{"id":42003,"date":"2022-11-15T04:00:00","date_gmt":"2022-11-15T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=42003"},"modified":"2022-11-15T08:06:38","modified_gmt":"2022-11-15T04:06:38","slug":"xalq-yazicisi-anar-dilimizi-yasadanlar","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=42003","title":{"rendered":"Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 ANAR.&#8221;Dilimizi ya\u015fadanlar&#8221;"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/ayb-anar-m.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"700\" height=\"449\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/ayb-anar-m.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-41776\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/ayb-anar-m.jpg 700w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/ayb-anar-m-300x192.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>\u018fd\u0259biyyat\u0131m\u0131zda, \u00f6z\u0259llikl\u0259 \u015feir tariximizd\u0259 folklorun yeri ba\u015fqa xalqlar\u0131n s\u00f6z s\u0259n\u0259tind\u0259kind\u0259n daha b\u00f6y\u00fck, daha \u00f6n\u0259mlidir. Do\u011fma o\u011fuz dill\u0259rind\u0259 (T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259si, t\u00fcrkm\u0259nc\u0259, qaqauzca) yaranm\u0131\u015f folklor \u00f6rn\u0259kl\u0259rini rus \u015fifahi \u0259d\u0259biyyat\u0131yla tutu\u015fdurduqda bu daha ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Fikir, duy\u011fu, obrazl\u0131l\u0131q, ifad\u0259 \u0259lvanl\u0131\u011f\u0131, h\u0259yat\u0131n \u0259n&nbsp; \u00e7e\u015fidli v\u0259 ciddi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259&nbsp; m\u00fcnasib\u0259t bax\u0131m\u0131ndan bayat\u0131lar\u0131m\u0131z rus \u00e7astu\u015fkalar\u0131ndan \u00e7ox-\u00e7ox z\u0259ngindir. \u018flb\u0259tt\u0259, unutmaq olmaz ki rus na\u011f\u0131llar\u0131ndan Pu\u015fkin, rus folkloru v\u0259 bizim &#8220;A\u015f\u0131q Q\u0259rib&#8221; dastan\u0131ndan Lermontov kimi dahil\u0259r b\u0259hr\u0259l\u0259nibl\u0259r, amma bununla bel\u0259 rus xalq\u0131n\u0131n \u015fifahi \u0259d\u0259biyyat\u0131 Pu\u015fkin v\u0259 Lermontovla, T\u00fct\u00e7ev v\u0259 Nekrasovla bir s\u0131rada dayana bilm\u0259z. O\u011fuz \u015feirin\u0259 g\u0259ldikd\u0259 is\u0259, \u015fifahi \u0259d\u0259biyyat n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri kimi q\u0259bul olunan Qurbani, Qaracao\u011flan, Abbas Tufarqanl\u0131,&nbsp; Dadalo\u011flu irsi&nbsp; Yunis \u0130mr\u0259, Molla P\u0259nah Vaqif, M\u0259hdumqulu irsiyl\u0259&nbsp; bir c\u0259rg\u0259d\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunun \u0259sas s\u0259b\u0259bi&nbsp; adlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyimiz v\u0259 ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 ba\u015fqa&nbsp;&nbsp; s\u00f6z s\u0259rraflar\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259k b\u0259dii s\u0259viyy\u0259d\u0259 dilimizin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qorumalar\u0131d\u0131r. D\u0259d\u0259 Qorqud v\u0259 Yunis \u0130mr\u0259 dilini ya\u015fadanlar da m\u0259hz bu b\u00f6y\u00fck s\u00f6z ustalar\u0131&nbsp; olmu\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n &#8220;divan \u0259d\u0259biyyat\u0131&#8221;, bizd\u0259 &#8220;klassik \u0259d\u0259biyyat&#8221;&nbsp; adlanan yaz\u0131l\u0131 s\u00f6z s\u0259n\u0259timiz Orta \u0259srl\u0259rin d\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun olaraq&nbsp; \u0259r\u0259b, daha \u00e7ox fars dilind\u0259 yaran\u0131rd\u0131, \u00f6z dilimizd\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nan m\u0259sn\u0259vil\u0259r, q\u0259z\u0259ll\u0259r, q\u0259sid\u0259l\u0259r&nbsp; d\u0259 q\u0259liz \u0259r\u0259b-fars t\u0259rkibl\u0259ri, \u00fc\u00e7m\u0259rt\u0259b\u0259li izafetl\u0259rl\u0259 dolu olurdu.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u00fczuli yaz\u0131rd\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Ol s\u0259b\u0259bd\u0259n farsi l\u0259fzil\u0259 \u00e7oxdur n\u0259zm kim,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>N\u0259zmi-nazik t\u00fcrk l\u0259fzil\u0259 ik\u0259n d\u00fc\u015fvar olur.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259nd\u0259 tovfiq olsa bu du\u015fvari asan eyl\u0259r\u0259m,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>N\u00f6vbahar olqa\u00e7 dik\u0259nd\u0259n b\u0259rqi-g\u00fcl izhar olur.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Dahi F\u00fczuli &#8220;Leyli v\u0259 M\u0259cnun&#8221;u, divan\u0131n\u0131 t\u00fcrk dilind\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131b do\u011fma dild\u0259 y\u00fcks\u0259k poeziya yaratmaq kimi d\u00fc\u015fvar (\u00e7\u0259tin) i\u015fi&nbsp; asanla\u015fd\u0131rsa da,&nbsp;&nbsp; bu g\u00fcn onun&nbsp; \u0259s\u0259rl\u0259rini&nbsp; \u0259r\u0259b-fars s\u00f6zl\u0259ri l\u00fc\u011f\u0259tiyl\u0259 oxumal\u0131 oluruq. Alt\u0131&nbsp; y\u00fcz il, be\u015f y\u00fcz il \u00f6nc\u0259 yaranm\u0131\u015f qo\u015fmalar\u0131, g\u0259rayl\u0131lar\u0131, bayat\u0131lar\u0131 is\u0259 l\u00fc\u011f\u0259tsiz m\u00fctali\u0259 edirik.<\/p>\n\n\n\n<p>Yad\u0131mdad\u0131r orta m\u0259kt\u0259bd\u0259, g\u0259r\u0259k ki, s\u0259kkizinci sinifd\u0259 d\u0259rsliyimizd\u0259 Qas\u0131m b\u0259y Zakirin &#8220;Suzi t\u0259pi\u015fi nari s\u0259\u011f\u0259r g\u0259r\u00e7i yamand\u0131r&#8221; misralar\u0131n\u0131 he\u00e7 n\u0259 anlamadan \u0259zb\u0259rl\u0259yirdik (indiy\u0259c\u0259n yad\u0131mda qal\u0131b!). Halbuki el\u0259&nbsp; Zakirin&nbsp; &#8220;Durnalar&#8221; v\u0259 bu s\u0259pkid\u0259&nbsp; ba\u015fqa qo\u015fmalar\u0131n\u0131n sad\u0259, saf dili h\u0259r k\u0259s\u0259 ayd\u0131nd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu g\u00fcn d\u0259 d\u0259rslikl\u0259rimizd\u0259 &#8211; h\u0259r sinif\u0259, h\u0259r ya\u015fa uy\u011fun olaraq, \u015fifahi \u0259d\u0259biyyat \u00f6rn\u0259kl\u0259rimizi \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f qonaq kimi deyil, \u00f6z layiqli yerind\u0259 t\u0259dris ets\u0259k \u015fagirdl\u0259rd\u0259 \u015feir\u0259, b\u0259dii s\u00f6z\u0259 daha \u00e7ox maraq oyadar\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqayis\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6rd misala m\u00fcraci\u0259t ed\u0259k. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan H\u0259bibi, Qurbani, Anadolu \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan Baqi v\u0259 Qaracao\u011flan.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259f\u0259vi saray\u0131nda &#8220;M\u0259lik \u00fc\u015f-\u015f\u00fcara&#8221; &#8211; \u015fairl\u0259rin \u015fah\u0131&nbsp; ad\u0131 qazanm\u0131\u015f, \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n&nbsp; \u0259rkyan\u0259 zarafatla v\u0259 r\u0259\u011fb\u0259tl\u0259 yana\u015fd\u0131\u011f\u0131 H\u0259bibinin h\u0259l\u0259 nisb\u0259t\u0259n ayd\u0131n q\u0259z\u0259lind\u0259n bir ne\u00e7\u0259 beyt:<\/p>\n\n\n\n<p><em>G\u0259r s\u0259nin\u00e7in q\u0131lmazam \u00e7ak, ey b\u00fcti-nazikb\u0259d\u0259n,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>G\u00f6r\u00fcm olsun \u015fol q\u0259ba, \u0259ynimd\u0259 pirah\u0259n-k\u0259f\u0259n<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00c7\u0131xmaya sevdayi-z\u00fclf\u00fcn ba\u015fdan ey m\u0259h,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; g\u0259r y\u00fcz il<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00dcst\u00fcxani-k\u0259ll\u0259m i\u00e7r\u0259 tutsa \u0259qr\u0259bl\u0259r v\u0259t\u0259n<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>D\u00fc\u015fd\u00fc \u015f\u0259bn\u0259m ba\u011f\u0131, g\u0259l, ta g\u00fcl nisar etsin sana,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>S\u0259bz\u0259nin h\u0259r b\u0259rqin\u0259 bir d\u00fcr ki, tap\u015f\u0131rm\u0131\u015f \u00e7\u0259m\u0259n.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>(Bu q\u0259z\u0259li&nbsp; F\u00fczuli t\u0259xmis etmi\u015fdir)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ndi g\u0259lin h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015f Dirili Qurbaninin \u015eah \u0130smay\u0131la&nbsp; m\u00fcraci\u0259tl\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 qo\u015fman\u0131 oxuyaq:<\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u00fcr\u015fidi-kamilim, \u015feyx o\u011flu \u015fah\u0131m!<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Bir \u0259rzim var qullu\u011funa \u015fah m\u0259nim&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u018fziz ba\u015f\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcn oxu yaz\u011f\u0131m\u0131,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Agah ol hal\u0131mdan gahbagah m\u0259nim!<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>D\u0259rin-d\u0259rin d\u0259ryalar\u0131 boylad\u0131,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>X\u0259nc\u0259r al\u0131b qara ba\u011fr\u0131m teyl\u0259di,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>O\u011flu \u00f6lm\u00fc\u015f v\u0259zir q\u0259za eyl\u0259di.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Getm\u0259z dima\u011f\u0131mdan dudi-ah m\u0259nim.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u015eair olan d\u0259rsi alar pirind\u0259n,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ba\u015f a\u00e7mad\u0131m s\u0259\u011f r\u0259qibin sirrind\u0259n<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Qolu ba\u011fl\u0131 ke\u00e7dim Xudaf\u0259rind\u0259n,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00dcz\u00fcm g\u00fclm\u0259z he\u00e7 a\u00e7\u0131lmaz, ah, m\u0259nim.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Qurbani \u015feirind\u0259 dilin sad\u0259liyi, t\u0259mizliyi \u0259n inc\u0259 t\u0259\u015fbehl\u0259r yaratma\u011fa \u0259ng\u0259l olmur:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Ba\u015f\u0131na d\u00f6nd\u00fcy\u00fcm ay g\u00f6z\u0259l p\u0259ri,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ad\u0259tdir, d\u0259r\u0259rl\u0259r yaz&nbsp; b\u0259n\u00f6v\u015f\u0259ni<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>A\u011f nazik \u0259linl\u0259 bir d\u0259st\u0259 ba\u011fla<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>T\u0259r buxaq alt\u0131na d\u00fcz b\u0259n\u00f6v\u015f\u0259ni.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Tanr\u0131 s\u0259ni xo\u015f camala yetirmi\u015f<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>S\u0259ni g\u00f6r\u0259n a\u015fiq \u0259qlin itirmi\u015f<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259l\u0259kl\u0259rmi d\u0259rmi\u015f, g\u00f6yd\u0259n g\u0259tirmi\u015f,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Heyif ki d\u0259ribl\u0259r az b\u0259n\u00f6v\u015f\u0259ni.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Qurbani der: k\u00f6nl\u00fcm bundan sayr\u0131d\u0131,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>N\u0259 etmi\u015f\u0259m yar\u0131m m\u0259nd\u0259n ayr\u0131d\u0131?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ayr\u0131l\u0131qm\u0131 \u00e7\u0259kib boynu \u0259yridir.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>He\u00e7 yerd\u0259 g\u00f6rm\u0259dim d\u00fcz b\u0259n\u00f6v\u015f\u0259ni.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>1993-c\u00fc ild\u0259 \u0130stanbulda T\u00fcrkiy\u0259 Yazarlar Sindikat\u0131n\u0131n Qurultay\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259rk\u0259n Qurbaninin&nbsp; bu qo\u015fmas\u0131n\u0131n son b\u0259ndini oxudum, &#8220;Ayr\u0131l\u0131qm\u0131 \u00e7\u0259kib boynu \u0259yridir&#8221; misras\u0131 b\u00f6y\u00fck&nbsp; yaz\u0131\u00e7\u0131 Ya\u015far Kamal\u0131 valeh etmi\u015fdi. \u00c7\u0131x\u0131\u015f\u0131mdan sonra xahi\u015f etdi bu misralar\u0131 bir d\u0259 t\u0259krar edim (t\u00fcrkl\u0259r b\u0259n\u00f6v\u015f\u0259y\u0259 menek\u015fe deyirl\u0259r) v\u0259 cib d\u0259ft\u0259rin\u0259 orijinalda oldu\u011fu kimi yazd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>XVI \u0259sr t\u00fcrk divan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n tac\u0131dar\u0131 adland\u0131r\u0131lan Baqinin q\u0259z\u0259lind\u0259n bir ne\u00e7\u0259 beyt:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Xo\u015f g\u0259ldi m\u0259n\u0259 meyg\u0259d\u0259nn abi-havas\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Billah \u011f\u00f6z\u0259l yerd\u0259 yap\u0131lm\u0131\u015f y\u0131x\u0131las\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Diqq\u0259tl\u0259r il\u0259 seyr ed\u0259riz yar\u0131 s\u0259rapa<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>G\u00f6rm\u0259zmi idik biz d\u0259 \u0259g\u0259r olsa&nbsp; v\u0259fas\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>D\u00fcnya d\u0259y\u0259r ol m\u0259hliqa dilb\u0259ri q\u0259rr\u0259<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Yusifd\u0259 d\u0259xi yoxdu onun h\u00fcsn\u00fc b\u0259has\u0131<\/em>&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ndi d\u0259&nbsp; t\u0259xmin\u0259n eyni d\u00f6vrd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f el \u015fairi Qaracao\u011flan\u0131n qo\u015fmas\u0131n\u0131 oxuyaq:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Sabahdan u\u011frad\u0131m m\u0259n bir g\u00f6z\u0259l\u0259<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ala<\/em><em>&nbsp;g\u00f6zl\u0259rin\u0259 s\u00fcrm\u0259l\u0259r \u00e7\u0259kmi\u015f&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Daram\u0131\u015f z\u00fclf\u00fcn\u00fc, t\u00f6km\u00fc\u015f bir yana<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Sal\u0131 vermi\u015f inc\u0259 belin \u00fcst\u00fcn\u0259<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Alma-alma yanaqlar\u0131 al kimi,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Boynu uzar, ged\u0259r, s\u0259rvi dal kimi,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>S\u0259h\u0259rd\u0259 a\u00e7\u0131lan q\u00f6n\u00e7\u0259 g\u00fcl kimi<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Sand\u0131m qan damlam\u0131\u015f qar\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00c7\u0131xa-\u00e7\u0131xa \u00e7\u0131xd\u0131m yoluna vard\u0131m,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Verdiyi \u00e7evr\u0259ni qoluma sard\u0131m<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>U\u011frunda \u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00f6z\u00fcm\u0259 ald\u0131m<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Divan\u0131na durdum yolun \u00fcst\u00fcn\u0259.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Yaxud:<\/p>\n\n\n\n<p><em>N\u0259d\u0259ndir de, k\u00f6m\u00fcr g\u00f6zl\u00fcm n\u0259d\u0259ndir?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Bu m\u0259nim gec\u0259l\u0259r uyumad\u0131\u011f\u0131m<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00c7\u0259tin derl\u0259r ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n d\u0259rdini,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ayr\u0131l\u0131q d\u0259rdin\u0259 doyamad\u0131\u011f\u0131m.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ya:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Dostun ba\u011f\u00e7as\u0131na yad \u0259ll\u0259r dolmu\u015f<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>G\u00fcl\u00fcn\u00fc toplark\u0259n fidan\u0131n\u0131&nbsp; q\u0131rm\u0131\u015f<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Burda bir k\u00f6t\u00fcn\u00fcn qonuna girmi\u015f<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>O m\u0259nim sevm\u0259y\u0259 q\u0131yamad\u0131\u011f\u0131m<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>V\u0259 ya:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Alad\u0131r g\u00f6zl\u0259rin, siyahd\u0131r qa\u015f\u0131n<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Arad\u0131m cahan\u0131, bulunmaz e\u015fin.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Yaylan\u0131n qar\u0131ndan b\u0259yazd\u0131r d\u00f6\u015f\u00fcn<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Y\u0131x\u0131l\u0131b \u00fcst\u00fcn\u0259 \u00f6l\u0259sim g\u0259lir<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Bulaq suyu kimi duru, yaylan\u0131n qar\u0131&nbsp; kimi t\u0259miz dil\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259rtib etdiyim v\u0259 1999-cu ild\u0259 Bak\u0131da n\u0259\u015fr olunmu\u015f &#8220;Min be\u015f y\u00fcz ilin o\u011fuz \u015feiri&#8221; antologiyas\u0131nda Qaracao\u011flana da geni\u015f yer verilib. \u0130ndi xat\u0131rlamad\u0131\u011f\u0131m hans\u0131 m\u0259nb\u0259y\u0259s\u0259 isnad ed\u0259r\u0259k onun do\u011fum &#8211; \u00f6l\u00fcm ill\u0259rini bel\u0259 g\u00f6st\u0259rmi\u015f\u0259m:&nbsp; (1606? &#8211; 1679?).<\/p>\n\n\n\n<p>Qaracao\u011flan\u0131n T\u00fcrkiy\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131ndan \u018fhm\u0259d Q\u00fcdsi Tecer is\u0259 onun XVI \u0259srin&nbsp; ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131, h\u0259tta ehtimal ki XV&nbsp; \u0259srin ortalar\u0131nda \u00f6m\u00fcr s\u00fcrd\u00fcy\u00fcn\u00fc iddia edir. Tecerin g\u0259tirdiyi d\u0259lill\u0259r\u0259 haqq qazand\u0131ran \u018fhm\u0259d Kabakl\u0131&nbsp; &#8220;T\u00fcrk \u0259d\u0259biyyat\u0131&#8221; \u00e7oxcildliyinin ikinci cildind\u0259 bu fikr\u0259 g\u0259lir ki, Qaracao\u011flan duru \u00fcslubu, xalq z\u00f6vq\u00fcn\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259cazlar\u0131 il\u0259 XVII y\u00fczilin&nbsp; \u015fairi olmay\u0131b, daha \u00f6nc\u0259ki (XV, XVI) \u0259srl\u0259rd\u0259&nbsp; ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eeirl\u0259rin\u0259 isnad edil\u0259r\u0259k Qaracao\u011flan\u0131n g\u0259z\u0259rgi bir h\u0259yat ke\u00e7irdiyini s\u00f6yl\u0259m\u0259k olar. O, ba\u015fdan-ba\u015fa Anadolunu, Balkan \u00f6lk\u0259l\u0259rini, \u0130ran\u0131, Az\u0259rbaycan\u0131 g\u0259zib-dola\u015fm\u0131\u015f \u0259fsan\u0259vi bir \u015f\u0259xsiyy\u0259tdir. H\u0259m \u015f\u0259xsiyy\u0259ti haqq\u0131nda r\u0259vay\u0259tl\u0259rin, h\u0259m yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n xalq aras\u0131nda&nbsp; geni\u015f yay\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259&nbsp; h\u0259tta ondan sonra yaranm\u0131\u015f v\u0259 ona m\u0259nsub olmayan \u015feirl\u0259ri d\u0259 b\u0259z\u0259n ona aid edirl\u0259r. \u015eairin \u00f6z\u00fcn\u0259 aid olan, yaxud onun b\u00f6y\u00fck t\u0259siri alt\u0131nda olan \u015fairl\u0259rin v\u0259 a\u015f\u0131qlar\u0131n Qaracao\u011flan &#8220;m\u00f6h\u00fcrl\u00fc&#8221; \u0259s\u0259rl\u0259ri T\u00fcrkiy\u0259, Az\u0259rbaycan v\u0259 t\u00fcrkm\u0259n \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n \u0259n parlaq s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259ndir. Qaracao\u011flan\u0131n 1991-ci ild\u0259&nbsp; Bak\u0131da \u00e7\u0131xm\u0131\u015f kitab\u0131na \u00f6n s\u00f6z yazan Qara Namazov v\u0259&nbsp; \u0130smay\u0131l \u00d6m\u0259ro\u011flu qeyd edirl\u0259r ki, &#8220;Az\u0259rbaycan Qaracao\u011flan\u0131n ikinci v\u0259t\u0259nidir. \u015eairin G\u0259d\u0259b\u0259yd\u0259n olmas\u0131, G\u00f6y\u00e7\u0259d\u0259 ya\u015famas\u0131 haqq\u0131nda r\u0259vay\u0259tl\u0259r d\u0259 m\u00f6vcuddur&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Amma daha vacib m\u0259s\u0259l\u0259 Qaracao\u011flan \u015feirl\u0259rinin&nbsp; Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u00f6rn\u0259kl\u0259riyl\u0259&nbsp; s\u0259sl\u0259\u015fm\u0259sidir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;\u018fsli v\u0259 K\u0259r\u0259m&#8221; dastan\u0131nda K\u0259r\u0259m:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Q\u0259ribin boynuna k\u0259f\u0259n bi\u00e7ilm\u0259z,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u018fc\u0259l cam\u0131 \u00e7ox a\u011f\u0131rd\u0131r i\u00e7ilm\u0259z,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00dc\u00e7 d\u0259rdim var, bir-birind\u0259n se\u00e7ilm\u0259z<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Bir ayr\u0131l\u0131q, bir yoxsulluq, bir \u00f6l\u00fcm<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; deyirs\u0259,<\/p>\n\n\n\n<p>Qaracao\u011flan da:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Qaracao\u011flan der qondum k\u00f6\u00e7\u00fclm\u0259z<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ac\u0131d\u0131r \u0259c\u0259l \u015f\u0259rb\u0259ti, i\u00e7ilm\u0259z<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>&nbsp;\u00dc\u00e7 d\u0259rdim var, bir-birind\u0259n se\u00e7ilm\u0259z<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Bir ayr\u0131l\u0131q, bir yoxsulluq, bir \u00f6l\u00fcm<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>K\u0259r\u0259m:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Hey a\u011falar nec\u0259 olur<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Hal\u0131 yardan ayr\u0131lan\u0131n?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ax\u0131r d\u00fc\u015f\u0259r q\u00fcrb\u0259t el\u0259<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Yolu yardan ayr\u0131lan\u0131n.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Qaracao\u011flan:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Ey a\u011falar, b\u00f6yl\u0259mi olur<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Hal\u0131 yardan ayr\u0131lan\u0131n.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>En\u0259r, \u00fcmmana t\u00f6k\u00fcl\u0259r<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Seli yardan ayr\u0131lan\u0131n<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; misralar\u0131n\u0131 g\u0259tir\u0259n Q.Namazov v\u0259 \u0130.\u00d6m\u0259ro\u011flu qeyd edirl\u0259r ki, Az\u0259rbaycanda da geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f<\/p>\n\n\n\n<p><em>Ala g\u00f6zl\u00fc, nazl\u0131 dilb\u0259r,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Qoyma m\u0259ni el yerin\u0259.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>G\u00fcm\u00fc\u015fd\u0259n k\u0259m\u0259rin ollam<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Dola m\u0259n\u0259 bel yerin\u0259<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; mahn\u0131n\u0131n s\u00f6zl\u0259ri Qaracao\u011flan\u0131nd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259n Qaracao\u011flan \u015feirinin daha bir \u00f6z\u0259lliyin\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259km\u0259k ist\u0259yir\u0259m &#8211; onun M.P.Vaqif poezayas\u0131na ruh yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131na, h\u0259yat\u0131, \u015f\u0259hvani, erotik \u00e7alarlar\u0131na\u2026&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fhm\u0259d Kabakl\u0131 yaz\u0131r: &#8220;Qaracao\u011flan \u015feirind\u0259ki g\u00f6z\u0259ll\u0259r divanlardak\u0131 &#8220;miniat\u00fcr g\u00f6z\u0259ll\u0259r\u0259&#8221; b\u0259nz\u0259m\u0259z, bunlar canl\u0131-qanl\u0131, h\u0259r\u0259k\u0259tli, ger\u00e7\u0259k g\u00f6z\u0259ll\u0259rdir. Bu qad\u0131nlar \u00f6z\u0259l geyiml\u0259ri, \u00e7\u00f6hr\u0259l\u0259ri, sa\u00e7 d\u00fcz\u00fcml\u0259ri, huy v\u0259 xarakterl\u0259ri il\u0259 ya\u015fayan varl\u0131qlard\u0131r&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu s\u00f6zl\u0259ri tamamil\u0259 Molla P\u0259nah Vaqif g\u00f6z\u0259ll\u0259rin\u0259 d\u0259 aid etm\u0259k olar.Qaracao\u011flan deyir:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Qoy dolan\u0131b dursun qolun boynumda,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>He\u00e7 \u00f6l\u00fcm qorxusu yoxdur eynimd\u0259.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Bir gec\u0259lik mehman olsam qoynunda<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Sabah<\/em><em>&nbsp;oldu dey\u0259 qald\u0131rma m\u0259ni.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Yaxud:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Ala g\u00f6zl\u0259rini sevdiym dilb\u0259r,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>G\u00f6z\u0259l camal\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259y\u0259 g\u0259ldim.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259n s\u0259n\u0259 s\u00f6yl\u0259dim s\u00f6z\u00fcn do\u011fursu<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Soyunub qoynuna girm\u0259y\u0259 g\u0259ldim.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259 onda deyil ki, XVIII \u0259sr \u015fairi M.P.Vaqif daha \u00f6nc\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f Qaracao\u011flandan t\u0259sirl\u0259nib. Ola bilsin ki, Vaqifin Qaracao\u011flandan&nbsp; he\u00e7 x\u0259b\u0259ri d\u0259 yoxmu\u015f. M\u0259s\u0259l\u0259 \u015feirimizin iki qolunun Anadolu v\u0259 Az\u0259rbaycan qolunun &#8211; m\u00fc\u0259yy\u0259n etaplarda eyni estetik prinisipl\u0259rl\u0259 inki\u015faf etm\u0259sind\u0259, g\u0259li\u015fm\u0259sind\u0259 v\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259sind\u0259dir. V\u0259 bu q\u0259na\u0259td\u0259n \u00e7\u0131xan daha m\u00fch\u00fcm&nbsp; n\u0259tic\u0259 budur ki, Az\u0259rbacan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 \u015feir tarixini bir-birind\u0259n t\u0259crid olunmu\u015f \u015f\u0259kild\u0259 ara\u015fd\u0131rmaq, sisteml\u0259\u015fdirm\u0259k, m\u00f6vzu, \u00fcslub, forma v\u0259 m\u0259zmun&nbsp; bax\u0131m\u0131ndan \u00f6z\u0259llikl\u0259rini izl\u0259m\u0259k&nbsp; m\u00fcmk\u00fcn deyil.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Sevdiyim, \u00fcst\u00fcnd\u0259 u\u00e7an qu\u015flar\u0131n<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Tutub qanad\u0131n\u0131 q\u0131rma\u011fa g\u0259ldim.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Yaxud:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Babal\u0131n boynuma,i\u015ft\u0259 m\u0259n \u00f6ld\u00fcm,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259zar\u0131m k\u00f6ks\u00fcn\u0259 qaz, k\u0259r\u0259m eyl\u0259.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ya:<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00d6l\u00fcm, ard\u0131ma d\u00fc\u015f\u00fcb d\u0259 yorulma<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Var get, \u00f6l\u00fcm, bir zaman da yen\u0259 g\u0259l!<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Anam\u0131, atam\u0131 d\u00fcn ald\u0131n yet\u0259r<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Var get \u00f6l\u00fcm, bir zaman da yen\u0259 g\u0259l.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Bunlar v\u0259 onlarca Qaracao\u011flan&nbsp; misralar\u0131n\u0131 &#8211; h\u0259m d\u0259 bu g\u00fcn bizim dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131m\u0131z dild\u0259 s\u0259sl\u0259n\u0259n misralar\u0131n\u0131 s\u00f6z tariximizd\u0259n nec\u0259 v\u0259 niy\u0259 \u00e7\u0131xarmal\u0131y\u0131q. N\u0259simi, F\u00fczuli T\u00fcrkiy\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixl\u0259rin\u0259 daxil edildiyi kimi Yunis \u0130mr\u0259 d\u0259, Qaracao\u011flan da, Pir Sultan Abdal da Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixinin ayr\u0131lmaz simalar\u0131 olmal\u0131d\u0131rlar.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Sovet d\u00f6n\u0259mind\u0259 bel\u0259 bir t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs&nbsp; imkans\u0131z oldu\u011fu halda, bu g\u00fcn bunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 kim ala bil\u0259r?<\/p>\n\n\n\n<p>Eyni c\u00fcr T\u00fcrkiy\u0259 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131 da Dirili Qurbanini, Abbas Tufarqanl\u0131n\u0131, Sar\u0131 A\u015f\u0131\u011f\u0131 ortaq \u0259d\u0259bi d\u0259y\u0259rl\u0259rimiz kimi ara\u015fd\u0131r\u0131mal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;<em>Ormanda b\u00f6y\u00fcy\u0259n adam az\u011f\u0131n\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00c7ar\u015f\u0131da, bazarda insan b\u0259y\u0259nm\u0259z.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259dr\u0259s\u0259 qa\u00e7q\u0131n\u0131, s\u00fcfr\u0259 poz\u011funu<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Salam verm\u0259y\u0259 d\u0259rvi\u015fan b\u0259y\u0259nm\u0259z.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Elin qap\u0131s\u0131nda qarava\u015f olan,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Burunu f\u0131rt\u0131ql\u0131, g\u00f6z\u00fc ya\u015f olan,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Bayramdan-bayrama bir tara\u015f olan<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>B\u0259rb\u0259r\u0259 g\u0259lib d\u0259 d\u00fckkan b\u0259y\u0259nm\u0259z.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; Qazaq Abdal\u0131n bu &#8220;B\u0259y\u0259nm\u0259z&#8221; r\u0259difli&nbsp; da\u015flamas\u0131 daha \u00e7ox m\u0259i\u015f\u0259t xarakterlidir. Ne\u00e7in T\u00fcrkiy\u0259nin yaln\u0131z uzmanlar\u0131 deyil, geni\u015f oxucu k\u00fctl\u0259si d\u0259 Az\u0259rbaycan a\u015f\u0131\u011f\u0131 Abbas Tufarqanl\u0131n\u0131n (XVII \u0259sr)&nbsp; eyni r\u0259difli, amma ictimai siql\u0259ti daha y\u00fck\u0259k olan v\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 aktual s\u0259sl\u0259n\u0259n \u00fcsyankar&nbsp; qo\u015fmas\u0131yla tan\u0131\u015f olmas\u0131n.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;<em>Ay h\u0259z\u0259rat, bir zamana g\u0259libdi<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ala<\/em><em>&nbsp;qar\u011fa \u015fux t\u0259rlan\u0131 b\u0259y\u0259nm\u0259z.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>O\u011fullar atan\u0131, q\u0131zlar anan\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>G\u0259linl\u0259r d\u0259 qaynanan\u0131 b\u0259y\u0259nm\u0259z.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Adam var \u00e7ox i\u015fl\u0259r eyl\u0259r irada,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Adam var ki yet\u0259 bilm\u0259z murada,&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Adam var ki \u00e7\u00f6r\u0259k tapmaz d\u00fcnyada<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Adam var ya\u011f yey\u0259r, bal\u0131 b\u0259y\u0259nm\u0259z<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Adam var ki adamlar\u0131n nax\u015f\u0131d\u0131,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Adam var ki anlamazd\u0131, na\u015f\u0131d\u0131,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Adam var ki heyvan ondan yax\u015f\u0131d\u0131,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Dindir\u0259rs\u0259n he\u00e7 insan\u0131 b\u0259y\u0259nm\u0259z.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>A\u015f\u0131q Abbas\u0131n \u00e7ox sevdiyim g\u0259rayl\u0131s\u0131 var:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Duman, g\u0259l get bu da\u011flardan<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Da\u011flar ba\u015f\u0131 bar eyl\u0259sin.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>N\u0259 g\u00f6zl\u0259rim s\u0259ni g\u00f6rs\u00fcn<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>N\u0259 k\u00f6nl\u00fcm qubar eyl\u0259sin.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ha\u015fa, sevdiciyim ha\u015fa,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Deyil\u0259nl\u0259r g\u0259ldi ba\u015fa<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Bu yandan \u00f6z\u00fcn tut da\u015fa<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Bir yandan el car eyl\u0259sin.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiy\u0259nin b\u00f6y\u00fck t\u0259s\u0259vv\u00fcf \u015fairl\u0259rind\u0259n olan Pir Sultan Abdal\u0131 da Az\u0259rbaycanla s\u0131x tell\u0259r ba\u011flay\u0131r. N\u0259simi t\u0259s\u0259vv\u00fcf, h\u00fcrufilik ideayalar\u0131n\u0131 \u0259sas\u0259n \u0259ruz v\u0259znind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u015feirl\u0259rind\u0259 ifad\u0259 edirdis\u0259, Pir Sultan Abdal\u0131n heca v\u0259znind\u0259&nbsp; yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 q\u0131z\u0131lba\u015f-bekta\u015fi \u0259qid\u0259l\u0259rinin Anadoluda geni\u015f yay\u0131lmas\u0131nda m\u00fcst\u0259sna rol oynam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ald\u0131ran sava\u015f\u0131nda Sultan S\u0259limin odlu silahlar\u0131, toplar\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259 bilm\u0259y\u0259n \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai Anadolu torpaqlar\u0131na \u0259qid\u0259l\u0259ri, inanclar\u0131yla daxil olmu\u015fdur. \u018fl\u0259vilik, bekta\u015filik, n\u0259q\u015fb\u0259ndlik v\u0259 sair\u0259 t\u0259riq\u0259tl\u0259r\u0259 tap\u0131nan y\u00fczl\u0259rl\u0259 \u015fair&nbsp; v\u0259 a\u015f\u0131q, onlar\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131&nbsp; \u00f6rn\u0259kl\u0259ri yayan d\u0259rvi\u015fl\u0259r T\u00fcrkiy\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131nda \u00f6n\u0259mli yer tuturlar.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrk \u0259d\u0259biyyat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n &#8220;t\u0259kk\u0259 \u015fairl\u0259ri&#8221; ad\u0131yla m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdiyi&nbsp;&nbsp; bu \u00fcslubun \u0259n parlaq n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n biri Pir Sultan Abdald\u0131r. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131&nbsp; L\u0259tif U\u011furt\u0259kin &#8220;Abdal&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fc bel\u0259 izah edir: &#8220;Abdallar, \u0259ks\u0259riyy\u0259tl\u0259 oturaq v\u0259 qism\u0259n k\u00f6\u00e7\u0259ri bir halda ya\u015fayan \u0259l\u0259vi-q\u0131z\u0131lba\u015f z\u00fcmr\u0259l\u0259rind\u0259n ibar\u0259tdirl\u0259r, soy etibariyl\u0259 t\u00fcrkm\u0259ndirl\u0259r&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Abdal&#8221; s\u00f6z\u00fc&nbsp; \u015fa\u015fq\u0131n, s\u0259rs\u0259ri, avara, axmaq anlamlar\u0131na uy\u011fun g\u0259ls\u0259 d\u0259 \u015fairl\u0259rin t\u0259x\u0259ll\u00fcsl\u0259rind\u0259 (Qay\u011f\u0131s\u0131z Abdal, T\u0259slim Abdal, Qazaq Abdal&#8221;) m\u00fc\u0259yy\u0259n bir \u0259qid\u0259 sahibi m\u0259nas\u0131ndad\u0131r. (A\u011fdam rayonunun Abdal G\u00fclabl\u0131&nbsp; k\u0259ndind\u0259n Abdal Qas\u0131m\u0131 da xat\u0131rlayaq).&nbsp;&nbsp; &#8220;T\u0259kk\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131&#8221; adland\u0131r\u0131lan&nbsp; c\u0259r\u0259yan&nbsp; t\u0259s\u0259vv\u00fcf, mevl\u0259vilik, \u0259l\u0259vilik, bekta\u015filik, n\u0259q\u015fb\u0259ndlik v\u0259 s. t\u0259riq\u0259tl\u0259r\u0259 m\u0259nsub s\u0259n\u0259tkarlar\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131&nbsp; il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Pir Sultan Abdal da, Cahid \u00d6ztellinin &#8220;Pir Sultan\u0131n dostlar\u0131&#8221; kitab\u0131nda onun davam\u00e7\u0131lar\u0131 kimi b\u0259hs etdiyi m\u00fcridl\u0259ri Qul H\u00fcmm\u0259t, Qul H\u00fcseyn, Qul M\u0259zlum, Qul \u0130brahim&nbsp; d\u0259&nbsp;&nbsp; bu yolun yol\u00e7ular\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fhm\u0259d Kabakl\u0131 &#8220;T\u00fcrk \u0259d\u0259biyyat\u0131&#8221; \u00e7oxcildliyind\u0259 Pir Sultan Abdal\u0131n y\u00fcks\u0259k \u015fairlik istedad\u0131n\u0131 etiraf ed\u0259r\u0259k yaz\u0131r ki, bu \u015fair&nbsp; S\u0259f\u0259vil\u0259rin Osmanl\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7iliyin\u0259 v\u0259 q\u0131z\u0131lba\u015f t\u0259bli\u011fat\u0131na al\u0259t olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Pir Sultan Abdal\u0131n \u0259fsan\u0259l\u0259\u015fmi\u015f faci\u0259vi \u00f6mr\u00fc d\u0259 m\u0259hz&nbsp; \u0259qid\u0259l\u0259riyl\u0259&nbsp;&nbsp; ba\u011fl\u0131d\u0131r. M\u00fcxt\u0259lif m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Pir Sultan Abdalla ba\u011fl\u0131&nbsp; r\u0259vay\u0259t bel\u0259dir:<\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131 Sultan\u0131na qar\u015f\u0131 S\u0259f\u0259vi \u015fah\u0131 T\u0259hmasibin t\u0259r\u0259fini tutdu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn&nbsp; Pir Sultan Abdal\u0131 X\u0131z\u0131r pa\u015fa Sivasda edam edir.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u0259ncliyind\u0259 X\u0131z\u0131r pa\u015fa Pir Sultan\u0131n m\u00fcridl\u0259rind\u0259n olub, Pir Sultan\u0131n aya\u011f\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcb yalvar\u0131b ki, y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259y\u0259 sahib olmaq\u00e7\u00fcn&nbsp;&nbsp; ona xeyir-dua versin. Pir Sultan m\u00fcridin\u0259: X\u0131z\u0131r, v\u0259zir olacaqsan, g\u0259lib m\u0259ni asacaqsan &#8211; cavab\u0131n\u0131 verir.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u0131z\u0131r \u0130stanbula gedir v\u0259 do\u011frudan da pa\u015fa olub Sivasa vali kimi d\u00f6n\u00fcr.\u018fski m\u00fcr\u015fidini qonaq \u00e7a\u011f\u0131ran X\u0131z\u0131r ona l\u0259zz\u0259tli yem\u0259kl\u0259r t\u0259klif edir. Pir Sultan onlar\u0131 yem\u0259kd\u0259n imtina edir v\u0259 s\u0259b\u0259bini soru\u015fanda bel\u0259 cavab verir: Zina etdin, haram yedin, yetiml\u0259r haqq\u0131n\u0131 ald\u0131n, haram para il\u0259 yap\u0131lan yem\u0259kl\u0259ri m\u0259n yox, he\u00e7 k\u00f6p\u0259kl\u0259rim d\u0259 yem\u0259z.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00f6zl\u0259rini t\u0259sdiq etm\u0259k\u00e7\u00fcn \u015fair iki k\u00f6p\u0259yini \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r, t\u0259amlar\u0131 onlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131na qoyur, k\u00f6p\u0259kl\u0259r yem\u0259kl\u0259r\u0259 toxunmay\u0131nca X\u0131z\u0131r hidd\u0259tl\u0259nir v\u0259 Pir Sultan\u0131 Sivas\u0131n Topraq qalas\u0131nda h\u0259bs edir. Pir Sultan burada yeddi il yatandan sonra X\u0131z\u0131r pa\u015fa onu h\u00fczuruna \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b: \u018fg\u0259r i\u00e7ind\u0259 \u015fah\u0131n (S\u0259f\u0259vi \u015fah\u0131n\u0131n &#8211; A.) ad\u0131 \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259n \u00fc\u00e7 \u015feir s\u00f6yl\u0259s\u0259n s\u0259ni \u0259fv ed\u0259r\u0259m &#8211; deyir. X\u0131z\u0131r\u0131n t\u0259klifind\u0259n sonra Pir Sultan bu m\u0259\u015fhur \u015feirini s\u00f6yl\u0259yir:&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>X\u0131z\u0131r pa\u015fa bizi b\u0259rdar etm\u0259d\u0259n<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>A\u00e7\u0131l\u0131n qap\u0131lar, \u015faha ged\u0259lim!&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Siyas\u0259t g\u00fcnl\u0259ri g\u0259lib yetm\u0259d\u0259n<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>A\u00e7\u0131l\u0131n qap\u0131lar, \u015faha ged\u0259lim!<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>H\u0259r ner\u0259y\u0259 gets\u0259m yolum dumand\u0131r<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Bizi boyl\u0259 q\u0131lan \u0259hd\u00fc-peymand\u0131r<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Z\u0259ncir boynum s\u0131xd\u0131,hal\u0131m yamand\u0131r<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>A\u00e7\u0131l\u0131n qap\u0131lar, \u015faha ged\u0259lim.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Yaz sell\u0259ri kimi ax\u0131b \u00e7a\u011flaram<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>X\u0259nc\u0259r al\u0131b ciy\u0259rl\u0259ri da\u011flaram<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Q\u0259rib qald\u0131m bu arada a\u011flaram<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>A\u00e7\u0131l\u0131n qap\u0131lar, \u015faha ged\u0259lim.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>(\u015eair ba\u015fqa bir \u015feirind\u0259 &#8220;Pir Sultan Abdalam X\u0259tai \u015fah\u0131m&#8221; des\u0259 d\u0259, bu \u015feirind\u0259&nbsp; t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n fikrinc\u0259, \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n o\u011flu&nbsp; T\u0259hmasib n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur).<\/p>\n\n\n\n<p>Bundan sonra X\u0131z\u0131r pa\u015fa Pir Sultan\u0131 asmaq \u0259mri verir. Ancaq Pir Sultan xirq\u0259sini dar a\u011fac\u0131ndan asaraq \u00f6z\u00fc qeyb olur. R\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, edam\u0131ndan sonra onu Malatya, K\u00f6\u00e7hasar yolunda v\u0259 ba\u015fqa yerl\u0259rd\u0259&nbsp; g\u00f6rm\u00fc\u015fl\u0259r. Bir r\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u0259, Pir Sultan Q\u0131z\u0131lirmaq \u00e7ay\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259n ke\u00e7ib &#8220;\u0259yil k\u00f6rp\u00fc&#8221; &#8211; demi\u015f, k\u00f6rp\u00fc \u0259yilmi\u015f, suya batm\u0131\u015f,&nbsp; \u015fairi t\u0259qib ed\u0259nl\u0259r&nbsp; \u00e7ay\u0131n bu tay\u0131nda mat qalm\u0131\u015f, niyy\u0259tl\u0259rind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259kmi\u015fl\u0259r. Guya n\u0259hay\u0259t arzusuna \u00e7atan Pir Sultan S\u0259f\u0259vil\u0259rin \u018frd\u0259bil \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 \u00e7at\u0131r v\u0259 bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 d\u0259 v\u0259fat edir. M\u0259zar\u0131n\u0131n yeri m\u0259lum deyil.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eeirl\u0259rinin birind\u0259 Pir Sultan\u0131n \u00f6l\u00fcb-dirilm\u0259k (reankarnatsiya) inam\u0131na yax\u0131n&nbsp; oldu\u011funa da i\u015far\u0259 var:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Yuri bel\u0259 X\u0131z\u0131r pa\u015fa<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>S\u0259nin d\u0259 \u00e7\u0259rxin q\u0131r\u0131lar<\/em>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>G\u00fcv\u0259ndiyin padi\u015fah\u0131n<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>O da bir g\u00fcn deviril\u0259r<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u015eah\u0131 sevm\u0259k s\u00fc\u00e7m\u00fc bana?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>K\u0259m bildirdin m\u0259ni Xana<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Can \u00fc\u00e7\u00fcn yalvarmam sana<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u015eahin\u015fah m\u0259n\u0259 dar\u0131lar<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259n Musayam s\u0259n Firoun,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u0130qrars\u0131z \u015feytani-l\u0259in<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6lm\u0259m&nbsp; bu, xain<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Pir Sultan \u00f6l\u0259r diril\u0259r<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>(alt\u0131n\u0131 m\u0259n c\u0131zd\u0131m- A.)<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;\u018fhm\u0259d Kabakl\u0131 \u00e7oxcildliyind\u0259 qeyd edir ki, b\u00fct\u00fcn \u0259d\u0259biyyat tariximizd\u0259 m\u0259zh\u0259b v\u0259 siyasi&nbsp; \u0259qid\u0259l\u0259rini \u0259n&nbsp; a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 bildir\u0259nl\u0259r&nbsp; Pir Sultan v\u0259 Naz\u0131m Hikm\u0259tdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixind\u0259&nbsp; yer alan Sivas h\u00f6kmdar\u0131 Qazi Burhan\u0259ddin kimi sivasl\u0131 Pir Sultan\u0131 da ortaq \u015feirimizin&nbsp; parlaq simas\u0131 kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259liyik.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tinin q\u0131z\u0131lba\u015fl\u0131q ideyalar\u0131na s\u0259daq\u0259tin\u0259, bu&nbsp; \u0259qid\u0259 yolunda \u00f6l\u00fcm\u0259&nbsp; getdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259\u2026 \u018fsas da b\u00fcllur kimi t\u0259miz, saf \u015feir dilin\u0259 g\u00f6r\u0259 bu b\u00f6y\u00fck \u015fairi, t\u0259bii ki T\u00fcrkiy\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan ay\u0131rmadan, &#8220;\u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdirm\u0259liyik&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p><em>B\u00fclb\u00fcl olsam varsam g\u0259ls\u0259m<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Haqq\u0131n divan\u0131na dursam<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259n bir yan\u0131l alma olsam<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Dal\u0131nda bits\u0259m n\u0259 ders\u0259n?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>misralar\u0131 el mahn\u0131lar\u0131m\u0131zdan f\u0259rqlidirmi?<\/p>\n\n\n\n<p>Yaxud ba\u015fqa bir g\u0259rayl\u0131s\u0131ndan:<\/p>\n\n\n\n<p><em>A\u011faclarda ya\u015f\u0131l yarpaq<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Basd\u0131\u011f\u0131m\u0131z qara torpaq<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Yer alt\u0131nda k\u0259f\u0259n y\u0131rtmaq<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ba\u015f\u0131m\u0131zdan ke\u00e7\u0259r bir g\u00fcn.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Bu son misralar hans\u0131 fantaziyalara qida vermir?<\/p>\n\n\n\n<p><em>Al\u00e7aqda, y\u00fcks\u0259kd\u0259 yatan \u0259r\u0259nl\u0259r<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Yeti\u015fin&nbsp; imdada, ald\u0131 d\u0259rd m\u0259ni<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ba\u015f\u0131m al\u0131b hanki yer\u0259 ged\u0259yim<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Getdiyim yerl\u0259rd\u0259 buldu d\u0259rd m\u0259ni<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Duy\u011fular\u0131n s\u0259mimiyy\u0259ti, dilin ecazkar sehri bax\u0131m\u0131ndan Pir Sultan\u0131n misralar\u0131&nbsp; n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fcasir s\u0259sl\u0259nir:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Bu il bu da\u011flar\u0131n qar\u0131 \u0259rim\u0259z<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u018fs\u0259r badi s\u0259ba yel pozuq pozuq<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>T\u00fcrkm\u0259n qalx\u0131b yaylas\u0131na y\u00fcr\u00fcm\u0259z<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Y\u0131x\u0131lm\u0131\u015f \u0259\u015fir\u0259t, el pozuq pozuq<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Pir Sultanam, yarad\u0131ld\u0131m qul dey\u0259<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Zal\u0131m pa\u015fa \u0259lind\u0259nmi \u00f6l dey\u0259<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Dostum m\u0259ni ismarlam\u0131\u015f g\u0259l dey\u0259<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ged\u0259c\u0259y\u0259m amma yol pozuq pozuq.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Pir Sultan Abdal\u0131n ictimai etiraz\u0131 bu misralarda x\u00fcsusi siql\u0259tl\u0259 s\u0259sl\u0259nir:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Uyur idik uyard\u0131lar<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Diriy\u0259 sayd\u0131lar bizi<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Qoyun olduq s\u0259s anlad\u0131q<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>S\u00fcr\u00fcy\u0259 sayd\u0131lar bizi<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>S\u00fcr\u00fcl\u00fcb q\u0259ssaba getdik<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Q\u0259nar\u0259d\u0259 m\u0259kan tutduq<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Didar d\u0259ft\u0259rin\u0259 yetdik<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00d6l\u00fcy\u0259 sayd\u0131lar bizi<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Pir Sultan Abdal&#8221; adl\u0131 t\u0259dqiqat\u0131n m\u00fc\u0259llifi Camal Anadol (yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n m\u00fc\u0259llif bu kitab\u0131n\u0131 X\u0259lil Rza Ulut\u00fcrk\u00fcn \u0259ziz ruhuna ithaf edib)&nbsp; \u015fairin \u015feirl\u0259rind\u0259 da\u011f m\u00f6vzusuna x\u00fcsusi yer ayr\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Pir Sultan poeziyas\u0131nda da\u011flara sevgi \u015faha sevgiyl\u0259 t\u0259ndir.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u018fnquru da\u011f\u0131ndan bir yol a\u015f\u0131td\u0131m<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u018fc\u0259b \u015eah\u0259 ged\u0259n yollar bumola?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Sarald\u0131 g\u00fcl b\u0259nzim d\u00f6nd\u00fc heyvaya<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u018fc\u0259b \u015eah\u0259 ged\u0259n yollar bumola?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>G\u0259nc\u0259 civar\u0131nda Pir Sultan da\u011f\u0131 var, g\u0259nc\u0259li folklor\u00e7u alim S\u0259dnik Pa\u015fayev bu da\u011f\u0131n \u015fairin ad\u0131yla ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu iddia edirdi v\u0259 h\u0259tta \u00f6z \u015f\u0259c\u0259r\u0259sini Pir Sutan Abdalla ba\u011flayaraq Pirsultanl\u0131&nbsp; t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fcn\u00fc q\u0259bul etmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n&nbsp; el \u015fairl\u0259ri, a\u015f\u0131qlar\u0131 dil, forma, m\u0259zmun v\u0259 obrazlar, t\u0259\u015fbehl\u0259r sistemiyl\u0259 bir-birin\u0259 \u00e7ox yax\u0131nd\u0131lar. Anadolu \u015fairi \u0130brahim D\u0259rdli (1772-1845) m\u00f6vhumat\u00e7\u0131lar\u0131n &#8220;\u015feytan \u0259m\u0259li&#8221; sayd\u0131qlar\u0131 telli saz\u0131n m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 qalx\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Telli sazd\u0131r bunun ad\u0131,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>N\u0259 ay\u0259t bil\u0259r, n\u0259 qazi<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Bunu \u00e7alan anlar bizi<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u015eeytan bunun n\u0259r\u0259sind\u0259?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Abd\u0259st alsan ald\u0131n dems\u0259z<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Namaz q\u0131lsan q\u0131ld\u0131n dem\u0259z<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Qazi kimi haram yem\u0259z<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u015eeytan bunun neresind\u0259?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u0130\u00e7ind\u0259mi, d\u0131\u015f\u0131ndam\u0131?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Bur\u011fusunu ba\u015f\u0131ndam\u0131?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>K\u00f6ks\u00fcn\u00fcn nax\u0131\u015f\u0131ndam\u0131?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u015eeytan lunun n\u0259r\u0259sind\u0259?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanl\u0131 A\u015f\u0131q Musa (1830-1912) sanki \u0130brahim D\u0259rdlinin s\u0259sin\u0259 s\u0259s verir:<\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259clisl\u0259ri abad eyl\u0259r,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>N\u0259 gunah\u0131 telli saz\u0131n?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259lul k\u00f6n\u00fcll\u0259r \u015fad eyl\u0259r<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>N\u0259 g\u00fcnah\u0131 telli saz\u0131n<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Fikrini vermir q\u0259l\u0259m\u0259.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Z\u00fcl\u00fcm eyl\u0259mir al\u0259m\u0259<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Pulunu vermir s\u0259l\u0259m\u0259<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>N\u0259 g\u00fcnah\u0131 telli saz\u0131n?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>El \u015fairl\u0259rimiz h\u0259m d\u0259 bar\u0259l\u0259rind\u0259 yaranm\u0131\u015f r\u0259vay\u0259tl\u0259rl\u0259 d\u0259 bir-birin\u0259 b\u0259nz\u0259yir. \u015eair M\u0259mm\u0259d Aslan qeyd edir ki, Sar\u0131 A\u015f\u0131qla sevgilisi Yax\u015f\u0131n\u0131n r\u0259vay\u0259ti Qaracao\u011flanla deyiklisi Qaracaq\u0131z r\u0259vay\u0259til\u0259 eynidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir-birind\u0259n g\u00f6z\u0259l bayat\u0131lar m\u00fc\u0259llifi kimi tan\u0131nan Sar\u0131 A\u015f\u0131q (XVII \u0259sr) r\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 Yax\u015f\u0131 adl\u0131 bir q\u0131z\u0131 sevmi\u015f, itirmi\u015f v\u0259 sevgilisinin yan\u0131nda, \u00fcz\u00fc Qibl\u0259y\u0259 deyil, \u00fcz\u00fc Yax\u015f\u0131n\u0131n m\u0259zar\u0131na t\u0259r\u0259f d\u0259fn olunmas\u0131n\u0131 v\u0259siyy\u0259t etmi\u015fdir:<\/p>\n\n\n\n<p><em>A\u015f\u0131\u011f\u0131 t\u0259rsin\u0259 qoy,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>T\u0259n t\u0259ni t\u0259r sin\u0259 qoy<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Yax\u015f\u0131n\u0131 qibl\u0259sin\u0259<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>A\u015f\u0131\u011f\u0131 t\u0259rsin\u0259 qoy.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Sar\u0131 A\u015f\u0131\u011f\u0131n m\u0259zar\u0131 torpaqlar\u0131m\u0131za az\u011f\u0131n erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u0131na q\u0259d\u0259r H\u0259k\u0259ri \u00e7ay\u0131n\u0131n yan\u0131nda dururdu.<\/p>\n\n\n\n<p>Yaz\u0131l\u0131 \u0259d\u0259biyyatla \u015fifahi s\u00f6z s\u0259n\u0259timizin aras\u0131ndak\u0131 dil f\u0259rqi bax\u0131m\u0131ndan XVII \u0259srin iki \u015fairind\u0259n &#8211; Q\u00f6vs\u00fc T\u0259brizinin q\u0259z\u0259lind\u0259n v\u0259 Sar\u0131 A\u015f\u0131\u011f\u0131n bayat\u0131lar\u0131ndan misal g\u0259tir\u0259k. Q\u00f6vsi kimi m\u00fcqt\u0259dir \u015fairin q\u0259z\u0259linin y\u00fcks\u0259k b\u0259dii d\u0259y\u0259rini ki\u00e7iltm\u0259d\u0259n b\u0259nz\u0259tm\u0259l\u0259rinin orijinall\u0131\u011f\u0131 bax\u0131m\u0131ndan \u0259n uca meyarlarla \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259n Sar\u0131 A\u015f\u0131q bayat\u0131lar\u0131yla m\u00fcqayis\u0259 ed\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u00f6vsi T\u0259brizi:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Cismi can\u0131mdan m\u0259nim hicran n\u0259 ist\u0259r bilm\u0259n\u0259m<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Bu s\u0131n\u0131q g\u0259\u015ftid\u0259n ol tufan n\u0259 ist\u0259r bilm\u0259n\u0259m<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259nd\u0259 yox hi\u00e7 aruzu, k\u00f6nl\u00fcm yaman bitabd\u0131r<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Z\u0259xm yoxdur sin\u0259d\u0259, peykan n\u0259 ist\u0259r bilm\u0259n\u0259m<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00c7e\u015fmi xumar\u0131n s\u0259nin cismimd\u0259 \u00e7\u00fcn qan qoymad\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Qan\u0131 dolmu\u015f dideyi-giryan n\u0259 ist\u0259r bilm\u0259n\u0259m.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Kas\u0259-kas\u0259 qan verir, \u015f\u00fckr el\u0259yib nu\u015f eyl\u0259r\u0259m<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>D\u0259xi m\u0259nd\u0259n g\u0259rdi\u015fi d\u00f6vran n\u0259 ist\u0259r bilm\u0259n\u0259m.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>A\u015fiqin z\u0259nciri tari z\u00fclf\u00fc-kakild\u0259n g\u0259r\u0259k,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ri\u015fteyi-z\u0131nnarid\u0259n S\u0259nan n\u0259 ist\u0259r bilm\u0259n\u0259m.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Bu da Sar\u0131 A\u015f\u0131q\u0131n bir ne\u00e7\u0259 bayat\u0131s\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p><em>A\u015f\u0131q v\u0259t\u0259n yax\u015f\u0131d\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>K\u00f6yn\u0259k k\u0259tan yax\u015f\u0131d\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Q\u0259riblik c\u0259nn\u0259t olsa<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Yen\u0259 v\u0259t\u0259n yax\u015f\u0131d\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>A\u015f\u0131q s\u00fczg\u00fcn g\u00f6zl\u0259rin<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Q\u0259md\u0259n \u00fczg\u00fcn g\u00f6zl\u0259rin<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Yax\u015f\u0131dan doya bilm\u0259z<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Baxsa y\u00fcz g\u00fcn g\u00f6zl\u0259rin<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>A\u015f\u0131\u011fam araland\u0131m<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ox d\u0259ydi yaraland\u0131m<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259n s\u0259nd\u0259n ayr\u0131lmazd\u0131m<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Z\u00fclm il\u0259n araland\u0131m.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259n a\u015f\u0131\u011fam y\u00fcz qand\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u018flli qand\u0131, y\u00fcz qand\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ev y\u0131xmaq bir qand\u0131sa<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>K\u00f6n\u00fcl y\u0131xmaq y\u00fcz qand\u0131.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Qar\u015f\u0131da q\u0259m oyan\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>El yatar, q\u0259m oyan\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>D\u0259ryalar oya bilm\u0259z<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00dcr\u0259kd\u0259 q\u0259m oyan\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259n a\u015f\u0131q y\u00fcz yerd\u0259 \u00fcz<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Sona t\u0259k y\u00fcz yerd\u0259 \u00fcz<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Kirpikl\u0259r k\u00f6lg\u0259 sal\u0131b<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Yar\u0131l\u0131b y\u00fcz yerd\u0259 \u00fcz.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259n a\u015f\u0131\u011fam \u00fcz\u00fc \u015fur<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Sonam g\u00f6ld\u0259 \u00fcz\u00fc\u015f\u00fcr<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Mil\u00e7\u0259k qanad t\u0259rp\u0259tm\u0259<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Tel t\u0259rp\u0259n\u0259r \u00fcz \u00fc\u015f\u00fcr<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Z\u00fclf\u00fcn s\u00fcda mar kimi<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Oynar su damar kimi<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>S\u0131z\u0131ldatd\u0131n A\u015f\u0131\u011f\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ya\u011fa su damar kimi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>G\u00f6z\u0259llik soy il\u0259ndi<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u015eahmar da soy iland\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>N\u0259simi t\u0259k&nbsp; yolunda<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Bu A\u015f\u0131q soyuland\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Bu g\u0259l\u0259n kim? S\u0259n\u0259mdi<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Kim m\u0259nm kims\u0259n\u0259mdi?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>N\u0259 kimin kims\u0259siy\u0259m<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>N\u0259 kims\u0259 kims\u0259n\u0259mdi<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259nsurumuz yen\u0259 s\u0259n,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>S\u0259fa g\u0259ldin yen\u0259 s\u0259n<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Fikrim, zikrim, x\u0259yal\u0131m<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>S\u0259n, s\u0259n, s\u0259n, s\u0259n, yen\u0259 s\u0259n.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Bu bayat\u0131lar n\u0259&nbsp; zaman yaran\u0131b &#8211; XVII \u0259srd\u0259mi, XX ya XXI \u0259srl\u0259rd\u0259mi?<\/p>\n\n\n\n<p>Bu g\u00fcn Q\u00f6vs\u00fc q\u0259z\u0259lini XVII \u0259sr \u015feiri kimi q\u0259bul edirik. Sar\u0131 A\u015f\u0131\u011f\u0131n bayat\u0131lar\u0131ndak\u0131 g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z b\u0259nz\u0259tm\u0259l\u0259r, alliterasiya v\u0259 t\u0259krirl\u0259r is\u0259 bizi \u0259n modern poeziya \u00f6rn\u0259kl\u0259ri kimi t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndirir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Koro\u011flu v\u0259 Dadalo\u011flu&#8221; kitab\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifi Ha\u015f\u0131m Nezihi Okay yaz\u0131r: &#8220;He\u00e7 k\u0259s t\u0259r\u0259find\u0259n bilinm\u0259y\u0259n, b\u0259y\u0259nilm\u0259y\u0259n \u015feyin n\u0259 qiym\u0259ti olar, n\u0259y\u0259 yarar? He\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259d\u0259n dey\u0259 bil\u0259rik ki, Anadoluda bir xalq \u015fairinin bir Hamidd\u0259n (\u018fbd\u00fclhaq Hamid &#8211; A.), bir C\u0259nabdan (C\u0259nab \u015e\u0259hab\u0259ddin &#8211; A.) y\u00fczl\u0259rl\u0259 d\u0259f\u0259 daha fazla&nbsp; oxucusu v\u0259 h\u0259tta davam\u00e7\u0131s\u0131 var. Hamidl\u0259r, C\u0259nabl\u0259r salonlarda ayd\u0131nlar t\u0259r\u0259find\u0259n, xalq \u015fairl\u0259ri is\u0259&nbsp; k\u00f6y (k\u0259nd) q\u0259hv\u0259xanalar\u0131nda, k\u00f6y&nbsp; d\u0259rn\u0259kl\u0259rind\u0259 k\u00f6y d\u0259liqanl\u0131lar\u0131 (g\u0259ncl\u0259ri) v\u0259 k\u00f6y ixtiyarlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n oxunur v\u0259 s\u00f6yl\u0259nilir. F\u0259rq budur. \u018fc\u0259ba bir S\u0259rv\u0259ti-F\u00fcnun \u015fairi bu m\u0259ml\u0259k\u0259td\u0259 ka\u00e7 (ne\u00e7\u0259) ki\u015fiy\u0259 (\u015f\u0259xs\u0259) xitab ed\u0259 bilmi\u015fdir. V\u0259 onu ka\u00e7 ki\u015fi anlam\u0131\u015fd\u0131r? \u018fn geni\u015f bir t\u0259xminl\u0259 milyonu ke\u00e7\u0259rmi? Xeyr. F\u0259q\u0259t bir xalq \u015fairi bel\u0259 deyildir. Onu say\u0131 milyonlar\u0131 a\u015fan bir Anadolu tan\u0131r, oxuyar v\u0259 sev\u0259r&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Kitaba daxil&nbsp; edil\u0259n Koro\u011flu v\u0259 Dadalo\u011flu \u015feirl\u0259ri ruh\u0259n bir-birin\u0259 yax\u0131nd\u0131r. N\u0259simi kimi, Pir Sultan Abdal kimi Dadalo\u011flu da asi \u015fairdir. Y\u0259ni bug\u00fcnk\u00fc t\u0259birl\u0259 dissident adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015f\u0259xsl\u0259r kimi&nbsp; c\u0259miyy\u0259td\u0259n, qurulu\u015fdan naraz\u0131l\u0131q ruhunun da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Koro\u011flunun saz\u0131yla b\u0259r\u0259b\u0259r&nbsp; Misri q\u0131l\u0131nc\u0131, \u00c7\u0259nlibel qalas\u0131 v\u0259 Q\u0131r at\u0131 da vard\u0131sa Dadalo\u011flunun yaln\u0131z q\u0259l\u0259mi v\u0259 saz\u0131 vard\u0131, amma bu q\u0259l\u0259m v\u0259 bu saz q\u0131l\u0131ncdan da itidir. (Dadalo\u011flunun Q\u0131r ata h\u0259sr etdiyi t\u00fcrk\u00fcs\u00fc d\u0259 var).<\/p>\n\n\n\n<p>Dadalo\u011flu Anadoluda, \u00c7uxurovada anadan olmu\u015fdur. Toros da\u011flar\u0131nda k\u00f6\u00e7\u0259ri h\u0259yat s\u00fcr\u0259n \u018ff\u015far boyundand\u0131r. \u018fsl ad\u0131 V\u0259lidir, Atas\u0131 da Dadalo\u011flu ad\u0131yla tan\u0131nan A\u015f\u0131q Musa adl\u0131 \u015fair imi\u015f. Dadalo\u011flunun m\u0259nsub oldu\u011fu \u018ff\u015far \u0259\u015fir\u0259ti Sivasa s\u00fcrg\u00fcn edil\u0259rk\u0259n \u00fcsyan qalxm\u0131\u015f v\u0259 Dadalo\u011flu m\u0259\u015fhur &#8220;Bizimdir&#8221; r\u0259difli \u015feirind\u0259 bu hadis\u0259l\u0259r haqq\u0131nda \u00f6l\u00fcms\u00fcz s\u00f6zl\u0259r demi\u015fdir:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Qalxd\u0131 k\u00f6\u00e7 eyl\u0259di \u018ff\u015far ell\u0259ri,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>A\u011f\u0131r-a\u011f\u0131r ged\u0259n ell\u0259r bizimdir.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u018fr\u0259b atlar yax\u0131n ed\u0259r ira\u011f\u0131,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Uca da\u011fdan a\u015fan yollar bizimdir.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Belimizd\u0259 q\u0131l\u0131nc\u0131m\u0131z girmani,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Da\u015f\u0131 d\u0259l\u0259r mizraq\u0131m\u0131n d\u0259mr\u0259ni.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Haqq\u0131m\u0131zda d\u00f6vl\u0259t yermi\u015f f\u0259rman\u0131,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>F\u0259rman padi\u015fah\u0131n, da\u011flar bizimdir.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Bu misralarda b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rin, b\u00fct\u00fcn siyasi&nbsp; qurulu\u015flar\u0131n, b\u00fct\u00fcn m\u0259ml\u0259k\u0259tl\u0259rin \u0259b\u0259di&nbsp; h\u0259qiq\u0259ti \u0259ks olunmu\u015fdur: H\u0259r hans\u0131 hakimiyy\u0259tin h\u00f6km\u00fc ke\u00e7\u0259ridir, da\u011flar\u0131n, torpa\u011f\u0131n \u0259b\u0259di sahibi xalqd\u0131r. &#8220;F\u0259rman padi\u015fah\u0131n, da\u011flar bizimdir&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Orta \u0259srl\u0259rin g\u00fccl\u00fc \u0259r\u0259b-fars t\u0259sirind\u0259n dilimizi qoruyan \u0259n b\u00f6y\u00fck s\u0259rv\u0259timiz xalq \u015feiridir, odur ki, Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin dil tarixind\u0259 folklor a\u011f\u0131z \u0259d\u0259biyyat\u0131 olmaqdan daha y\u00fcks\u0259k bir v\u0259zif\u0259ni yerin\u0259 yetirmi\u015fdir. M\u0259hz xalq \u015feiri dilimizin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131, t\u0259mizliyini, durulu\u011funu qorumu\u015f, \u0259slind\u0259 bu dili ya\u015fatm\u0131\u015fd\u0131r. Bu bax\u0131mdan ta XIX \u0259sr\u0259 q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycan v\u0259 Anadolunun el \u015fairl\u0259rini bir axarda qavramaq vacibdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ulu \u00f6nd\u0259rimiz Heyd\u0259r \u018fliyevin &#8220;Bir mill\u0259t, iki d\u00f6vl\u0259t&#8221; ifad\u0259sini r\u0259hb\u0259r tutaraq bir mill\u0259tin \u0259d\u0259biyyat\u0131 da bir m\u0259crada, bir axarda t\u0259qdim v\u0259 t\u0259dqiq olunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mart 2018<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259nb\u0259:\u00a0<a href=\"https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/\">https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/<\/a><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fd\u0259biyyat\u0131m\u0131zda, \u00f6z\u0259llikl\u0259 \u015feir tariximizd\u0259 folklorun yeri ba\u015fqa xalqlar\u0131n s\u00f6z s\u0259n\u0259tind\u0259kind\u0259n daha b\u00f6y\u00fck, daha \u00f6n\u0259mlidir. Do\u011fma o\u011fuz dill\u0259rind\u0259 (T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259si, t\u00fcrkm\u0259nc\u0259, qaqauzca) yaranm\u0131\u015f folklor \u00f6rn\u0259kl\u0259rini rus \u015fifahi \u0259d\u0259biyyat\u0131yla tutu\u015fdurduqda bu daha ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Fikir, duy\u011fu, obrazl\u0131l\u0131q, ifad\u0259 \u0259lvanl\u0131\u011f\u0131, h\u0259yat\u0131n \u0259n&nbsp; \u00e7e\u015fidli v\u0259 ciddi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259&nbsp; m\u00fcnasib\u0259t bax\u0131m\u0131ndan bayat\u0131lar\u0131m\u0131z rus \u00e7astu\u015fkalar\u0131ndan \u00e7ox-\u00e7ox z\u0259ngindir. \u018flb\u0259tt\u0259, unutmaq olmaz [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-42003","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42003","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=42003"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42003\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":42011,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42003\/revisions\/42011"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=42003"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=42003"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=42003"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}