{"id":42002,"date":"2022-11-15T03:00:00","date_gmt":"2022-11-14T23:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=42002"},"modified":"2022-11-15T08:05:53","modified_gmt":"2022-11-15T04:05:53","slug":"xalq-yazicisi-anar-nizami-biziml%c9%99dir-burdadir","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=42002","title":{"rendered":"Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 ANAR.&#8221;Nizami biziml\u0259dir, burdad\u0131r&#8230;&#8221;"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/ayb-anar-m.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"700\" height=\"449\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/ayb-anar-m.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-41776\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/ayb-anar-m.jpg 700w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/ayb-anar-m-300x192.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>&#8230;\u00d6lk\u0259l\u0259r v\u0259 xalqlar aras\u0131nda s\u0259rh\u0259dl\u0259ri h\u00f6kmdarlar, h\u00f6kum\u0259tl\u0259r qurur, \u015fairl\u0259r is\u0259 bu s\u0259rh\u0259dl\u0259ri da\u011f\u0131d\u0131rlar. G\u0259nc\u0259d\u0259 do\u011fulmu\u015f v\u0259 b\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fcn\u00fc orda s\u00fcrm\u00fc\u015f Az\u0259rbaycan o\u011flu Nizami b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 m\u0259nsubdur. T\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n deyil, h\u0259m d\u0259 \u0130ran\u0131n, el\u0259c\u0259 d\u0259 dig\u0259r \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259rinin \u0259d\u0259biyyatlar\u0131n\u0131 Nizamisiz t\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnya m\u0259d\u0259niyy\u0259ti Nizamisiz daha kas\u0131b, daha yoxsul g\u00f6r\u00fcn\u0259rdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Nizami d\u0259 Homer v\u0259 Firdovsi, Yunus \u018fmr\u0259 v\u0259 N\u0259vai, Rustaveli v\u0259 Pu\u015fkin kimi b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n f\u0259xridir, amma, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, \u0259lb\u0259tt\u0259, \u00f6z xalq\u0131n\u0131n \u00f6vlad\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan qurucular\u0131ndan M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 b\u00f6y\u00fck \u015fair\u0259 h\u0259sr etdiyi qiym\u0259tli t\u0259dqiqat\u0131nda haql\u0131 olaraq qeyd edir ki, &#8220;Nizami yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 forma (burda dil n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur &#8211; A.) bax\u0131m\u0131ndan Az\u0259rbaycana nisb\u0259td\u0259 milli deyils\u0259 d\u0259, hissiyyat, duy\u011fu, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259, \u015f\u00fcur v\u0259 \u015f\u00fcuralt\u0131 varl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 yeti\u015fdiyi m\u00fchit\u0259 d\u0259rind\u0259n ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu ba\u011fl\u0131l\u0131q bizim g\u00f6z\u00fcm\u00fczd\u0259 onu az\u0259rbaycanl\u0131 bir \u015fair olmaqdan ba\u015fqa, bir Az\u0259rbaycan \u015fairi d\u0259 etmi\u015fdir&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 Nizami d\u00fcnyas\u0131nda t\u00fcrkl\u00fck anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6n\u0259mli, m\u00fch\u00fcm oldu\u011funu da \u0259yani d\u0259lill\u0259rl\u0259 s\u00fcbuta yetirir. &#8220;G\u00f6z\u0259l\u0259, b\u00f6y\u00fcy\u0259 &#8211; t\u00fcrk, g\u00f6z\u0259lliy\u0259, b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u0259 &#8211; t\u00fcrkl\u00fck, g\u00f6z\u0259l v\u0259 b\u00f6y\u00fck s\u00f6z\u0259 &#8211; t\u00fcrkc\u0259, g\u00f6z\u0259llik v\u0259 b\u00f6y\u00fckl\u00fck diyar\u0131na &#8211; &#8220;T\u00fcrk\u00fcstan&#8221; dey\u0259n Nizaminin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 Rum \u015fahzad\u0259si, &#8220;Rum n\u0259slind\u0259n olan t\u00fcrkd\u00fcr&#8221;. Bir k\u00fcrd q\u0131z\u0131n\u0131n g\u00f6z\u0259lliyini ifad\u0259 ed\u0259rk\u0259n o, &#8220;g\u00f6zl\u0259ri bir t\u00fcrk g\u00f6z\u00fc q\u0259d\u0259r g\u00f6z\u0259l idi&#8221;, &#8211; deyir, Leylinin \u0259traf\u0131ndak\u0131 \u0259r\u0259b q\u0131zlar\u0131na &#8220;\u018fr\u0259bistanda ya\u015fayan t\u00fcrkl\u0259r&#8221; &#8211; deyir. &#8220;\u00c7in pad\u015fah\u0131na &#8211; T\u00fcrk pad\u015fah\u0131&#8221;, &#8211; deyir. &#8220;Bu h\u0259b\u0259\u015flikd\u0259 t\u00fcrkc\u0259mi anlayan yox&#8221; dey\u0259 \u015fikay\u0259tl\u0259nir, fars \u015feirin\u0259 onlara t\u00fcrk k\u0259lm\u0259si daxil edir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcmumi t\u00fcrkl\u00fck ruhundan ba\u015fqa, Nizamini bir az\u0259ri t\u00fcrk\u00fc kimi tan\u0131dan onun \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 Qafqaz m\u00fchitinin ab-havas\u0131, \u0259tridir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/img.edebiyyatqazeti.az\/uploads\/Nizaminin_portreti_Q%C9%99z%C9%99nf%C9%99r_Xal%C4%B1qov(3).jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>He\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz, Nizaminin m\u0259n\u0259vi v\u0259 b\u0259dii t\u0259cr\u00fcb\u0259si, \u015fairin t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131 Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli, Bertels, Kr\u0131mski, R\u0259fili, Arasl\u0131, Q\u0259z\u0259nv\u0259r \u018fliyev v\u0259 R\u00fcst\u0259m \u018fliyevin qeyd etdikl\u0259ri kimi, do\u011fma Az\u0259rbaycan z\u0259minind\u0259, \u015e\u0259rq v\u0259 Qafqaz m\u0259d\u0259ni areal\u0131nda yeti\u015fmi\u015fdir. G\u0259nc\u0259, \u015eirvan, Qaraba\u011f\u0131m\u0131z\u0131n ba\u011fr\u0131nda N\u00fc\u015fab\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri B\u0259rd\u0259, B\u0259rd\u0259nin f\u00fcsunkar ba\u011flar\u0131, do\u011fma Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 &#8211; onun \u0259fsan\u0259 v\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259ri, dastan v\u0259 na\u011f\u0131llar\u0131, musiqisi, memarl\u0131\u011f\u0131, xal\u00e7a s\u0259n\u0259ti \u015fairin b\u00f6y\u00fck epik \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 oldu\u011fu kimi, z\u0259rif lirik n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259 &#8211; q\u0259z\u0259ll\u0259rind\u0259 d\u0259 b\u0259dii t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fcn\u00fc tapm\u0131\u015fd\u0131r. G\u0259nc\u0259, \u015eirvan, D\u0259rb\u0259nd, B\u0259rd\u0259 yaln\u0131z Nizami d\u00fcnyas\u0131n\u0131n co\u011frafi adlar\u0131 deyil, \u015fairin ilhamla v\u0259sf etdiyi do\u011fma torpaqd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6z xalq\u0131na, torpa\u011f\u0131na, do\u011fma m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 v\u0259 folklora bu q\u0259d\u0259r ba\u011fl\u0131 olan Nizami eyni zamanda \u00fcmumib\u0259\u015f\u0259ri d\u0259y\u0259rl\u0259rd\u0259n, h\u0259yat v\u0259 \u00f6l\u00fcm, xeyir v\u0259 \u015f\u0259r, \u0259dal\u0259t v\u0259 z\u00fclm, m\u0259h\u0259bb\u0259t v\u0259 xo\u015fb\u0259xtlik haqq\u0131nda el\u0259 d\u0259rin m\u0259tl\u0259bl\u0259rd\u0259n s\u00f6z a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131r ki, s\u0259kkiz y\u00fcz il \u0259rzind\u0259 h\u0259m milli \u015feirimiz\u0259, s\u0259n\u0259timiz\u0259, h\u0259m d\u0259 \u015e\u0259rq v\u0259 Q\u0259rb \u0259d\u0259biyyat\u0131na misilsiz t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;X\u0259ms\u0259&#8221;sind\u0259 toplanm\u0131\u015f be\u015f poema, y\u00fczl\u0259rl\u0259 \u015fairin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n n\u0259h\u0259ng s\u00f6z ustalar\u0131n\u0131n ilham m\u0259nb\u0259yin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. \u018fmir Xosrov D\u0259hl\u0259vi, Cami, N\u0259vai kimi b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkarlar m\u00f6vzular\u0131n\u0131 Nizami poemalar\u0131ndan alm\u0131\u015f, be\u015flikl\u0259r yaratm\u0131\u015flar. Nizami s\u00fcjet v\u0259 motivl\u0259ri Anadolu \u015fairi C\u0259lal\u0259ddin Rumid\u0259n, az\u0259ri t\u00fcrk\u00fc F\u00fczulid\u0259n tutmu\u015f, italyan Hotsiy\u0259, alman \u015eiller\u0259 q\u0259d\u0259r \u015e\u0259rqin v\u0259 Q\u0259rbin bir \u00e7ox m\u0259\u015fhur s\u0259n\u0259tkarlar\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ifad\u0259sini tapm\u0131\u015fd\u0131r. \u015eillerin m\u00fcasiri, ba\u015fqa bir alman dahisi H\u00f6te Nizami poeziyas\u0131n\u0131n heyran\u0131 idi. \u00d6z\u00fcn\u00fcn &#8220;Q\u0259rb &#8211; \u015e\u0259rq divan\u0131&#8221;n\u0131n Nizami f\u0259slind\u0259 H\u00f6te Az\u0259rbaycan \u015fairinin Leyli, M\u0259cnun, Xosrov, \u015eirin kimi sur\u0259tl\u0259rini t\u0259hlil edir. Nizaminin q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 r\u0259vay\u0259tl\u0259rd\u0259 \u015fairin d\u0259rin \u0259xlaqi m\u00f6vzulara varma\u011f\u0131ndan heyr\u0259tl\u0259ndiyini bildirir. &#8220;Faust&#8221; m\u00fc\u0259llifi yaln\u0131z Nizami yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na vaqif deyildi, o, b\u00f6y\u00fck \u015fairimizin V\u0259t\u0259ni &#8211; \u015eimali v\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycan haqq\u0131nda bilikl\u0259r\u0259 d\u0259 malik idi. &#8220;Az\u0259rbaycan \u00e7\u00f6ll\u0259ri&#8221;ni xat\u0131rlayan H\u00f6te Nizami \u00f6mr\u00fcn\u00fcn bioqrafik ayr\u0131nt\u0131lar\u0131ndan da s\u00f6z a\u00e7\u0131r: &#8220;Nizami \u00f6z\u00fcn\u00fcn dinc s\u0259n\u0259tin\u0259 uy\u011fun dinc bir \u00f6m\u00fcr ke\u00e7irmi\u015f v\u0259 do\u011fma \u015f\u0259h\u0259ri G\u0259nc\u0259d\u0259 d\u0259fn olunmu\u015fdur&#8221; &#8211; deyir.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259qiq\u0259t\u0259n, Nizami zahir\u0259n \u00e7ox adi, sad\u0259 v\u0259 sakit bir \u00f6m\u00fcr ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. Ancaq el\u0259 h\u0259min H\u00f6tenin dediyi kimi: &#8220;Yaln\u0131z xarakter m\u00fcbariz\u0259l\u0259rd\u0259 yaran\u0131r, istedad is\u0259 sakitlikd\u0259 yeti\u015fir&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Do\u011fma G\u0259nc\u0259sinin h\u00fcdudlar\u0131ndan k\u0259nara \u00e7\u0131xmayan Nizami \u00f6z d\u00fchas\u0131 il\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 a\u011fu\u015funa alm\u0131\u015fd\u0131. Onun d\u00fcnyas\u0131n\u0131n co\u011frafi \u0259razisi \u015f\u0259rqd\u0259, \u00c7ind\u0259n ba\u015flay\u0131b q\u0259rbd\u0259 Antik al\u0259min h\u00fcdudlar\u0131na q\u0259d\u0259r, c\u0259nubda Afrikadan ba\u015flay\u0131b \u015fimalda sirli-soraql\u0131 ruslar \u00f6lk\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r uzan\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Nizami milli m\u0259d\u0259niyy\u0259tin \u00f6z\u00fcn\u0259q\u0259d\u0259rki s\u0259rv\u0259tl\u0259rinin varisi olmaqla b\u0259rab\u0259r, eyni zamanda XII \u0259sr\u0259 &#8211; \u00f6z d\u00f6vr\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259rki b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259r m\u0259d\u0259niyy\u0259ti x\u0259zin\u0259sini d\u0259 \u00f6z m\u0259n\u0259vi d\u00fcnyas\u0131nda ehtiva etmi\u015fdi. Arximed, Fales, \u018fflatun, Sokrat, \u018fr\u0259stu kimi yunan filosoflar\u0131n\u0131n, aliml\u0259rinin d\u0259rin hikm\u0259t dolu irsi d\u0259 bura daxildir, at\u0259\u015fp\u0259r\u0259stlik d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc v\u0259 etik konsepsiyas\u0131, onun m\u00fcd\u0259qq\u0259s kitab\u0131 &#8220;Avesta&#8221; da. \u0130slama m\u0259nsub olan b\u00fct\u00fcn m\u0259n\u0259vi z\u0259nginlikl\u0259r d\u0259. \u0130slam dininin b\u00fct\u00fcn f\u0259ls\u0259fi kompleksini, etik v\u0259 h\u00fcquqi d\u0259y\u0259rl\u0259rini m\u0259nims\u0259mi\u015f dindar m\u00fcs\u0259lman \u015feyx Nizami, y\u0259hudi, xristian g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rini d\u0259 d\u0259rind\u0259n bilirdi. Eyni zamanda:<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Bilir\u0259m ki, h\u0259r ulduz bir cahand\u0131r,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>H\u0259r biri bir d\u00fcnya, bir asimand\u0131r&#8221;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; dey\u0259n \u015fair Cordano Bruno v\u0259 Kopernik kimi b\u00f6y\u00fck Avropa m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259rinin kainat haqq\u0131nda elmi fikirl\u0259rini 400 il qabaqlam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Nizami kainat\u0131 zaman v\u0259 m\u0259kan daxilind\u0259 bir b\u00fct\u00f6v kimi d\u0259rk edirdi. &#8220;\u0130sk\u0259nd\u0259rnam\u0259&#8221;d\u0259ki tarixi anaxronizm d\u00f6vrl\u0259rin yerb\u0259yer edilm\u0259sind\u0259 t\u0259sad\u00fcfi uy\u011funsuzluq deyil, m\u00fc\u0259llifin \u00f6z\u00fc t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259qiq v\u0259 ayd\u0131n d\u0259rk edil\u0259n bir prinsipidir. \u00d6z\u00fc qeyd edir ki, &#8220;hekay\u0259timd\u0259 ir\u0259li-geri \u00e7\u0259km\u0259l\u0259r g\u00f6rs\u0259nir, eyib tutmay\u0131n, bundan qa\u00e7maq m\u00fcmk\u00fcn deyil&#8221;. Makedoniyal\u0131 \u0130sk\u0259nd\u0259ri h\u0259m Misir fironlar\u0131n\u0131n, h\u0259m d\u0259 rus knyazlar\u0131n\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 etm\u0259kl\u0259, onu m\u00fcs\u0259lman al\u0259minin m\u00fcq\u0259dd\u0259s ziyar\u0259tgah\u0131 M\u0259kk\u0259y\u0259 v\u0259 uzaq \u00c7in\u0259 apar\u0131b \u00e7\u0131xarmaqla, \u0259srl\u0259rin v\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259rin yerl\u0259rini d\u0259yi\u015f-d\u00fcy\u00fc\u015f etm\u0259kl\u0259 Nizami d\u00fcnyan\u0131n zaman v\u0259 m\u0259kan f\u00f6vq\u00fcnd\u0259 duran vahid m\u0259nz\u0259r\u0259sini yarad\u0131r, &#8211; b\u00fct\u00fcn \u00e7oxc\u0259h\u0259tliyi v\u0259 \u0259lvanl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 bir b\u00fct\u00f6vl\u00fck t\u0259\u015fkil ed\u0259n d\u00fcnyan\u0131n. D\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc, vahidliyi ideyas\u0131ndan insanlar\u0131n birliyi, xalqlar\u0131n tarixi \u00fcnsiyy\u0259ti fikri meydana \u00e7\u0131x\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259kkiz \u0259sr bundan qabaq Nizami b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin v\u0259hd\u0259tini d\u0259rk etmi\u015fdi. D\u0259rk etmi\u015fdi ki, m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rin v\u0259 xalqlar\u0131n t\u0259krars\u0131z \u00f6z\u0259llikl\u0259ri onlar\u0131n mehribanl\u0131q, raz\u0131l\u0131q, dinclik \u015f\u0259raitind\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 anla\u015fmalar\u0131na \u0259ng\u0259l olmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eairin d\u00fcnyas\u0131nda ayr\u0131-ayr\u0131 xalqlar\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri m\u0259skundur v\u0259 onlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131n bir \u00fcmumi v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131 var &#8211; Nizami v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131, yunan s\u0259rk\u0259rd\u0259si \u0130sk\u0259nd\u0259r v\u0259 B\u0259rd\u0259nin az\u0259rbaycanl\u0131 h\u00f6kmdar\u0131 N\u00fc\u015fab\u0259, \u0130ran \u015fahlar\u0131 Xosrov, B\u0259hram v\u0259 t\u00fcrk Sultan S\u0259nc\u0259r, talel\u0259rinin girdab\u0131nda h\u0259lak olan \u0259r\u0259b a\u015fiq-m\u0259\u015fuqlar &#8211; M\u0259cnun v\u0259 Leyli &#8211; tam siyah\u0131s\u0131n\u0131 ver\u0259 bilm\u0259diyimiz b\u00fct\u00fcn bu Nizami personajlar\u0131 &#8220;X\u0259ms\u0259&#8221;d\u0259 bir dahi q\u00fcdr\u0259tiyl\u0259 r\u0259sm olunmu\u015f canl\u0131, parlaq sur\u0259tl\u0259rdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Nizami d\u00fcnyas\u0131, h\u0259qiq\u0259t\u0259n, int\u0259has\u0131z kosmosdur. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, bir s\u0131ra hallarda onun yaratd\u0131\u011f\u0131 sur\u0259tl\u0259r d\u0259 el\u0259 kosmik mahiyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r: s\u0259yyar\u0259l\u0259r, ulduzlar, g\u00fcn\u0259\u015f, Ay&#8230; Amma ilk \u00f6nc\u0259 bu d\u00fcnya insanlar\u0131n d\u00fcnyas\u0131d\u0131r. Bu d\u00fcnya ayr\u0131-ayr\u0131 f\u0259rdl\u0259rin z\u0259ngin xarakter qalereyas\u0131, talel\u0259r kataloqu, m\u00fcdrik r\u0259vay\u0259tl\u0259r toplusu, son d\u0259r\u0259c\u0259 z\u0259rif psixoloji m\u0259qamlar, insan q\u0259lbinin \u0259n d\u0259runi gu\u015f\u0259l\u0259rin\u0259 n\u00fcfuz etm\u0259kl\u0259 s\u0259ciyy\u0259l\u0259nir. H\u0259yat\u0131n m\u0259nas\u0131, \u00f6mr\u00fcn faniliyi, olum v\u0259 \u00f6l\u00fcm, q\u00fcdr\u0259tli imperiyalar\u0131n s\u00fcqutu, \u015f\u00f6hr\u0259tin \u00f6t\u0259riliyi, hakimiyy\u0259tin etibars\u0131zl\u0131\u011f\u0131, saraylar\u0131n d\u0259bd\u0259b\u0259si v\u0259 d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fcy\u00fc, m\u0259h\u0259bb\u0259tin inc\u0259liyi &#8211; b\u00fct\u00fcn bunlar var Nizami d\u00fcnyas\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n<p>Nizami poemalar\u0131nda t\u0259kc\u0259 &#8220;Leyli-M\u0259cnun&#8221; tam halda yaln\u0131z m\u0259h\u0259bb\u0259t m\u00f6vzusuna h\u0259sr olunub. H\u0259tta s\u00fcjeti m\u0259h\u0259bb\u0259t mac\u0259ralar\u0131 \u0259traf\u0131nda qurulmu\u015f &#8220;Xosrov v\u0259 \u015eirin&#8221; poemas\u0131 da daxil olmaqla, \u015fairin b\u00fct\u00fcn ba\u015fqa \u0259s\u0259rl\u0259ri, sevgi kolliziyalar\u0131n\u0131n onlarda \u00f6n\u0259mli yer tutumas\u0131na baxmayaraq, \u0259sas\u0259n, m\u0259n\u0259vi axtar\u0131\u015flara, d\u00fcnyan\u0131n yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131na, insan\u0131n varl\u0131qda m\u00f6vqeyini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k c\u0259hdin\u0259 h\u0259sr olunub. Metafizik-probleml\u0259r\u0259 \u015f\u0259ksiz meyli, a\u00e7\u0131q-a\u015fkar t\u0259s\u0259vv\u00fcf r\u0259mzl\u0259ri (x\u00fcsusil\u0259 &#8220;Yeddi g\u00f6z\u0259l&#8221;d\u0259) v\u0259 h\u0259tta m\u00fcasir istilahla des\u0259k, s\u00fcrrealizm \u00fcns\u00fcrl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, Nizami axtar\u0131\u015flar\u0131 yen\u0259 d\u0259 birba\u015fa d\u00f6vr\u00fcn ger\u00e7\u0259kl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Nizamini c\u0259miyy\u0259tin \u0259n a\u011fr\u0131l\u0131, \u0259n b\u0259lal\u0131, \u0259n k\u0259skin probleml\u0259ri narahat edir. O, \u0259dal\u0259tl\u0259 z\u00fclm\u00fcn, qanunilikl\u0259 \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131\u011f\u0131n t\u0259nas\u00fcb\u00fc \u00fcz\u0259rind\u0259 d\u0259rind\u0259n-d\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. N\u0259tic\u0259 etibaril\u0259 bu h\u00f6kmdar v\u0259 xalq, d\u00f6vl\u0259t v\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 olan \u0130nsan, F\u0259rd, \u015e\u0259xsiyy\u0259t haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rdir. Dem\u0259k olar ki, h\u0259r bir \u0259s\u0259rind\u0259 Nizami \u00e7a\u011fda\u015f olan b\u00f6y\u00fckl\u00fc-ki\u00e7ikli h\u00f6kmdarlara m\u00fcraci\u0259tl\u0259 onlar\u0131 \u0259dal\u0259t\u0259, xalq\u0131n qay\u011f\u0131s\u0131na qalma\u011fa, maarif\u0259, xeyirxahl\u0131\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Gah \u00f6y\u00fcd-n\u0259sih\u0259t verir, gah inand\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, gah \u00e7\u0259kindirm\u0259y\u0259. Bu m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r b\u0259z\u0259n birba\u015fa, &#8220;Sirl\u0259r x\u0259zin\u0259si&#8221; poemas\u0131nda oldu\u011fu kimi, didaktik \u015f\u0259kild\u0259 verilir. Lakin \u015fair bu m\u0259qs\u0259d\u0259 daha \u00e7ox estetik t\u0259sir yolu il\u0259 nail olmaq ist\u0259yir. Xosrov \u015fah\u0131n m\u0259n\u0259vi t\u0259kam\u00fcl\u00fc, el\u0259c\u0259 d\u0259 &#8220;Yeddi g\u00f6z\u0259l&#8221;in q\u0259hr\u0259man\u0131 B\u0259hram \u015fah\u0131n \u0259xlaqi d\u0259yi\u015fm\u0259si uzun, dolanbac bir yoldan ke\u00e7ir &#8211; h\u00f6km\u00fcyl\u0259, iqtidar\u0131yla m\u0259st-xumar olmu\u015f bir hakimi-m\u00fctl\u0259qd\u0259n \u00f6z r\u0259iyy\u0259ti qar\u015f\u0131s\u0131nda borcunu d\u0259rk etm\u0259k zirv\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259l\u0259n bir yoldan. Hakimiyy\u0259t sahibl\u0259rinin iltifat\u0131n\u0131 qazanmaq niyy\u0259tind\u0259n \u00e7ox-\u00e7ox uzaq olan Nizami \u00f6z v\u0259zif\u0259sini ba\u015fqa c\u00fcr g\u00f6r\u00fcrd\u00fc: z\u0259man\u0259sinin h\u00f6kmdarlar\u0131ndan qat-qat m\u00fcdrik olan s\u0259n\u0259tkar adil h\u0259yat anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 onlara t\u0259lqin etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. &#8220;D\u00fcnya he\u00e7 bir pad\u015faha qalmay\u0131b, s\u0259n\u0259 d\u0259 qalmayacaq, cahanda \u0259b\u0259di qalmaq niyy\u0259tind\u0259s\u0259ns\u0259, cahana faydal\u0131 ol, d\u00f6vl\u0259t i\u015fl\u0259rind\u0259 d\u00f6vl\u0259tin n\u00fcfuzuna t\u00fck q\u0259d\u0259r x\u0259l\u0259l g\u0259tir\u0259n \u015feyl\u0259r\u0259 yol verm\u0259, g\u00fccl\u00fc ol, amma t\u0259mkinini saxla, t\u0259dbir sahibi olsan da, ba\u015fqalar\u0131n\u0131n r\u0259yl\u0259rin\u0259 bigan\u0259 qalma. \u018fdal\u0259t axtar\u0131\u015flar\u0131na cavablar\u0131n\u0131 yaln\u0131z do\u011fru s\u00f6zl\u00fc adamlar vasit\u0259sil\u0259 g\u00f6nd\u0259r, verdiyin s\u00f6z\u00fcn\u0259 \u0259m\u0259l et ki, h\u0259r k\u0259s s\u0259n\u0259 g\u00fcv\u0259n\u0259 bilsin&#8221; &#8211; bu hikm\u0259tl\u0259r idi Nizaminin h\u00f6kmdarlara t\u00f6vsiy\u0259si. Onun bel\u0259 s\u00f6zl\u0259r s\u00f6yl\u0259m\u0259y\u0259 m\u0259n\u0259vi haqq\u0131 vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00f6kmdarlar aras\u0131nda \u015fairin bu haqq\u0131n\u0131 d\u0259rk ed\u0259n adamlar tap\u0131l\u0131rd\u0131. Nizami &#8220;Sirl\u0259r x\u0259zin\u0259si&#8221;ni \u0259rm\u0259\u011fan g\u00f6nd\u0259rdiyi h\u00f6kmdar nahaq dem\u0259mi\u015fdi: &#8220;M\u00fcmk\u00fcn olsayd\u0131, bu kitab \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259n b\u00fct\u00fcn x\u0259zin\u0259 v\u0259 s\u0259rv\u0259tl\u0259rimi h\u0259diyy\u0259 ver\u0259rdim, \u00e7\u00fcnki m\u0259nim ad\u0131m d\u00fcnyada yaln\u0131z bu \u0259s\u0259rin say\u0259sind\u0259 \u0259b\u0259di ya\u015fayacaq. \u015eair v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n t\u0259rifi, ya t\u00f6hm\u0259ti bu v\u0259fas\u0131z d\u00fcnyada yax\u015f\u0131, yaxud yaman ad qazanmaq v\u0259 bu adla tarix\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yegan\u0259 vasit\u0259dir&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ki ba\u015fl\u0131ca c\u0259h\u0259t &#8211; d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 z\u0259f\u0259r v\u0259 m\u00fcdriklik, g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatda adillik Nizaminin son poemas\u0131 olan &#8220;\u0130sk\u0259nd\u0259rnam\u0259&#8221;nin q\u0259hr\u0259man\u0131 \u0130sk\u0259nd\u0259rin sur\u0259tind\u0259 \u00f6z ifad\u0259sini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Poeman\u0131n birinci hiss\u0259sind\u0259 &#8211; &#8220;\u015e\u0259r\u0259fnam\u0259&#8221;d\u0259 o, d\u00fcnyan\u0131n yar\u0131s\u0131n\u0131 f\u0259th etmi\u015f m\u00fcz\u0259ff\u0259r, qalib s\u0259rk\u0259rd\u0259dir. \u0130kinci hiss\u0259d\u0259 &#8211; &#8220;\u0130qbalnam\u0259&#8221;d\u0259 is\u0259 Z\u00fclm\u0259t \u00f6lk\u0259sin\u0259 ayaq basm\u0131\u015f v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n da, \u015f\u00f6hr\u0259tin d\u0259, f\u0259thl\u0259rin d\u0259 faniliyini, ke\u00e7\u0259riliyini ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f m\u00fct\u0259f\u0259kkir h\u00f6kmdard\u0131r. Yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n son m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 Nizaminin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r ax\u0131n\u0131 onu xo\u015fb\u0259xt \u00f6lk\u0259, \u0259dal\u0259tli c\u0259miyy\u0259t bar\u0259d\u0259 x\u0259yallara qovu\u015fdurur. Avropa humanistl\u0259rini &#8211; &#8220;Utopiya&#8221;n\u0131n m\u00fc\u0259llifi ingilis Tomas Moru d\u00f6rd \u0259sr v\u0259 &#8220;G\u00fcn\u0259\u015f \u015f\u0259h\u0259ri&#8221;nin m\u00fc\u0259llifi italyan Kampanellan\u0131 be\u015f \u0259sr qabaqlayan Nizami x\u0259yali ideal c\u0259miyy\u0259ti &#8220;\u0130sk\u0259nd\u0259rnam\u0259&#8221;d\u0259 t\u0259svir etmi\u015fdir. H\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rl\u0259 d\u00fcnyan\u0131n bu ba\u015f\u0131ndan vurub o ba\u015f\u0131ndan \u00e7\u0131xan fateh \u0130sk\u0259nd\u0259rin ke\u00e7diyi yolu is\u0259 h\u0259qiq\u0259t axtar\u0131\u015f\u0131, m\u0259n\u0259vi kamillik, ideal h\u00f6kmdarl\u0131q zirv\u0259sin\u0259 yax\u0131nla\u015fma yolu kimi m\u0259naland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8230;Allah vergisi il\u0259 d\u00fcha v\u0259 xasiyy\u0259ti etibaril\u0259 yorulmaz z\u0259hm\u0259tke\u015f olan Nizami maddi c\u0259h\u0259td\u0259n xeyli s\u0131x\u0131nt\u0131l\u0131 \u00f6m\u00fcr s\u00fcrs\u0259 d\u0259, he\u00e7 vaxt \u015firnikib saray m\u0259ddah\u0131 olma\u011f\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 r\u0259va bilmirdi. \u018fs\u0259rl\u0259rini ayr\u0131-ayr\u0131 h\u00f6kmdarlara h\u0259sr ets\u0259 d\u0259, onlar\u0131n \u015f\u0259nin\u0259 t\u0259rifli s\u00f6zl\u0259r yazsa da Nizami \u00fcr\u0259yi yeyib \u00e7\u00fcr\u00fcd\u0259n, \u00e7\u0259rl\u0259d\u0259n saray intriqalar\u0131ndan uzaqlarda, h\u00f6kmdar m\u0259rh\u0259m\u0259tind\u0259n, taxt-taca yax\u0131n isti yerl\u0259rd\u0259n \u00e7ox k\u0259nar m\u0259kanda, vara-d\u00f6vl\u0259t\u0259, m\u0259ns\u0259b\u0259 can atmadan, G\u0259nc\u0259d\u0259ki t\u0259nha gu\u015f\u0259sin\u0259 s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f, l\u0259yaq\u0259tini, heysiyy\u0259tini, m\u0259nliyini qoruyub saxlaya bilmi\u015fdi. Nizami, \u0259lb\u0259tt\u0259, bu sayaq m\u00fcst\u0259qilliyin, m\u0259\u011frurlu\u011fun n\u0259yin bahas\u0131na ba\u015fa g\u0259ldiyini g\u00f6z\u0259lc\u0259 bilirdi. O, q\u00fcrurlu insan idi, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 t\u0259nha idi. M\u00fcdrik insan idi, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 k\u0259d\u0259rli idi.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131 x\u00fcsusi olaraq vur\u011fulay\u0131rlar ki, t\u0259bi\u0259ti etibaril\u0259 yum\u015faq v\u0259 ham\u0131ya yax\u015f\u0131l\u0131q dil\u0259y\u0259n \u015fair ona pislik ist\u0259y\u0259nl\u0259r\u0259 bel\u0259 pislik etm\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kinmi\u015fdir. \u00d6z s\u00f6zl\u0259ril\u0259 des\u0259k, pislik ed\u0259rs\u0259, bu pislikd\u0259n m\u0259n\u0259vi \u0259zab \u00e7\u0259k\u0259c\u0259yini bilirdi. Yax\u015f\u0131 olmaq, yax\u015f\u0131l\u0131q etm\u0259k v\u0259 yax\u015f\u0131l\u0131qdan yorulmamaq \u015fairin \u0259sas \u0259qid\u0259l\u0259rind\u0259ndir.<\/p>\n\n\n\n<p>Nizami zahidan\u0259 bir h\u0259yat ke\u00e7irdi, ancaq taleyin \u00f6z\u00fc onun sakit evinin qap\u0131s\u0131n\u0131 amans\u0131z v\u0259 vahim\u0259li yumruqla d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 d\u00f6yd\u00fc. G\u0259nc\u0259d\u0259 \u00fc\u00e7 y\u00fcz min adam\u0131n h\u0259lak\u0131na bais olan z\u0259lz\u0259l\u0259 v\u0259 onun n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259bi\u0259t incisi G\u00f6yg\u00f6l\u00fcn yaranmas\u0131 b\u00f6y\u00fck \u015fair\u0259 \u00f6yr\u0259tdi ki, g\u00f6z\u0259llik \u00e7ox vaxt \u0259zab-\u0259ziyy\u0259tl\u0259rd\u0259n, iztirablardan do\u011fulur. O\u011flunun anadan olmas\u0131 v\u0259 sevimli arvad\u0131 Afaq\u0131n &#8211; q\u0131p\u00e7aq g\u00f6z\u0259li Appa\u011f\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc k\u0259d\u0259rl\u0259 sevincin bir-birind\u0259n ayr\u0131lmaz oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rdi.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Gedir \u0259ld\u0259n gec\u0259l\u0259r s\u0259br\u00fc-q\u0259rar\u0131m s\u0259nsiz,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ald\u0131\u011f\u0131m h\u0259r n\u0259f\u0259s at\u0259\u015fdi, nigar\u0131m, s\u0259nsiz.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Hicrinin z\u00fclm\u00fc deyir: v\u0259slin\u0259 and oslun, inan,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Qa\u00e7may\u0131b tab ed\u0259c\u0259m, yoxdu g\u00fczar\u0131m s\u0259nsiz.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>N\u0259 g\u00f6z\u00fcm var &#8211; aray\u0131m, ah n\u0259 o b\u0259xtim ki, tapam,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>N\u0259 \u0259lim var ki, a\u00e7\u0131m&#8230; ba\u011fl\u0131 bazar\u0131 s\u0259nsiz.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>S\u0259n Nizamid\u0259n uzaq&#8230; m\u0259n gec\u0259 ulduz say\u0131ram,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Fal a\u00e7\u0131b g\u00fcnd\u00fcz\u0259 yalvarmada kar\u0131m s\u0259nsiz&#8230;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Nizami, \u0259lb\u0259tt\u0259, sevinc d\u0259 dadm\u0131\u015fd\u0131, amma daha \u00e7ox itkil\u0259rin a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131 duymu\u015fdu, d\u00fc\u015fm\u0259n h\u0259s\u0259di v\u0259 dost x\u0259yan\u0259tini g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc. B\u00fct\u00fcn itki v\u0259 iztirablar\u0131n\u0131n \u0259v\u0259zind\u0259 tale ona b\u00f6y\u00fck bir t\u0259skinlik b\u0259x\u015f etmi\u015fdi &#8211; \u0259s\u0259rl\u0259rinin \u00f6lm\u0259zliyini. \u015eair bu xo\u015f iqbal\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fc d\u0259 d\u0259rk edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f6c\u00fcz\u0259vi bir f\u0259hml\u0259 Nizami yaln\u0131z ke\u00e7mi\u015fl\u0259ri deyil, g\u0259l\u0259c\u0259yi d\u0259 g\u00f6r\u0259, duya, hiss ed\u0259 bilirdi&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Nizami bu g\u00fcn d\u0259 biziml\u0259dir, bizim aram\u0131zdad\u0131r v\u0259 bu bar\u0259d\u0259 ham\u0131dan yax\u015f\u0131 o \u00f6z\u00fc demi\u015fdir:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Y\u00fcz il sonra sorsan, b\u0259s o<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; hardad\u0131r?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>H\u0259r beyti s\u0259sl\u0259n\u0259r:<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Burda, burdad\u0131r!<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sentyabr-oktyabr, 1991<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259nb\u0259:\u00a0<a href=\"https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/\">https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/<\/a><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8230;\u00d6lk\u0259l\u0259r v\u0259 xalqlar aras\u0131nda s\u0259rh\u0259dl\u0259ri h\u00f6kmdarlar, h\u00f6kum\u0259tl\u0259r qurur, \u015fairl\u0259r is\u0259 bu s\u0259rh\u0259dl\u0259ri da\u011f\u0131d\u0131rlar. G\u0259nc\u0259d\u0259 do\u011fulmu\u015f v\u0259 b\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fcn\u00fc orda s\u00fcrm\u00fc\u015f Az\u0259rbaycan o\u011flu Nizami b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 m\u0259nsubdur. T\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n deyil, h\u0259m d\u0259 \u0130ran\u0131n, el\u0259c\u0259 d\u0259 dig\u0259r \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259rinin \u0259d\u0259biyyatlar\u0131n\u0131 Nizamisiz t\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnya m\u0259d\u0259niyy\u0259ti Nizamisiz daha kas\u0131b, daha yoxsul g\u00f6r\u00fcn\u0259rdi. Nizami d\u0259 Homer [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-42002","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42002","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=42002"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42002\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":42010,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42002\/revisions\/42010"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=42002"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=42002"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=42002"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}