259r\u015fan eyvanda g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Yen\u0259 kefi saz olan P\u0259r\u015fan \u00e7\u0259pik vuraraq at\u0131l\u0131b d\u00fc\u015fd\u00fc:\n\t- Vallah, d\u0259d\u0259m at \u00fcst\u00fcnd\u0259 oturanda el\u0259 bil Koro\u011fludur, n\u0259n\u0259min a\u011fl\u0131 ba\u015f\u0131ndan \u00e7\u0131x\u0131r.\n\tS\u0259kin\u0259 onun qolundan dartd\u0131:\n\t- Az dan\u0131\u015f, ay dilin\u0259 yara \u00e7\u0131xm\u0131\u015f.\n\tP\u0259r\u015fan anas\u0131n\u0131 burax\u0131b, \u00e7\u00f6ld\u0259n t\u0259z\u0259c\u0259 qay\u0131daraq, h\u0259l\u0259 yuyunub rahatlanmadan ba\u011f\u00e7ada n\u0259 is\u0259 \u0259k\u0259n Qara\u015f\u0131 ald\u0131:\n\t- Ay qa\u011fa, g\u00f6z\u00fcn ayd\u0131n. Maya bac\u0131m g\u00f6r n\u0259 yax\u015f\u0131 at minir. Lap k\u0259nd\u00e7i q\u0131z\u0131ndan bet\u0259r. Yed\u0259k\u00e7isi d\u0259 Salmand\u0131r. Yast\u0131 Salman.\n\t\u201cYast\u0131 Salman\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc ucadan, q\u0259hq\u0259h\u0259 il\u0259 deyib eyvan a\u015fa\u011f\u0131 h\u0259y\u0259t\u0259 cumdu. Mayan\u0131n qolundan tutub atdan d\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 k\u00f6m\u0259k etdi, Qara\u015fa d\u00f6nd\u00fc:\n\t- Tez g\u0259l, ey, bunlar s\u0259nin i\u015findir, t\u0259rp\u0259n yerind\u0259n.\t\n \tMaya atdan d\u00fc\u015fd\u00fc, onu qucaqlay\u0131b \u00f6pd\u00fc v\u0259 ba\u011f\u00e7aya, Qara\u015fa t\u0259r\u0259f getdi. Qollar\u0131 \u00e7irm\u0259kli, \u0259ynind\u0259 s\u0131r\u0131ql\u0131 \u015falvar v\u0259 g\u00f6y \u00fcst k\u00f6yn\u0259yi olan sa\u011flam, iri g\u00f6vd\u0259li Qara\u015f bell\u0259yib d\u00fcz\u0259ltdiyi b\u00f6y\u00fck bir l\u0259k\u0259 n\u0259 is\u0259 basd\u0131r\u0131rd\u0131. Maya yax\u0131nla\u015f\u0131b salam verdi:\n\t- So\u011fan \u0259kirs\u0259n? \n\t\u00c7\u00f6m\u0259ltm\u0259 oturmu\u015f Qara\u015f altdan yuxar\u0131 ona:\n\tYox, g\u00fcl \u0259kir\u0259m, zanbaq g\u00fcl\u00fc, - dedi v\u0259 qalx\u0131b bu g\u00fcl\u00fcn so\u011fan\u0131n\u0131 ona g\u00f6st\u0259rdi. \u2013 Qoy \u00f6z ba\u011f\u00e7am\u0131zda olsun.\n\tMayaya el\u0259 g\u0259ldi ki, bir d\u00fcnyan\u0131 ona ba\u011f\u0131\u015flad\u0131lar, g\u0259nc \u0259rinin bu diqq\u0259t v\u0259 h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131 \u00fcr\u0259yin\u0259 o q\u0259d\u0259r t\u0259sir edib, x\u0259yal\u0131n\u0131 o q\u0259d\u0259r oynatd\u0131 ki, h\u0259y\u0259td\u0259 olduqlar\u0131n\u0131 unutdu, \u00f6z\u00fcn\u00fc saxlaya bilm\u0259yib n\u0259hay\u0259tsiz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 mehriban v\u0259 munis n\u0259z\u0259rl\u0259rl\u0259 \u00fcz\u00fcn\u0259 baxan qara\u015f\u0131n boynuna sar\u0131ld\u0131, \u00fcz\u00fcnd\u0259n \u00f6pd\u00fc v\u0259 yaln\u0131z Qara\u015f yava\u015fca onun qolunu boynundan \u00e7\u0259k\u0259nd\u0259 ay\u0131ld\u0131, h\u0259y\u0259td\u0259ki adamlar\u0131, x\u00fcsus\u0259n R\u00fcst\u0259m ki\u015finin heyb\u0259tli v\u00fccudunu g\u00f6r\u00fcb h\u0259ya etdi, \u00f6z\u00fcn\u00fc itir\u0259r\u0259k pi\u015fik kimi pill\u0259l\u0259ri d\u0131rma\u015f\u0131b yuxar\u0131 qa\u00e7d\u0131. Boz at\u0131n cilovunu Salmana verib ota\u011fa yollanan R\u00fcst\u0259m ki\u015fiy\u0259 g\u0259linin bu h\u0259r\u0259k\u0259ti xo\u015f g\u0259lm\u0259di, bulud kimi tutulub qarald\u0131, yerind\u0259 durub \u0259liyl\u0259 Qara\u015f\u0131 yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. P\u0259r\u015fan pis bir t\u0259nbeh g\u00f6zl\u0259y\u0259r\u0259k qorxub ahas\u0131n\u0131n qoluna q\u0131s\u0131ld\u0131, atlar\u0131 yed\u0259kl\u0259yib t\u00f6vl\u0259y\u0259 \u00e7\u0259k\u0259n Salman ayaq saxlay\u0131b \u00e7\u0259p\u0259ki bu t\u0259r\u0259f\u0259 baxd\u0131. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bir anda co\u015fub b\u00fct\u00fcn g\u00fcn\u00fc i\u00e7\u0259risind\u0259 qaynayan \u015f\u00fcbh\u0259 v\u0259 d\u0259\u011fd\u0259\u011f\u0259ni \u00e7\u00f6l\u0259 t\u00f6kd\u00fc:\n\t- Bala, s\u0259n m\u0259nim \u00e7\u00f6r\u0259yimi yemis\u0259n, bu anan\u0131n s\u00fcd\u00fcn\u00fc \u0259mmis\u0259n, b\u0259zi xan\u0131mlar kimi \u00e7\u00f6ld\u0259-bay\u0131rda sahibsiz b\u00f6y\u00fcm\u0259mis\u0259n. N\u0259 d\u0259d\u0259si m\u0259lumdur, n\u0259 n\u0259n\u0259si! Vaxt ik\u0259n cilovunu b\u0259rk y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131r, sonra gec olar! \u2013 dedi v\u0259 ham\u0131n\u0131 mat-m\u0259tt\u0259l qoyub ota\u011fa ke\u00e7di.\n\n\n5\n\n\tQara\u015f yerind\u0259 donub iztirab dolu g\u00f6zl\u0259rl\u0259 lal-dinm\u0259zc\u0259 atas\u0131n\u0131n dal\u0131nca halda, bi biri otaqda Mayan\u0131n h\u0131\u00e7q\u0131r\u0131qlar\u0131n\u0131 e\u015fitdi. Yava\u015f-yava\u015f, aya\u011f\u0131n\u0131n birini g\u00f6t\u00fcr\u00fcb o birini qoyaraq ir\u0259lil\u0259di. Lakin S\u0259kin\u0259 v\u0259 P\u0259r\u015fan yerl\u0259rind\u0259n s\u0131\u00e7ray\u0131b ondan qabaq i\u00e7\u0259ri gir\u0259r\u0259k, m\u00fct\u0259kk\u0259li taxta y\u0131x\u0131l\u0131b a\u011flayan mayan\u0131 qucaqlad\u0131lar. Qara\u015f astanaya \u00e7atanda yan\u0131nda bir h\u0259nirti duyub \u00e7evrildi, qolundan tutmaq v\u0259 onunla birlikd\u0259 mayan\u0131n ota\u011f\u0131na girm\u0259k ist\u0259y\u0259n Salman\u0131 g\u00f6rd\u00fckd\u0259 g\u00f6zl\u0259ri anla\u015f\u0131lmaz bir q\u0259z\u0259bin alovu il\u0259 yand\u0131. Salman\u0131n yaxas\u0131n\u0131 \u0259lind\u0259 b\u00fcrm\u0259l\u0259yib el\u0259 it\u0259l\u0259di ki, az qald\u0131 eyvan a\u015fa\u011f\u0131 yuvarlans\u0131n. Salman s\u0259nd\u0259l\u0259y\u0259r\u0259k eyvan\u0131n m\u0259h\u0259cc\u0259rin\u0259 s\u00f6yk\u0259nib bir t\u0259h\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fc saxlad\u0131. Qara\u015fa baxmadan yaxas\u0131n\u0131 hamarlad\u0131, \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u00fcz\u0259ltdi, g\u00fcl\u00fcms\u0259y\u0259r\u0259k R\u00fcst\u0259m ki\u015fi olan ota\u011fa getdi. Qara\u015f i\u00e7\u0259ri ke\u00e7di, g\u00fcnahkar kimi \u00e7arpay\u0131n\u0131n d\u0259mirin\u0259 s\u00f6yk\u0259nib durdu. Maya ba\u015f\u0131n\u0131 S\u0259kin\u0259nin sin\u0259sin\u0259 qoyaraq u\u015faq kimi k\u00f6yr\u0259lib k\u0259sik-k\u0259sik dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131:\n\t- D\u00fcnyada he\u00e7 k\u0259s g\u00f6b\u0259l\u0259k kimi yerd\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131r. Ham\u0131n\u0131n atas\u0131 var, ham\u0131n\u0131 ana do\u011fub, ham\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ata-ana \u0259zizdir, m\u0259nim ata-anam\u0131n g\u00fcnah\u0131 n\u0259dir ki, talel\u0259ri a\u011f\u0131r oldu. M\u0259nim bu g\u00fcn\u00fcm\u00fc g\u00f6rm\u0259dil\u0259r, g\u0259lin vaxt\u0131mda anam \u00fcz\u00fcm\u0259 \u015fam tuta bilm\u0259di, atam xeyir-dua ver\u0259 bilm\u0259di. M\u0259g\u0259r bu onlar\u0131n g\u00fcnah\u0131d\u0131r?  \n\tG\u00f6zl\u0259rinin ya\u015f\u0131 girdim-girdim yana\u011f\u0131ndan s\u00fcz\u00fcl\u0259n Mayan\u0131n \u0259ll\u0259rini P\u0259r\u015fan ovcuna s\u0131x\u0131b  ox\u015fay\u0131r, S\u0259kin\u0259 ba\u015f\u0131n\u0131 sin\u0259sin\u0259 s\u0131xaraq, q\u0259h\u0259rl\u0259nmi\u015f halda sa\u00e7lar\u0131ndan, boynundan \u00f6p\u00fcrd\u00fc:\n\t- Qurban olum s\u0259n\u0259, Maya! Bala! M\u0259ni g\u00f6t\u00fcr anal\u0131\u011fa, m\u0259ni \u00f6z\u00fcn\u0259 do\u011fma ana bil, he\u00e7 el\u0259 s\u00f6zl\u0259r dan\u0131\u015fma. \u0259g\u0259r s\u0259ni bu P\u0259r\u015fandan, bu Qara\u015fdan az ist\u0259yir\u0259ms\u0259, \u00fcz\u00fcm g\u00fclm\u0259sin. S\u0259n ki\u015fiy\u0259 qulaq asma, i\u015fi \u00e7oxdur, a\u011f\u0131r i\u015fdir, cavabdehliyi b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. Yorulur, \u0259ld\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcr, n\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmir, sonra da \u00f6z\u00fc \u00f6z s\u00f6z\u00fcn\u00fcn pe\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u0259k\u0259c\u0259k. Bir az da qocal\u0131b, k\u0259mh\u00f6vs\u0259l\u0259 olub, qulaq asma ona, m\u0259nim q\u0131z\u0131m. \n\tP\u0259r\u015fan da o biri t\u0259r\u0259fd\u0259n deyirdi:\n\t- Bel\u0259 el\u0259s\u0259n, bax qa\u011fam\u0131n \u00f6lm\u00fc\u015f\u00fcn\u0259, m\u0259n d\u0259 hay \u00e7\u0259kib a\u011flayaca\u011fam, bir d\u0259 ki, \u00f6l\u0259n g\u00fcn\u00fc kimi evd\u0259 oturub qalaca\u011fam, g\u00fcnah\u0131m t\u00f6k\u00fcl\u0259c\u0259k s\u0259nin boynuna. \n\tS\u0259kin\u0259 qeyri-ixtiyari g\u00fcl\u00fcms\u0259yib onu d\u00fcms\u00fckl\u0259di:\n\t- Az dan\u0131\u015f, ay q\u0131z, s\u0259ni alan olsa getm\u0259zs\u0259n. Hans\u0131 d\u0259li s\u0259ni oca\u011f\u0131na yax\u0131n qoyacaq.\n\t- C\u0259h\u0259nn\u0259m\u0259 qoysun, qara gora. Guya \u00f6l\u00fcrd\u00fcm \u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn. Gets\u0259m d\u0259 t\u0259k o\u011flana ged\u0259c\u0259y\u0259m, n\u0259 atas\u0131 olsun, n\u0259 anas\u0131, n\u0259 bac\u0131s\u0131, n\u0259 qarda\u015f\u0131, t\u0259k-t\u0259nha.\n\t- Yaz\u0131\u011f\u0131m o qay\u0131nanaya g\u0259lir ki, qap\u0131s\u0131ndan i\u00e7\u0259ri s\u0259nin kimi d\u0259li gir\u0259c\u0259k. A\u011fl\u0131 olan ki\u015fi s\u0259n\u0259 g\u00f6zucu da baxmaz.\n\tS\u0259kin\u0259 v\u0259 P\u0259r\u015fan\u0131n n\u0259vazi\u015fl\u0259ri il\u0259 a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131 unudaraq, \u00fcr\u0259yi yum\u015falan Maya g\u00fcl\u00fcms\u0259yib Qara\u015fa baxd\u0131:\n\t- Qarda\u015f\u0131m olsayd\u0131, birinci m\u0259n P\u0259r\u015fan\u0131n el\u00e7iliyin\u0259 g\u0259l\u0259rdim.\n\t- N\u0259 olar, qarda\u015f\u0131n olmas\u0131n, tan\u0131\u015f\u0131n, yolda\u015f\u0131n olsun, ona da el\u00e7iliy\u0259 g\u0259l\u0259 bil\u0259rs\u0259n, - deyib P\u0259r\u015fan Mayan\u0131n \u0259lini s\u0131xd\u0131.\n\t- Bayaqdan \u0259r\u0259 getm\u0259y\u0259n xan\u0131m, n\u0259 t\u0259l\u0259sirs\u0259n? \u2013 dey\u0259 y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fmi\u015f Qara\u015f da s\u00f6z\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131.\n\t- S\u0259n dan\u0131\u015fma, gets\u0259m d\u0259 s\u0259nin kimi ki\u015fiy\u0259 getm\u0259r\u0259m. N\u0259 orda \u00e7arpay\u0131n\u0131n d\u0259miri kimi yap\u0131\u015f\u0131b qalm\u0131san, g\u0259l, bir s\u0259n d\u0259 t\u0259s\u0259lli ver, g\u00f6r\u0259k \u0259lind\u0259n bir \u015fey g\u0259lirmi?\n\tMayan\u0131n ovundu\u011funu g\u00f6r\u0259n S\u0259kin\u0259 ail\u0259nin \u00fcmumi g\u00f6r\u00fc\u015f yeri olan b\u00f6y\u00fck ota\u011fa ke\u00e7\u0259nd\u0259, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi stolun ba\u015f\u0131nda oturub, g\u00f6z\u00fcn\u00fc nam\u0259lum n\u00f6qt\u0259y\u0259 dik\u0259r\u0259k trubkas\u0131n\u0131 t\u00fcst\u00fcl\u0259dirdi. Salman qap\u0131 a\u011fz\u0131nda, getm\u0259y\u0259 haz\u0131r, ayaq \u00fcst\u0259 durmu\u015fdu.S\u0259kin\u0259 g\u00f6zucu v\u0259 naraz\u0131 bax\u0131\u015flarla onu s\u00fcz\u00fcb bir k\u0259narda durdu. R\u00fcst\u0259m ki\u015fi arvad\u0131n s\u00f6zl\u00fc oldu\u011funu v\u0259 Salaman\u0131n getm\u0259sini g\u00f6zl\u0259diyini duyub dedi:\n\t- S\u0259n d\u0259 get, bala, haz\u0131rla\u015f briqadirl\u0259ri y\u0131\u011faq, qoy yaz \u0259kinin\u0259 haz\u0131rl\u0131q haqq\u0131nda m\u0259lumat versinl\u0259r.\n\t- Ba\u015f \u00fcst\u0259 n\u0259 vaxta buyurursunuz?\n\tR\u00fcst\u0259m trubkan\u0131 t\u00fcst\u00fcl\u0259tdi, ani olaraq d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc:\n\t- Onu sabah dan\u0131\u015far\u0131q, idar\u0259d\u0259.\n\t- Ba\u015f \u00fcst\u0259.\n\tSalman getdikd\u0259n sonra R\u00fcst\u0259m S\u0259kin\u0259y\u0259 baxmadan trubkas\u0131n\u0131 qurdalad\u0131, kulunu bo\u015faltd\u0131. S\u0259kin\u0259 \u0259rinin dan\u0131\u015fmaq ist\u0259m\u0259diyini duysa da, onu bird\u0259n qa\u00e7arlad\u0131:\n\t- A ki\u015fi, o n\u0259 s\u00f6zd\u00fcr a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131xd\u0131? Adam\u0131n da \u00fcr\u0259yin\u0259 el\u0259 yara vurarlarm\u0131? \u00d6z\u00fcyn\u0259n s\u00f6z\u00fcn var, de, daha ata-anas\u0131n\u0131n ruhunu niy\u0259 incidirs\u0259n.\n\tR\u00fcst\u0259m d\u0259 eyni s\u0259rtlikl\u0259 cavab verdi:\n\t- Arvad, g\u0259linin\u0259 de ki,a\u011f\u0131r otursun, batman g\u0259lsin. Bizim \u0259d\u0259b-\u0259rkan\u0131m\u0131z var, \u0259m\u0259l el\u0259s\u0259, otursun, adam kimi ya\u015fas\u0131n, el\u0259m\u0259s\u0259, xo\u015f g\u0259ldi, yol a\u00e7\u0131qd\u0131r.\n\t- Ax\u0131, g\u0259lin neyl\u0259yib ki, bel\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rsan, hans\u0131 nalayiq i\u015fi g\u00f6r\u00fcb?\n\tR\u00fcst\u0259m heyr\u0259td\u0259n a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6zl\u0259rini S\u0259kin\u0259nin \u00fcz\u00fcn\u0259 dikdi:\n\t- Daha n\u0259 ed\u0259c\u0259kdi, g\u00f6rm\u0259din eyvandak\u0131n\u0131?\n\tS\u0259kin\u0259 ist\u0259di otuz il \u0259vv\u0259l bostanda, camaat\u0131n g\u00f6z\u00fc qaba\u011f\u0131nda onu qucaqlay\u0131b mar\u00e7ama\u00e7la \u00f6pd\u00fcy\u00fcn\u00fc R\u00fcst\u0259min yad\u0131na sals\u0131n, lakin ki\u015fid\u0259n a\u011f\u0131r s\u00f6z e\u015fitm\u0259kd\u0259n ehtiyat etdi:\n\t- Cavand\u0131rlar, ba\u015flar\u0131-beyinl\u0259ri qanl\u0131d\u0131r, s\u0259hvl\u0259ri d\u0259 olsa g\u0259r\u0259k ke\u00e7\u0259s\u0259n. Biz d\u00fcnyam\u0131z\u0131 ya\u015fad\u0131b vurmu\u015fuq ba\u015fa, indi onlar\u0131n vaxtlar\u0131 g\u0259lib \u00e7at\u0131b, niy\u0259 x\u0131rda bir \u015feyd\u0259n \u00f6tr\u00fc \u00f6mrl\u0259rini z\u0259h\u0259rl\u0259y\u0259s\u0259n. Bizim borcumuz s\u0259brli olmaqd\u0131r, ay R\u00fcst\u0259m, h\u00f6vs\u0259l\u0259sizlik el\u0259yib h\u0259r \u015feyi \u00fczl\u0259rin\u0259 vursaq, onlar da dar\u0131l\u0131b ipi-\u00f6rk\u0259ni q\u0131rarlar.\n\t- Q\u0131rarlar, c\u0259h\u0259nn\u0259m\u0259 q\u0131rs\u0131nlar, can onlar\u0131n, c\u0259h\u0259nn\u0259m tanr\u0131n\u0131n! At m\u0131x\u0131 yerd\u0259n \u00e7\u0131xarsa, bir yer\u0259 vurar, iki \u00f6z\u00fcn\u0259.\n\tS\u0259kin\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7al\u0131\u015fd\u0131sa R\u00fcst\u0259mi yum\u015falda bilm\u0259yib getdikc\u0259 daha art\u0131q t\u0259la\u015fa d\u00fc\u015f\u0259n bir \u00fcr\u0259kl\u0259 ondan ayr\u0131ld\u0131. Maya il\u0259 Qara\u015f b\u00fct\u00fcn ax\u015fam\u0131 \u00fcmumi otaqda g\u00f6r\u00fcnm\u0259dikl\u0259rind\u0259n onlar\u0131n yan\u0131na getdi, \u00e7aydan-\u00e7\u00f6r\u0259kd\u0259n yeyib-yem\u0259dikl\u0259ri il\u0259 maraqland\u0131, h\u0259l\u0259 d\u0259 orada olan P\u0259r\u015fan anas\u0131n\u0131 tutub taxt\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 Mayan\u0131n sol t\u0259r\u0259find\u0259 oturtdu.\n\t- Ay n\u0259n\u0259, s\u0259n allah, g\u0259l otur. Maya bac\u0131 el\u0259 yax\u015f\u0131 dan\u0131\u015f\u0131r ki...\n\tMaya sakit v\u0259 x\u0259yalp\u0259rv\u0259r g\u00f6zl\u0259rini hara is\u0259 uzaqlara dikdiyi halda aramla, lakin sin\u0259 dolusu n\u0259f\u0259salaraq h\u0259yat\u0131n\u0131 n\u0259ql edirdi. Onun xatir\u0259l\u0259rind\u0259 sevinc v\u0259 k\u0259d\u0259r, g\u00fcl\u00fc\u015f v\u0259 g\u00f6z ya\u015flar\u0131 bir-birin\u0259 qar\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Taleyin amans\u0131z \u0259li g\u0259nc \u00f6m\u00fcr kitab\u0131n\u0131n v\u0259r\u0259ql\u0259rini k\u0259l\u0259-k\u00f6t\u00fcr v\u0259 \u0259yri-\u00fcyr\u00fc yaz\u0131larla doldursa da, ora l\u0259k\u0259 sala bilm\u0259mi\u015fdi.\n\t...\u015eimal\u0131n qarl\u0131-boranl\u0131 q\u0131\u015flar\u0131, yazda v\u0259 yayda \u015faqq\u0131lt\u0131s\u0131 il\u0259 insan\u0131 sars\u0131dan \u0259z\u0259m\u0259tli g\u00f6y gurultular\u0131, g\u00fcnl\u0259rl\u0259 ara verm\u0259y\u0259n \u015f\u0131d\u0131r\u011f\u0131 ya\u011f\u0131\u015flar\u0131, \u015fam v\u0259 a\u011fcaqay\u0131n a\u011facl\u0131 qal\u0131n me\u015f\u0259l\u0259ri, yamya\u015f\u0131l \u00e7\u0259m\u0259nlikl\u0259ri Mayan\u0131n hafiz\u0259sin\u0259 lap k\u00f6rp\u0259 vaxtlar\u0131ndan \u2013 g\u00f6z\u00fcn\u00fc d\u00fcnyaya a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259n daxil olmu\u015fdu. O, 1993-c\u00fc ild\u0259 Moskvan\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda me\u015f\u0259likl\u0259r i\u00e7ind\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f balaca bir h\u0259rbi q\u0259s\u0259b\u0259d\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lmi\u015fdi. Mu\u011fan k\u0259ndl\u0259rind\u0259n birind\u0259 do\u011fulub boy atm\u0131\u015f atas\u0131 Heyb\u0259tqulu, 1928-ci ild\u0259 h\u0259rbi qullu\u011fa al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. \u018fvv\u0259lc\u0259 adi \u0259sg\u0259r olan bu g\u0259nc iki il sonra h\u0259rbi kursa g\u00f6nd\u0259rilmi\u015f, davaml\u0131, irad\u0259li v\u0259 bacar\u0131ql\u0131 oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn yax\u015f\u0131 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t \u0259ld\u0259 ed\u0259r\u0259k zabit r\u00fctb\u0259sin\u0259 qalxa bilmi\u015fdi.Yen\u0259 bir m\u00fcdd\u0259t orduda \u00e7al\u0131\u015faraq ikinci d\u0259f\u0259 y\u00fcks\u0259k tipli h\u0259rbi m\u0259kt\u0259b\u0259 q\u0259bul olunmu\u015fdu. El\u0259 bu zaman Moskva Tibb \u0130nstitutunun d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc kursunda oxuyan M\u0259lah\u0259t xan\u0131ma rast g\u0259lmi\u015f, tan\u0131\u015f olmu\u015f, onu sevmi\u015fdi. M\u0259lah\u0259t xan\u0131m tibb institutunu qurtaranda Heyb\u0259tqulu da h\u0259rbi m\u0259kt\u0259bi qurtarm\u0131\u015fd\u0131. Evl\u0259nmi\u015fdil\u0259r. Heyb\u0259tqulunu Moskva h\u0259rbi dair\u0259sind\u0259 saxlad\u0131qlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn M\u0259lah\u0259ti d\u0259 h\u0259rbi x\u0259st\u0259xanalar\u0131ndan birin\u0259 d\u00fcz\u0259ltmi\u015fdil\u0259r. Burada Maya anadan olmu\u015fdu.\n\tMayan\u0131n a\u011fl\u0131 bir \u015fey k\u0259sm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259n hafiz\u0259sind\u0259 qalan ata v\u0259 anas\u0131n\u0131n n\u0259hay\u0259tsiz n\u0259vazi\u015fl\u0259ri v\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259ti idi. Bir d\u0259 anas\u0131n\u0131n ax\u015famlar onu yata\u011f\u0131na qoyub q\u0259rib v\u0259 azca k\u0259d\u0259rli s\u0259sl\u0259 oxudu\u011fu h\u0259zin havalar hafiz\u0259sind\u0259 pozulmaz izl\u0259r buraxm\u0131\u015fd\u0131. Atas\u0131ndan yad\u0131nda qalan onun h\u0259dsiz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 m\u0259rh\u0259m\u0259tli olmas\u0131 idi. Anas\u0131ndan icaz\u0259 ala bilm\u0259diyi h\u0259r \u015fey \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259l\u0259 k\u00f6rp\u0259 ya\u015flar\u0131ndan atas\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 qa\u00e7ard\u0131, atas\u0131 Mayan\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc yer\u0259 salmaz, anas\u0131n\u0131 da yola g\u0259tir\u0259rdi. U\u015faql\u0131qdan bir d\u0259 yad\u0131nda Leninqrada k\u00f6\u00e7m\u0259l\u0259ri qalm\u0131\u015fd\u0131. Onda maya n\u0259 q\u0259d\u0259r sevinmi\u015f, n\u0259d\u0259ns\u0259 \u00e7ox fikirli olan anas\u0131na y\u0131\u011f-y\u0131\u011f\u0131\u015fda b\u00f6y\u00fck h\u0259v\u0259sl\u0259 k\u00f6m\u0259k etmi\u015f, atas\u0131n\u0131n \u0259lind\u0259n tutaraqma\u015f\u0131na oturub va\u011fzala getmi\u015fdi, orada qatara minib, gec\u0259 yar\u0131s\u0131 yuxuya ged\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r ara verm\u0259d\u0259n deyib dan\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Leninqradda bir il h\u0259yatlar\u0131 yax\u015f\u0131 ke\u00e7di. Burada ilk d\u0259f\u0259 Maya \u00e7anta g\u00f6t\u00fcr\u00fcb m\u0259kt\u0259b\u0259 getdi, anas\u0131 yen\u0259 x\u0259st\u0259xanada, atas\u0131 h\u0259rbi hiss\u0259d\u0259 qulluq edirdi. Lakin birc\u0259 il sonra, Maya birinci sinfi qurtaranda anlamad\u0131\u011f\u0131 bir tufan b\u00fct\u00fcn h\u0259yatlar\u0131n\u0131 alt-\u00fcst etdi. O d\u00f6vrd\u0259n Mayan\u0131n yad\u0131nda qalan yaln\u0131z birc\u0259 s\u00f6z oldu: M\u00fcharib\u0259! M\u00fcharib\u0259 Mayan\u0131n hafiz\u0259sin\u0259 u\u015faqlar\u0131 atas\u0131z-anas\u0131z qoyan bir kabus kimi daxil oldu. He\u00e7 yad\u0131ndan \u00e7\u0131xmaz: onda ata v\u0259 anas\u0131 Mayan\u0131 yax\u015f\u0131-yax\u015f\u0131 geyindirib fotoqrafa apard\u0131lar. Aralar\u0131nda oturdub \u015f\u0259klini \u00e7\u0259kdirdil\u0259r. Atas\u0131 bu \u015f\u0259kli g\u00f6rm\u0259di, \u00e7\u00fcnki ax\u015fam o, mayan\u0131 da, anas\u0131n\u0131 da anla\u015f\u0131lmaz bir k\u0259d\u0259r v\u0259 ehtirasla ba\u011fr\u0131na bas\u0131b \u00f6pd\u00fc, dala baxmadan \u00e7\u0131x\u0131b getdi. \u00dc\u00e7c\u0259 ay sonra, Maya ikinci sinf\u0259 ged\u0259nd\u0259 M\u0259lah\u0259t n\u0259 id\u0259 bir ka\u011f\u0131z ald\u0131, balaca \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259y\u0259 qoyub divardan asd\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259klin qaba\u011f\u0131nda duraraq Mayan\u0131 qucaqlay\u0131b a\u011flad\u0131:\n\t- Atas\u0131z s\u0259n nec\u0259 olacaqsan q\u0131z\u0131m!         \n\tOnda maya bu s\u00f6zl\u0259rin h\u0259qiqi m\u0259nas\u0131n\u0131 qanmad\u0131. Anas\u0131n\u0131n boynunu qucaqlay\u0131b ona t\u0259s\u0259lli verdi:\n\t- A\u011flama, ana, atam g\u0259l\u0259c\u0259k, m\u00fcharib\u0259ni \u00f6ld\u00fcr\u00fcb g\u0259l\u0259c\u0259k.\n\tLakin g\u00fcn g\u00fcnd\u0259n a\u011f\u0131r ke\u00e7di. Anas\u0131 g\u00fcnl\u0259rl\u0259 x\u0259st\u0259xanada qalmal\u0131 oldu. N\u0259hay\u0259t, bir g\u00fcn u\u015faqlar\u0131 y\u0131\u011f\u0131b qatara oturtdular. O zaman fikirli, k\u0259d\u0259rli v\u0259 g\u00f6z\u00fc ya\u015fl\u0131 analar i\u00e7\u0259risind\u0259 Maya \u00f6z anas\u0131n\u0131 da g\u00f6r\u00fcr, n\u0259l\u0259r ba\u015f verdiyini d\u0259rk etmirdi. Anas\u0131 vaqonun i\u00e7ind\u0259 ona n\u0259 is\u0259 ba\u011flama verdi, ovcunun i\u00e7in\u0259 bir konfet basd\u0131. Sonra da divardan ald\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259kli \u201cAna dili\u201d kitab\u0131n\u0131n i\u00e7in\u0259 qoydu:\n\t- Saxla, q\u0131z\u0131m, atan\u0131, anan\u0131 unutma!\n\tAncaq qatar yola d\u00fc\u015f\u00fcb anas\u0131 platformada \u0259l ed\u0259r\u0259k g\u00f6z\u00fcn\u00fcn ya\u015f\u0131n\u0131 sil\u0259nd\u0259 al\u0259m Mayan\u0131n ba\u015f\u0131na h\u0259rl\u0259ndi, d\u00fcnyada \u0259n \u0259ziz, \u0259n qiym\u0259tli v\u0259 he\u00e7 zaman tap\u0131lmayacaq, \u0259v\u0259z olunmayacaq bir \u015feyi itirdiyini duymu\u015f kimi \u00fcz\u00fcn\u00fc p\u0259nc\u0259r\u0259y\u0259 s\u00f6yk\u0259y\u0259r\u0259k, h\u00f6nk\u00fcr\u00fcb a\u011flad\u0131:\n\t- Ana, ana, g\u0259l! \n\tAnas\u0131 p\u0259nc\u0259r\u0259 boyu, h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n vaqonla yana\u015f\u0131 yeriy\u0259r\u0259k tez-tez n\u0259 is\u0259 deyirdi. Maya onun dodaqlar\u0131n\u0131n titr\u0259yib \u0259sm\u0259sind\u0259n n\u0259 dediyini anlad\u0131. Yanaqlar\u0131na m\u00fct\u0259madiy\u0259n g\u00f6z ya\u015f\u0131 damc\u0131layan ana: - a\u011flama, q\u0131z\u0131m, g\u00fcl q\u0131z\u0131m, a\u011flama! \u2013 deyirdi.\n\tEl\u0259 bu hal\u0131nda anas\u0131 Mayan\u0131n hafiz\u0259sind\u0259 h\u0259kk olunub qald\u0131. Sonralar yuxusuna el\u0259 bu halda gir\u0259rdi. B\u0259s sonra? Sonra da ne\u00e7\u0259 il Maya Qazax\u0131stan\u0131n hans\u0131 bir vilay\u0259tind\u0259 is\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f u\u015faqlarla birlikd\u0259 oxuyub ya\u015fad\u0131, a\u011f\u0131r m\u00fchasir\u0259 i\u00e7\u0259risind\u0259 olan Leninqraddak\u0131 anas\u0131ndan he\u00e7 bir x\u0259b\u0259r \u00e7\u0131xmad\u0131. Maya alt\u0131nc\u0131 sinf\u0259 ke\u00e7\u0259nd\u0259 Az\u0259rbaycana ke\u00e7irilm\u0259sini xahi\u015f etdi. Bu zaman m\u00fcharib\u0259 qurtarm\u0131\u015fd\u0131. Onu Korovabada u\u015faq evin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdil\u0259r. Burada orta m\u0259kt\u0259bi, K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 \u0130nstitutunu qurtard\u0131. Daima anas\u0131ndan x\u0259b\u0259r g\u00f6zl\u0259yib durdu. \u0130ndi d\u0259 ona el\u0259 g\u0259lirdi ki, bir g\u00fcn anas\u0131ndan x\u0259b\u0259r \u00e7\u0131xacaqd\u0131r. \u0130ndi b\u00fct\u00fcn bu a\u011f\u0131r h\u0259yat yolunu ke\u00e7ib b\u00f6y\u00fcd\u00fckd\u0259n sonra Maya d\u00f6n\u00fcb dala baxanda birc\u0259 \u015feyi \u00f6z\u00fcn\u0259 ba\u011f\u0131\u015flaya bilmir. Ana v\u0259 atas\u0131ndan yegan\u0259 yadigar olan \u015f\u0259kli harada is\u0259 itirmi\u015fdi, lap \u00e7oxdan itirmi\u015fdi.\n\tMaya hekay\u0259sini qurtaranda do\u011frudan da a\u011flayan S\u0259kin\u0259 il\u0259 P\u0259r\u015fan bir daha onu qucaqlad\u0131lar:\n\t- Fikir el\u0259m\u0259, q\u0131z\u0131m, m\u0259n s\u0259nin anan! \u2013 dey\u0259 S\u0259kin\u0259 onu sin\u0259sin\u0259 s\u0131xd\u0131. \n\t- Bu da atan! \u2013 dey\u0259 P\u0259r\u015fan, ehmalca yun \u015fal\u0131 g\u0259tirib Mayan\u0131n \u00e7iynin\u0259 salan Qara\u015f\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k, ucadan g\u00fcld\u00fc v\u0259 Qara\u015fa sata\u015fmaqda davam etdi. \u2013 Ay d\u0259d\u0259, q\u0131z\u0131na yax\u015f\u0131 bax, ha! Yoxsa yuxuya verib saqqal\u0131na ispi\u00e7ka \u00e7\u0259k\u0259r\u0259m. \n\tGec\u0259 qaranl\u0131\u011f\u0131nda b\u00fct\u00fcn k\u0259ndi d\u0259rin bir s\u00fckut b\u00fcr\u00fcd\u00fcy\u00fc zaman, S\u0259kin\u0259 il\u0259 P\u0259r\u015fan ota\u011f\u0131 t\u0259rk etdi. Maya \u0259rinin \u00fcz\u00fcn\u0259 bax\u0131b p\u0131\u00e7\u0131ldad\u0131:\n\t- Ax\u0131r\u0131 nec\u0259 olacaq, Qara\u015f? \n\tQara\u015f cavab verm\u0259yib fikr\u0259 getdi v\u0259 yen\u0259 atas\u0131ndan ayr\u0131l\u0131b \u00f6z\u00fcn\u0259 dirrik d\u00fcz\u0259ltm\u0259k haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc.\n\tQara\u015f yuxudan tez ay\u0131ld\u0131. Ota\u011f\u0131n i\u00e7i h\u0259l\u0259 yar\u0131qaranl\u0131q idi. \u00c7\u0259n-duman i\u00e7\u0259risind\u0259 Mu\u011fan t\u0259z\u0259c\u0259 i\u015f\u0131qlan\u0131rd\u0131. Qara\u015f art\u0131q yata bilm\u0259y\u0259c\u0259yini hiss etdi. Onu h\u0259y\u0259t\u0259 v\u0259 i\u015f\u0259 \u00e7\u0259k\u0259n fikirl\u0259r bird\u0259n ba\u015f\u0131nda qaynay\u0131b canland\u0131: bu g\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u00e7\u00f6l\u0259 \u015fuma \u00e7\u0131xmal\u0131 idi. \u015e\u0259r\u0259fo\u011flu c\u00fcc\u0259rmi\u015f y\u00fcz hektar pay\u0131zl\u0131q yerini d\u0259 yaz \u0259kini plan\u0131na sal\u0131b \u015fumlanmas\u0131n\u0131 Qara\u015fgilin briqadas\u0131na tap\u015f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Ya\u011f\u0131\u015f ya\u011fm\u0131rd\u0131, meh tutan b\u0259zi sah\u0259l\u0259r qurumu\u015fdu, traktor i\u015fl\u0259y\u0259 bil\u0259rdi. O, Mayan\u0131 \u015firin s\u0259h\u0259r yuxusundan ay\u0131ltmaq ist\u0259m\u0259y\u0259r\u0259k, ehtiyatla geyinib \u00e7\u00f6l\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131. Bir az \u00e7\u00f6r\u0259k v\u0259 ya\u011f-pendir b\u00fcrm\u0259l\u0259yib yayl\u0131\u011fa ba\u011flad\u0131, h\u0259l\u0259 ham\u0131n\u0131 yatm\u0131\u015f g\u00fcman ed\u0259r\u0259k, pill\u0259l\u0259ri d\u0259 asta-asta en\u0259nd\u0259 R\u00fcst\u0259m ki\u015fini h\u0259y\u0259td\u0259 g\u00f6rd\u00fc v\u0259 n\u0259d\u0259ns\u0259 \u00e7a\u015fan kimi oldu. Qara\u015f \u00f6z\u00fcn\u00fc itirm\u0259yib diqq\u0259tl\u0259 baxsayd\u0131, atas\u0131n\u0131n yuxudan \u00e7ox yor\u011fun v\u0259 \u0259zgin qalxd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259rdi.\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi, dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn gec\u0259ni yatmam\u0131\u015fd\u0131. Do\u011frudur, \u0259vv\u0259lc\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn h\u0259r \u015feyd\u0259 haql\u0131 oldu\u011fu fikri il\u0259 ba\u015f\u0131n\u0131 yast\u0131\u011fa qoyan kimi yuxuya getdi, lakin gec\u0259nin bir al\u0259mind\u0259 sanki kimins\u0259 g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z z\u0259rb\u0259sind\u0259n sars\u0131l\u0131b ay\u0131ld\u0131 v\u0259 bir daha yata bilm\u0259di. Yerin\u0259 qor dolmu\u015f kimi o t\u0259r\u0259f-bu t\u0259r\u0259f\u0259 \u00e7evrildi, g\u00f6z\u00fcn\u00fc yumdu v\u0259 el\u0259 hu\u015fa ged\u0259n kimi h\u0259min adam z\u0259rb\u0259ni sin\u0259sin\u0259 vurub:\n\t- N\u0259 yatm\u0131san, - dedi, - s\u0259nd\u0259 bir tik\u0259 vicdan varsa, g\u0259r\u0259k g\u00f6z\u00fcn\u0259 yuxu girm\u0259y\u0259!      \n\tN\u0259hay\u0259t, r\u00fcst\u0259m ki\u015fi dik\u0259lib d\u00f6\u015f\u0259yin \u00fcst\u00fcnd\u0259 barda\u015f qurdu, i\u00e7\u0259risind\u0259 oturub onu d\u00fcms\u00fckl\u0259y\u0259n, z\u0259rb\u0259l\u0259r vuran adamla m\u00fcbahis\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131:\n\t- Niy\u0259 yatmay\u0131m? M\u0259n \u00e7ox vicdanl\u0131 adamam, m\u0259n h\u0259l\u0259 haram tik\u0259 yeyib, xain i\u015f g\u00f6rm\u0259mi\u015f\u0259m, \u00f6mr\u00fcm-g\u00fcn\u00fcm i\u015fd\u0259 ke\u00e7ib, yatmay\u0131m?\n\t- D\u00fczd\u00fcr, - dey\u0259 i\u00e7\u0259rid\u0259ki daha s\u0259rt cavab verdi, - d\u00fczd\u00fcr, s\u0259n haram tik\u0259 yem\u0259mis\u0259n, xain deyils\u0259n. Ancaq insan\u0131n  insanl\u0131\u011f\u0131 m\u0259g\u0259r haram tik\u0259 yem\u0259m\u0259sind\u0259dir? S\u0259nd\u0259 insanl\u0131q azd\u0131r. S\u0259nin sin\u0259nd\u0259ki \u00fcr\u0259k bir \u00e7iban kimi \u015fi\u015fm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Adamlar s\u0259ni g\u00f6r\u0259nd\u0259 yan qa\u00e7ma\u011fa ba\u015flay\u0131rlar.\n\t- He\u00e7 k\u0259s m\u0259nd\u0259n yan qa\u00e7m\u0131r. Qa\u00e7\u0131r o adamlar ki, b\u0259d niyy\u0259tl\u0259ri var. M\u0259ni kal meyv\u0259 kimi zorla qopar\u0131b \u00f6zl\u0259ri b\u00f6y\u00fcm\u0259k ist\u0259yirl\u0259r.\n\t- Utan s\u00f6zl\u0259rind\u0259n, ki\u015fi! \u00c7oban K\u0259r\u0259mmi s\u0259nin yerini tutmaq ist\u0259yir?\n\t- Yox, m\u0259n onu demir\u0259m! Ancaq \u00e7oban K\u0259r\u0259min \u00f6z g\u00fcnah\u0131 var. Yaz\u0131blar ki. ferman\u0131 yeyib da\u011f\u0131d\u0131r. S\u0259dr\u0259m, borcum yoxlatmaqd\u0131r. N\u0259 edim, v\u0259zif\u0259m bel\u0259dir.\n\t- Yoxlat, n\u0259 olar. \u0130ndi ki, bel\u0259 s\u00f6zl\u0259r g\u0259zir, yoxlay\u0131b g\u00f6z\u00fcn\u0259 \u00e7atmaq s\u0259nin i\u015findir. Ancaq h\u0259mi\u015f\u0259 g\u0259r\u0259k \u00f6l\u00fcm yata\u011f\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f x\u0259st\u0259 arvada s\u0259nin r\u0259hmin g\u0259l\u0259, K\u0259r\u0259m g\u00fcnahkard\u0131r, c\u0259zas\u0131n\u0131 ver, arvad neyl\u0259sin, balaca k\u00f6rp\u0259l\u0259r neyl\u0259sin, onlar\u0131n g\u00fcnah\u0131 n\u0259dir? S\u0259nin \u00f6z q\u0131z\u0131n o hala d\u00fc\u015fs\u0259 nec\u0259 olard\u0131n? H\u0259, q\u0131zar\u0131rsan? Q\u0131zar, q\u0131zar, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi! B\u0259lk\u0259 sin\u0259nd\u0259ki \u00e7ibanlar tez yeti\u015fib de\u015fil\u0259. H\u0259m s\u0259n xilas olasan, h\u0259m ba\u015fqalar\u0131.\n\tDan a\u011farana q\u0259d\u0259r R\u00fcst\u0259m ki\u015fi bel\u0259c\u0259 yata\u011f\u0131nda kiminl\u0259 is\u0259 dan\u0131\u015f\u0131b m\u00fcbahis\u0259 etdi. N\u0259hay\u0259t, yata bilm\u0259yib yor\u011fan\u0131 bir k\u0259nara atd\u0131. Geyinib havaya \u00e7\u0131xd\u0131. Bir az ke\u00e7m\u0259mi\u015f Qara\u015fla qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131. A\u011f\u0131r s\u00fckutdan s\u0131x\u0131lan Qara\u015f ax\u015famk\u0131 incikliyini s\u0131nd\u0131r\u0131b ad\u0259ti \u00fczr\u0259 salam verdi:\n\t- D\u0259d\u0259, sabah\u0131n xeyir!\n\tR\u00fcst\u0259m ki\u015fi adi t\u0259mkin v\u0259 a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 saxlayaraq onun salam\u0131n\u0131 ald\u0131 v\u0259 a\u011fqanadl\u0131, iriayaql\u0131 be\u00e7\u0259ni qaba\u011f\u0131na qat\u0131b h\u0259y\u0259tin bu ba\u015f\u0131ndan o ba\u015f\u0131na qovaraq didi\u015fdirm\u0259k ist\u0259y\u0259n \u00e7il xoruzu g\u00f6st\u0259rdi:\n\t- Ax\u015fam vaxt el\u0259y\u0259nd\u0259 tutub k\u0259s\u0259rs\u0259n, toyuq-c\u00fcc\u0259y\u0259 aman vermir, \u00e7ox nan\u0259cib \u015feydir.\t\n\tQara\u015f \u0259rik a\u011fac\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na d\u0131rma\u015fm\u0131\u015f be\u00e7\u0259nin qanl\u0131 pipiyin\u0259 bax\u0131b \u201cba\u015f \u00fcst\u0259\u201d dedi. A\u011fac\u0131n dibind\u0259 qanadlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b meydan sulayan \u00e7il-\u00e7il xoruzu qovdu:\n\t- Ki\u015f-ki\u015f, \u00f6l\u0259s\u0259n s\u0259ni!\n\tQara\u015f atas\u0131n\u0131n s\u00f6zl\u00fc oldu\u011funu hiss ets\u0259 d\u0259 ad\u0259t\u0259 \u0259m\u0259l ed\u0259r\u0259k bir \u015fey soru\u015fmad\u0131: laz\u0131m bils\u0259 \u00f6z\u00fc dey\u0259r; do\u011frudan da, R\u00fcst\u0259m ki\u015fi trubkan\u0131 al\u0131\u015fd\u0131r\u0131b bir qullab vuraraq, o\u011flunun \u00fcz\u00fcn\u0259 baxmadan:\n\t-  Qara\u015f, - dedi, - el\u0259 durub s\u0259ni g\u00f6zl\u0259yirdim. Ma\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcr, tez q\u0131\u015fla\u011fa s\u00fcr, o \u00e7oban K\u0259r\u0259min arvad\u0131 q\u0131zd\u0131rma i\u00e7ind\u0259 \u00e7apalay\u0131r, n\u0259 h\u0259kim var, n\u0259 dava-d\u0259rman. Qoy ma\u015f\u0131na, apar birba\u015f rayona, ver x\u0259st\u0259xanaya, qay\u0131t i\u015fin\u0259.\n\tQara\u015f v\u0259ziyy\u0259ti atas\u0131na anlatmaq ist\u0259di, lakin onun cavab g\u00f6zl\u0259m\u0259d\u0259n h\u0259y\u0259t qap\u0131s\u0131na yolland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb, yava\u015f-yava\u015f \u201cPobeda\u201d olan balaca dama t\u0259r\u0259f getdi.\n<\/pre>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u00f6y\u00fck dayaq Birinci f\u0259sil 1 Bu g\u00fcn Mu\u011fan d\u00fcz\u00fcn\u0259 q\u0131\u015f\u0131n orta ay\u0131ndan \u00e7ox pay\u0131z\u0131n \u0259vv\u0259lini xat\u0131rladan m\u00fclayim bir ax\u015fam enmi\u015fdi. G\u00fcn\u0259\u015f batandan azca sonra sin\u0259si yar\u0131q-yar\u0131q b\u00f6y\u00fck s\u0259hran\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259ki buludsuz g\u00f6yl\u0259r ulduzlarla doldu. Topalan\u0131b \u00e7oxalan bu ulduzlar a\u00e7\u0131lmaz bir sirrinmi, \u0259b\u0259di bir sevdan\u0131nm\u0131 dastan\u0131n\u0131 oxuyur kimi bizim torpa\u011fa baxaraq sayr\u0131\u015fd\u0131qca, q\u0131\u015f gec\u0259si h\u0259r t\u0259r\u0259f\u0259 hakim [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-35726","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edeb"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35726","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=35726"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35726\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35738,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35726\/revisions\/35738"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=35726"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=35726"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=35726"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}