{"id":38144,"date":"2021-04-12T12:00:00","date_gmt":"2021-04-12T08:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=38144"},"modified":"2021-04-17T12:41:06","modified_gmt":"2021-04-17T08:41:06","slug":"s%c9%99fa-v%c9%99liyeva-dusunc%c9%99-dong%c9%99l%c9%99ri-dorduncu-yazi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=38144","title":{"rendered":"\u015e\u0259fa V\u018fL\u0130YEVA.&#8221;D\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 d\u00f6ng\u0259l\u0259ri&#8221;- D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc yaz\u0131"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/sefa-veliyeva.jpg\" alt=\"This image has an empty alt attribute; its file name is sefa-veliyeva.jpg\" width=\"705\" height=\"700\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>\u201c<em>G\u0259nc \u018fdibl\u0259r M\u0259kt\u0259bi\u201dnin m\u00fcdavimi, Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyi G\u0259ncl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n v\u0259 Az\u0259rbaycan Jurnalistl\u0259r Birliyinin \u00fczv\u00fc, Az\u0259rbaycan\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 \u018fd\u0259biyyat Portal\u0131n\u0131n Ba\u015f m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7isi, Prezident t\u0259qa\u00fcd\u00e7\u00fcs\u00fc, \u201c\u0130lin g\u0259nci\u201d m\u00fcfakat\u00e7\u0131s\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u0259s\u0259vv\u00fcr edin, bir g\u00fcn qap\u0131n\u0131z d\u00f6y\u00fcl\u00fcr, a\u00e7\u0131rs\u0131n\u0131z, qar\u015f\u0131n\u0131zda x\u00fcsusi geyimli iki n\u0259f\u0259r dayan\u0131b. Hardan g\u0259ldikl\u0259rini sanki bilirsiniz, pe\u015f\u0259l\u0259rinin ad\u0131 dilinizin ucundad\u0131r, amma dey\u0259 bilmirsiniz.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Dilinizin ucundak\u0131 o s\u00f6z\u00fc beyninizin i\u00e7ind\u0259 &#8220;axtar\u0131\u015fa&#8221; verdiyiniz q\u0131sa zaman k\u0259siyind\u0259 g\u0259l\u0259nl\u0259rd\u0259n biri dill\u0259nir:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Texniki x\u0259talar m\u0259c\u0259ll\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, komp\u00fcterinizi c\u0259zaland\u0131rma\u011fa g\u0259lmi\u015fik. D\u00fcn\u0259n yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131z yaz\u0131n\u0131 yadda\u015fa verm\u0259yib&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Yaln\u0131z indi xat\u0131rlay\u0131rs\u0131n\u0131z ki, g\u0259l\u0259nl\u0259rin \u0259ynind\u0259ki paltar &#8220;texnologiya polisi&#8221;nin formalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8230;G\u00fcl\u00fcms\u0259m\u0259k d\u0259 olar. Bir g\u00fcn bunun t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fcm\u00fczd\u0259n &#8220;hoppan\u0131b&#8221; h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fcz ortas\u0131na &#8220;d\u00fc\u015f\u0259c\u0259yini&#8221; d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb \u00fcrp\u0259nm\u0259k d\u0259 s\u0259rb\u0259stdir, el\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259m\u0259k q\u0259d\u0259r. H\u0259l\u0259 bir l\u0259tif\u0259 d\u0259 dan\u0131\u015f\u0131m, daha \u00fcr\u0259kd\u0259n g\u00fcl\u00fcn. Bir t\u00fcrk gedir Avropaya, paltaryuyanlar\u0131n, paltarqurudanlar\u0131n evl\u0259rin zirz\u0259mil\u0259rind\u0259 qura\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr, bir d\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin bu c\u00fcr \u0259\u015fyalara-televizorlara, paltaryuyanlara, elektrikli sobalara nec\u0259 qay\u011f\u0131yla yana\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00fcst\u00fcn\u0259 qotazl\u0131-b\u0259dizli \u00f6rt\u00fckl\u0259r tikib sald\u0131\u011f\u0131n\u0131 xat\u0131rlay\u0131r. Bu iki davran\u0131\u015f aras\u0131ndak\u0131 u\u00e7urumun k\u0259nar\u0131nda dayan\u0131b \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 t\u0259s\u0259lli verir: &#8220;G\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 texnologiya \u00fcsyan\u0131 zaman\u0131 bu \u0259\u015fyalar hans\u0131 xalq\u0131n onlara nec\u0259 davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmaz ki?! Yoox&#8230; Unutmazlar&#8230;&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Texnologiyan\u0131n istehsalatda t\u0259tbiq olundu\u011fu ilk ill\u0259rd\u0259 insanlar \u00fcsyana qalxm\u0131\u015fd\u0131; onlar daha fabrikd\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259rini, bel\u0259c\u0259 ac qalacaqlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r, h\u0259tta, fabrikl\u0259r\u0259 girib ma\u015f\u0131nlara h\u00fccum da etmi\u015fdil\u0259r. M\u00fcq\u0259dd\u0259s kitablar\u0131n \u00f6yr\u0259tdiyi &#8220;g\u00fcnah v\u0259 \u00f6l\u00fcm Ad\u0259md\u0259n miras qal\u0131b&#8221; n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin ucundan tutub azca d\u00fc\u015f\u00fcns\u0259k, bu g\u00fcn h\u0259r texnoloji yenilik qar\u015f\u0131s\u0131nda can\u0131m\u0131z\u0131 saran qorxunun da s\u0259b\u0259bini tapar\u0131q. \u00dcr\u0259kl\u0259 bu qorxaql\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ilk ma\u015f\u0131nlara h\u00fccum ed\u0259n babalar\u0131m\u0131z\u0131n boynuna y\u0131xa bil\u0259rik. H\u0259l\u0259 daha ir\u0259li gedib d\u00fcnyan\u0131n bu vaxt\u0131nda son model telefonla internet\u0259 girib &#8220;texnologiya \u015feytan \u0259m\u0259lidir&#8221;-dey\u0259 feysbukda status yazanlar da var.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8230;Dino Bussatinin &#8220;Eyn\u015fteynl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f&#8221; hekay\u0259sini xat\u0131rlay\u0131ram. Z\u0259nci Eyn\u015fteyn\u0259 deyir: &#8220;S\u0259nin k\u0259\u015ffl\u0259rin onlar\u0131n (iblisl\u0259rin) i\u015fin\u0259 yarad\u0131&#8221;. Eyn\u015fteyns\u0259 sad\u0259l\u00f6vhc\u0259sin\u0259 deyir ki, &#8220;k\u0259\u015ffl\u0259rim ziyans\u0131zd\u0131, adic\u0259 d\u00fcsturlard\u0131&#8230;&#8221; Bunu ilk oxuyanda g\u00f6y\u00e7\u0259liliyim\u0259 sal\u0131b \u0259limi \u0259lim\u0259 \u00e7\u0131rpm\u0131\u015fd\u0131m: &#8220;Pahooo&#8230; O boyda Eyn\u015fteyn ha! O da \u00f6z\u00fcn\u0259 b\u0259ra\u0259t axtar\u0131rm\u0131\u015f&#8230;&#8221; T\u0259bii ki, bunu m\u0259n\u0259 &#8220;s\u00f6yl\u0259y\u0259nin&#8221; Bussati oldu\u011funu da unutmam\u0131\u015fd\u0131m. Yen\u0259 d\u0259 u\u011fursuzlu\u011fun ucu g\u00f6r\u00fcn\u0259n kimi \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc &#8220;sudan quru \u00e7\u0131xarmaq&#8221; c\u0259hdimizin m\u00f6vcudiyy\u0259tinin idrak\u0131ndayam. Zamana nisb\u0259td\u0259, Ad\u0259min \u0259n uzaq qohumlar\u0131y\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Bak\u0131dan g\u0259l\u0259n x\u0259fiyy\u0259&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 is\u0259 Elxan Elatl\u0131 tamam ba\u015fqa fikird\u0259dir. Borisl\u0259 Qanbay ke\u00e7mi\u015f g\u00fcnl\u0259ri xat\u0131rlayandan sonra Boris deyir:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; M\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, texnika he\u00e7 vaxt insan beynini \u0259v\u0259z ed\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu c\u00fcml\u0259y\u0259 s\u0131\u011f\u0131n\u0131b, h\u0259qiq\u0259t\u0259n, texnologiyan\u0131n bizi \u0259v\u0259z ed\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yin\u0259 \u0259min ola bil\u0259rikmi? Yoxsa, biz\u0259, sad\u0259c\u0259, \u00fcmid etm\u0259k \u015fans\u0131 tan\u0131y\u0131r s\u00fcr\u0259t eras\u0131? M\u0259nc\u0259, b\u00fct\u00fcn sirr bizim texnologiyaya olan m\u00fcnasib\u0259timizd\u0259 gizlidir.<\/p>\n\n\n\n<p>1880-ci ill\u0259rin AB\u015e-\u0131nda d\u0259bd\u0259b\u0259li qonaql\u0131qlar, indiki dill\u0259 des\u0259k, trend olmu\u015fdu. Jozefina Ko\u00e7rane adl\u0131 qad\u0131n da bu &#8220;trend\u0259 qo\u015fulmu\u015fdu&#8221;; tez-tez qonaql\u0131qlar t\u0259\u015fkil edir, var-d\u00f6vl\u0259tini, yeni ald\u0131\u011f\u0131 bahal\u0131 \u0259\u015fyalar\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdirirdi. \u00d6z\u00fc is\u0259 b\u00fct\u00fcn varl\u0131 qad\u0131nlar kimi m\u0259tb\u0259x\u0259 ke\u00e7mirdi. H\u0259r qonaql\u0131qdan sonra da qulluq\u00e7ular \u0259ll\u0259rind\u0259, \u0259n az\u0131, iki q\u0131r\u0131q qab g\u0259lirdi:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Ba\u011f\u0131\u015flay\u0131n, xan\u0131m, qab yuyanda oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6z sevimli v\u0259 bahal\u0131 qablar\u0131n\u0131 qoruma\u011f\u0131n yegan\u0259 yolunu Jozefina q\u0131sa zamanda tapd\u0131: 1886-c\u0131 ild\u0259 qabyuyan ma\u015f\u0131n\u0131 k\u0259\u015ff etdi. Biz\u0259q\u0259d\u0259rki d\u00f6vrd\u0259 bu ma\u015f\u0131n hans\u0131 &#8220;inki\u015faf yollar\u0131n\u0131&#8221; ke\u00e7di, bilmir\u0259m, amma biz\u0259 \u00e7atanda art\u0131q o, &#8220;evin arvad\u0131&#8221; kimi urvata minmi\u015fdi. V\u0259 bunu bizim beynimiz\u0259 yerid\u0259nl\u0259r g\u00fcnd\u0259 s\u0259kkiz d\u0259f\u0259 ekrandan, radiodan ba\u011f\u0131r\u0131rd\u0131lar: &#8220;S\u0259n qad\u0131nsan, qabyuyan deyils\u0259n!&#8221; Dolay\u0131s\u0131 il\u0259, deyirdil\u0259r ki: &#8220;Bax, qabyuyan ma\u015f\u0131n da bir qad\u0131nd\u0131r&#8230;&#8221; \u015e\u0259h\u0259raras\u0131 avtobusa ondan qabaq min\u0259n qad\u0131n\u0131n sa\u00e7\u0131n\u0131 arxadan \u0259lin\u0259 dolay\u0131b geri \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 haz\u0131r olan qad\u0131nlarsa, bu &#8220;qad\u0131n&#8221;a ita\u0259t etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu, texnologiyaya olan m\u00fcnasib\u0259timizin c\u0259mi bir misal\u0131yd\u0131&#8230; Birc\u0259 misalla da kifay\u0259tl\u0259n\u0259c\u0259y\u0259m. &#8220;M\u0259tl\u0259bi q\u0131sa dem\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131n. \u0130ndi vaxt v\u0259 s\u0259br q\u0131tl\u0131\u011f\u0131d\u0131r&#8221; &#8211; deyir R\u0259\u015fad M\u0259cid &#8220;Q\u0259l\u0259msiz yaz\u0131lanlar&#8221;da&#8230; (525.az. 31.03.2021)<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259li, insan &#8220;Tanr\u0131n\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131d\u0131&#8221; dediyi insana, t\u0259bi\u0259t\u0259 say\u011f\u0131 duyma\u011f\u0131 el\u0259 insan\u0131n yaratd\u0131qlar\u0131na ita\u0259t etdikc\u0259 unutdu. Bunu g\u00fcnah hesab ed\u0259nl\u0259rs\u0259 he\u00e7 vaxt d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rini a\u00e7\u0131qca ifad\u0259 ed\u0259 bilm\u0259dil\u0259r, \u0259d\u0259biyyat\u0131n i\u00e7ind\u0259 gizl\u0259tdil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, Adam Hall &#8220;Casus postu&#8221; roman\u0131nda yaz\u0131rd\u0131: &#8220;Modern insan\u0131n \u0259n ba\u011f\u0131\u015flanmaz g\u00fcnah\u0131 ita\u0259tdir&#8230;&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Ziqmunt Bauman\u0131n &#8220;Ax\u0131b ged\u0259n d\u00fcnyadan 44 m\u0259ktub&#8221; kitab\u0131nda &#8220;texnologiyaya ita\u0259t ed\u0259n&#8221; \u0259sas obraz qad\u0131nd\u0131r v\u0259 m\u00fc\u0259llif m\u00fcasir d\u00fcnyam\u0131zda ba\u015f ver\u0259n &#8220;insans\u0131zla\u015fman\u0131&#8221; bu qad\u0131n\u0131n timsal\u0131nda daha g\u00f6z\u0259l anlad\u0131r. Bauman\u0131n m\u0259hz qad\u0131n obraz se\u00e7m\u0259si d\u0259 t\u0259sad\u00fcfi deyil. Mina Urqan\u0131n dediyi kimi, &#8220;moda x\u0259st\u0259liyin\u0259 \u0259n \u00e7ox qad\u0131nlar tutulur&#8221;. V\u0259 bu g\u00fcn h\u0259r bir texnoloji k\u0259\u015ff yeni modad\u0131r. Yoxsa, Elon Musk \u00e7\u0131x\u0131b h\u0259l\u0259 m\u00f6vcud olmayan &#8220;kosmosdak\u0131 oteli&#8221;nin ne\u00e7\u0259 n\u00f6mr\u0259sinin tutuldu\u011funu bel\u0259 \u00fcr\u0259kl\u0259 s\u00f6yl\u0259y\u0259 bilm\u0259zdi. \u018fmin\u0259m ki, \u0259g\u0259r, h\u0259qiq\u0259t\u0259n, n\u0259 vaxtsa o otel var olacaqsa, orda ba\u015f ver\u0259n \u0259n ki\u00e7ik s\u0259hvi boynuna ataca\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcnahkar ondan qabaq var olacaq. \u0130nanm\u0131rs\u0131n\u0131z? Yoxsa, bu g\u00fcn b\u00fct\u00f6v bir idar\u0259nin i\u015fini &#8220;ba\u015f-ayaq el\u0259yib&#8221;, sonradan &#8220;texniki x\u0259tad\u0131r d\u0259, olub!&#8221;-dey\u0259nl\u0259rin n\u0259slinin k\u0259sil\u0259c\u0259yin\u0259 \u00fcmid edirsiniz? Ba\u011f\u0131\u015flay\u0131n, m\u0259n \u00fcmid ed\u0259 bilmir\u0259m. H\u0259tta, arada oturub \u00f6z s\u0259hvimizi boynuna y\u0131xd\u0131\u011f\u0131m\u0131z texnikan\u0131n hal\u0131na da yan\u0131ram.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcn\u00fc ba\u015fa vururam yen\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 d\u00f6ng\u0259l\u0259rind\u0259. Burda sussam yax\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>07.04.2021<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cG\u0259nc \u018fdibl\u0259r M\u0259kt\u0259bi\u201dnin m\u00fcdavimi, Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyi G\u0259ncl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n v\u0259 Az\u0259rbaycan Jurnalistl\u0259r Birliyinin \u00fczv\u00fc, Az\u0259rbaycan\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 \u018fd\u0259biyyat Portal\u0131n\u0131n Ba\u015f m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7isi, Prezident t\u0259qa\u00fcd\u00e7\u00fcs\u00fc, \u201c\u0130lin g\u0259nci\u201d m\u00fcfakat\u00e7\u0131s\u0131 T\u0259s\u0259vv\u00fcr edin, bir g\u00fcn qap\u0131n\u0131z d\u00f6y\u00fcl\u00fcr, a\u00e7\u0131rs\u0131n\u0131z, qar\u015f\u0131n\u0131zda x\u00fcsusi geyimli iki n\u0259f\u0259r dayan\u0131b. Hardan g\u0259ldikl\u0259rini sanki bilirsiniz, pe\u015f\u0259l\u0259rinin ad\u0131 dilinizin ucundad\u0131r, amma dey\u0259 bilmirsiniz. Dilinizin ucundak\u0131 o s\u00f6z\u00fc beyninizin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-38144","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38144","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=38144"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38144\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38163,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38144\/revisions\/38163"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=38144"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=38144"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=38144"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}