{"id":40464,"date":"2022-03-11T10:00:00","date_gmt":"2022-03-11T06:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=40464"},"modified":"2022-03-11T13:42:29","modified_gmt":"2022-03-11T09:42:29","slug":"gulnar-s%c9%99ma-xocali-soyqirimi-poemalarimizda","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=40464","title":{"rendered":"G\u00fclnar S\u018fMA.&#8221;Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 poemalar\u0131m\u0131zda&#8221;"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/176481603_2165765323558207_5453603881205698436_n-576x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"1015\" height=\"1804\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>D\u00fcz 30 il \u00f6nc\u0259, 26 fevral 1992-ci ild\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 amans\u0131z soyq\u0131r\u0131m t\u00f6r\u0259dildi. Tarix\u0259 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 kimi d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bu faci\u0259 dem\u0259k olar ki, \u0259d\u0259biyyat\u0131n \u0259ks\u0259r janrlar\u0131nda t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fcn\u00fc tapd\u0131. M\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan poemalar\u0131nda is\u0259 x\u00fcsusil\u0259 qabard\u0131l\u0131b. Erm\u0259nil\u0259rin m\u0259qs\u0259dli \u015f\u0259kild\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irdikl\u0259ri h\u0259min soyq\u0131r\u0131m\u0131n b\u0259dii \u0259ksi olan poema n\u00fcmun\u0259l\u0259rin\u0259 Z\u0259limxan Yaqubun \u201cO q\u0131z\u0131n g\u00f6z ya\u015flar\u0131\u201d, F\u0259rid\u0259 Hicran\u0131n \u201cXocal\u0131 s\u00fclh ist\u0259yir\u201d, Elbariz M\u0259mm\u0259dlinin \u201cM\u0259n sava\u015fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131ram\u201d, \u018fl\u0259kb\u0259r Salahzad\u0259nin \u201cXocal\u0131 x\u0259cill\u0259ri\u201d, \u018fdal\u0259t \u018fsg\u0259ro\u011flunun \u201cXocam, Xocal\u0131\u201d, \u018fl\u0259mdar Quluzad\u0259nin \u201c\u015e\u0259hid \u015f\u0259h\u0259r\u201d, Nur\u0259ngiz G\u00fcn\u00fcn \u201cXocal\u0131 simfoniyas\u0131\u201d v\u0259 s. poemalar\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259rik.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Z\u0259limxan Yaqubun \u201cO q\u0131z\u0131n g\u00f6z ya\u015flar\u0131\u201d (2005) poemas\u0131nda Xocal\u0131 u\u015fa\u011f\u0131n\u0131n timsal\u0131 olaraq X\u0259zang\u00fcl\u00fcn h\u0259yat tarix\u00e7\u0259si q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131n\u0131b. H\u0259qiqi tarixi hadis\u0259y\u0259 istinad edil\u0259r\u0259k yaz\u0131lan \u201cO q\u0131z\u0131n g\u00f6z ya\u015flar\u0131\u201d poemas\u0131nda real Az\u0259rbaycan \u00f6vlad\u0131 olan X\u0259zang\u00fcl\u00fcn atas\u0131 T\u0259v\u0259kk\u00fcl\u00fcn, anas\u0131 Rayan\u0131n, bac\u0131s\u0131 Yegan\u0259nin amans\u0131zl\u0131qla \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259sinin ifad\u0259si d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 nifr\u0259t hissini g\u00fccl\u0259ndirir. On yeddi par\u00e7adan ibar\u0259t olan poeman\u0131n \u00f6z\u0259yini t\u0259\u015fkil ed\u0259n h\u0259qiq\u0259t bar\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259llif epiqrafda m\u0259lumat verib. \u0130lk b\u00f6l\u00fcml\u0259ri m\u00fcst\u0259qil \u015feirl\u0259r t\u0259siri ba\u011f\u0131\u015flayan poemada \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015feird\u0259n sonra \u0259sas m\u00f6vzu olan Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 haqq\u0131nda s\u00f6z a\u00e7\u0131l\u0131b. \u018fs\u0259r\u0259 d\u00fcy\u00fcn vuran \u201cQanl\u0131\u201d r\u0259difli qo\u015fmada t\u00f6k\u00fcl\u0259n qan\u0131ndan qayalara, da\u011flar\u0131n k\u00f6ks\u00fcn\u0259 x\u0131na yaxan t\u00fcrk insan\u0131n\u0131n faci\u0259sind\u0259n b\u0259hs edilib. Bir t\u00fcrk u\u015fa\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcnahs\u0131zcas\u0131na ax\u0131d\u0131lan g\u00f6z ya\u015flar\u0131 erm\u0259ni cinay\u0259tkarlar\u0131n\u0131n \u0259sl kimliyini tan\u0131tma\u011fa yetib. O q\u0131z\u0131n g\u00f6z ya\u015flar\u0131ndak\u0131 h\u0259qiq\u0259tl\u0259rin i\u00e7ind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin \u0259ll\u0259rd\u0259n \u00e7\u0131xard\u0131qlar\u0131 d\u0131rnaqlar, damaqlardan \u00e7\u0131xard\u0131qlar\u0131 di\u015fl\u0259r, sin\u0259l\u0259r\u0259 basd\u0131qlar\u0131 da\u011flar da ifad\u0259sini tap\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Poeman\u0131n \u201cO q\u0131z\u0131n g\u00f6z ya\u015flar\u0131\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fc o q\u0259d\u0259r h\u0259ssasl\u0131qla v\u0259 \u00fcr\u0259k yan\u011f\u0131s\u0131 il\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131n\u0131b ki, oxuyan m\u00fctl\u0259q h\u0259min misralar\u0131n t\u0259siri alt\u0131na d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k Xocal\u0131 faci\u0259sinin d\u0259h\u015f\u0259tl\u0259rini bir daha ya\u015famal\u0131 olur. Ax\u0131d\u0131lan g\u00f6z ya\u015flar\u0131na m\u0259xsus qisas hissinin bir g\u00fcn m\u00fctl\u0259q hesabat ist\u0259y\u0259c\u0259yi poemada inand\u0131r\u0131c\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131b. O q\u0131z g\u00f6z ya\u015flar\u0131 i\u00e7ind\u0259 Metel\u0259rin, Bilg\u0259l\u0259rin t\u00fcrk ruhunu can\u0131nda da\u015f\u0131yan \u00f6vladlar d\u00fcnyaya g\u0259tir\u0259c\u0259yini b\u0259yan etm\u0259kl\u0259 t\u00fcrk\u00fcn s\u0131nd\u0131r\u0131lmaz irad\u0259sin\u0259 i\u015far\u0259 edib. X\u0259zang\u00fcl\u00fcn \u0259yilm\u0259zliyini n\u00fcmayi\u015f etdirdikd\u0259n sonra, m\u00fc\u0259llif m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ger\u00e7\u0259klikl\u0259rinin tablosunu yarad\u0131b. Q\u0131z\u0131n atas\u0131n\u0131n a\u011faca nec\u0259 sar\u0131n\u0131b balas\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fc qaba\u011f\u0131nda diri-diri yand\u0131r\u0131lma\u011f\u0131n\u0131 qovrula-qovrula t\u0259svir edib. Atas\u0131n\u0131n i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259rin\u0259 d\u00f6zm\u0259y\u0259n q\u0131zc\u0131\u011faz\u0131n hu\u015funu itirm\u0259si, g\u00f6z a\u00e7anda atas\u0131ndan \u0259s\u0259r-\u0259lam\u0259t qalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259si qorxunc s\u0259hn\u0259 kimi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnd\u0259 canland\u0131r\u0131l\u0131b. Bu amans\u0131zl\u0131qlar\u0131 g\u00f6rm\u0259y\u0259 m\u0259hkum edil\u0259n bir Az\u0259rbaycan q\u0131z\u0131 s\u0131nm\u0131r, d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 olan nifr\u0259tind\u0259n daha da g\u00fcc al\u0131r. \u201cBu q\u0259d\u0259r inan\u0131lmaz \u0259zablar\u0131n i\u00e7ind\u0259 M\u0259rd durub s\u0259rt dayanmaq d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 son s\u00f6z\u00fcyd\u00fc\u201d misralar\u0131n\u0131, atas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn deyils\u0259 d\u0259, q\u0131z\u0131na da \u015famil etm\u0259k olar. Poeman\u0131n son b\u00f6l\u00fcm\u00fc olan alt\u0131 b\u0259ndlik \u201cXocal\u0131\u201d r\u0259difli divanid\u0259 bu q\u0131r\u011f\u0131n\u0131n niy\u0259 v\u0259 n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u00f6r\u0259dilm\u0259sinin tarixi k\u00f6kl\u0259rin\u0259 toxunulub.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259min faci\u0259d\u0259n b\u0259hs ed\u0259n Nur\u0259ngiz G\u00fcn\u00fcn \u201cXocal\u0131 simfoniyas\u0131\u201d rekviyemi ingilis v\u0259 rus dill\u0259rin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunaraq 2006-c\u0131 ild\u0259 kitab\u00e7a kimi \u00e7ap olunmu\u015fdur. \u018fs\u0259r m\u00fc\u0259llifin ritorik suallar\u0131 \u015f\u0259klind\u0259 publisistik tonda yaz\u0131l\u0131b. Poema qafiy\u0259li \u015feird\u0259n daha \u00e7ox n\u0259sr \u0259s\u0259rini xat\u0131rlad\u0131r. \u201c\u0130lahi! S\u0259n Onlara rahatl\u0131q ver&#8230;\u201d \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131 il\u0259 ba\u015flayan \u0259s\u0259r \u201c\u0130lahi! S\u0259n Onlar\u0131 rahat et&#8230;\u201d yalvar\u0131\u015flar\u0131 il\u0259 tamamlan\u0131b. Poeman\u0131n ilk par\u00e7alar\u0131 R\u00fczgara m\u00fcraci\u0259tl\u0259 ba\u015flay\u0131r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, bir s\u0131ra canl\u0131 v\u0259 cans\u0131z varl\u0131qlar obrazla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b. Torpa\u011f\u0131n alt\u0131ndak\u0131 dipdiri \u00f6l\u00fcl\u0259rin diksinm\u0259yini ist\u0259m\u0259y\u0259n m\u00fc\u0259llif g\u00fcnahs\u0131z q\u0259tl\u0259 yetiril\u0259nl\u0259rin \u201cd\u00fcnyadan axan s\u0259sl\u0259ri\u201d e\u015fitm\u0259k ist\u0259m\u0259dikl\u0259rini R\u00fczgar\u0131n diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b. Sivil d\u00fcnyan\u0131n bir \u015fey anlamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn indi \u201cB\u00f6y\u00fck H\u00fcrk\u00fc\u201dy\u0259 \u00e7evrilmi\u015f h\u0259min \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n insanlar \u201csimvolik Marsilyoza v\u0131y\u0131lt\u0131s\u0131 oxumaqla\u201d qatill\u0259rin\u0259 c\u0259za t\u0259l\u0259b edirl\u0259r. M\u00fc\u0259llif \u0259dal\u0259tsizliy\u0259 \u00fcsyan\u0131n simvolu kimi m\u0259naland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 h\u0259min xoru \u201c\u018fsrin Simfoniyas\u0131 &#8211; \u00d6l\u00fcl\u0259r himni\u201d adland\u0131r\u0131b. M\u0259lul Xocal\u0131 obraz\u0131nda t\u0259qdim olunan \u015f\u0259h\u0259r B\u0259d Qon\u015fu &#8211; Yaz\u0131q Erm\u0259ni &#8211; Q\u0131rm\u0131z\u0131 Qospodin birliyi t\u0259r\u0259find\u0259n Xrosima d\u0259h\u015f\u0259tini, Xat\u0131n faci\u0259sini \u00e7ox-\u00e7ox arxada qoyub, \u0130nsan\u0131n \u0259n pik v\u0259h\u015filik h\u0259ddini s\u00fcbut edib. \u018fs\u0259rd\u0259 faci\u0259ni t\u00f6r\u0259d\u0259nl\u0259rin dini m\u0259nsubiyy\u0259tini diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u015fair M\u0259ry\u0259m Anaya, Mariyaya da suallar ya\u011fd\u0131r\u0131b. Kils\u0259 z\u0259ngl\u0259rinin zorla m\u00fcs\u0259lman obas\u0131na soxulma\u011f\u0131n\u0131 m\u0259cazi m\u0259nada i\u015fl\u0259ts\u0259 d\u0259, \u0259slind\u0259 Kils\u0259 v\u0259 M\u00fcs\u0259lman s\u00f6zl\u0259rinin obraz kimi t\u0259qdim olunmas\u0131 diqq\u0259td\u0259n yay\u0131nm\u0131r. \u015eair bu i\u015far\u0259l\u0259rl\u0259 xristian birliyinin t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 antiinsanl\u0131q siyas\u0259ti y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fcn\u0259 n\u0259z\u0259r c\u0259lb ed\u0259r\u0259k, Mariyadan- g\u00f6z\u0259l anadan etina g\u00f6zl\u0259m\u0259yin faydas\u0131z oldu\u011funu etiraf edib. M\u0259ry\u0259min diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b ki;<\/p>\n\n\n\n<p>Ancaq ki, ana m\u0259m\u0259si ist\u0259yir<\/p>\n\n\n\n<p>k\u00f6rp\u0259l\u0259r torpa\u011f\u0131n alt\u0131nda!<\/p>\n\n\n\n<p>He\u00e7 bir \u015fey anlam\u0131r \u0130nqalar!..<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nqalar ana d\u00f6\u015f\u00fc \u0259v\u0259zin\u0259<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ndic\u0259 torpa\u011f\u0131 \u0259m\u0259c\u0259kl\u0259r!..<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u0259llif xristian birliyi t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00fcrk k\u00f6rp\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f amans\u0131zl\u0131\u011f\u0131 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc i\u015fl\u0259rin t\u0259rkib hiss\u0259si kimi t\u0259qdim edib. Ona g\u00f6r\u0259 u\u015faqlar m\u0259hv edilir ki, onlar b\u00f6y\u00fcy\u00fcb t\u00fcrk soyunu davam etdirm\u0259sinl\u0259r. \u015eum edilmi\u015f insanlar\u0131n K\u00fctl\u0259vi Q\u0131r\u011f\u0131n\u0131na s\u0259b\u0259b budur. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 \u015fair \u201cN\u0259h\u0259ng Ana &#8211; \u018fn N\u0259h\u0259ng Q\u00fcss\u0259\u201d adland\u0131raraq \u201cQlobal Ah\u0131n\u201d \u015f\u0259klini \u00e7\u0259kib D\u00fcnyaya n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259k, \u201cCahan\u0131n Canavar \u0130\u015ftahl\u0131 C\u00fcml\u0259 Adamyey\u0259nl\u0259r Kolunun C\u00fcml\u0259 Y\u0131rt\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131\u201d \u0259m\u0259ll\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 c\u0259zaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ist\u0259yib. Erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u0131 alt\u0131ndak\u0131 torpaqlar\u0131n kils\u0259 s\u0259sl\u0259rin\u0259 etiraz etdikl\u0259rini, azan s\u0259sl\u0259ri ist\u0259dikl\u0259rini dil\u0259 g\u0259tirib. Poemada k\u00f6rp\u0259l\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, onlar\u0131 itirm\u0259yin faci\u0259si il\u0259 qovrulan analar\u0131n h\u0131\u00e7q\u0131r\u0131qlar\u0131 da obrazla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b. H\u0259min s\u0259sl\u0259r \u201cCahan\u015f\u00fcmul \u015e\u00fcm\u00fcrl\u0259r\u0259, Cahan Gore\u015f\u0259nl\u0259rin\u0259, Al\u0131\u015f-veri\u015f \u018fmil\u0259rin\u0259\u201d cavabdehsiz! &#8211; dey\u0259 ba\u011f\u0131r\u0131r. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 itirmi\u015f \u201cB\u0259\u015f\u0259ri Zal\u0131mlara\u201d \u201c\u00dc\u015f\u00fcd\u00fcrm\u00fc Sizl\u0259ri h\u0259rd\u0259nbir x\u0259r\u0259k-x\u0259r\u0259k \u00d6l\u00fcl\u0259r?\u201d &#8211; dey\u0259 suallar \u00fcnvanlay\u0131b. Sona yax\u0131n m\u00fc\u0259llif D\u00fcnya K\u0259l\u0259kbazlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 s\u0259sl\u0259y\u0259r\u0259k, onlar\u0131 x\u0259b\u0259rdar&nbsp; edib ki, d\u00fcnya yaln\u0131z sizin deyil!<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u018fl\u0259kb\u0259r Salahzad\u0259nin \u201cXocal\u0131 x\u0259cill\u0259ri\u201d poemas\u0131 xroniki torpaq x\u0259st\u0259l\u0259rinin Xocal\u0131n\u0131 Xrosimadan bet\u0259r g\u00fcn\u0259 qoymaqlar\u0131na etiraz \u0259lam\u0259ti olaraq yaz\u0131l\u0131b. \u018fs\u0259rin \u0259vv\u0259lind\u0259 \u015fair Xocal\u0131 q\u0259tliyam\u0131n\u0131n d\u0259h\u015f\u0259tli s\u0259hn\u0259l\u0259rini&nbsp; g\u00f6z \u00f6n\u00fcnd\u0259 canland\u0131r\u0131b:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8230; Qanqar\u0131\u015f\u0131q qarl\u0131 d\u00fczd\u0259<\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u015f da\u015f \u00fcstd\u0259, da\u015f ba\u015f \u00fcstd\u0259,<\/p>\n\n\n\n<p>qol bir yanda, q\u0131\u00e7 bir yanda,<\/p>\n\n\n\n<p>lent bir yanda, sa\u00e7 bir yanda.<\/p>\n\n\n\n<p>Ax\u0131b k\u00f6rp\u0259 doda\u011f\u0131ndan<\/p>\n\n\n\n<p>donub qal\u0131b s\u00fcd d\u00f6\u015f \u00fcstd\u0259.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259l\u0259 d\u0259 yol \u00e7\u0259k\u0259-\u00e7\u0259k\u0259<\/p>\n\n\n\n<p>nec\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb g\u00f6z qa\u015f \u00fcst\u0259?<\/p>\n\n\n\n<p>Qoca n\u0259 vaxt qaxac olub n\u0259v\u0259sini qucan yerd\u0259,<\/p>\n\n\n\n<p>bu qar\u0131n\u0131 kim g\u00f6m\u00fcb kim, m\u0259rmi \u00e7uxur a\u00e7an yerd\u0259?<\/p>\n\n\n\n<p>Buz ba\u011flayan bac\u0131-qarda\u015f sanki Siam \u0259kizl\u0259ri,<\/p>\n\n\n\n<p>q\u0131pq\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7i\u00e7\u0259k a\u00e7\u0131b s\u00fcdt\u0259k b\u0259yaz k\u00f6ksl\u0259ri.<\/p>\n\n\n\n<p>Anan\u0131n yar\u0131, balan\u0131n yar\u0131 c\u0259s\u0259dl\u0259rind\u0259n yaranm\u0131\u015f m\u0259zarl\u0131\u011fa qar\u011falar\u0131n qar-qar s\u0259sl\u0259ri il\u0259 h\u00fccum etm\u0259l\u0259ri, o boyda hay-k\u00fcy\u00fcn Avropada, Asiyada, Amerikada, Afrikada s\u00fckutla qar\u015f\u0131lanmas\u0131 d\u00fcnyan\u0131n \u201cSus\u201du yox \u201cSOS\u201du kimi m\u0259naland\u0131r\u0131l\u0131b. Bu f\u0259lak\u0259ti onlara hayq\u0131rmaq ist\u0259y\u0259n \u00c7ingiz Mustafayevin n\u0259tic\u0259siz qalan \u00e7abalar\u0131 \u0259s\u0259rin m\u0259rk\u0259zi x\u0259ttini t\u0259\u015fkil edir. Qan nax\u0131\u015fl\u0131 buz yor\u011fanlar alt\u0131nda susdurulan anas\u0131n\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b kiriy\u0259n balalar\u0131n d\u0259h\u015f\u0259tli aqib\u0259tin\u0259 \u00c7ingizin h\u00f6nk\u00fcr\u0259-h\u00f6nk\u00fcr\u0259 sars\u0131lmas\u0131 \u0259s\u0259rd\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 t\u0259sirlidir. Ay\u0131 utan\u0131b gizl\u0259n\u0259n, ulduzlar\u0131 p\u00f6rt\u0259n gec\u0259d\u0259 planetin Xocal\u0131 boyda yan\u0131b s\u00f6nm\u0259sini \u00c7ingizin kamera yadda\u015f\u0131na h\u0259kk etm\u0259sinin a\u011fr\u0131-ac\u0131lar\u0131 inand\u0131r\u0131c\u0131 formada \u0259ksini tap\u0131b. Poemada Xocal\u0131- \u00c7ingiz Mustafayev- S\u0259fir \u00fc\u00e7buca\u011f\u0131 x\u00fcsusil\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r. Xocal\u0131 v\u0259h\u015fi \u0259dal\u0259tsizliyin qurban\u0131, \u00c7ingiz bu v\u0259h\u015filiyi a\u00e7\u0131b g\u00f6st\u0259rm\u0259k ist\u0259y\u0259n, S\u0259fir is\u0259 \u00f6rt-basd\u0131r etm\u0259k ist\u0259y\u0259n obraz kimi diqq\u0259ti \u00e7\u0259kir. \u015eair 20 noyabrlara, 20 Yanvarlara, 26 fevrallara g\u00f6z yumduqca gec-tez 11 sentyabrlar\u0131n yeti\u015f\u0259c\u0259yini S\u0259firin simas\u0131nda \u0259dal\u0259tsizliy\u0259 g\u00f6z yumanlara b\u0259yan edib. \u201c\u00dcz\u00fcn\u0259&nbsp; \u00e7\u0131xmaq \u00e7ox a\u011f\u0131r, \u00f6z\u00fcn\u0259 \u00e7\u0131x\u0131n Qaraba\u011f\u0131n\u201d misralar\u0131nda q\u0259tilik v\u0259 h\u00f6km \u0259lam\u0259tl\u0259ri hiss olunur. M\u00fc\u0259llif BMT-nin d\u00f6rd q\u0259tnam\u0259sinin kif at\u0131b, qat k\u0259sm\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131x\u0131b. H\u0259tta h\u0259mi\u015f\u0259 t\u00fcrk\u00fcn qan\u0131n\u0131 t\u00f6k\u0259n erm\u0259nil\u0259rin \u00f6zl\u0259rini d\u00fcnyaya haqs\u0131zl\u0131\u011fa u\u011fram\u0131\u015f kimi g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259rin\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildirib. Poeman\u0131n daha t\u0259sirli m\u0259qamlar\u0131ndan biri ba\u015f\u0131n\u0131 bazarlar qatan, d\u0259d\u0259-baba m\u0259zarlar\u0131 yuxular\u0131na girm\u0259y\u0259n soyda\u015flar\u0131n\u0131n unutqanl\u0131\u011f\u0131na m\u00fcnasib\u0259tdir. Poeman\u0131n sonunda \u015fair yenid\u0259n \u00c7ingizin xidm\u0259tl\u0259rini xat\u0131rlayaraq, h\u0259tta onun kameras\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259n m\u00fcsib\u0259tl\u0259ri, \u00f6z xilas\u0131 bil\u0259nl\u0259r\u0259 t\u0259n\u0259 il\u0259 yana\u015f\u0131b: \u201cQ\u0131r\u0131lan lentl\u0259ril\u0259 \u00e7oxlar\u0131n\u0131 \u015fad el\u0259di kamera, yurd-yuvadan erk\u0259n qorxub qa\u00e7anlar\u0131 sanki azad el\u0259di\u201d. \u018fs\u0259r \u201cXXI \u0259srin \u201cX\u201d ilinin xronikas\u0131\u201d il\u0259 tamamlan\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fl\u0259mdar Quluzad\u0259nin \u201c\u015e\u0259hid \u015f\u0259h\u0259r\u201d poemas\u0131 1992-1994-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 yaz\u0131lsa da, ayr\u0131ca kitab\u00e7a \u015f\u0259klind\u0259 1998-ci ild\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcb. Poeman\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Q\u0259rv\u0259nd, Tu\u011f, Me\u015f\u0259li, C\u0259milli, K\u0259rkicahan, Qu\u015f\u00e7ular, Mal\u0131b\u0259yli, Qarada\u011fl\u0131 kimi ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259rinin faci\u0259vi aqib\u0259ti canland\u0131r\u0131l\u0131b. Z\u0259ngibasar, Xank\u0259ndi kimi yerl\u0259rd\u0259n Xocal\u0131ya p\u0259nah g\u0259tir\u0259nl\u0259rin ba\u015fdan el\u0259nm\u0259si, d\u0259rdl\u0259rin\u0259 \u00e7ar\u0259 tap\u0131lmama\u011f\u0131 Xocal\u0131 faci\u0259sinin t\u0259m\u0259li kimi \u0259ks olunub. Faci\u0259nin ba\u015f verm\u0259sin\u0259 z\u0259min yaradan \u015f\u0259raitin t\u0259f\u0259rr\u00fcatlar\u0131 \u201cE\u015fidilm\u0259y\u0259n haray\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 verilib:<\/p>\n\n\n\n<p>Evl\u0259r d\u0259 veribdir k\u00fcr\u0259k-k\u00fcr\u0259y\u0259,<\/p>\n\n\n\n<p>Ocaq k\u00fcl\u0259kl\u0259rd\u0259n odu borc al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259sini bayraqt\u0259k qald\u0131r\u0131b g\u00f6y\u0259<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259y\u0259can t\u0259bili \u00e7al\u0131r Xocal\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Poema \u00fcmumilikd\u0259 lirik s\u0259pkid\u0259 yaz\u0131lsa da, b\u0259zi epiklik \u0259lam\u0259tl\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r. Bu s\u0259hn\u0259l\u0259r daha \u00e7ox Xocal\u0131dan olan q\u0131z\u0131n Bak\u0131ya h\u0259y\u0259canla z\u0259ng edib yard\u0131m ist\u0259m\u0259sind\u0259, r\u0259hb\u0259rliyi t\u0259msil ed\u0259nl\u0259rin \u201cLaz\u0131m olsa, \u00f6z\u00fcm d\u0259 \u015eirin candan ke\u00e7\u0259c\u0259m\u201d kimi b\u0259yanatlar\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. Poeman\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u201c366&#8230;\u201d yar\u0131mba\u015fl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 verilib. H\u0259min r\u0259q\u0259min mahiyy\u0259ti bu misralarla \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131b: \u201c366 &#8211; \u00e7\u00f6r\u0259yim il\u0259 Boy atan al\u00e7aqd\u0131r, piy basan qar\u0131n\u201d. Poemada bir m\u0259s\u0259l\u0259 yada sal\u0131n\u0131r ki, h\u0259min 366-n\u0131n bel\u0259 m\u0259hvedicilik q\u00fcdr\u0259tin\u0259 malik olmas\u0131 \u00f6zba\u015f\u0131na deyildi, bunun \u00fc\u00e7\u00fcn ona \u201cVatikan oxuyub xeyir-duan\u0131, Moskva vermi\u015fdi icaz\u0259sini\u201d. Bu misralar Xocal\u0131 faci\u0259sinin yaln\u0131z erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n deyil, h\u0259m d\u0259 onlar\u0131n havadarlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dildiyini t\u0259sdiq edir. \u015eair eyni zamanda \u00f6z \u015f\u0259xsi faci\u0259sini ictimail\u0259\u015fdirib: \u201cS\u0259n m\u0259nim atama \u0259l qald\u0131rm\u0131san, M\u0259n s\u0259nin atana borcluyam dem\u0259k\u201d. Bu s\u0259tirl\u0259r m\u00fc\u0259llifin atas\u0131n\u0131n timsal\u0131nda erm\u0259ni v\u0259h\u015filiyinin qocalara tutdu\u011fu divan\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva edir. \u018fs\u0259rin \u201cQan\u00e7i\u00e7\u0259yi\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 faci\u0259nin real g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259ri yarad\u0131l\u0131b. \u015e\u0259hidl\u0259rimizin q\u0259hr\u0259manl\u0131qla h\u0259lak olmaqlar\u0131 b\u0259dii boyalarla verilib. \u201c\u018fsirl\u0259r, girovlar\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f \u201cDili ip\u0259-sapa yatmayanlar\u0131n \u00dcr\u0259yi, b\u00f6yr\u0259yi xaricd\u0259 dollar&#8230;\u201d v\u0259 ya \u201c\u018fsir d\u00fc\u015f\u0259nl\u0259ri d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259r yox, Hardasa g\u00f6zl\u0259yir q\u0259ssabxanalar\u201d misralar\u0131nda erm\u0259ni f\u00fcrs\u0259tcilliyinin daha amans\u0131z bir t\u0259r\u0259fi n\u00fcmayi\u015f etdirilib. Onlar\u0131n t\u00fcrk insan\u0131n\u0131n cismind\u0259n d\u0259 g\u0259lir \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 istifad\u0259 etm\u0259yin\u0259 hidd\u0259tl\u0259 etiraz s\u0259si y\u00fcks\u0259ldilib. N\u0259 q\u0259d\u0259r a\u011fr\u0131l\u0131 olsa da, faci\u0259nin h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri \u00e7\u0131lpaq boyalarla t\u0259qdim olunub: \u201cAnan\u0131n sin\u0259si qan \u00e7e\u015fm\u0259sidir, K\u00f6rp\u0259nin doda\u011f\u0131 d\u00f6\u015f g\u0259zir h\u0259l\u0259\u201d. Xalq\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na g\u0259tirilmi\u015f m\u00fcsib\u0259td\u0259n sars\u0131lm\u0131\u015f m\u00fc\u0259llif \u00f6z atas\u0131n\u0131n da h\u0259min g\u00fcn erm\u0259ni vandalizminin qurban\u0131 oldu\u011funu daxili iztirabla q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131b: \u201c88 ili halal ya\u015fad\u0131, Halal z\u0259hm\u0259t idi iman\u0131, dini, Allahverdi idi atam\u0131n ad\u0131, B\u0259lk\u0259, Allah ald\u0131 \u00f6z verdiyini\u201d. Erm\u0259ni qans\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qurban\u0131 olmu\u015f qoca atas\u0131n\u0131n c\u0259s\u0259dini g\u00fcnl\u0259rl\u0259 d\u0259fn etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmay\u0131b. \u201cNovruz bayram\u0131na bir g\u00fcn qalanda Atam\u0131 torpa\u011fa tap\u015f\u0131ra bildik\u201d s\u0259tirl\u0259ri 26 fevral v\u0259 21 mart tarixl\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 zaman k\u0259siyinin hans\u0131 m\u00fcsib\u0259tl\u0259r\u0259 \u015fahidlik etdiyini g\u00f6st\u0259rir. Poeman\u0131n \u201c\u00c7ingiz Mustafayev\u201d, \u201cT\u0259lat\u00fcm\u201d, \u201cXat\u0131n-Xirosima-Xocal\u0131 yolu\u201d b\u00f6l\u00fcml\u0259rind\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nin m\u0259kri v\u0259 amans\u0131zl\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0131lpaql\u0131\u011f\u0131 il\u0259 t\u0259svir edilib. \u201cAlver d\u00fcnyas\u0131\u201d ba\u015fl\u0131ql\u0131 son b\u00f6l\u00fcmd\u0259 \u015eu\u015fa, La\u00e7\u0131n, K\u0259lb\u0259c\u0259r, A\u011fdam, F\u00fczuli, Qubadl\u0131, C\u0259bray\u0131l, Z\u0259ngilan rayonlar\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259b v\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ri g\u00f6st\u0259rilib. Bu m\u00fcsib\u0259tl\u0259rin sad\u0259c\u0259 bir \u00f6lk\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n yox, Az\u0259rbaycan\u0131 istismar etm\u0259k ist\u0259y\u0259n m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7il\u0259rin d\u0259st\u0259yi il\u0259 t\u00f6r\u0259dilm\u0259si b\u0259yan edilib. Eyni zamanda h\u0259yata ke\u00e7irdikl\u0259ri soyq\u0131r\u0131mlar\u0131 \u00f6rt-basd\u0131r etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6zl\u0259rini yard\u0131msev\u0259r kimi g\u00f6st\u0259rm\u0259l\u0259rin\u0259 bu c\u00fcr s\u0259tirl\u0259rd\u0259 kinay\u0259 ifad\u0259 olunub: \u201cG\u00f6z\u00fc s\u0259rv\u0259timd\u0259 olan \u00f6lk\u0259nin Balas\u0131 balama paltar g\u00f6nd\u0259rir\u201d. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n Erm\u0259nistanla Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 olan m\u00fcnasib\u0259td\u0259ki ayr\u0131se\u00e7kilik poemada if\u015fa h\u0259d\u0259fidir. \u201cQon\u015fum yard\u0131m al\u0131r m\u0259rmini, topu, M\u0259n\u0259 g\u0259l\u0259n y\u00fckd\u0259 yuxu d\u0259rman\u0131\u201d &#8211; misralar\u0131 h\u0259m h\u0259qiqi, h\u0259m d\u0259 m\u0259cazi m\u0259nan\u0131 ifad\u0259 edib. Heca v\u0259znind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f \u0259s\u0259rin dili son d\u0259r\u0259c\u0259 poetikdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu m\u00f6vzulu \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 \u00c7ingiz Mustafayevin obraz\u0131na ayr\u0131ca yer verilib, onun xidm\u0259tl\u0259ri diqq\u0259td\u0259n yay\u0131nmay\u0131b. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n ilk h\u0259rfl\u0259ri eyni olan Xocal\u0131-Xirosima-Xat\u0131n \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rinin tale b\u0259nz\u0259rliyi \u0259ks\u0259r poemalarda m\u00fcqayis\u0259 edilib. Faci\u0259nin ba\u015f verm\u0259 zaman\u0131na v\u0259 m\u0259kan\u0131na g\u00f6r\u0259 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 onlardan m\u00fcsib\u0259tli q\u0259tliam kimi t\u0259qdim olunub.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>G\u00fclnar S\u0259ma<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcz 30 il \u00f6nc\u0259, 26 fevral 1992-ci ild\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 amans\u0131z soyq\u0131r\u0131m t\u00f6r\u0259dildi. Tarix\u0259 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 kimi d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bu faci\u0259 dem\u0259k olar ki, \u0259d\u0259biyyat\u0131n \u0259ks\u0259r janrlar\u0131nda t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fcn\u00fc tapd\u0131. M\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan poemalar\u0131nda is\u0259 x\u00fcsusil\u0259 qabard\u0131l\u0131b. Erm\u0259nil\u0259rin m\u0259qs\u0259dli \u015f\u0259kild\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irdikl\u0259ri h\u0259min soyq\u0131r\u0131m\u0131n b\u0259dii \u0259ksi olan poema n\u00fcmun\u0259l\u0259rin\u0259 Z\u0259limxan Yaqubun \u201cO [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-40464","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40464","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40464"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40464\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":40465,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40464\/revisions\/40465"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40464"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=40464"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=40464"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}