{"id":42005,"date":"2022-11-15T01:00:00","date_gmt":"2022-11-14T21:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=42005"},"modified":"2022-11-15T08:03:09","modified_gmt":"2022-11-15T04:03:09","slug":"xalq-yazicisi-anar-altmisincilar-v%c9%99-son-altmis-ilin-%c9%99d%c9%99bi-h%c9%99yatindan-s%c9%99hif%c9%99l%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=42005","title":{"rendered":"Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 ANAR.&#8221;Altm\u0131\u015f\u0131nc\u0131lar v\u0259 son altm\u0131\u015f ilin \u0259d\u0259bi h\u0259yat\u0131&#8221;ndan s\u0259hif\u0259l\u0259r&#8221;"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/ayb-anar-m.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"700\" height=\"449\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/ayb-anar-m.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-41776\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/ayb-anar-m.jpg 700w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/ayb-anar-m-300x192.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>\u00dcz\u0259rind\u0259 bir ild\u0259n art\u0131q i\u015fl\u0259diyim 1000 s\u0259hif\u0259lik &#8220;Altm\u0131\u015f\u0131nc\u0131lar v\u0259 son 60 ilin \u0259d\u0259bi h\u0259yat\u0131&#8221; kitab\u0131n\u0131 bitirmi\u015f\u0259m. \u018fs\u0259rd\u0259n b\u0259zi f\u0259sill\u0259r &#8220;525-ci q\u0259zet&#8221;in bir ne\u00e7\u0259 say\u0131nda (7-13 aprel) d\u0259rc olunub. Kitab\u0131n bir par\u00e7as\u0131n\u0131 da &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nin oxucular\u0131na t\u0259qdim edir\u0259m<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n Birinci katibi, Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 \u0130smay\u0131l \u015e\u0131xl\u0131 s\u0259hh\u0259tiyl\u0259 \u0259laq\u0259dar v\u0259zif\u0259sind\u0259n istefa vermi\u015fdi. 1987-ci il iyunun 17-d\u0259 Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n Plenumunda bu m\u0259s\u0259l\u0259 m\u00fczakir\u0259 edildi. Plenum i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti, o c\u00fcml\u0259d\u0259n m\u0259n \u0130.\u015e\u0131xl\u0131n\u0131n v\u0259zif\u0259sind\u0259 qalmas\u0131n\u0131 t\u0259klif ets\u0259k d\u0259, \u0130smay\u0131l m\u00fc\u0259llimin israrl\u0131 t\u0259kidind\u0259n sonra istefa \u0259riz\u0259si q\u0259bul olundu, s\u0259m\u0259r\u0259li f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 ona t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr bildirildi. M\u0259n yekdillikl\u0259 \u0130ttifaq\u0131n Birinci katibi se\u00e7ildim. M\u0259nim namiz\u0259dliyimi ilk olaraq \u018fkr\u0259m \u018fylisli ir\u0259li s\u00fcrd\u00fc. \u0130si M\u0259likzad\u0259, Tofiq Bayram, \u0130sa \u0130smay\u0131lzad\u0259 v\u0259 \u0130smay\u0131l m\u00fc\u0259llim \u00f6z\u00fc bu t\u0259klifi d\u0259st\u0259kl\u0259dil\u0259r. Sonda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k m\u0259n bu y\u00fcks\u0259k etimada g\u00f6r\u0259 Plenum i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131na v\u0259 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u0130smay\u0131l m\u00fc\u0259llim\u0259 d\u0259rin minn\u0259tdarl\u0131\u011f\u0131m\u0131 bildirdim.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir ne\u00e7\u0259 aydan sonra \u0130ttifaq\u0131n katibl\u0259rind\u0259n El\u00e7in &#8220;V\u0259t\u0259n&#8221; c\u0259miyy\u0259tinin s\u0259dri se\u00e7ildiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 v\u0259zif\u0259sind\u0259n istefa verdi v\u0259 onun yerin\u0259 m\u0259nim t\u0259klifiml\u0259 \u018fkr\u0259m \u018fylisli se\u00e7ildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131nda \u018fkr\u0259ml\u0259 tam anla\u015f\u0131ql\u0131q \u015f\u0259raitind\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131q. \u018fkr\u0259min m\u0259nd\u0259n y\u00fcng\u00fclvar\u0131 naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131z ondan ibar\u0259t idi ki, m\u0259n ya\u015fl\u0131 yaz\u0131\u00e7\u0131lar, m\u0259s\u0259l\u0259n, Mirz\u0259 \u0130brahimov, S\u00fcleyman R\u00fcst\u0259m i\u015f ota\u011f\u0131ma g\u0259l\u0259nd\u0259 onlar\u0131 h\u00f6rm\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lay\u0131ram. Onun fikrinc\u0259, (bu fikri &#8220;Yaz\u0131\u00e7\u0131&#8221; n\u0259\u015friyyat\u0131na m\u00fcdir t\u0259yin olunandan sonra h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131) &#8211; ya\u015fl\u0131 yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131 tamamil\u0259 \u0259d\u0259biyyatdan silib atmaq laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Do\u011frudur, Sovet vaxt\u0131nda &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; jurnal\u0131n\u0131n redaktoru i\u015fl\u0259y\u0259rk\u0259n ona bu ist\u0259yini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 imkan ver\u0259 bilm\u0259zdil\u0259r. Daima q\u00fcrurlan\u0131r ki, redaktor i\u015fl\u0259y\u0259rk\u0259n bir ne\u00e7\u0259 istedadl\u0131 g\u0259nci \u00e7ap edib. Bu d\u00fczd\u00fcr. \u0130lk olaraq R\u0259sul Rzan\u0131n xeyir-duas\u0131 v\u0259 himay\u0259siyl\u0259 m\u0259tbuata \u00e7\u0131xar\u0131lan bir ne\u00e7\u0259 g\u0259nc \u015fairi sonra \u018fkr\u0259m d\u0259 &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; jurnal\u0131nda \u00e7ap edirdi. Amma onun redaktorlu\u011fu d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; jurnallar\u0131n\u0131 v\u0259r\u0259ql\u0259s\u0259l\u0259r, ayd\u0131n olar ki, g\u0259ncl\u0259rin yaz\u0131lar\u0131 h\u0259r n\u00f6mr\u0259nin \u00fcmumi h\u0259cmind\u0259 olsa-olsa on-on be\u015f faiz yer al\u0131r. Qalan s\u0259ks\u0259n be\u015f &#8211; doxsan faiz is\u0259 sonralar &#8220;anti\u0259d\u0259biyyat&#8221; adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 m\u0259tnl\u0259r, b\u0259y\u0259nm\u0259diyi &#8220;canl\u0131 klassikl\u0259rin&#8221; \u0259s\u0259rl\u0259ri v\u0259 onlara h\u0259sr olunmu\u015f \u015fit t\u0259rifl\u0259rdir. Bununla bel\u0259 \u018fkr\u0259min &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; jurnal\u0131nda f\u0259aliyy\u0259tini \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6n\u0259mli say\u0131ram.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonralar &#8220;Yaz\u0131\u00e7\u0131&#8221; n\u0259\u015friyyat\u0131nda, art\u0131q ba\u015f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 n\u0259zar\u0259t olmayanda q\u0259zetd\u0259 elan d\u0259rc etdi ki, filan-filan m\u00fc\u0259llifl\u0259r &#8211; y\u0259ni ya\u015fl\u0131 v\u0259 orta n\u0259sl\u0259 m\u0259nsub olan xeyli yaz\u0131\u00e7\u0131 &#8211; g\u0259lib \u0259lyazmalar\u0131n\u0131 n\u0259\u015friyyatdan apars\u0131nlar, onlar\u0131n kitablar\u0131 \u00e7ap olunmayacaq.<\/p>\n\n\n\n<p>Yad\u0131mdad\u0131r, r\u0259hm\u0259tlik Mirvarid xan\u0131m Dilbazi m\u0259n\u0259 telefon etdi, a\u011flaya-a\u011flaya: &#8211; ax\u0131 s\u0259nin dostun niy\u0259 m\u0259ni bel\u0259 biab\u0131r edir &#8211; deyirdi &#8211; kitab\u0131m\u0131 \u00e7ap etmir etm\u0259sin, amma bu bar\u0259d\u0259 q\u0259zetd\u0259 niy\u0259 elan verir?<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259 is\u0259&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fct\u00fcn x\u0131rda-para naraz\u0131l\u0131qlara baxmayaraq se\u00e7ildiyim ilk d\u00f6vrd\u0259 \u0259vv\u0259lki kimi m\u0259hr\u0259m m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rimiz vard\u0131. El\u0259 h\u0259min il 1997-ci ilin dekabr\u0131nda \u018fkr\u0259min 50 ya\u015f\u0131 tamam olurdu v\u0259 m\u0259n bu yubileyi \u00e7ox y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 ke\u00e7irm\u0259k ist\u0259yirdim, bu bar\u0259d\u0259 o vaxt \u018fylisd\u0259 olan \u018fkr\u0259m\u0259 m\u0259ktub da yazm\u0131\u015fd\u0131m, \u018fkr\u0259min cavab m\u0259ktubu is\u0259 bel\u0259ydi:<\/p>\n\n\n\n<p>Anar\u0131, bu be\u015f-\u00fc\u00e7 k\u0259lm\u0259ni tez t\u0259cili yaz\u0131b g\u00f6nd\u0259rir\u0259m ki, m\u0259nim m\u0259nfur &#8220;yubileyim&#8221;l\u0259 ba\u011fl\u0131 olan narahatl\u0131q y\u00fck\u00fcn\u00fcn bir qismini s\u0259nin \u00e7iynind\u0259n imkan daxilind\u0259 tez g\u00f6t\u00fcr\u00fcm.<\/p>\n\n\n\n<p>He\u00e7 bir Azdrama &#8211; filan t\u0259dbiri laz\u0131m deyil, dada\u015f. Qrilbar t\u0259dbirin\u0259 etiraz\u0131m yoxdur. Bir d\u0259 havalar yax\u015f\u0131 olsa, k\u00f6nl\u00fcm\u00fcz\u0259 m\u0259hr\u0259m adamlardan bir ikisini d\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb yax\u0131n rayonlar\u0131n birin\u0259 &#8220;yubiley&#8221; s\u0259r\u0259fin\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131q. \u0130 fisyo! Yaxud bel\u0259 bir variant: Yuxar\u0131dan Nur\u0259ddin Mustafayev\u0259 (o vaxt Nax\u00e7\u0131van Partiya Komit\u0259sinin r\u0259hb\u0259ri &#8211; A.) g\u00f6st\u0259ri\u015f verirl\u0259r ki, m\u0259nim 50 ya\u015f\u0131m\u0131 Nax\u00e7\u0131vanda &#8211; Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131 il\u0259 birg\u0259 qeyd el\u0259sin. Onda yen\u0259 yax\u0131nlar\u0131m\u0131zdan be\u015f-\u00fc\u00e7 n\u0259f\u0259rini g\u00f6t\u00fcr\u00fcb g\u0259llik bura.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u0259nab\u0131n\u0131z Nax\u00e7\u0131van teatr\u0131nda nitq irad el\u0259y\u0259r. Sonra y\u0131\u011f\u0131\u015f\u0131b g\u0259llik \u018fylis\u0259 ev g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259. Bu olar h\u0259m yubiley, h\u0259m d\u0259 bir n\u00f6v zarafat. Yoxsa get duzsuz-duzsuz otur Azdraman\u0131n s\u0259hn\u0259sind\u0259 ki, n\u0259 var, n\u0259 var m\u0259nim 50 ya\u015f\u0131m tamam olub.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u00f6yl\u0259-boyl\u0259 i\u015fl\u0259r!<\/p>\n\n\n\n<p>Evd\u0259 son i\u015fl\u0259r gedir: suvaq.<\/p>\n\n\n\n<p>Bak\u0131ya g\u0259lm\u0259k ist\u0259yir\u0259m, ancaq i\u015fi yar\u0131m\u00e7\u0131q qoymaq ist\u0259mir\u0259m. G\u00fcman ki, 5-10 g\u00fcn\u0259 g\u0259ll\u0259m. \u015e\u0259kk\u00fcl m\u00fc\u0259llim (Ordubad\u0131n partiya r\u0259hb\u0259ri &#8211; A.) m\u0259zuniyy\u0259td\u0259dir. Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 t\u0259z\u0259d\u0259n &#8220;flyus&#8221; olmu\u015fdum, indi d\u00fcz\u0259lir\u0259m. S\u0259n d\u0259 in\u015fallah, m\u0259nim bu m\u0259ktubumu alanacan soyuqd\u0259ym\u0259 (ya g\u00f6zd\u0259ym\u0259) il\u0259 haqq-hesab\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015f olacaqsan. \u018fhli-\u0259yala s\u0259mimi salamlar! Bir b\u0259nd q\u0259z\u0259l yazacaqd\u0131m. Heyif ki, ka\u011f\u0131z qurtard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u018fki<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>16.12.87<\/em><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/img.edebiyyatqazeti.az\/uploads\/Anar%20(1).jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u018fkr\u0259m \u018fylislinin ad\u0131n\u0131 ilk d\u0259f\u0259 H\u0259s\u0259n Seyidb\u0259ylid\u0259n e\u015fitmi\u015fdim. Bir g\u00f6r\u00fc\u015f zaman\u0131 m\u0259n\u0259 dedi ki, &#8220;Literaturnaya qazeta&#8221;dan ona \u00fc\u00e7 g\u0259nc yaz\u0131\u00e7\u0131 haqq\u0131nda m\u0259qal\u0259 yazma\u011f\u0131 sifari\u015f edibl\u0259r &#8211; Yusif S\u0259m\u0259do\u011flu, Anar v\u0259 \u018fkr\u0259m \u018fylisli haqq\u0131nda. &#8211; Yaz\u0131b g\u00f6nd\u0259rmi\u015f\u0259m &#8211; dedi &#8211; b\u0259y\u0259nibl\u0259r, yax\u0131n n\u00f6mr\u0259l\u0259rin birind\u0259 d\u0259rc olunacaq.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259d\u0259ns\u0259, bu yaz\u0131 he\u00e7 vaxt \u00e7ap olunmad\u0131, amma m\u0259nim \u018fkr\u0259m\u0259 ilk mara\u011f\u0131m bundan ba\u015flad\u0131. Yusifin hekay\u0259l\u0259rini oxumu\u015fdum, \u00e7ox b\u0259y\u0259nirdim. \u018fkr\u0259md\u0259n is\u0259 o vaxtacan x\u0259b\u0259rim yoxdu. H\u0259s\u0259nin s\u00f6z\u00fcnd\u0259n sonra kitab\u0131n\u0131 tapd\u0131m, oxudum v\u0259 onun da n\u0259srini \u00e7ox b\u0259y\u0259ndim. Sonra &#8211; q\u0259rib\u0259 t\u0259sad\u00fcf &#8211; indi el\u0259 H\u0259s\u0259n Seyidb\u0259ylinin ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 tan\u0131\u015f olduq. O vaxt Vaqif k\u00fc\u00e7\u0259siydi, bir t\u0259r\u0259find\u0259 Yusifin, Maqsudun, Fikr\u0259t Qocan\u0131n, Fikr\u0259t Sad\u0131\u011f\u0131n, El\u00e7inin, Cabir Novruzun, \u018fli K\u0259rimin, m\u0259nim ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z &#8220;Vaqif, 30&#8221; \u00fcnvanl\u0131 ev, qar\u015f\u0131da el\u0259 H\u0259s\u0259n Seyidb\u0259ylinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bina. Tinin ba\u015f\u0131nda &#8211; divar\u0131nda &#8220;Bu evd\u0259 Yusif V\u0259zir \u00c7\u0259m\u0259nz\u0259minli ya\u015fay\u0131b&#8221; xatir\u0259 l\u00f6vh\u0259si olan binada is\u0259 \u018fkr\u0259m\u0259 m\u0259nzil vermi\u015fdil\u0259r. Yad\u0131mdad\u0131r, o vaxtk\u0131 Vaqif k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259 \u018fkr\u0259ml\u0259 m\u0259ni r\u0259hm\u0259tlik \u00c7ingiz \u018fl\u0259kb\u0259rzad\u0259 tan\u0131\u015f etdi (\u00c7ingiz d\u0259 burda, Yaz\u0131\u00e7\u0131lar evind\u0259, atas\u0131 \u018fb\u00fclh\u0259s\u0259nl\u0259 bir yerd\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131). N\u0259dirs\u0259 q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u018fkr\u0259ml\u0259 bir-birimiz\u0259 isni\u015fdik. \u00c7ox ill\u0259r sonra \u018fkr\u0259m \u00f6z\u00fc etiraf edirdi ki, Anar\u0131n evin\u0259 ist\u0259diyim vaxt g\u0259l\u0259 bilirdim.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcz deyir. Bir d\u0259f\u0259 iri bir a\u011fac\u0131n buda\u011f\u0131n\u0131 qopar\u0131b g\u0259tirmi\u015fdi ki, ist\u0259dim s\u0259nin evind\u0259 ya\u015f\u0131ll\u0131q olsun.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259nzilimin \u0259lav\u0259 ya\u015f\u0131ll\u0131\u011fa ehtiyac\u0131 yox idi n\u0259 h\u0259rfi, n\u0259 m\u0259cazi m\u0259nada. H\u0259m d\u0259 qopar\u0131lm\u0131\u015f budaq ev\u0259 n\u0259 ya\u015f\u0131ll\u0131q g\u0259tir\u0259 bil\u0259rdi, olan qalan yarpaqlar\u0131 da solub t\u00f6k\u00fcl\u0259c\u0259kdi. Amma \u018fkr\u0259min o vaxt dediyi s\u00f6zl\u0259ri d\u0259 unutmam\u0131\u015fam. &#8211; Bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 m\u0259nim iki dostum var, s\u0259n v\u0259 bu a\u011fac. &#8211; B\u0259s bir dostunun buda\u011f\u0131n\u0131 niy\u0259 q\u0131r\u0131bsan? &#8211; dedim.<\/p>\n\n\n\n<p>Dem\u0259, bu s\u00f6zl\u0259ri sonralar d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259, ayr\u0131 m\u0259nada \u00f6z-\u00f6z\u00fcm\u0259 t\u0259krar etm\u0259li olaca\u011famm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fkr\u0259m \u018fylisliyl\u0259 altm\u0131\u015f il bundan \u0259vv\u0259l qurulan v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n ke\u00e7\u0259n m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rimizin uzun v\u0259 t\u0259zadl\u0131 bir tarix\u00e7\u0259si var. Bu tarixd\u0259 \u00e7ox xo\u015f, isti m\u0259qamlar da, dost, silahda\u015f oldu\u011fumuz d\u00f6vrl\u0259r d\u0259 olub, bir-birimizd\u0259n incidiyimiz g\u00fcnl\u0259r, aylar da. M\u0259n he\u00e7 bir vaxt \u018fkr\u0259m\u0259 qar\u015f\u0131 he\u00e7 bir naqis h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259mi\u015f\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>1987-1988-ci ill\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r, l\u0259k\u0259siz, qara buludlars\u0131z m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rimiz m\u0259n Yaz\u0131\u00e7\u0131lar t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri se\u00e7il\u0259nd\u0259n il yar\u0131m &#8211; iki il sonraya q\u0259d\u0259r davam etdi. T\u0259xmin\u0259n el\u0259 bu vaxtdan m\u0259n\u0259 qar\u015f\u0131 \u015fifahi v\u0259 m\u0259tbuatda yaz\u0131l\u0131 iradlar\u0131, t\u0259nqidl\u0259ri, get-ged\u0259 \u015fidd\u0259tl\u0259n\u0259n h\u00fccumlar\u0131 ba\u015flad\u0131. M\u0259n bu h\u0259ml\u0259l\u0259rin b\u0259zisinin \u00fcst\u00fcnd\u0259n \u00fcst\u00fcn\u00fc vurmadan, cavabland\u0131rmadan ke\u00e7irdim, amma b\u0259zisin\u0259 cavab verm\u0259li olurdum. H\u0259mi\u015f\u0259 h\u00fccuma birinci \u018fkr\u0259m ba\u015flay\u0131b, onun yazd\u0131qlar\u0131n\u0131n \u015fidd\u0259t d\u0259r\u0259c\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq m\u0259n d\u0259 ona m\u00fclayim, yum\u015faq cavablar vermi\u015f\u0259m, t\u0259hqirl\u0259r\u0259, b\u00f6htanlara ke\u00e7\u0259nd\u0259 is\u0259 konkret faktlarla, m\u0259ntiql\u0259, d\u0259lill\u0259 s\u0259rt, k\u0259skin ifad\u0259l\u0259r d\u0259 i\u015fl\u0259tm\u0259li olmu\u015fam.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcnasib\u0259tl\u0259rimiz pozulduqdan sonra da 1998-ci ild\u0259 m\u0259nim 60 ya\u015f\u0131m tamam olan g\u00fcnl\u0259rd\u0259 &#8220;M\u0259d\u0259niyy\u0259t&#8221; q\u0259zetind\u0259 (14-17 mart 1998) bel\u0259 bir yaz\u0131 d\u0259rc etmi\u015fdi:<\/p>\n\n\n\n<p>Anara v\u0259 \u00f6z\u00fcm\u0259 90 ya\u015f arzulay\u0131ram. \u0130nan\u0131ram ki, biz bu 90 ya\u015f\u0131 m\u00fctl\u0259q ya\u015fayacay\u0131q v\u0259 dem\u0259li, t\u0259masda olma\u011f\u0131m\u0131z\u00e7\u00fcn ir\u0259lid\u0259 h\u0259l\u0259 30 il var.<\/p>\n\n\n\n<p>Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin yerd\u0259 qalan \u00fczvl\u0259rinin ham\u0131s\u0131na (y\u0259ni h\u0259r\u0259sin\u0259) az\u0131 95 ya\u015f arzulay\u0131ram. Ondan \u00f6tr\u00fc ki, Anarla m\u0259n bu d\u00fcnyadan bird\u0259f\u0259lik k\u00f6\u00e7\u00fcb ged\u0259nd\u0259n sonra da ist\u0259yir\u0259m Birlik \u00fczvl\u0259rinin bizim m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rimizd\u0259n dan\u0131\u015fma\u011fa he\u00e7 olmasa be\u015fc\u0259 il &#8220;\u00e7isti&#8221; vaxt\u0131 qals\u0131n&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fkr\u0259min bu xo\u015f arzusuna m\u0259n d\u0259 qo\u015fularaq ist\u0259yir\u0259m ki, Allah ikimiz\u0259 d\u0259 uzun \u00f6m\u00fcr versin. Amma \u015f\u0259r dem\u0259s\u0259n xeyir g\u0259lm\u0259z. Allah el\u0259m\u0259mi\u015f \u018fkr\u0259m d\u00fcnyada olmasayd\u0131 m\u0259n indi bu yazd\u0131qlar\u0131m\u0131 yazmazd\u0131m. M\u0259rhumlar\u0131n dal\u0131nca dan\u0131\u015fma\u011f\u0131, onlara cavab ver\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yi iradlar\u0131 y\u00f6n\u0259ltm\u0259yi \u0259n b\u00f6y\u00fck nam\u0259rdlik say\u0131ram.<\/p>\n\n\n\n<p>O biri t\u0259r\u0259fd\u0259n, m\u0259n d\u00fcnyayla daha \u0259vv\u0259l vidala\u015fsam, m\u0259n ged\u0259nd\u0259n sonra \u018fkr\u0259min olub ke\u00e7\u0259nl\u0259ri \u00f6z bildiyi kimi yozmas\u0131n\u0131 v\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 verm\u0259sini d\u0259 ist\u0259mir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir d\u0259 m\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, \u018fkr\u0259ml\u0259 m\u0259nim, h\u0259m d\u0259 t\u0259k m\u0259nim yox, bir s\u0131ra ba\u015fqa \u00e7a\u011fda\u015f yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131zla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri, m\u00fcbariz\u0259si, m\u00fcnaqi\u015f\u0259si h\u0259r birimizin \u015f\u0259xsi i\u015fi deyil, \u0259d\u0259bi m\u00fchit, yaz\u0131\u00e7\u0131 davran\u0131\u015f\u0131, ziyal\u0131 \u0259xlaq\u0131 bax\u0131m\u0131ndan da \u00f6n\u0259mlidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 son altm\u0131\u015f ilin \u0259d\u0259bi prosesl\u0259rin\u0259 v\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 i\u015f\u0131q sald\u0131\u011f\u0131m kitabda \u018fkr\u0259m\u0259 bu q\u0259d\u0259r yer ay\u0131rma\u011f\u0131ma t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259nm\u0259sinl\u0259r. M\u0259nim h\u0259yat\u0131mda da, \u0259d\u0259bi m\u00fchitd\u0259 d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n yeri olan adamla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri oldu\u011fu kimi indiki v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131rma\u011f\u0131 vacib v\u0259 \u00f6z\u0259llikl\u0259 ibr\u0259tamiz v\u0259zif\u0259 hesab edir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>Yazd\u0131qlar\u0131m\u0131 ancaq konkret faktlara v\u0259 m\u0259tbuatdan g\u0259tirdiyim sitatlara \u0259saslanaraq q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131ram. Kim\u0259s\u0259 q\u0259rib\u0259, b\u0259lk\u0259 d\u0259 pis g\u00f6r\u00fcn\u0259 bil\u0259r ki, m\u0259n ill\u0259r uzunu \u018fkr\u0259ml\u0259 ba\u011fl\u0131 q\u0259zetl\u0259ri saxlam\u0131\u015fam. M\u0259s\u0259l\u0259 ondad\u0131r ki, Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyin\u0259 r\u0259hb\u0259r se\u00e7il\u0259nd\u0259n il yar\u0131m, ya iki il sonra \u018fkr\u0259min m\u0259niml\u0259 m\u00fcbariz\u0259y\u0259 giri\u015fdiyini g\u00f6rd\u00fcm v\u0259 odur ki, b\u0259rayi-ehtiyat onun m\u0259n\u0259 m\u0259tbuatdak\u0131 h\u00fccumlar\u0131n\u0131 &#8220;\u018fkr\u0259mnam\u0259&#8221; adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m qovluqa y\u0131\u011fma\u011fa ba\u015flad\u0131m. \u00dcr\u0259yim\u0259 damm\u0131\u015fd\u0131 ki, bir g\u00fcn m\u0259lum faktlar an\u0131landa onlar\u0131 yaln\u0131z konkret sitatlarla b\u0259rpa v\u0259 s\u00fcbut etm\u0259k olacaq. \u018ffsus ki, ill\u0259r ke\u00e7dikc\u0259 &#8220;\u018fkr\u0259mnam\u0259&#8221; q\u0259zetl\u0259ri d\u00f6rd-be\u015f qovlu\u011fa da s\u0131\u011fmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Tam obyektivliy\u0259 riay\u0259t ed\u0259r\u0259k b\u0259zi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirm\u0259k ist\u0259yir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259k m\u0259nim yox, Yusifin, Vaqifin, El\u00e7inin d\u0259 &#8211; &#8220;\u015f\u0259h\u0259r u\u015faqlar\u0131&#8221; kimi \u018fkr\u0259m\u0259 xo\u015f v\u0259 qay\u011f\u0131ke\u015f m\u00fcnasib\u0259tind\u0259 onun istedad\u0131na h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yana\u015f\u0131, bir himay\u0259darl\u0131q \u00e7alar\u0131 da vard\u0131. Bu \u00e7alar onun \u00f6m\u00fcrl\u00fcy\u00fcyl\u0259 (bioqrafiyas\u0131yla) ba\u011fl\u0131 idi. Bilirdik ki, \u018fkr\u0259min u\u015faql\u0131q ill\u0259ri bizimkind\u0259n qat-qat a\u011f\u0131r ke\u00e7ib, \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 kims\u0259si yoxdur, yolda\u015fl\u0131q borcumuz ona hayan v\u0259 dayaq olmaqd\u0131r. Uzaq da\u011f k\u0259ndind\u0259n b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259r\u0259 g\u0259lmi\u015f, atadan yetim bir g\u0259ncin yad m\u00fchitd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259nha, kims\u0259siz hiss etm\u0259sini ist\u0259mirdik.<\/p>\n\n\n\n<p>O vaxt h\u0259l\u0259 d\u0259 ona yad olan \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 duyduqlar\u0131n\u0131 \u018fkr\u0259m t\u0259sirli bir \u015feirind\u0259 ifad\u0259 etmi\u015fdi:<\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259nim o yerl\u0259r\u0259 d\u00f6nm\u0259yim g\u0259lir<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Allah, yol ver gedim: \u0259hd eyl\u0259mi\u015f\u0259m,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Bu yolu bir d\u0259f\u0259 geri d\u00f6nm\u0259y\u0259<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>B\u0259lk\u0259 milyon d\u0259f\u0259 c\u0259hd eyl\u0259mi\u015f\u0259m.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>G\u0259ldim bu \u015f\u0259h\u0259rin h\u0259r \u00fcz\u00fcn g\u00f6rd\u00fcm,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Domsovetin g\u00f6rd\u00fcm, d\u0259nizin g\u00f6rd\u00fcm,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Anar\u0131n, M\u00f6vludun, Ramizin g\u00f6rd\u00fcm,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259nim o yerl\u0259r\u0259 d\u00f6nm\u0259yim g\u0259lir.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259n\u0259 \u0259l el\u0259yir \u0259li \u018fylisin,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ya\u011f\u0131\u015f\u0131, ya\u011fmuru, seli \u018fylisin,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u0130liyimd\u0259 \u0259sir yeli \u018fylisin<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259nim o yerl\u0259r\u0259 d\u00f6nm\u0259yim g\u0259lir.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>O vaxtlar bizim n\u0259sil nasirl\u0259ri aras\u0131nda \u0259n \u00fczd\u0259 olanlar\u0131 \u018fkr\u0259m v\u0259 m\u0259n idik. H\u0259r yerd\u0259, h\u0259r imkanda \u00f6z\u00fcm\u00fc geri \u00e7\u0259kib \u018fkr\u0259mi qaba\u011fa verm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131m. Eyb\u0259c\u0259r \u0259d\u0259bi &#8220;\u0259xlaqa&#8221; g\u00f6r\u0259 m\u0259n &#8220;r\u0259qibimi&#8221; k\u00f6lg\u0259y\u0259 it\u0259l\u0259m\u0259kd\u0259ns\u0259, \u00f6z\u00fcm\u00fcn h\u0259l\u0259 m\u0259hdud, atam\u0131n nisb\u0259t\u0259n geni\u015f imkanlar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k \u018fkr\u0259mi h\u0259r c\u00fcr &#8220;ir\u0259li \u00e7\u0259km\u0259y\u0259&#8221;, nadanlardan, cahill\u0259rd\u0259n, pax\u0131llardan qoruma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p>R\u0259sul Rza Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131nda indiki t\u0259birl\u0259 des\u0259k, bir &#8220;master-klass&#8221; t\u0259\u015fkil etmi\u015fdi, istedadl\u0131 cavan \u015fair v\u0259 nasirl\u0259rl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r ke\u00e7irir, yaz\u0131lar\u0131n\u0131 m\u00fczakir\u0259 edir, m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r verirdi. \u0130ki Fikr\u0259tl\u0259r (Sad\u0131q v\u0259 Qoca), \u0130sa \u0130smay\u0131lzad\u0259, \u018fl\u0259kb\u0259r Salahzad\u0259yl\u0259, Arif Abdullazad\u0259yl\u0259 bir yerd\u0259 \u018fkr\u0259m d\u0259 bu g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak edirdi. Yad\u0131mdad\u0131r, atam deyirdi ki, cavanlar\u0131n yaz\u0131lar\u0131 m\u00fczakir\u0259 edil\u0259nd\u0259 \u018fkr\u0259min \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda iti m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259ri v\u0259 d\u0259qiq m\u00fchakim\u0259l\u0259ri diqq\u0259tini \u00e7\u0259kib.<\/p>\n\n\n\n<p>Az sonra ba\u015fqa \u015fairl\u0259r R\u0259sul Rzan\u0131n bu &#8220;d\u0259rn\u0259yin\u0259&#8221; q\u0131sqanma\u011fa ba\u015flad\u0131lar, bunu bel\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 verdil\u0259r ki, guya R\u0259sul Rza ba\u015f\u0131na havadarlar\u0131 y\u0131\u011f\u0131r, \u00f6z &#8220;\u0259d\u0259bi m\u0259kt\u0259bini&#8221; yaratma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Atam h\u0259mi\u015f\u0259 dey\u0259rdi: M\u0259n &#8220;\u0259d\u0259bi m\u0259kt\u0259bimd\u0259n&#8221; yaln\u0131z o g\u0259ncl\u0259ri saya bil\u0259r\u0259m ki, \u00f6zl\u0259ri bunu deyir. O vaxt \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131qda qorxa-qorxa i\u015fl\u0259dil\u0259n &#8220;R\u0259sul Rza m\u0259kt\u0259bi&#8221; ifad\u0259si atam\u0131n \u00e7a\u011fda\u015flar\u0131 aras\u0131nda ciddi etiraz do\u011furmu\u015fdu. Bunun s\u0259b\u0259bl\u0259rini t\u0259xmin\u0259n bel\u0259 ifad\u0259 etm\u0259k olar: filank\u0259sin ordeni, m\u00fckafat\u0131 oldu\u011fu kimi, m\u0259nim d\u0259 bunlardan var\u0131md\u0131, amma niy\u0259 filank\u0259sin &#8220;m\u0259kt\u0259bi olsun&#8221; m\u0259nim yox?<\/p>\n\n\n\n<p>\u018flq\u0259r\u0259z. \u018fkr\u0259m\u0259 diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131q. Bunu o vaxtlar \u00f6z\u00fc d\u0259 etiraf edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;\u018fylisd\u0259n \u018fylis\u0259c\u0259n&#8221; kitab\u0131nda yaz\u0131rd\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Qon\u015fu evd\u0259 gedib Anara ba\u015f \u00e7\u0259kdim, dedi ki, C\u0259f\u0259r C\u0259f\u0259rov (o vaxt C\u0259f\u0259r m\u00fc\u0259llimi lap t\u0259z\u0259likl\u0259 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259nin ideoloji katibi qoymu\u015fdular) s\u0259ninl\u0259 maraqlan\u0131r. R\u0259sul (Anar atas\u0131na sad\u0259c\u0259 &#8220;R\u0259sul&#8221; deyirdi) i\u015f bar\u0259sind\u0259 (y\u0259ni m\u0259nim haradasa qulluq i\u015fin\u0259 d\u00fcz\u0259lm\u0259yim bar\u0259d\u0259) s\u0259ninl\u0259 s\u00f6hb\u0259t el\u0259m\u0259k ist\u0259yir. Havaxt deyirs\u0259n, bir yerd\u0259 ged\u0259k yan\u0131na. Bir s\u00f6zl\u0259, m\u0259lum oldu ki, Anar da el\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259ki Anard\u0131r: m\u0259nim yolumda \u00f6z\u00fcn\u00fc f\u0259da etm\u0259y\u0259 yen\u0259 can-ba\u015fla haz\u0131rd\u0131r&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8230;Bir d\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n \u00fcr\u0259yim\u0259 damm\u0131\u015fd\u0131 ki, m\u0259n o n\u0259\u015friyyatda \u00e7ox i\u015fl\u0259y\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>(R\u0259sul Rzan\u0131n t\u0259klifiyl\u0259 v\u0259 C\u0259f\u0259r C\u0259f\u0259rovun d\u0259st\u0259yil\u0259 \u018f.\u018fylisli &#8220;G\u0259nclik&#8221; n\u0259\u015friyyat\u0131n\u0131n Ba\u015f redaktoru v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin edilmi\u015fdi &#8211; A.)<\/p>\n\n\n\n<p>Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 orda i\u015fl\u0259y\u0259c\u0259yim m\u00fcdd\u0259td\u0259 he\u00e7 olmasa \u0259n istedadl\u0131 g\u0259nc yaz\u0131\u00e7\u0131lardan bir ne\u00e7\u0259sinin kitab\u0131n\u0131n n\u0259\u015fr olunmas\u0131na yaman t\u0259l\u0259sirdim. V\u0259 bu i\u015fd\u0259 \u00e7ox vaxt R\u0259sul Rza dad\u0131ma \u00e7at\u0131rd\u0131, \u00e7\u00fcnki n\u0259\u015friyyat\u0131n direktoru m\u0259nim fikriml\u0259 hesabla\u015fma\u011fa h\u0259rd\u0259n m\u0259cbur olsa da, h\u0259r halda R\u0259sul Rzan\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xma\u011fa he\u00e7 vaxt c\u0259sar\u0259t etmirdi&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>O ki qald\u0131 \u018fkr\u0259m\u0259, t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, vaxtil\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 bu vicdanl\u0131 v\u0259 obyektiv s\u00f6zl\u0259r\u0259 baxmayaraq sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 m\u0259niml\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri pozulandan sonra R\u0259sul Rza haqq\u0131nda da \u0259n nalayiq \u015f\u0259kild\u0259 dan\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fkr\u0259min xahi\u015fil\u0259 v\u0259 m\u0259nim vasit\u0259\u00e7iliyiml\u0259 atam ona Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131na \u00fczv olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259man\u0259t vermi\u015fdi. Atam\u0131n v\u0259fat\u0131ndan \u00e7ox ill\u0259r sonra is\u0259 \u018fkr\u0259m &#8220;R\u0259sul Rzan\u0131n minn\u0259ti olsun ki, m\u0259n\u0259 z\u0259man\u0259t verib&#8221; kimi heyv\u0259r\u0259liyi \u00f6z\u00fcn\u0259 r\u0259va bildi (\u018fkr\u0259min \u00e7ox sevdiyi v\u0259 tez-tez i\u015fl\u0259tdiyi &#8220;heyv\u0259r\u0259&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fc ona qaytar\u0131ram).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259n\u0259 qar\u015f\u0131 dediyi v\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 r\u0259zal\u0259tl\u0259ri ona ba\u011f\u0131\u015flayard\u0131m, amma atama aid bu nankorlu\u011fu v\u0259 nan\u0259cibliyi ba\u011f\u0131\u015flaya bilm\u0259r\u0259m. Bu bar\u0259d\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k s\u0259hif\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259trafl\u0131 dan\u0131\u015facam. \u0130ndi is\u0259 hadis\u0259l\u0259rin xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131na qay\u0131d\u0131ram.<\/p>\n\n\n\n<p>Moskvadan m\u0259n\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi 20 oktyabr 1968-ci il tarixli m\u0259ktubunda yaz\u0131rd\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Anar\u0131\u00e7, m\u0259n \u00e7ox g\u00fcman ki, ancaq ay\u0131n ax\u0131rlar\u0131nda g\u0259lib \u00e7\u0131xa bil\u0259c\u0259y\u0259m. Burada iki m\u0259s\u0259l\u0259 var &#8211; biri bizim Nax\u00e7\u0131vana s\u0259f\u0259rimiz. Gecikm\u0259yimin buna d\u0259xli yoxdur. G\u0259l\u0259n ay\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 s\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7\u0131xa bil\u0259rik. O biri m\u0259s\u0259l\u0259 komsomol m\u00fckafat\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sidir. Qorxuram C\u0259mil (C\u0259mil \u018flib\u0259yov &#8211; A.) m\u0259n\u0259 badalaq g\u0259l\u0259. Bu m\u0259ktubu da, d\u00fcz\u00fc, el\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 s\u0259n\u0259 yaz\u0131ram. \u00c7\u00fcnki orda m\u0259nim bu m\u0259s\u0259l\u0259 \u0259traf\u0131nda bir s\u00f6z dey\u0259 bil\u0259c\u0259yim ikinci adam yoxdur. N\u0259sirli (Yasif N\u0259sirli &#8211; A.) s\u00f6z verib ki, x\u0259b\u0259r el\u0259sin, ancaq qorxuram aldada.<\/p>\n\n\n\n<p>Anar\u0131\u00e7, bilir\u0259m ki, s\u0259ni \u00e7\u0259tin\u0259 sal\u0131ram. Ancaq ba\u015fqa \u0259lac\u0131m yoxdur. M\u00fcmk\u00fcns\u0259, bir az g\u00f6z-qulaqda ol. M\u0259n ist\u0259yir\u0259m o m\u00fckafat\u0131 al\u0131m, get-ged\u0259 daha \u00e7ox hiss edir\u0259m ki, laz\u0131md\u0131r! D\u0259qiq bilir\u0259m ki, \u0259g\u0259r C\u0259f\u0259r ki\u015finin x\u0259b\u0259ri olsa, m\u0259s\u0259l\u0259 m\u0259nim xeyrim\u0259 h\u0259ll olunacaq. Ancaq \u00e7ox m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ki, m\u0259s\u0259l\u0259ni ondan yan \u00f6t\u00fcrs\u00fcnl\u0259r. Onda g\u0259r\u0259k s\u0259n R\u0259sul m\u00fc\u0259llim\u0259 dey\u0259s\u0259n, onu da z\u0259hm\u0259t\u0259 salasan &#8211; z\u0259ng el\u0259sin. Anar\u0131\u00e7, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n, bu z\u0259hm\u0259tin n\u0259 oldu\u011funu m\u0259n ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u0259m. Daxil\u0259n x\u0259cal\u0259t \u00e7\u0259kir\u0259m v\u0259 ancaq bir \u015fey\u0259 \u00fcr\u0259kl\u0259nir\u0259m &#8211; o da taleyimi sizinl\u0259 birl\u0259\u015fdirm\u0259yimdir. Bilmir\u0259m &#8211; n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 buna haqq\u0131m var, ancaq m\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 s\u0259n\u0259 yaza bil\u0259r\u0259m. N\u0259 is\u0259&#8230; mirz\u0259, bu q\u0259d\u0259r. \u00d6z\u00fcn\u0259 e\u015fq olsun. Sa\u011f ol.<\/p>\n\n\n\n<p><em>S\u0259nin \u018fkr\u0259min<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>20.10.68.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259ktubu alandan sonra C\u0259f\u0259rovun yan\u0131na getdim (atam\u0131n yax\u0131n dostu C\u0259f\u0259r C\u0259f\u0259rov h\u0259m d\u0259 m\u0259nim universitet m\u00fc\u0259llimim v\u0259 diplom i\u015fimin r\u0259hb\u0259ri idi) v\u0259 israrla Komsomol m\u00fckafat\u0131n\u0131n \u018fkr\u0259m\u0259 verilm\u0259sini xahi\u015f etdim. C\u0259f\u0259r \u0259mi: &#8211; b\u0259s ist\u0259mirs\u0259n s\u0259n\u0259 ver\u0259k bu m\u00fckafat\u0131? &#8211; dey\u0259 zarafata sald\u0131 &#8211; Yox &#8211; dedim, \u0259g\u0259r m\u0259n\u0259 verils\u0259 imtina ed\u0259c\u0259m. &#8211; Lap Pasternak Nobel m\u00fckafat\u0131ndan imtina ed\u0259n kimi, &#8211; dey\u0259 yen\u0259 zarafat etdi, amma s\u00f6z\u00fcm\u00fcn tam ciddiliyini g\u00f6r\u00fcb: &#8211; Yax\u015f\u0131, m\u00fckafat\u0131 s\u0259nin \u018fkr\u0259minl\u0259 Fikr\u0259tin\u0259 ver\u0259rik &#8211; dedi.<\/p>\n\n\n\n<p>Fikr\u0259t Qoca \u00f6z\u00fc m\u0259n\u0259 bu bar\u0259d\u0259 he\u00e7 n\u0259 dem\u0259s\u0259 d\u0259, onun \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 xahi\u015f etmi\u015fdim.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonra C\u0259f\u0259rov bu \u0259hvalat\u0131 atama da dan\u0131\u015f\u0131b:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Anar\u0131n da q\u0259rib\u0259 xasiyy\u0259ti varm\u0131\u015f &#8211; deyib &#8211; bel\u0259 xasiyy\u0259tl\u0259 \u00e7\u0259tin yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n i\u00e7ind\u0259 ba\u015f \u00e7\u0131xara.<\/p>\n\n\n\n<p>Uzaqg\u00f6r\u0259n adam imi\u015f v\u0259 &#8220;yaz\u0131\u00e7\u0131 \u0259xlaq\u0131na&#8221; yax\u015f\u0131 b\u0259l\u0259d imi\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>Atam da bu m\u00fckafatlar\u0131n \u018fkr\u0259m\u0259 v\u0259 Fikr\u0259t\u0259 verilm\u0259sini xahi\u015f etmi\u015fdi C\u0259f\u0259rovdan.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fckafat\u0131 ald\u0131qlar\u0131 g\u00fcn ax\u015fam Fikr\u0259tl\u0259 \u018fkr\u0259m biz\u0259 g\u0259ldil\u0259r, b\u00f6y\u00fck sevincl\u0259 bu i\u015fi birlikd\u0259 qeyd etdik.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcz\u00fcn\u00fc deyim ki, o vaxtlar \u018fkr\u0259md\u0259n d\u0259 biz\u0259 qar\u015f\u0131 s\u0259mimi m\u00fcnasib\u0259ti duyurduq. Yusif d\u0259, \u018fkr\u0259m d\u0259, m\u0259n d\u0259 \u0259lyazmalar\u0131m\u0131z\u0131 m\u0259tbuata verm\u0259kd\u0259n \u00f6nc\u0259 bir-birimiz\u0259 oxuyard\u0131q. M\u0259nim Vaqif k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259ki yar\u0131zirz\u0259mi m\u0259nzilimd\u0259 \u018fkr\u0259min Yusif\u0259 v\u0259 m\u0259n\u0259 oxudu\u011fu povestl\u0259ri, hekay\u0259l\u0259ri, h\u0259min m\u0259nzild\u0259 m\u0259nim d\u0259 ilk d\u0259f\u0259 &#8220;A\u011f liman&#8221;\u0131 Fikr\u0259t Qocaya, Fikr\u0259t Sad\u0131qa, \u018fkr\u0259m\u0259, \u0130sa \u0130smay\u0131lzad\u0259y\u0259, \u018fl\u0259kb\u0259r Salahzad\u0259y\u0259 oxuma\u011f\u0131m (Yusif daha \u0259vv\u0259l \u0259lyazmas\u0131yla tan\u0131\u015f olmu\u015fdu) unudulmazd\u0131r. O vaxt El\u00e7inl\u0259 h\u0259l\u0259 el\u0259 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131m yox idi. El\u00e7inl\u0259 qon\u015fu v\u0259 tan\u0131\u015f idik \u0259lb\u0259tt\u0259, amma s\u0131x \u00fcnsiyy\u0259timiz &#8220;A\u011f liman&#8221; &#8220;Kommunist&#8221; q\u0259zetind\u0259 \u015fidd\u0259tli t\u0259nqid\u0259 m\u0259ruz qalanda v\u0259 bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259 Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131nda ke\u00e7iril\u0259n iclasda El\u00e7inin m\u0259ni m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131ndan sonra ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259n\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n \u0259n m\u00fch\u00fcm m\u0259ktublar\u0131 v\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fcn yazd\u0131\u011f\u0131m b\u0259zi m\u0259ktublar\u0131n sur\u0259tini saxlamaq \u015fak\u0259rim var. Yuxar\u0131da b\u0259hs etdiyim olaylardan \u00e7ox-\u00e7ox ill\u0259r sonra \u018fkr\u0259m\u0259 ax\u0131r\u0131nda: &#8220;7-12 yanvar, be\u015f yuxusuz gec\u0259, 1992&#8221; tarixi yaz\u0131lm\u0131\u015f 25 s\u0259hif\u0259lik m\u0259ktubumdan bir par\u00e7a:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Dostlu\u011fumuzun b\u0259lk\u0259 d\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yi yoxdur, amma h\u0259r halda ke\u00e7mi\u015fi olub v\u0259 bu ke\u00e7mi\u015fd\u0259 Bak\u0131dak\u0131 says\u0131z-hesabs\u0131z g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rimiz, s\u00f6hb\u0259tl\u0259rimiz, Moskvada, Leninqradda, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 oldu\u011fumuz vaxtlar, rayonlar\u0131m\u0131za getm\u0259yimiz, K\u00fcr boyu g\u0259miyl\u0259 s\u0259yah\u0259timiz, M\u00f6vludun ma\u015f\u0131n\u0131nda b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycandan, G\u00fcrc\u00fcstandan ke\u00e7\u0259r\u0259k M\u00f6vludgilin Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n k\u0259ndl\u0259rin\u0259 s\u0259f\u0259rimiz unudulmazd\u0131r. Eyni c\u00fcr \u018fylisd\u0259 s\u0259nin evin tikilm\u0259mi\u015fd\u0259n \u0259vv\u0259l v\u0259 tikil\u0259nd\u0259n sonra ke\u00e7irdiyimiz xo\u015f g\u00fcnl\u0259r kimi&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Qoy g\u0259l\u0259c\u0259k t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar &#8211; s\u0259nin t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n &#8211; q\u0259zetl\u0259ri, jurnallar\u0131 v\u0259r\u0259ql\u0259sinl\u0259r, g\u00f6rs\u00fcnl\u0259r, m\u0259n s\u0259nin bar\u0259nd\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r v\u0259 n\u0259l\u0259r (t\u0259rifl\u0259r!) yazm\u0131\u015fam v\u0259 n\u0259 yax\u015f\u0131 ki, s\u0259n he\u00e7 vaxt m\u0259nim bar\u0259md\u0259 m\u0259tbuatda xo\u015f bir s\u00f6z yazmam\u0131san, \u00e7\u00fcnki bo\u011fazdan yuxar\u0131 s\u00f6z m\u0259n\u0259 g\u0259r\u0259k deyil.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259n h\u0259mi\u015f\u0259 s\u0259nin haqq\u0131nda s\u0259mimi yazm\u0131\u015fam, \u00fcr\u0259yimd\u0259n g\u0259l\u0259nl\u0259ri demi\u015f\u0259m. D\u0259qiql\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 m\u0259cburam: &#8220;\u0259v\u0259z-\u0259v\u0259z&#8221; prinsipin\u0259, &#8220;m\u0259n s\u0259ni m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015f\u0259m, s\u0259n d\u0259 g\u0259r\u0259k m\u0259ni m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259s\u0259n&#8221; davran\u015f\u0131na nifr\u0259t b\u0259sl\u0259yir\u0259m. S\u0259n d\u0259 yax\u015f\u0131 bilirs\u0259n ki, h\u0259mi\u015f\u0259 bir deviz\u0259 sadiq olma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fam: &#8220;Bal\u0131\u011f\u0131 at d\u0259ryaya, bal\u0131q bilm\u0259s\u0259 d\u0259, xaliq bil\u0259r&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Qurultaydan sonra s\u0259nin \u00e7ap etdiyin yaz\u0131da m\u0259n\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259sas irad\u0131n o idi ki, m\u0259n &#8220;ham\u0131ya yax\u015f\u0131l\u0131q etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m&#8221;. B\u0259li, bir daha bu q\u0259bah\u0259timi t\u0259sdiq edir\u0259m: m\u0259n ham\u0131ya yax\u015f\u0131l\u0131q etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131ram, \u0259n az\u0131, he\u00e7 k\u0259s\u0259 pislik etm\u0259k ist\u0259mir\u0259m. \u018fg\u0259r bu g\u00fcnahd\u0131rsa, Allah ke\u00e7sin g\u00fcnah\u0131mdan. S\u0259n\u0259 is\u0259 bu t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fc g\u0259lir, heyr\u0259tl\u0259 &#8220;biz\u0259 yax\u015f\u0131 adam olmaq laz\u0131mm\u0131\u015f? &#8211; dey\u0259 he\u00e7 c\u00fcr bu m\u00fc\u015fg\u00fcl\u00fc anlaya bilmirs\u0259n. Bir vaxtlar m\u0259nim d\u0259, s\u0259nin d\u0259 x\u0259lv\u0259t oxudu\u011fumuz bir kitab &#8211; Oruelin &#8220;1984&#8221; kitab\u0131 yad\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc? Orada totalitar qurulu\u015fun \u015f\u00fcarlar\u0131 bel\u0259 idi: &#8220;h\u0259qiq\u0259t &#8211; yaland\u0131r, yalan &#8211; h\u0259qiq\u0259tdir, m\u00fcharib\u0259 &#8211; s\u00fclhd\u00fcr, s\u00fclh &#8211; m\u00fcharib\u0259dir&#8221;. \u0130ndi s\u0259n bu \u015f\u00fcarlara birini d\u0259 \u0259lav\u0259 ed\u0259 bil\u0259rs\u0259n: &#8220;Yax\u015f\u0131l\u0131q &#8211; pislikdir! Pislik &#8211; yax\u015f\u0131l\u0131qd\u0131r&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ox sonralar \u018fkr\u0259m yazd\u0131 ki, Anarla aram\u0131zda \u00e7at m\u0259n &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; jurnal\u0131n\u0131n redaktoru oldu\u011fum zaman onun &#8220;Be\u015fm\u0259rt\u0259b\u0259li evin alt\u0131nc\u0131 m\u0259rt\u0259b\u0259si&#8221; roman\u0131n\u0131 b\u0259y\u0259nm\u0259diyimd\u0259n ba\u015flad\u0131. D\u00fcz demir.<\/p>\n\n\n\n<p>Onun roman\u0131m haqq\u0131nda konkret dedikl\u0259ri v\u0259 m\u0259nim cavablar\u0131m bar\u0259d\u0259 &#8220;\u018fd\u0259biyyat\u0131n yalan janr\u0131&#8221; adl\u0131 yaz\u0131mda \u0259trafl\u0131 b\u0259hs etmi\u015f\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fylislinin yeti\u015fdiyi m\u00fchitin m\u0259nimkind\u0259n \u00e7ox f\u0259rqli oldu\u011funu, h\u0259yat t\u0259cr\u00fcb\u0259mizin, z\u00f6vql\u0259rimizin bir-birind\u0259n \u00e7ox ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u0259rk etdiyim\u00e7\u00fcn \u018fkr\u0259min roman\u0131ma m\u0259nfi m\u00fcnasib\u0259tind\u0259n z\u0259rr\u0259 q\u0259d\u0259r incim\u0259dim. Halbuki incim\u0259y\u0259 ciddi \u0259sas\u0131m vard\u0131. \u018fs\u0259ri b\u0259y\u0259nm\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 deyil, ba\u015fqa s\u0259b\u0259bd\u0259n. Ona g\u00f6nd\u0259rdiyim v\u0259 yuxar\u0131da bir par\u00e7as\u0131n\u0131 verdiyim 1992-ci il yanvar tarixli m\u0259ktubumda bu bar\u0259d\u0259 d\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131m:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;B\u0259y\u0259nm\u0259diyin (buna he\u00e7 bir etiraz\u0131m yoxdur. H\u0259r hans\u0131 \u0259s\u0259ri b\u0259y\u0259nib b\u0259y\u0259nm\u0259m\u0259k s\u0259nin redaktor haqq\u0131nd\u0131r) &#8220;Be\u015fm\u0259rt\u0259b\u0259li evi&#8221; m\u0259n\u0259 qaytarmaq \u0259v\u0259zin\u0259, jurnalda \u00e7ap etdin, amma m\u0259tb\u0259\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rm\u0259mi\u015fd\u0259n \u0259vv\u0259l redaksiya i\u015f\u00e7il\u0259ri yan\u0131nda la\u011fa, \u015f\u0259b\u0259d\u0259y\u0259 qoyub xeyli n\u0259\u015f\u0259l\u0259ndin. Bunu m\u0259n\u0259 \u00f6z i\u015f\u00e7il\u0259rin dan\u0131\u015f\u0131b v\u0259 s\u00fcbut \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259nin \u00f6z \u0259linl\u0259 m\u0259nim m\u0259tnimin k\u0259nar\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131n &#8220;bunu Tura\u015fa yaz\u0131b&#8221; s\u00f6zl\u0259rini g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r (Tura\u015fa &#8211; o vaxt lap ki\u00e7ik ya\u015flar\u0131nda olan o\u011flum Turald\u0131r &#8211; A.). O vaxt m\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lirdi ki, \u0259s\u0259ri b\u0259y\u0259nm\u0259m\u0259yinin \u0259sas s\u0259b\u0259bi \u00f6z\u00fcn\u00fcn dediyin s\u00f6zl\u0259rdir: &#8220;Bu \u0259s\u0259r \u0259l-\u0259l g\u0259z\u0259c\u0259k&#8221;. Ax\u0131 s\u0259nin \u0259n \u00e7ox can atd\u0131\u011f\u0131n v\u0259 nail olmad\u0131\u011f\u0131n, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 ba\u015fqalara q\u0131sqand\u0131\u011f\u0131n \u015fey populyarl\u0131q, oxucu mara\u011f\u0131d\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 geni\u015f xalq m\u0259h\u0259bb\u0259tini he\u00e7 k\u0259s\u0259 ba\u011f\u0131\u015flam\u0131rsan. N\u0259 B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259y\u0259, n\u0259 X\u0259lil Rzaya&#8230; ona g\u00f6r\u0259 yeri g\u0259ldi-g\u0259lm\u0259di onlara sata\u015f\u0131rsan&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu z\u0259if damar\u0131n\u0131 \u018fkr\u0259min \u00f6z\u00fc d\u0259 boynuna al\u0131r: &#8220;Be\u015fm\u0259rt\u0259b\u0259li evi&#8221;n \u0259d\u0259bi taleyini \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq etiraf edir: &#8220;Dey\u0259 bil\u0259rl\u0259r ki, m\u0259n Anar\u0131n populyarl\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7\u0259kinirdim. B\u0259lk\u0259 d\u0259 el\u0259dir&#8221;. &#8220;Obozrevatel&#8221; q\u0259zeti 13-19 yanvar 2006.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir s\u00f6z, \u0259lli ild\u0259n art\u0131qd\u0131r ki, bu roman\u0131n populyarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 d\u0259rd el\u0259yib. H\u0259r s\u00f6hb\u0259td\u0259, h\u0259r f\u00fcrs\u0259td\u0259 imkan d\u00fc\u015f\u0259n kimi d\u00f6\u015f\u0259yir bu \u0259s\u0259rin \u00fcnvan\u0131na. Ba\u015fqa m\u00fcasirl\u0259rini &#8211; \u0130sa H\u00fcseynovu, Sabir \u018fhm\u0259dovu, El\u00e7ini haql\u0131 olaraq y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirdikd\u0259n sonra m\u0259nim haqq\u0131mda bel\u0259 deyir:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Anar is\u0259 daha \u00e7ox soyuq t\u0259f\u0259kk\u00fcrl\u00fc adamd\u0131r. Onun &#8220;T\u0259hmin\u0259 v\u0259 Zauru&#8221;nu (&#8220;Be\u015fm\u0259rt\u0259b\u0259li evin alt\u0131nc\u0131 m\u0259rt\u0259b\u0259si&#8221;) he\u00e7 b\u0259y\u0259nm\u0259mi\u015f\u0259m. Ona g\u00f6r\u0259 ki, orada bayaq dediyim \u00f6z\u00fcnd\u0259n g\u0259l\u0259n informasiya yoxdur. \u018fsas odur ki, kim \u00f6z\u00fcnd\u0259n, Allahla \u00f6z aras\u0131nda olan s\u00f6hb\u0259td\u0259n n\u0259l\u0259ri \u0259d\u0259biyyata g\u0259tirir. O \u0259s\u0259ri ilk d\u0259f\u0259 oxuyanda b\u0259zi qeydl\u0259r etmi\u015fdim. Anar da \u00e7ox \u0259s\u0259bil\u0259\u015fdi. Dedi, \u00e7ap etm\u0259s\u0259n incim\u0259r\u0259m. M\u0259n d\u0259 dedim ki, \u00e7ap ed\u0259c\u0259m v\u0259 bu \u0259s\u0259r \u0259ld\u0259n-\u0259l\u0259 g\u0259z\u0259c\u0259k (! &#8211; A.). Oxucumu tan\u0131y\u0131ram ax\u0131. Ancaq bunu \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n ciddi nailiyy\u0259ti saymaq \u015f\u0259xs\u0259n m\u0259nlik i\u015f deyil. &#8220;T\u0259hmin\u0259 v\u0259 Zaur&#8221;un guya poetik yerl\u0259ri var. \u018fslind\u0259, bu poeziya uydurma poeziyad\u0131r. M\u0259nim\u00e7\u00fcn o &#8220;postel poeziyas\u0131&#8221;d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fkr\u0259min q\u0259zetd\u0259 d\u0259rc edilmi\u015f bu s\u00f6zl\u0259rini &#8220;Be\u015fm\u0259rt\u0259b\u0259nin&#8221; \u00e7ap\u0131ndan \u00e7ox-\u00e7ox ill\u0259r sonra oxudu\u011fum &#8220;\u018ftir\u015fah Masan&#8221; povestiyl\u0259 tan\u0131\u015f olandan sonra daha yax\u015f\u0131 d\u0259rk etdim. Roman\u0131m\u0131 q\u0259bul etm\u0259m\u0259yinin s\u0259b\u0259bi yaln\u0131z popuyarl\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259si deyilmi\u015f, h\u0259m d\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rimizl\u0259 ba\u011fl\u0131 imi\u015f. Roman\u0131mda &#8220;\u00f6z\u00fcmd\u0259n g\u0259l\u0259n informasiyan\u0131n olmamas\u0131n\u0131&#8221; deyir, &#8220;\u0259sas odur ki, kim \u00f6z\u00fcnd\u0259n, Allahla \u00f6z aras\u0131nda olan s\u00f6hb\u0259tl\u0259rd\u0259n n\u0259l\u0259ri \u0259d\u0259biyyata g\u0259tirir&#8221; &#8211; deyir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;\u018ftir\u015fah Masan&#8221;la tan\u0131\u015f olanda bildim ki, \u018fkr\u0259min n\u0259z\u0259rd\u0259 tutdu\u011fu &#8220;\u0259s\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259llifin \u00f6z\u00fcnd\u0259n g\u0259l\u0259n informasiya&#8221; n\u0259d\u0259n ibar\u0259t imi\u015f v\u0259 Allahla aras\u0131nda olan s\u00f6hb\u0259ti \u0259d\u0259biyyata n\u0259 sayaq g\u0259tirm\u0259k olarm\u0131\u015f, &#8220;\u018ftir\u015fah Masan&#8221;dan sitat:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;H\u0259l\u0259 lap u\u015faql\u0131q \u00e7a\u011flar\u0131ndan k\u0259ndin \u0259n q\u0259\u015f\u0259ng q\u0131zlar\u0131n\u0131 x\u0259yalda tutub aktiv onanizml\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan v\u0259 bu son 10-15 ild\u0259 q\u0131zdan-qad\u0131ndan almaq ist\u0259diyi l\u0259zz\u0259tin \u0259v\u0259zini di\u015fi atlardan, ulaqlardan \u00e7\u0131xma\u011fa v\u0259rdi\u015f el\u0259y\u0259n Y\u0259dulla indi g\u00f6zl\u0259m\u0259diyi bir hala d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc v\u0259ziyy\u0259tin p\u0259rt ovqat\u0131 i\u00e7ind\u0259 \u00e7a\u015f\u0131b qalm\u0131\u015fd\u0131&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fs\u0259rd\u0259n daha bir sitat:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;A\u011f day\u00e7a m\u0259s\u0259l\u0259sini Masan \u0259lb\u0259\u0259l ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fc, \u00e7\u00fcnki bir \u00e7ox ki\u015fil\u0259rin di\u015fi atlarla, ulaqlarla, h\u0259tta ke\u00e7il\u0259rl\u0259 d\u0259 cinsi \u0259laq\u0259d\u0259 olmas\u0131 o zaman bizim k\u0259ndd\u0259 b\u00f6y\u00fckd\u0259n ki\u00e7iy\u0259, ham\u0131ya m\u0259lum idi. D\u00fczd\u00fcr, ke\u00e7i il\u0259 cinsi \u0259laq\u0259 h\u0259l\u0259 \u0259yyami-q\u0259dimd\u0259n bir mahalda haram say\u0131l\u0131rd\u0131, ancaq atla ula\u011f\u0131n haram olmas\u0131 haqq\u0131nda h\u0259l\u0259 ki he\u00e7 k\u0259s he\u00e7 n\u0259 demirdi. V\u0259 madam ki, demirdil\u0259r, bundan bel\u0259 bir n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xarmaq olard\u0131 ki, k\u0259ndin seksual t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131n tarazla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda bu i\u015fin \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus rolu v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259ti vard\u0131. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, k\u0259ndd\u0259ki qad\u0131n potensial\u0131 k\u0259ndin ki\u015fi qisminin seksual t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131n tam \u00f6d\u0259nilm\u0259sin\u0259 b\u0259s el\u0259mirdi&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, &#8220;seksual t\u0259l\u0259batlar&#8221; v\u0259 &#8220;onlar\u0131n \u00f6d\u0259nilm\u0259si&#8221;, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, ki\u015fiyl\u0259 qad\u0131n aras\u0131nda normal &#8220;postel poeziyas\u0131yla&#8221; \u018fkr\u0259min q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 poeziya &#8211; &#8220;KE\u00c7\u0130 M\u018fCNUNLU\u011eU&#8221; aras\u0131nda \u0259sasl\u0131 f\u0259rq var.<\/p>\n\n\n\n<p>Xeyr, \u018fkr\u0259ml\u0259 aralanma\u011f\u0131m\u0131z &#8220;Be\u015fm\u0259rt\u0259b\u0259&#8221; m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259n ba\u015flanmad\u0131. Buna \u0259n bariz s\u00fcbut odur ki, \u018fkr\u0259min roman\u0131ma bu m\u00fcnasib\u0259tin\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n bu s\u00f6hb\u0259timizd\u0259n sonra yazd\u0131\u011f\u0131m yaz\u0131larda, o c\u00fcml\u0259d\u0259n &#8220;N\u0259srin f\u0259zas\u0131&#8221;nda \u018fkr\u0259min yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirmi\u015f\u0259m. Yaz\u0131\u00e7\u0131lar t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri se\u00e7il\u0259n kimi \u018fkr\u0259mi \u0130ttifaqa katib g\u0259tirdim.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fkr\u0259ml\u0259 aram\u0131zda do\u011frudan da, ilk d\u0259f\u0259 \u00e7at yaranmas\u0131 is\u0259 Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259n ba\u015fland\u0131. Bu bar\u0259d\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 yazm\u0131\u015fam. Bir daha t\u0259krar edim ki, Akademik Aqanbekyan\u0131n Parisd\u0259 Qaraba\u011f\u0131n Erm\u0259nistana verilm\u0259si bar\u0259d\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259 qald\u0131rmas\u0131 x\u0259b\u0259ri Bak\u0131ya \u00e7atan kimi Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131nda y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131q v\u0259 m\u0259nim haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m m\u0259ktubu Mirz\u0259 \u0130brahimovun, S\u00fcleyman R\u00fcst\u0259min, H\u00fcseyn Abbaszad\u0259nin, El\u00e7inin v\u0259 m\u0259nim imzamla Qorba\u00e7ova g\u00f6nd\u0259rdik. Bundan ba\u015fqa, El\u00e7inl\u0259 m\u0259n d\u0259rhal Bak\u0131 televiziyas\u0131yla \u00e7\u0131x\u0131\u015f etdik. M\u0259s\u0259l\u0259nin mahiyy\u0259tini a\u00e7d\u0131q v\u0259 erm\u0259ni iddialar\u0131n\u0131 r\u0259dd etdik.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Qaraba\u011fla ba\u011fl\u0131 \u0259sass\u0131z erm\u0259ni iddialar\u0131 ba\u015flar-ba\u015flamaz Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyi xalq\u0131m\u0131z\u0131n haqq s\u0259sini d\u00fcnyaya \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ard\u0131c\u0131l f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ke\u00e7ir. AYB-nin s\u0259dri Anar\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 Az\u0259rbaycan yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n o zamank\u0131 r\u0259hb\u0259ri Mixail Qorba\u00e7ova ilk m\u00fcraci\u0259tl\u0259ri \u00fcnvanlay\u0131rlar. Az\u0259rbaycan Ali Sovetinin sessiyalar\u0131nda, Az\u0259rbaycan KP M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin Plenumlar\u0131nda, SSR\u0130 Ali Sovetinin iclaslar\u0131nda, Xalq deputatlar\u0131 qurultaylar\u0131nda, Moskva v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 m\u0259tbuat\u0131nda, yerli v\u0259 xarici TV kanallar\u0131nda d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n Anar Qaraba\u011fla ba\u011fl\u0131 h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri \u0259sasl\u0131 arqumentl\u0259rl\u0259 d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 b\u0259lli edir. 1990-c\u0131 ilin Qara Yanvar faci\u0259si, Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 haqq\u0131nda Moskva v\u0259 d\u00fcnya medias\u0131na ilk x\u0259b\u0259rl\u0259r Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyi t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131r. Q\u0259rb paytaxtlar\u0131nda d\u0259st\u0259k qazanan v\u0259 Moskvan\u0131n \u00e7a\u015fba\u015f qalmas\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259nil\u0259rin tarixi \u0259dal\u0259t\u0259 zidd m\u00f6vqeyini anlatmaqdan \u00f6tr\u00fc Anar \u015f\u0259xs\u0259n Qorba\u00e7ovla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr v\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri onunla m\u00fczakir\u0259 edir. Anar\u0131n d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n \u0259d\u0259bi, ictimai-siyasi t\u0259dbir v\u0259 toplant\u0131larda xalq\u0131m\u0131z\u0131n \u00fczl\u0259\u015fdiyi probleml\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131, siyasi m\u00f6vzularda m\u0259qal\u0259l\u0259ri, m\u00fcsahib\u0259l\u0259ri, \u0259d\u0259bi-publisistik yaz\u0131lar\u0131, Amerika Universitetind\u0259 oxudu\u011fu m\u00fchazir\u0259 &#8220;Az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r&#8221; \u00f6lk\u0259mizin b\u0259dxahlar\u0131na cavablar\u0131, h\u0259bs edil\u0259nl\u0259rin m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 aid m\u0259ktub v\u0259 m\u00fcraci\u0259tl\u0259ri &#8220;\u018fsrin \u0259siri&#8221; v\u0259 &#8220;Plennik veka&#8221; kitablar\u0131nda toplanaraq \u00e7ap edilir&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Rahid Ulusel. &#8220;V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si v\u0259 \u0259d\u0259biyyatda Milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk problemi&#8221; kitab\u0131. (S\u0259h. 27-28)<\/p>\n\n\n\n<p>Fransan\u0131n &#8220;Fiqaro&#8221; q\u0259zetinin m\u00fcxbiri Bak\u0131ya g\u0259l\u0259rk\u0259n onu q\u0259bul etdim. Ona dedim ki, \u0130r\u0259vanda mitinql\u0259rd\u0259 &#8220;Biz \u0259sg\u0259rl\u0259ri m\u0259cbur ed\u0259c\u0259yik ki, biz\u0259 g\u00fcll\u0259 ats\u0131n&#8221;, yaxud &#8220;biz rus-t\u00fcrk-tatar-y\u0259hudi qan\u0131na q\u0259ltan olaca\u011f\u0131q&#8221; q\u0259bilind\u0259n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar mazoxistc\u0259sin\u0259 s\u0259sl\u0259nir. Q\u0259zet is\u0259 bu s\u00f6zl\u0259rimi bel\u0259 ba\u015fl\u0131qla vermi\u015fdi &#8211; &#8220;Az\u0259rbaycan yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Anar: erm\u0259nil\u0259r mazoxistdirl\u0259r&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>El\u0259 h\u0259min vaxtlarda kitab\u0131m\u0131n t\u0259qdimat\u0131yla ba\u011fl\u0131 Q\u0259rbi Almaniyada olark\u0259n Frankfurtda t\u00fcrkc\u0259 \u00e7\u0131xan q\u0259zetd\u0259 Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259siyl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcsahib\u0259 verdim. Q\u0259zet m\u00fcsahib\u0259ni &#8220;Erm\u0259nil\u0259r\u0259 tokat (\u015fill\u0259)&#8221; ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla d\u0259rc etmi\u015fdi. M\u0259n d\u0259rhal t\u0259kzib yazd\u0131m ki, he\u00e7 bir vaxt he\u00e7 bir xalq\u0131 t\u0259hqir etm\u0259mi\u015f\u0259m. &#8220;Fiqaro&#8221;ya g\u00f6nd\u0259rdiyim m\u0259ktubda da mazoxist s\u00f6z\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn xalqa aid edilm\u0259sin\u0259 etiraz etmi\u015fdim.<\/p>\n\n\n\n<p>Amma b\u00fct\u00fcn bunlar kifay\u0259t imi\u015f ki, erm\u0259ni ictimaiyy\u0259ti m\u0259ni \u0259n qat\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verm\u0259y\u0259 ba\u015flas\u0131nlar&#8230; Moskvada Qorba\u00e7ovun Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistandan olan deputatlarla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc oldu. M\u0259n o vaxt SSR\u0130 deputat\u0131 deyildim. O vaxt SSR\u0130 deputat\u0131 olan Erm\u0259nistan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n s\u0259dri Vardqes Petrosyan Qorba\u00e7ova danos vermi\u015fdi ki, Az\u0259rbaycanda erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 nifr\u0259ti, d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7iliyi q\u0131z\u0131\u015fd\u0131ran mill\u0259t\u00e7i Anard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 mill\u0259t\u00e7ilik ittiham\u0131 \u0259n a\u011f\u0131r su\u00e7 idi. O vaxt SSR\u0130 deputat\u0131 olan Mirz\u0259 \u0130brahimov V.Petrosyana cavab vermi\u015f, m\u0259ni m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ox sonralar i\u015fi-pe\u015f\u0259si Anar\u0131 &#8220;if\u015fa&#8221; etm\u0259k olan bir k\u00f6\u015f\u0259 yazar\u0131 m\u0259ni m\u0259z\u0259mm\u0259t edirdi ki, niy\u0259 o vaxt Vardqes Petrosyana cavab verm\u0259mi\u015f\u0259m. Fikr\u0259t Qoca onun yalan\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xard\u0131: o vaxt Anar SSR\u0130 deputat\u0131 deyildi v\u0259 Qorba\u00e7ovla g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 i\u015ftirak etmirdi, Vardqes is\u0259 deputat idi v\u0259 bu g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 i\u015ftirak edirdi. Anar SSR\u0130 deputat\u0131 olanda is\u0259 V.Petrosyan art\u0131q deputat deyildi. El\u0259 bilirsiz bu yalan\u0131 s\u00f6yl\u0259y\u0259n \u00fczr ist\u0259di, ba\u011f\u0131\u015flay\u0131n, s\u0259hv etmi\u015f\u0259m &#8211; dedi? \u018fsla! \u018fksin\u0259 ayr\u0131 bir yalan uydurdu ki, guya m\u0259n &#8220;t\u0259rbiy\u0259m\u0259 g\u00f6r\u0259 Moskvada \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmir\u0259m&#8221; demi\u015f\u0259m. Bu da yalan idi. Bir d\u0259f\u0259 m\u0259n Ali Sovetin iclas\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259rk\u0259n Sero Xanzadyan yerd\u0259n m\u0259n\u0259 s\u00f6z atd\u0131. N\u0259 dediyini e\u015fitm\u0259s\u0259m d\u0259 bildim ki, n\u0259 is\u0259 yax\u015f\u0131 s\u00f6z dem\u0259z, tribunadan Xanzadyana &#8220;bu toplant\u0131ya h\u00f6rm\u0259t etdiyim \u00fc\u00e7\u00fcn sizin kimi t\u0259rbiy\u0259sizlik ed\u0259 bilm\u0259r\u0259m&#8221; dedim.<\/p>\n\n\n\n<p>Ali Sovetin sessiyalar\u0131nda, SSR\u0130 Xalq Deputatlar\u0131 qurultaylar\u0131nda, Moskva televiziyas\u0131yla d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131mda Qaraba\u011fla ba\u011fl\u0131 haqq m\u00f6vqeyimizi ifad\u0259 etdiyim\u0259 g\u00f6r\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri m\u0259ni \u0259n b\u00f6y\u00fck d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri elan etdil\u0259r. Erm\u0259ni yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Per\u00e7 Zeytunsyan Erm\u0259nistan KP MK-n\u0131n orqan\u0131 &#8211; &#8220;Xorurdai Hayastan&#8221; q\u0259zetinin iki n\u00f6mr\u0259sind\u0259 m\u0259nim \u0259leyhim\u0259 f\u00f6h\u015f v\u0259 t\u0259hqir dolu iri m\u0259qal\u0259 \u00e7ap etdirdi. M\u0259qal\u0259ni rus dilin\u0259 \u00e7evirib SSR\u0130 Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rliyin\u0259, oradan m\u0259n\u0259 d\u0259 g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdil\u0259r. M\u0259n \u00f6z m\u0259tbuat\u0131m\u0131zda ona s\u0259rt cavab yazd\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nistan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n V.Petrosyandan sonrak\u0131 r\u0259hb\u0259ri Ra\u00e7iya Ovanesyan da Moskvaya Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131 r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 m\u0259ktub yollad\u0131 ki, Anar erm\u0259nil\u0259rin v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, erm\u0259niliyn qat\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259nidir, odur ki, onu inzibat\u0131 yolla v\u0259 partiya x\u0259ttil\u0259 c\u0259zanland\u0131rmal\u0131s\u0131nz.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nistan\u0131n bir \u00e7ox q\u0259zetl\u0259rind\u0259, m\u00fcxt\u0259lif toplant\u0131lar\u0131nda m\u0259nim \u0259leyhim\u0259 \u0259n murdar yaz\u0131lar \u00e7\u0131x\u0131r, s\u00f6zl\u0259r deyilirdi. Erm\u0259nistandan v\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fdan \u00fcnvan\u0131ma g\u0259l\u0259n m\u0259ktublarda m\u0259ni yaln\u0131z t\u0259hqiq etmir, \u00f6l\u00fcml\u0259 h\u0259d\u0259l\u0259yirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 \u018fkr\u0259m \u018fylisli Moskvaya &#8220;Drujba narodov&#8221; jurnal\u0131n\u0131n redaktoru Sergey Baruzdin\u0259 m\u0259ktub yazm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 redaksiya bu m\u0259ktubu m\u0259mnuniyy\u0259tl\u0259 d\u0259rc etmi\u015fdi. M\u0259ktubda \u018fkr\u0259m iddia edirdi ki, burada (y\u0259ni Az\u0259rbaycanda) ham\u0131 mill\u0259t\u00e7idir, bunlar\u0131n aras\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc yalq\u0131z hiss edir v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, ta u\u015faql\u0131qdan ba\u015fqa mill\u0259tl\u0259r\u0259 \u00f6z xalq\u0131ndan daha \u00e7ox inan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu, Az\u0259rbaycan ictimaiyy\u0259tin\u0259, yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131na, Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131na v\u0259 bu t\u0259\u015fkilat\u0131n r\u0259hb\u0259ri kimi \u015f\u0259xs\u0259n m\u0259n\u0259 arxadan saplanan b\u0131\u00e7aq idi.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259bii ki, bu jurnal Bak\u0131ya \u00e7atanda bomba kimi partlad\u0131. \u018fkr\u0259m \u00f6z\u00fc bu vaxt Moskvada idi. M\u0259n\u0259 \u00e7ox sayda m\u0259z\u0259mm\u0259t dolu m\u0259ktublar g\u0259lirdi ki, niy\u0259 \u018fkr\u0259min x\u0259yan\u0259tin\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildirmirik, niy\u0259 onu c\u0259zaland\u0131rm\u0131r\u0131q. Onsuz da \u018fkr\u0259md\u0259n xo\u015fu g\u0259lm\u0259y\u0259n bir \u00e7ox yaz\u0131\u00e7\u0131lar onun n\u0259inki katiblikd\u0259n, h\u0259tta Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131ndan \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 m\u0259n m\u0259hz \u018fkr\u0259mi xilas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn onun sonralar uydurdu\u011fu kimi Plenum yox, i\u015f ota\u011f\u0131mda (y\u0259ni orda Plenum \u00fczvl\u0259rinin yar\u0131s\u0131 da yerl\u0259\u015fm\u0259zdi) xudmani bir toplant\u0131 ke\u00e7irdim v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u00e7\u0131x\u0131\u015f edib \u00fcr\u0259kl\u0259rin bo\u015faltd\u0131lar. Bu \u00e7\u0131x\u0131\u015flar &#8220;\u018fd\u0259biyyat v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t&#8221; q\u0259zetind\u0259 (28 aprel 1989) d\u0259rc olunub. \u018fkr\u0259m\u0259 qar\u015f\u0131 k\u0259skin t\u0259klifl\u0259r\u0259 yol verm\u0259y\u0259r\u0259k onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 xeyli t\u0259rifl\u0259yib &#8220;biz burda istedadl\u0131 yaz\u0131\u00e7\u0131 \u018fylislini deyil, onun bir yanl\u0131\u015f m\u0259ktubunu m\u00fczakir\u0259 edirik&#8221; &#8211; dedim v\u0259 bu replika da q\u0259zetd\u0259 d\u0259rc edilib.<\/p>\n\n\n\n<p>O vaxt \u018fkr\u0259m onun s\u00f6zl\u0259rinin jurnalda t\u0259hrif olundu\u011funu deyirdi v\u0259 m\u0259tbuat s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 (&#8220;\u018fd\u0259biyyat v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t&#8221; q\u0259zeti, 26 may 1989) bir n\u00f6v \u00fczrxahl\u0131q edirdi:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Drujba narodov&#8221; jurnal\u0131n\u0131n h\u0259min n\u00f6mr\u0259sinin \u00e7apdan \u00e7\u0131xmas\u0131 biz &#8211; bir qrup Az\u0259rbaycan yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n bu ilin mart ay\u0131nda ke\u00e7iril\u0259n plenumunda i\u015ftirak etm\u0259kd\u0259n \u00f6tr\u00fc Moskvaya getdiyimiz vaxta t\u0259sad\u00fcf el\u0259mi\u015fdi. &#8220;Drujba narodov&#8221; jurnal\u0131n\u0131n redaksiyas\u0131ndan g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fcm 3-c\u00fc n\u00f6mr\u0259ni oxuyandan sonra m\u0259nim n\u0259 hala d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcm\u00fc bir \u00e7ox yaz\u0131\u00e7\u0131 yolda\u015flar\u0131m \u00f6z g\u00f6z\u00fc il\u0259 g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc, \u0259hval\u0131m\u0131n n\u0259 yerd\u0259 oldu\u011funu m\u0259n onlar\u0131n ham\u0131s\u0131na demi\u015fdim. Jurnal\u0131 oxuyan zaman ke\u00e7irdiyim sars\u0131nt\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi &#8211; Sergey Baruzdin\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131m m\u0259ktuba m\u0259n\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edilm\u0259d\u0259n yol verilmi\u015f bir s\u0131ra ixtisarlar v\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r idi. Bu haqda m\u0259n \u00f6z k\u0259skin etiraz\u0131m\u0131 redaksiyaya el\u0259 o vaxt bildirmi\u015fdim&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259tl\u0259bi uzatmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn qeyd edim ki, \u018fkr\u0259m bu etiraf (ya t\u00f6vb\u0259) yaz\u0131s\u0131nda bildirir ki, Baruzdin\u0259 m\u0259ktubunda Zori Balayan v\u0259 ba\u015fqa mill\u0259t\u00e7i erm\u0259ni yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131na k\u0259skin etiraz\u0131n\u0131 redaksiya ixtisar edib. Yaz\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;M\u0259ktubda ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n bir s\u0131ra fikirl\u0259rin redakt\u0259 zaman\u0131 &#8220;r\u0259nd\u0259l\u0259nib-\u00fct\u00fcl\u0259nm\u0259si&#8221; m\u0259ktubun \u00fcmumi ruhuna bu v\u0259 ya dig\u0259r d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 t\u0259sir etmi\u015fdir. S.Baruzdinin m\u0259nim m\u0259ktubuma qar\u015f\u0131 ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fc \u0259ks m\u00fcdd\u0259alar\u0131n \u00fcmum\u0259n birt\u0259r\u0259fli v\u0259 \u0259dal\u0259tsiz oldu\u011funa m\u0259nim d\u0259 z\u0259rr\u0259 q\u0259d\u0259r \u015f\u00fcbh\u0259m yoxdur. El\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259 d\u0259 buras\u0131ndad\u0131r ki, h\u0259min m\u00fcdd\u0259alar m\u0259nim m\u0259ktubumdak\u0131 fikirl\u0259ri t\u0259sdiq etm\u0259k deyil, \u0259ksin\u0259 &#8211; t\u0259kzib etm\u0259k m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131r v\u0259 m\u0259nim m\u0259ktubumda apar\u0131lan ixtisar n\u0259tic\u0259sind\u0259 S.Baruzdinin \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 bir s\u0131ra m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri, nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, havadan as\u0131l\u0131 qalm\u0131\u015f, professional jurnalist q\u0259l\u0259min\u0259 yara\u015fmayan g\u00fcl\u00fcnc v\u0259ziyy\u0259t\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00f6hn\u0259 dostu S.Baruzdini Az\u0259rbaycan dilind\u0259 \u00e7\u0131xan &#8220;\u018fd\u0259biyyat v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t&#8221; q\u0259zetind\u0259, nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, &#8220;baqaja qoyan&#8221; \u018fylisli, n\u0259d\u0259ns\u0259, h\u0259min o mill\u0259t\u00e7i erm\u0259ni yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131 haqq\u0131nda guya ki, yazd\u0131qlar\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131nda bir d\u0259f\u0259 d\u0259 olsun \u00e7ap etm\u0259di. N\u0259 onda, n\u0259 sonra&#8230; \u018fv\u0259zind\u0259 Anara, Fikr\u0259t Qocaya d\u00f6\u015f\u0259dikc\u0259 d\u00f6\u015f\u0259di v\u0259 &#8220;Da\u015f yuxular&#8221; povestini Moskvada \u00e7ap etdirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Etiraf yaz\u0131s\u0131nda \u018fkr\u0259m daha sonra yaz\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;M\u0259nim S.Baruzdin\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131m m\u0259ktubdak\u0131 &#8220;\u00fcmumxalq q\u0259z\u0259bin\u0259&#8221; s\u0259b\u0259b olan c\u00fcml\u0259 bar\u0259d\u0259. O c\u00fcml\u0259nin ruscadan h\u0259rfi yox, h\u0259qiqi t\u0259rc\u00fcm\u0259si bel\u0259dir: &#8220;\u0130ndi d\u0259 Sizi m\u00f6hk\u0259m &#8220;heyr\u0259tl\u0259ndir\u0259c\u0259y\u0259m&#8221;: m\u0259n h\u0259l\u0259 lap u\u015faql\u0131q \u00e7a\u011flar\u0131mdan BA\u015eQA XALQLARIN (alt\u0131n\u0131 m\u0259n c\u0131zd\u0131m &#8211; A.) n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 &#8220;\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcnk\u00fcl\u0259rd\u0259n&#8221; d\u0259 \u00e7ox etiqad b\u0259sl\u0259mi\u015f\u0259m, &#8211; y\u0259qin, ona g\u00f6r\u0259 ki, k\u00f6rp\u0259 x\u0259yal\u0131mla g\u00f6yl\u0259r\u0259 qald\u0131rd\u0131\u011f\u0131m v\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, \u00f6z \u0259hat\u0259md\u0259 tapa bilm\u0259diyim \u0130nsan\u0131n haradasa ba\u015fqalar\u0131n\u0131n aras\u0131nda oldu\u011funa \u00fcmid etmi\u015f\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>Rus dilin\u0259 azac\u0131q yiy\u0259l\u0259n\u0259n h\u0259r k\u0259s bilm\u0259lidir ki, burada s\u00f6hb\u0259t az\u0259rbaycanl\u0131dan, erm\u0259nid\u0259n, rusdan, yaxud belarusdan getmir. B\u00f6y\u00fck h\u0259rfl\u0259rl\u0259 yaz\u0131lan \u0130nsandan, y\u0259ni u\u015faq t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fcnd\u0259ki ideal insandan gedir&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Kimi \u00e7a\u015fd\u0131rmaq ist\u0259yir \u018fkr\u0259m? Hans\u0131 dil\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edirs\u0259n et, h\u0259rfi, ya qeyri-h\u0259rfi m\u0259nada m\u0259s\u0259l\u0259 bel\u0259 qoyulur ki, BA\u015eQA (y\u0259ni \u00f6z xalq\u0131ndan ba\u015fqa) xalqlara &#8220;\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcnk\u00fcl\u0259rd\u0259n&#8221; daha cox etimad b\u0259sl\u0259yib, Az\u0259rbaycan yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131, ictimaiyy\u0259tini q\u0131c\u0131qland\u0131ran, q\u0259z\u0259bl\u0259ndir\u0259n d\u0259 m\u0259hz el\u0259 bu milli d\u00f6n\u00fckl\u00fckd\u00fc. H\u0259m d\u0259 el\u0259 bir vaxt idi ki, b\u00fct\u00fcn SSR\u0130 v\u0259 d\u00fcnya m\u0259tbuat\u0131 biz\u0259 qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259ldilmi\u015fdi, s\u0259simizi, h\u0259qiq\u0259timizi he\u00e7 yer\u0259 \u00e7atd\u0131ra bilmirdik, buna az-\u00e7ox nail olanda da d\u0259rhal mill\u0259t\u00e7i, irq\u00e7i, n\u0259 bilim turan\u00e7\u0131 kimi dam\u011falan\u0131rd\u0131q. H\u0259tta bu &#8220;pe\u015fman\u00e7\u0131l\u0131q&#8221; yaz\u0131s\u0131nda da \u018fkr\u0259m \u00f6z\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 iradlar\u0131 ba\u015fqalar\u0131na y\u00f6n\u0259ltm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Yaz\u0131r ki, &#8220;m\u0259nd\u0259 olan tam s\u0259hih m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131nda ke\u00e7iril\u0259n m\u00fc\u015favir\u0259d\u0259 yekdillikl\u0259 q\u0259bul olunmu\u015f v\u0259 m\u0259tni &#8220;\u018fd\u0259biyyat v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t&#8221; q\u0259zetind\u0259 18 may 1989-cu il tarixin\u0259c\u0259n &#8220;Drujba narodov&#8221; jurnal\u0131n\u0131n redaksiyas\u0131na, \u015f\u0259xs\u0259n S.Baruzdin\u0259, yaxud Moskvan\u0131n h\u0259r hans\u0131 bir dig\u0259r m\u0259tbuat orqan\u0131na \u00e7atmam\u0131\u015fd\u0131r. \u00dcst\u0259lik, bel\u0259 t\u0259cili sur\u0259td\u0259 q\u0259bul olunan h\u0259min m\u0259ktubun m\u00fc\u015favir\u0259d\u0259n sonrak\u0131 taleyil\u0259 he\u00e7 k\u0259s maraqlanmam\u0131\u015fd\u0131r. &#8220;\u018fd\u0259biyyat v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t&#8221; q\u0259zetini s\u00f6z yox ki, almayan v\u0259 oxumayan Sergey Baruzdin\u0259 m\u0259hz bu q\u0259zetin vasit\u0259sil\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259yin g\u00f6r\u0259s\u0259n n\u0259 m\u0259nas\u0131 vard\u0131&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fkr\u0259m haql\u0131d\u0131r, m\u0259ktubun \u00f6z q\u0259zetimizd\u0259 d\u0259rc olunmas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259tini m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259n agah etm\u0259kd\u0259n ba\u015fqa bir m\u0259nas\u0131 yoxdur. Baruzdin d\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 &#8220;q\u0259zet oxumur&#8221;, n\u0259 bizim yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131, n\u0259 \u018fkr\u0259min yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131. Amma \u018fkr\u0259m onu dem\u0259k ist\u0259mir ki, m\u0259nim rus dilind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131m h\u0259min m\u0259ktub m\u0259hz m\u0259nim t\u0259kidiml\u0259 &#8220;Drujba narodov&#8221; jurnal\u0131n\u0131n n\u00f6vb\u0259ti n\u00f6mr\u0259sind\u0259 d\u0259rc olundu. \u018fkr\u0259m bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 S.Baruzdinin dal\u0131ndan qa\u00e7d\u0131sa, m\u0259n Baruzdinin bir n\u0259cib h\u0259r\u0259k\u0259tini etiraf etm\u0259liy\u0259m. M\u0259ktubumda Baruzdin\u0259 qar\u015f\u0131 da ciddi iradlar vard\u0131. M\u0259n Moskvada redaksiyada olark\u0259n redaktorun m\u00fcavini Rudenko-Desnyak bel\u0259 bir m\u0259ktubun, y\u0259ni jurnal\u0131n Ba\u015f redaktoruna qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259lmi\u015f m\u0259ktubun &#8220;Drujba narodov&#8221; jurnal\u0131nda \u00e7ap olunmas\u0131na q\u0259ti etiraz edirdi. Baruzdin is\u0259: &#8211; yox &#8211; dedi, &#8211; bir s\u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259d\u0259n \u00e7ap ed\u0259c\u0259yik.<\/p>\n\n\n\n<p>Do\u011frudan da, \u00e7ap etdi v\u0259 jurnal\u0131n m\u0259n\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi n\u00f6mr\u0259siyl\u0259 b\u0259rab\u0259r, ki\u00e7ik m\u0259ktub da yazm\u0131\u015fd\u0131: &#8220;\u018fziz Anar, ax\u0131 biz niy\u0259 dala\u015fmal\u0131y\u0131q&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu, do\u011frudan da, Baruzdinin ki\u015filiyi idi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fylisd\u0259 oldu\u011fum zaman \u018fkr\u0259min b\u00f6y\u00fck qarda\u015f\u0131 Cavidl\u0259 tan\u0131\u015f olmu\u015fdum v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 r\u0259\u011fb\u0259timiz vard\u0131, m\u0259ktubla\u015f\u0131rd\u0131q. M\u0259n\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 bir ne\u00e7\u0259 \u00e7ox s\u0259mimi m\u0259ktublar\u0131n\u0131 saxlam\u0131\u015fam. Ham\u0131s\u0131n\u0131 eyni s\u0259mimiyy\u0259tl\u0259 cavabland\u0131rm\u0131\u015fam. Lap son g\u00fcnl\u0259rd\u0259 \u018fkr\u0259min yaz\u0131s\u0131ndan Cavidin v\u0259fat etdiyini bildim. \u00c7ox k\u0259d\u0259rl\u0259ndim. Allah r\u0259hm\u0259t el\u0259sin, \u00e7ox i\u015f\u0131ql\u0131 insan idi. &#8220;Drujba narodov&#8221;la ba\u011fl\u0131 hadis\u0259l\u0259r ba\u015flayanda Cavid &#8211; \u0259lb\u0259tt\u0259, qarda\u015f \u00fcr\u0259yidir &#8211; m\u0259n\u0259 h\u0259y\u0259canl\u0131 bir m\u0259ktub g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi. Yaz\u0131rd\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fziz Anar, salam.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259 bir \u00e7\u0259tin, dola\u015f\u0131q vaxtda \u00fcz\u00fcm\u00fc Siz\u0259 tuturam. \u018fkr\u0259mi m\u0259nd\u0259n yax\u015f\u0131 Siz tan\u0131y\u0131rs\u0131n\u0131z, ill\u0259r uzunu yolda\u015fl\u0131q el\u0259misiniz. D\u00f6y\u00fcl\u0259n zamanlarda \u0259d\u0259bi c\u0259bh\u0259d\u0259 onu buynuzlayanlar\u0131 ham\u0131dan tez Siz g\u00f6rm\u00fcs\u00fcn\u00fcz. O m\u0259ktubun \u0259d\u0259bi al\u0259md\u0259 n\u0259 kimi r\u0259y do\u011furdu\u011fundan x\u0259b\u0259rim yoxdur. Haql\u0131 t\u0259nqid, q\u0259r\u0259zsiz iradlar \u00f6z yerind\u0259 M\u0259ni \u018fkr\u0259m\u0259 qar\u015f\u0131 haqs\u0131z m\u00f6ht\u0259kir &#8211; alver\u00e7i h\u00fccumlar\u0131 narahat edir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fkr\u0259m d\u0259, Siz d\u0259 \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rinizl\u0259 \u00f6z s\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fc demisiniz. H\u0259min m\u0259ktubu Nax\u00e7\u0131vanda t\u0259rc\u00fcm\u0259 el\u0259yib yayanlar ancaq yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131 g\u00f6zd\u0259n salmaq ist\u0259yirl\u0259r. \u0130nan\u0131n, \u00e7oxunu n\u0259 m\u0259ktub, n\u0259 d\u0259 milli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r maraqland\u0131r\u0131r. \u018fkr\u0259min sosial-ictimai \u0259s\u0259rl\u0259ri bel\u0259l\u0259rinin da\u015f t\u0259r\u0259zisind\u0259 y\u00fcz qram qoz l\u0259p\u0259sind\u0259n ucuzdur.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fckan-bazarlarda, \u00e7ayxanalarda, avtobuslarda &#8211; h\u0259r yerd\u0259 \u018fkr\u0259m\u0259, onun \u015f\u0259xsiyy\u0259tin\u0259 yara\u015fmayan r\u0259ng verir, oldu\u011fu kimi yox, bildikl\u0259ri kimi halland\u0131r\u0131rlar. Biz\u0259 d\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259yl\u0259 bax\u0131rlar. Deyir\u0259m, 37-ci ild\u0259 tutulan bir yana, onlar\u0131n qohumlar\u0131n\u0131n n\u0259 m\u00fcsib\u0259t \u00e7\u0259kdiyini m\u0259n indi daha ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcr\u0259m. 37-ci ilin provokatorlar\u0131 bu d\u0259qiq\u0259 haz\u0131r dayan\u0131b f\u00fcrs\u0259t axtar\u0131rlar. U\u015faq m\u0259kt\u0259bd\u0259n g\u0259lib soru\u015fdu: &#8220;\u018fmimi tutacaqlar&#8221;. U\u015fa\u011f\u0131n bu s\u00f6z\u00fcnd\u0259 37-ci il g\u00f6r\u00fcnd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;K\u00fcr q\u0131ra\u011f\u0131n\u0131n me\u015f\u0259l\u0259rind\u0259&#8221; mill\u0259t\u00e7i kimi ittiham edil\u0259n \u018fkr\u0259m indi xalq\u0131na, mill\u0259tin\u0259 yad oldu? \u00d6mr\u00fc boyu xalq\u0131n d\u0259rdind\u0259n, d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259td\u0259n yazan \u018fkr\u0259m bird\u0259n \u00f6z xalq\u0131n\u0131 unutdu. Bu he\u00e7 bir m\u0259ntiq\u0259 uy\u011fun deyil. Hadis\u0259l\u0259rin indiki v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 yarad\u0131c\u0131l\u0131q b\u00f6hran\u0131 ke\u00e7irir. Olsun ki, \u018fkr\u0259m bir yaz\u0131\u00e7\u0131 kimi g\u0259l\u0259c\u0259k \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n birind\u0259 \u00f6z s\u00f6z\u00fcn\u00fc dey\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ndi m\u0259n\u0259vi atmosferi korlayanlar daha \u00e7oxdur. \u00dcr\u0259kd\u0259n a\u011flayanlarla, zorla g\u00f6zd\u0259n ya\u015f \u00e7\u0131xaranlar b\u0259lli deyil. Yaz\u0131\u00e7\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n d\u00fcr\u00fcst g\u00fczg\u00fc g\u0259l\u0259c\u0259kdir. Yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 \u015fair \u00fc\u00e7\u00fcn milli m\u0259hdudluq yoxdur. Dar milli \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259d\u0259 n\u0259 Nizami var, n\u0259 Sabir, n\u0259 d\u0259 R\u0259sul Rza.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6r\u0259s\u0259n, Sabir b\u0259rab\u0259ri \u015fairimiz R\u0259sul Rza sa\u011f qalsayd\u0131 bel\u0259 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 nec\u0259 el\u0259rdi?<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fziz Anar, d\u00fcnya \u00f6l\u00fcm-itimdir. M\u0259ktubum bar\u0259d\u0259 \u018fkr\u0259m\u0259 he\u00e7 n\u0259 dem\u0259, x\u0259b\u0259ri olmas\u0131n. Moskvaya ged\u0259nd\u0259n m\u0259ktub da yazm\u0131r. Bir tik\u0259 halal \u00e7\u00f6r\u0259yimizi z\u0259h\u0259r el\u0259dil\u0259r. Vallah, d\u00fcz\u00fc bilmir\u0259m, niy\u0259 bel\u0259 el\u0259di, ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259mmir\u0259m. B\u0259lk\u0259 el\u0259 d\u00fcnyadan, h\u0259yatdan bezib, k\u00fcs\u00fcb, iyr\u0259nib, n\u0259 bilim? Sizin b\u00f6y\u00fck v\u0259 t\u0259miz ail\u0259niz\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 d\u0259rin h\u00f6rm\u0259t b\u0259sl\u0259y\u0259n<\/p>\n\n\n\n<p>Cavid.<\/p>\n\n\n\n<p>Tarix qoymasa da m\u0259ktub 1989-cu ilin may\u0131nda yaz\u0131l\u0131b, \u00e7\u00fcnki m\u0259nim ona yazd\u0131\u011f\u0131m cavab m\u0259ktubumun alt\u0131nda 18 may 1989 tarixi var. \u018flb\u0259tt\u0259, Cavidin xahi\u015fini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, bu m\u0259ktub v\u0259 Cavid\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131m cavab bar\u0259d\u0259 \u018fkr\u0259m\u0259 he\u00e7 n\u0259 dem\u0259dim. Cavab\u0131m is\u0259 bel\u0259 idi:<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fzizim Cavid! M\u0259ktubunu bu g\u00fcn ald\u0131m v\u0259 d\u0259rhal cavab yaz\u0131ram. T\u0259bii ki, s\u0259nin ist\u0259diyin kimi \u018fkr\u0259m\u0259 bu bar\u0259d\u0259 bir \u015fey dem\u0259y\u0259c\u0259m. Ke\u00e7irdiyin hissl\u0259r m\u0259n\u0259 tamamil\u0259 ayd\u0131nd\u0131r v\u0259 inan ki, \u018fkr\u0259ml\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u00fct\u00fcn hay-k\u00fcy s\u0259nin q\u0259d\u0259r m\u0259ni d\u0259 a\u011fr\u0131d\u0131r, incidir, ne\u00e7\u0259 vaxtd\u0131r ki, rahatl\u0131q vermir. \u018flb\u0259tt\u0259, \u0259qid\u0259 m\u00f6ht\u0259kirl\u0259ri, saxta mill\u0259tp\u0259r\u0259stl\u0259r, \u018fkr\u0259min pax\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u0259k\u0259n, ondan hay\u0131f \u00e7\u0131xmaq ist\u0259y\u0259nl\u0259r var v\u0259 \u0259ll\u0259rin\u0259 gir\u0259v\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn onun ad\u0131n\u0131 b\u0259dnam etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Amma tam s\u0259mimiyy\u0259tl\u0259 dem\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, bu i\u015fl\u0259rin \u0259sas s\u0259b\u0259bi \u018fkr\u0259min \u00f6z\u00fcn\u00fcn anla\u015f\u0131lmaz h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ridir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259nim \u018fkr\u0259m\u0259 v\u0259 Sizin ail\u0259niz\u0259 m\u00fcnasib\u0259timi yax\u015f\u0131 bilirs\u0259n. \u018fkr\u0259ml\u0259 dostlu\u011fumuz \u00e7\u0259tin ill\u0259rin s\u0131na\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131x\u0131b v\u0259&#8230; ba\u011f\u0131\u015fla, \u0259g\u0259r qeyri-t\u0259vaz\u00f6kar s\u00f6z deyir\u0259ms\u0259, m\u0259n h\u0259mi\u015f\u0259 \u018fkr\u0259m\u0259 etibarl\u0131 dost olmu\u015fam. Amma \u018fkr\u0259m nec\u0259 r\u0259va bildi ki, bel\u0259 a\u011f\u0131r, g\u0259rgin bir v\u0259ziyy\u0259td\u0259 biz\u0259 arxadan b\u0131\u00e7aq vursun. S\u00f6hb\u0259t t\u0259k-t\u0259k adamlardan yox, b\u00fct\u00fcn xalqa veril\u0259n ittihamdan gedir. Y\u0259ni \u018fkr\u0259m &#8220;Drujba narodov&#8221;da Baruzdin\u0259 bizim ham\u0131m\u0131zdan gileyl\u0259nir ki, burda m\u0259nd\u0259n ba\u015fqa internasionalist yoxdur. Birin\u0259, be\u015fin\u0259 yox, min, y\u00fcz min, ne\u00e7\u0259 y\u00fcz min adama nec\u0259 ba\u015fa salasan ki, niy\u0259 g\u00f6r\u0259 \u018fkr\u0259m &#8220;m\u0259n \u00f6z\u00fcm\u00fczk\u00fcl\u0259rd\u0259n \u00e7ox, ba\u015fqa xalqlar\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 inanm\u0131\u015fam&#8221; &#8211; deyir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fkr\u0259min \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u0259l\u0259n m\u0259ktublar, edil\u0259n telefon z\u0259ngl\u0259ri bir yana dursun. Son vaxtlar el\u0259 g\u00fcn yoxdur ki, m\u0259n\u0259 az\u0131 d\u00f6rd-be\u015f m\u0259ktub g\u0259lm\u0259sin v\u0259 telefon z\u0259ngi edilm\u0259sin, ham\u0131s\u0131nda \u018fkr\u0259m\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u0259hqirl\u0259r v\u0259 s\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r. Niy\u0259 ax\u0131. N\u0259 t\u0259qsirim var m\u0259nim ki, \u018fkr\u0259min raz\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131m s\u00f6zl\u0259rin\u0259 v\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 s\u00f6y\u00fcl\u00fcm? H\u0259r c\u00fcr t\u0259hqir\u0259 d\u0259, t\u0259nqid\u0259 d\u0259 d\u00f6zm\u0259k olar, bil\u0259s\u0259n ki, haqq i\u015f yolunda d\u00f6z\u00fcrs\u0259n. Amma ax\u0131 \u018fkr\u0259min son vaxtlar etdiyi \u00e7\u0131x\u0131\u015flar, yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259qal\u0259l\u0259r, n\u0259hay\u0259t, Baruzdin\u0259 m\u0259ktubu &#8211; haqq i\u015fi deyil, Cavid, qarda\u015f, vallah haqq i\u015fi deyil. M\u0259g\u0259r \u018fkr\u0259m bu b\u0259db\u0259xt xalq\u0131n ba\u015f\u0131na n\u0259 m\u00fcsib\u0259tl\u0259r g\u0259ldiyini g\u00f6rm\u00fcr ki, yaralar\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 bir az da duz bas\u0131r. \u018fkr\u0259min M\u0259rk\u0259zi m\u0259tbuatda \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 i\u015fl\u0259diyi Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131na Baruzdinin \u00e7ax\u0131r atmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn verdiyi imkan bizi bir az da ba\u015f\u0131qapazl\u0131 edir ax\u0131&#8230; Ax\u0131 n\u0259 g\u00fcnah i\u015fl\u0259tmi\u015fik ki, \u018fkr\u0259m bizi bu c\u00fcr q\u0259l\u0259m\u0259 verir b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131nda. Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131nda b\u0259rab\u0259r i\u015fl\u0259diyimiz b\u00fct\u00fcn bu m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u018fkr\u0259m \u0259n \u0259rk\u00f6y\u00fcn katib olub v\u0259 bunu d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 m\u0259nim ba\u015f\u0131ma vurublar. \u0130st\u0259y\u0259nd\u0259 g\u0259lib, ist\u0259y\u0259nd\u0259 gedib, aylarla Bak\u0131da i\u015fd\u0259 olmay\u0131b, gah \u018fylisd\u0259, gah Moskvada dinc\u0259lib, yaz\u0131b-yarad\u0131b. Olsun, s\u00f6z\u00fcm yox, m\u0259n o fikird\u0259y\u0259m ki, \u018fkr\u0259min yarad\u0131c\u0131l\u0131q ezamiyy\u0259tind\u0259 ke\u00e7irdiyi vaxt da \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259m\u0259r\u0259li ola bil\u0259r &#8211; yeni, istedad\u0131na, ad\u0131na layiq \u0259s\u0259rl\u0259r yazar. Yaz\u0131\u00e7\u0131ya bundan da vacib n\u0259 var, bu imkandan \u015f\u0259raitd\u0259n yax\u015f\u0131 n\u0259 var? \u018fkr\u0259m g\u00f6z\u0259l bilir ki, b\u00fct\u00fcn bu m\u00fcdd\u0259td\u0259 m\u0259nim n\u0259 gec\u0259m var, n\u0259 g\u00fcnd\u00fcz\u00fcm, minl\u0259rl\u0259 evsiz-e\u015fiksiz qalm\u0131\u015f, yerind\u0259n-yurdundan did\u0259rgin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f adam m\u0259hz Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131na p\u0259nah g\u0259tirir, bizd\u0259n imdad dil\u0259yir. Bacard\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 edirik, bacarmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kirik. \u018fkr\u0259m bu i\u015fl\u0259r\u0259 qar\u0131\u015fm\u0131r, k\u00f6m\u0259k etm\u0259k ist\u0259mir, \u00f6z\u00fc bil\u0259r, amma he\u00e7 olmasa 37-ci il saya\u011f\u0131 danoslarla bizi ist\u0259m\u0259y\u0259nl\u0259rin \u0259lin\u0259 d\u0259stav\u00fcz verm\u0259sin.<\/p>\n\n\n\n<p>Cavid, \u0259zizim, m\u0259n \u00e7ox g\u00f6z\u0259l bilir\u0259m ki, \u018fkr\u0259min bu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u0259mi\u015f b\u0259yanatlar\u0131n\u0131n t\u0259piyi m\u0259n\u0259 d\u0259ym\u0259kl\u0259 b\u0259rab\u0259r, ail\u0259sin\u0259, yax\u0131nlar\u0131na, \u018fylisd\u0259kil\u0259r\u0259 d\u0259yir. Nax\u00e7\u0131vandan, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Ordubad\u0131n k\u0259ndl\u0259rind\u0259n kollektiv imzalarla g\u0259l\u0259n m\u0259ktublar\u0131n i\u00e7ind\u0259, \u015f\u00fcbh\u0259siz, q\u0259r\u0259zl\u0259, hay\u0131f \u00e7\u0131xmaq, g\u00f6z\u00fcg\u00f6t\u00fcrm\u0259zlik ruhunda yaz\u0131lm\u0131\u015flar\u0131 da var. Amma ax\u0131 \u018fkr\u0259min Baruzdin\u0259 m\u0259ktubunda tutdu\u011fu m\u00f6vqeyi m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n birc\u0259 adam da tap\u0131lmaz, onun \u0259n yax\u0131n dostlar\u0131, onu ist\u0259y\u0259nl\u0259r bel\u0259 bu m\u00f6veyi izah etm\u0259kd\u0259 acizdirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bilirs\u0259n ki, m\u0259n he\u00e7 vaxt mill\u0259t\u00e7i olmam\u0131\u015fam, yalan\u00e7\u0131 saxta, riyakar mill\u0259t\u00e7iliyi, xal y\u0131\u011fmaq\u00e7\u00fcn qald\u0131r\u0131lan hay-k\u00fcy\u00fc nalayiq bir \u015fey hesab edir\u0259m. Milli m\u0259hdudlu\u011fa da qapanan adam deyil\u0259m. Amma xalq\u0131m\u0131z\u0131n bu q\u0259d\u0259r \u0259dal\u0259tsiz, h\u0259yas\u0131z h\u00fccumlara m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131 zaman, h\u0259m d\u0259 hayanl\u0131-havadarl\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rimiz\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259k-t\u0259nha qald\u0131\u011f\u0131 bir zaman kimins\u0259 g\u00f6z\u00fcnd\u0259 beyn\u0259lmil\u0259l\u00e7i g\u00f6r\u00fcnm\u0259k\u00e7\u00fcn a\u011fa qara dem\u0259k d\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131ya, ziyal\u0131ya, k\u0259ndliy\u0259, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, he\u00e7 k\u0259s\u0259 yara\u015fan i\u015f deyil. Niy\u0259 \u018fkr\u0259m bel\u0259 edir, n\u0259d\u0259n qorxub, kimin t\u0259sirin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb, harda \u00e7a\u015f\u0131b, dola\u015f\u0131b, fikirl\u0259r qar\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda az\u0131b, itirib \u00f6z\u00fcn\u00fc &#8211; bilmir\u0259m, \u00e7ox d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m bu bar\u0259d\u0259 yuxusuz gec\u0259l\u0259rimd\u0259, cavab axtar\u0131ram, tapa bilmir\u0259m. Bu son ild\u0259 ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 b\u0259z\u0259n ciddi, b\u0259z\u0259n zarafata sal\u0131b s\u00f6z\u00fcm\u00fc demi\u015f\u0259m ona, e\u015fitmir, ya e\u015fitm\u0259k ist\u0259mir. El\u0259 bil h\u00f6c\u0259t\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb camaat\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259n daha \u00e7ox incitm\u0259k, daha \u00e7ox naraz\u0131 salmaq ist\u0259yir. Camaat\u0131n ham\u0131s\u0131 da ax\u0131 m\u00f6ht\u0259kir, yalan\u00e7\u0131, saxtakar deyil&#8230; \u018fg\u0259r b\u00fct\u00fcn xalq bel\u0259dirs\u0259 daha onda s\u0259n, yaz\u0131\u00e7\u0131, kimin\u00e7\u00fcn yaz\u0131rsan?<\/p>\n\n\n\n<p>Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n R\u0259yas\u0259t Hey\u0259tind\u0259 ba\u015fqa m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 bir s\u0131rada \u018fkr\u0259m-Baruzdin yaz\u0131\u015fmas\u0131 bar\u0259d\u0259 s\u00f6hb\u0259t qald\u0131rmaqla biz \u0259slind\u0259 \u018fkr\u0259mi adamlar\u0131n q\u0259z\u0259bind\u0259n, hidd\u0259tind\u0259n, \u0259n k\u0259skin t\u0259l\u0259bl\u0259rind\u0259n xilas etm\u0259k ist\u0259dik. \u018fkr\u0259min konkret bu m\u0259ktubundak\u0131 b\u0259zi fikirl\u0259rin\u0259 m\u0259nfi m\u00fcnasib\u0259t bildirm\u0259kl\u0259 b\u0259rab\u0259r, bir daha onun namuslu yaz\u0131lar\u0131n\u0131, \u0259d\u0259biyyat qar\u015f\u0131s\u0131nda b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259rini qeyd etdik, m\u0259ktubun m\u00fczakir\u0259sini \u018fkr\u0259m\u0259 qar\u015f\u0131 kampaniyaya \u00e7evirm\u0259k ist\u0259y\u0259nl\u0259rin cavab\u0131n\u0131 verdim. &#8211; Biz burada \u018fkr\u0259mi m\u00fczakir\u0259 etmirik, onun m\u0259ktubunu m\u00fczakir\u0259 edirik &#8211; dedim. M\u0259nim m\u00f6vqeyim bundan sonra da bel\u0259 olacaq, he\u00e7 v\u0259chl\u0259 \u018fkr\u0259m\u0259 qar\u015f\u0131 kampaniya apar\u0131lmas\u0131na yol verm\u0259y\u0259c\u0259m. Amma \u00e7ox \u015fey (b\u0259lk\u0259 d\u0259 h\u0259r \u015fey) \u018fkr\u0259min \u00f6z\u00fcnd\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. N\u0259 is\u0259 bir yol, bir vasit\u0259 tap\u0131b adamlara \u00f6z m\u00f6vqeyini izah etm\u0259lidir. S\u00f6hb\u0259t \u00fczrxahl\u0131qdan, ya s\u0259hvini boynuna almas\u0131ndan getmir. S\u00f6hb\u0259t bu xalq\u0131n dilind\u0259 bu xalq\u0131n \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131 yaradanlardan birinin \u00f6z xalq\u0131yla dil tapmas\u0131ndan gedir. Mirz\u0259 C\u0259lil kimi xalq\u0131n eyibl\u0259rini dey\u0259n, onu t\u0259nqid, m\u0259z\u0259mm\u0259t ed\u0259n ikinci bir yaz\u0131\u00e7\u0131 tapmaq \u00e7\u0259tindir, amma yeri g\u0259l\u0259nd\u0259 Mirz\u0259 C\u0259lil xalq\u0131n\u0131n qeyr\u0259tini d\u0259 \u00e7\u0259kirdi, onun m\u0259nafeyin\u0259 toxunan he\u00e7 bir m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259nara \u00e7\u0259kmirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bilir\u0259m, \u018fkr\u0259m y\u0259qin, m\u0259nd\u0259n d\u0259 inciyib, halbuki m\u0259nim ondan incim\u0259y\u0259 daha \u00e7ox \u0259sas\u0131m ola-ola, m\u0259n ondan incimir\u0259m, bir dost, yolda\u015f, silahda\u015f kimi onu itirm\u0259k d\u0259 ist\u0259mir\u0259m. \u0130st\u0259yim odur ki, t\u0259rs damar\u0131 tutmas\u0131n, h\u00f6c\u0259tliyin\u0259 sal\u0131b haqqa nahaq, nahaqqa haqq dem\u0259sin, \u0259linin, aln\u0131n\u0131n z\u0259hm\u0259tiyl\u0259 qazand\u0131\u011f\u0131 t\u0259miz ad\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fc l\u0259k\u0259l\u0259m\u0259sin, he\u00e7 bir d\u00fc\u015fm\u0259nin bacarmayaca\u011f\u0131 bir i\u015fi \u00f6z\u00fc g\u00f6rm\u0259sin &#8211; \u00f6z\u00fcn\u00fc h\u00f6rm\u0259td\u0259n salmas\u0131n. M\u0259n iki g\u00fcnd\u0259n sonra Moskvaya gedir\u0259m, y\u0259qin, ay\u0131n ax\u0131r\u0131nda qay\u0131dacam v\u0259 o vaxtacan \u018fkr\u0259mi g\u00f6r\u00fcb dan\u0131\u015fa bilm\u0259y\u0259c\u0259m. Deyirl\u0259r, MK-ya, V\u0259zirova bizd\u0259n \u015fikay\u0259t teleqram\u0131 vurub, can\u0131 sa\u011f olsun, vaxt g\u0259l\u0259r dostunu, d\u00fc\u015fm\u0259nini ay\u0131rd el\u0259y\u0259r, bir \u00f6z\u00fcn\u00fc haql\u0131, ham\u0131n\u0131 haqs\u0131z hesab etm\u0259z.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fziz Cavid, m\u0259ktubum uzun \u00e7\u0131xd\u0131, \u00fcr\u0259yim doludur. V\u0259 \u018fkr\u0259m sar\u0131dan \u00fcr\u0259yimi bo\u015faldaca\u011f\u0131m bir adam da yoxdur. Ail\u0259nizin bu i\u015fl\u0259 ba\u011fl\u0131 d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri yax\u015f\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr v\u0259 buna \u00fcr\u0259kd\u0259n ac\u0131y\u0131ram. Allaha t\u0259v\u0259kk\u00fcl. Allah el\u0259sin b\u00fct\u00fcn bu q\u0259mli, a\u011fr\u0131l\u0131 s\u0259hif\u0259l\u0259r \u00f6t\u00fcb ke\u00e7sin, \u0259vv\u0259lki \u00fcr\u0259k a\u00e7\u0131ql\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259, dan\u0131\u015fa, d\u0259rdl\u0259\u015f\u0259 bil\u0259k. M\u0259n buna inanmaq ist\u0259yir\u0259m, inanmasan nec\u0259 ya\u015fayasan ax\u0131&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00f6z-s\u00f6hb\u0259tl\u0259ri \u00fcr\u0259yin\u0259 salma, h\u0259r \u015fey ke\u00e7ib ged\u0259c\u0259k, haqq \u00f6z yerini tapacaq. \u018fkr\u0259m d\u0259 bu m\u00fcv\u0259qq\u0259ti d\u00fc\u00e7ar oldu\u011fu x\u0259st\u0259likd\u0259n (\u00e7\u00fcnki m\u0259n bunu yaln\u0131z x\u0259st\u0259lik adland\u0131ra bil\u0259r\u0259m) tezlikl\u0259 sa\u011fal\u0131b, \u00f6t\u0259nl\u0259ri qara bir yuxu kimi xat\u0131rlayacaq. Amin.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259n\u0259 v\u0259 ail\u0259n\u0259 s\u0259ad\u0259t, xo\u015f g\u00fcnl\u0259r arzulay\u0131ram.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Anar<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>18 may 1989.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Dediyim kimi, bu hadis\u0259d\u0259n sonra t\u0259xmin\u0259n iki il \u018fkr\u0259m katib qald\u0131 v\u0259 birlikd\u0259 normal i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 davam etdik.<\/p>\n\n\n\n<p>Amma ill\u0259r ke\u00e7dikc\u0259 ham\u0131n\u0131n yadda\u015f\u0131n\u0131n skleroz oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259r\u0259k hadis\u0259l\u0259ri tamam ba\u015fqa c\u00fcr yozma\u011fa, h\u0259tta \u00f6z \u00e7ap olunmu\u015f \u00fczrxahl\u0131q etiraf\u0131n\u0131n ziddin\u0259 uydurmalar yayma\u011fa ba\u015flad\u0131. M\u0259nim onu \u0259slind\u0259 qoruyub xilas etm\u0259yimi ona qar\u015f\u0131 q\u0259sd kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259tbuatda, \u0259sas\u0259n d\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259n bix\u0259b\u0259r rus q\u0259zetl\u0259rind\u0259: &#8220;Anar m\u0259ni m\u0259hv etm\u0259k ist\u0259yirdi&#8221; kimi say\u0131qlamalar \u00e7ap etdirdi. &#8220;O g\u00fcnd\u0259n m\u0259n Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131ndan \u00fcz d\u00f6nd\u0259rib getdim&#8221; &#8211; dey\u0259 yalan satd\u0131. Halbuki bu hadis\u0259d\u0259n sonra dediyim kimi d\u00fcz iki il Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n katibi v\u0259zif\u0259sind\u0259 qald\u0131, IX Qurultayda \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131na g\u00f6r\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin nifr\u0259tini qazan\u0131b katiblikd\u0259n getm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olana q\u0259d\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu hadis\u0259l\u0259r haqq\u0131nda rus q\u0259zetl\u0259rind\u0259 \u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fc uydurmalara biz d\u0259 el\u0259 h\u0259min q\u0259zetin s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 cavab yazd\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p>Vot, \u00e7to qovorit A.Aylisli, otve\u00e7a\u0259 na postavlenn\u0131y po dannoy teme vopros:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Mo\u0259 jizn\u011f o\u00e7en\u011f oslojnilas\u011f posle toqo kak moy davniy druq Anar bez moeqo vedoma sobral v Baku plenum i ob\u011f\u0259vil men\u0259 vraqom naroda. \u018f emu gtoqo ne prostil i ne prohu nikoqda, tak kak eqo de\u0259ni\u0259 v 1989 qodu \u00e7ut\u011f ne poqubili men\u0259, daje na fizi\u00e7eskom urovne. V gto vrem\u0259 men\u0259 i mo\u00f6 sem\u011f\u00f6 podverqali mohnomu davleni\u00f6. V dome, v kotorom \u0259 jil, vse otnosilis\u011f ko mne neqativno. Ot paradnoy do moey kvartir\u0131 na stenax \u00e7ernoy kraskoy b\u0131lo napisano: &#8220;Ubirays\u0259 ots\u00f6da!&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Ravno polovina iz skazannoqo v gtom abza\u00fce &#8211; otkrovenna\u0259 loj\u011f. Na\u00e7nem s toqo, \u00e7to nikakoqo plenuma po stol\u011f nik\u00e7emnomu povodu Anar ne sobiral. Dostato\u00e7no perelistat\u011f qazet toqo vremeni, \u00e7tob\u0131 ubedit\u011fs\u0259 v gtom. Nikto i nikoqda ne ob\u011f\u0259vl\u0259l Aylisli vraqom naroda. Anar ne imeet nikakoqo otno\u015feni\u0259 k eqo vzaimootno\u015feni\u0259m s sosed\u0259mi po domu&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Qazeta &#8220;Mir literatur\u0131&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>\u043d\u043e\u044f\u0431\u0440\u044c-\u0434\u0435\u043a\u0430\u0431\u0440\u044c, 2007<\/p>\n\n\n\n<p>Bu hadis\u0259l\u0259rd\u0259n deyildiyi kimi iki il sonra da katib i\u015fl\u0259di v\u0259 guya ki, &#8220;onu \u00f6ld\u00fcrm\u0259k ist\u0259y\u0259n&#8221; v\u0259 onun ba\u011f\u0131\u015flamayaca\u011f\u0131 Anarla normal m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri davam etdi. Dem\u0259, altdan-altdan ba\u015fqa y\u00f6nd\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>IX Qurultay \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 \u0259vv\u0259l gizli, sonra a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259niml\u0259 m\u00fcbariz\u0259y\u0259 giri\u015fibmi\u015f, daha do\u011frusu, m\u0259ni devirm\u0259k \u0259m\u0259liyyat\u0131na ba\u015flay\u0131bm\u0131\u015f. Qurultaya bir g\u00fcn qalm\u0131\u015f ota\u011f\u0131ma g\u0259ldi, \u0130dar\u0259 Hey\u0259tin\u0259 S\u0259f\u0259r Al\u0131\u015farl\u0131n\u0131 salma\u011f\u0131 xahi\u015f etdi. Xahi\u015fin\u0259 \u0259m\u0259l etdim, S\u0259f\u0259ri \u0130dar\u0259 Hey\u0259ti \u00fczvl\u0259ri siyah\u0131s\u0131na daxil etdik.<\/p>\n\n\n\n<p>El\u0259 bu vaxt divar\u0131n o t\u0259r\u0259find\u0259 (i\u015f otaqlar\u0131m\u0131z qon\u015fu idi) \u018fkr\u0259ml\u0259 S\u0259f\u0259r m\u0259ni y\u0131xmaq planlar\u0131 haz\u0131rlay\u0131rm\u0131\u015flar. Bundan az\u0131 otuz il sonra x\u0259b\u0259r tutdum. R\u0259hm\u0259tlik Sabir \u018fhm\u0259dlinin xatir\u0259l\u0259rini oxuyanda. Sabir 90-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259ri bar\u0259d\u0259 yaz\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Onda \u018fkr\u0259m \u018fylisli d\u0259 Xalq C\u0259bh\u0259sin\u0259 yax\u0131nd\u0131. \u0130st\u0259yirdil\u0259r ki, Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259n q\u0259l\u0259m \u00e7\u0259ksinl\u0259r. Anar\u0131 e\u015fiy\u0259 sals\u0131nlar v\u0259 yeni, Xalq C\u0259bh\u0259sin\u0259 uyarl\u0131 bir t\u0259\u015fkilat &#8211; Xalq C\u0259bh\u0259sin\u0259 s\u0259daq\u0259tli bir yarad\u0131c\u0131l\u0131q birliyi yarats\u0131nlar. Bu i\u015fi \u018fkr\u0259mgil ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar. M\u0259ni d\u0259 qo\u015fmaq ist\u0259yirdil\u0259r. Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131na h\u00fccum \u00e7\u0259kir, Anar\u0131, \u00c7ingiz Abdullayevi h\u0259d\u0259l\u0259yir, ultimatum verirdil\u0259r: &#8220;\u00c7\u0131x\u0131b getsinl\u0259r burdan! Getm\u0259s\u0259l\u0259r, avtomat silahla g\u0259lib \u0259z\u0259c\u0259yik!&#8221;. Bir k\u0259r\u0259 \u018fkr\u0259min ota\u011f\u0131nda, o da Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n katibl\u0259rind\u0259ndi, amma ittifaq\u0131 da\u011f\u0131tmaq ist\u0259yirdi, h\u0259, onun nec\u0259 bir Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131 yaratmaq ist\u0259dikl\u0259rini \u00f6yr\u0259nm\u0259k ist\u0259dim. Sonra t\u0259klif etdim: &#8220;Bizim say\u0131lan, h\u00f6rm\u0259tli \u0259dibl\u0259rimiz d\u0259 orda olsunlar&#8221; \u0130smay\u0131l \u015e\u0131xl\u0131n\u0131n, Bayram Bayramovun, \u0130sa H\u00fcseynovun adlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdim. Onda yeni Yaz\u0131\u00e7\u0131lar oca\u011f\u0131 yaratmaq ist\u0259y\u0259n cavan Al\u0131\u015farl\u0131 incik halda m\u0259n\u0259 bildirdi: &#8220;Siz o adamlar\u0131n ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kirsiniz, biz onlardan qurtulmaq ist\u0259yirik&#8221;. Ayd\u0131n oldu kim\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131lacaq, kim olacaqd\u0131 yeni t\u0259\u015fkilat\u0131n \u00fczvl\u0259ri. D\u0259lisov, \u00e7\u0131l\u011f\u0131n o\u011flanlarm\u0131, bir sanball\u0131 \u0259s\u0259ri, yaz\u0131s\u0131 olmayan xalq\u00e7\u0131larm\u0131? H\u0259r hans\u0131 yarad\u0131c\u0131l\u0131q oca\u011f\u0131n\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 h\u0259r \u015feyd\u0259n qabaq, adl\u0131-sanl\u0131 s\u0259n\u0259tkar, yarad\u0131c\u0131 insan, h\u0259qiqi yaz\u0131\u00e7\u0131 olmal\u0131yd\u0131, onu says\u0131nlar. El\u0259 bunun \u00fcst\u00fcnd\u0259 d\u0259 c\u0259bh\u0259\u00e7il\u0259rin yeni Birlik, \u0130ttifaq yaratmaq ist\u0259kl\u0259ri ba\u015f tutmad\u0131&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Sabir \u018fhm\u0259dli.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Yaz\u0131lmayan yaz\u0131&#8221; xatir\u0259 roman\u0131ndan.<\/p>\n\n\n\n<p>Bundan \u0259vv\u0259l k\u00fc\u00e7\u0259 adamlar\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif idar\u0259l\u0259r\u0259 soxulub idar\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 avtomatla h\u0259d\u0259l\u0259y\u0259r\u0259k v\u0259zif\u0259sind\u0259n uzaqla\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar. Bundan ilham alaraq &#8220;m\u0259nim \u00fcst\u00fcm\u0259 tankla da g\u0259ls\u0259ydil\u0259r Anar\u0131n \u0259leyhin\u0259 getm\u0259zdim&#8221; dey\u0259 b\u0259yan ed\u0259n \u018fkr\u0259m \u018fylisli tank\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259ni avtomatla v\u0259zif\u0259md\u0259n uzaqla\u015fd\u0131rma\u011fa haz\u0131rla\u015f\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>2021-2022<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>S\u00f6zard\u0131. Rusca yazd\u0131\u011f\u0131m &#8220;Svet v okne&#8221; adl\u0131 m\u0259qal\u0259m 1969-cu il yanvar\u0131n 21-d\u0259 &#8220;Komsomol\u011fska\u0259 pravda&#8221; q\u0259zetind\u0259 d\u0259rc olundu. Bu, \u018fkr\u0259m \u018fylisli haqq\u0131nda Moskva m\u0259tbuat\u0131nda \u00e7\u0131xan ilk yaz\u0131 idi. Bu yax\u0131nlarda h\u0259min yaz\u0131n\u0131 &#8220;\u0130\u015f\u0131ql\u0131 p\u0259nc\u0259r\u0259&#8221; ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla dilimiz\u0259 \u00e7evirdim, &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; jurnal\u0131nda \u00e7ap olundu. Yaz\u0131n\u0131n ard\u0131nda bel\u0259 bir qeyd vermi\u015fdim:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Eh \u018fkr\u0259m! N\u0259 m\u0259nim s\u0259n\u0259 m\u00fcnasib\u0259timin, n\u0259 bu m\u0259qal\u0259nin q\u0259drini bildin. \u00c7\u0259tin ki, s\u0259nin haqq\u0131nda bir d\u0259 bel\u0259 s\u0259mimi yaz\u0131 yaz\u0131l\u0131b v\u0259 ha\u00e7ansa yaz\u0131lacaq&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fkr\u0259min m\u0259nim \u00fcnvan\u0131ma atmacalar\u0131na cavab verm\u0259li oldu\u011fum yaz\u0131lar\u0131mdan ba\u015fqa, h\u0259r m\u0259qal\u0259md\u0259, h\u0259r m\u00fcsahib\u0259md\u0259 onun haqq\u0131nda yaln\u0131z pozitiv fikirl\u0259r s\u00f6yl\u0259mi\u015f\u0259m. Yeni kitab\u0131m\u0131n &#8220;525-ci q\u0259zet&#8221;d\u0259, bu g\u00fcn &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nd\u0259 \u00e7ap olunan hiss\u0259l\u0259rind\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 h\u0259min kitab\u0131n ba\u015fqa s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 \u018fkr\u0259min 60-c\u0131 ill\u0259r \u0259d\u0259biyyat\u0131nda b\u00f6y\u00fck rolu d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 qeyd olunur. Amma&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Amma \u0259n son m\u00fcsahib\u0259l\u0259rind\u0259 bel\u0259 \u018fkr\u0259m yen\u0259 m\u0259nd\u0259n \u0259l \u00e7\u0259kmir. R\u0259hm\u0259tlik R\u00fcst\u0259m \u0130brahimb\u0259yovla y\u00fcz d\u0259f\u0259 c\u0131zb\u0131z yem\u0259yi haqq\u0131nda m\u0259lumat ver\u0259nd\u0259n sonra Moskvada nasir kimi R\u00fcst\u0259md\u0259n az tan\u0131nmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 x\u00fcsusi qeyd edir. &#8220;Moskvada \u00e7ap olunan kitablar\u0131n\u0131n say\u0131 R\u00fcst\u0259min kitablar\u0131n\u0131n say\u0131ndan bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur&#8221; &#8211; yaz\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Kitablar\u0131n\u0131n say\u0131n\u0131 meyar hesab ed\u0259-ed\u0259 Moskvada v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 kitablar\u0131 \u0259kr\u0259minkil\u0259rd\u0259n y\u00fcz d\u0259f\u0259 art\u0131q \u00e7\u0131xm\u0131\u015f \u00c7ingiz Abdullayevin yaz\u0131\u00e7\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131yla raz\u0131la\u015f\u0131r. \u00c7ingizi a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131r, \u0259l\u0259 sal\u0131r. El\u0259 h\u0259min m\u00fcsahib\u0259d\u0259 m\u0259rhum \u0130sa H\u00fcseynovu d\u0259li adland\u0131r\u0131r, M\u00f6vlud S\u00fcleymanl\u0131n\u0131 Anar\u0131n lehin\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn, M\u0259mm\u0259d Orucu Anar\u0131n \u0259leyhin\u0259 dan\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn su\u00e7lay\u0131r. Bundan sonra ke\u00e7ir yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n son 20-25 ild\u0259 daimi m\u00f6vzusuna:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Dey\u0259 bil\u0259rl\u0259r ki, ax\u0131 s\u0259n\u0259 n\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb. AYB-d\u0259n \u0259l \u00e7\u0259kmirs\u0259n. S\u0259n ki, AYB \u00fczv\u00fc deyils\u0259n. Siz n\u0259y\u0259 des\u0259niz and i\u00e7\u0259r\u0259m, AYB v\u0259 onun r\u0259hb\u0259rliyi art\u0131q ill\u0259rdir ki, m\u0259ni q\u0259tiyy\u0259n maraqland\u0131rm\u0131r&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>And i\u00e7m\u0259yin\u0259 i\u00e7ir, amma el\u0259 h\u0259min s\u0259hif\u0259d\u0259 Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin b\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259rini yamanlay\u0131r, \u015fit-\u015fit la\u011fa qoyur v\u0259 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn \u0259b\u0259di nisgilini bir daha etiraf edir:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;\u00d6zl\u0259rinin dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, bu il AYB-nin qurultay\u0131 ke\u00e7iril\u0259c\u0259k, Anar yenid\u0259n s\u0259dr &#8220;se\u00e7il\u0259c\u0259k&#8221;. Anar\u0131n yax\u015f\u0131 adam v\u0259 yax\u015f\u0131 yaz\u0131\u00e7\u0131 olmas\u0131 onun Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyin\u0259 40 il r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259k ist\u0259diyin\u0259 n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 haqq qazand\u0131r\u0131r?&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu cavabs\u0131z suallardan sonra ke\u00e7ir ikinci \u0259d\u0259bi m\u00f6vzusuna:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Guya m\u0259n AYB-ni ona g\u00f6r\u0259 t\u0259nqid edir\u0259m ki, orada &#8220;onun yerini&#8221; tutmaq ist\u0259yir\u0259m v\u0259 m\u0259nim &#8220;Be\u015fm\u0259rt\u0259b\u0259li evin alt\u0131nc\u0131 m\u0259rt\u0259b\u0259si&#8221;ni b\u0259y\u0259nm\u0259m\u0259yimin yegan\u0259 s\u0259b\u0259bi bu \u0259s\u0259rin populyarl\u0131\u011f\u0131na q\u0131sqanma\u011f\u0131md\u0131r&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u00fcbh\u0259siz, bu yegan\u0259 s\u0259b\u0259b deyil. El\u0259 bu bar\u0259d\u0259 \u018fkr\u0259min indiki m\u00fcsahib\u0259si il\u0259 tan\u0131\u015f olma\u011f\u0131mdan \u00e7ox-\u00e7ox \u0259vv\u0259ll\u0259r yazm\u0131\u015fd\u0131m. H\u0259min s\u0259b\u0259b haqq\u0131nda q\u0259zetin qar\u015f\u0131n\u0131zdak\u0131 s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 oxuyaca\u011f\u0131n\u0131za g\u00f6r\u0259 he\u00e7 bir \u0259lav\u0259 etm\u0259y\u0259 ehtiyac yoxdur.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Be\u015fm\u0259rt\u0259b\u0259&#8221; haqq\u0131nda y\u00fcz\u00fcnc\u00fc d\u0259f\u0259 \u00fcr\u0259yini bo\u015faldandan sonra deyir:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Anar\u0131n bundan \u0259vv\u0259lki \u0259s\u0259rl\u0259rini yada sal\u0131n: &#8220;A\u011f liman&#8221;, &#8220;Dantenin yubileyi&#8221;, &#8220;Macal&#8221;, &#8220;\u018flaq\u0259&#8221;, &#8220;U\u015faql\u0131\u011f\u0131n son gec\u0259si&#8221;, &#8220;Yax\u015f\u0131 pad\u015fah\u0131n na\u011f\u0131l\u0131&#8221; &#8211; 60 illik tan\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z, ke\u00e7mi\u015f dostlu\u011fumuz v\u0259 t\u0259maslar\u0131m\u0131z \u0259rzind\u0259 \u018fkr\u0259min m\u0259nim hans\u0131 yaz\u0131lar\u0131m\u0131 q\u0259bul etdiyini ax\u0131r ki, bildim. Amma t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, &#8220;U\u015faql\u0131\u011f\u0131n son gec\u0259si&#8221; m\u0259nim \u0259s\u0259rim deyil, Maqsud \u0130brahimb\u0259yovun ssenarisidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Privet, \u018fkr\u0259m!<\/p>\n\n\n\n<p><em>16 aprel 2022<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259nb\u0259: <a href=\"https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/\">https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/<\/a><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dcz\u0259rind\u0259 bir ild\u0259n art\u0131q i\u015fl\u0259diyim 1000 s\u0259hif\u0259lik &#8220;Altm\u0131\u015f\u0131nc\u0131lar v\u0259 son 60 ilin \u0259d\u0259bi h\u0259yat\u0131&#8221; kitab\u0131n\u0131 bitirmi\u015f\u0259m. \u018fs\u0259rd\u0259n b\u0259zi f\u0259sill\u0259r &#8220;525-ci q\u0259zet&#8221;in bir ne\u00e7\u0259 say\u0131nda (7-13 aprel) d\u0259rc olunub. Kitab\u0131n bir par\u00e7as\u0131n\u0131 da &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nin oxucular\u0131na t\u0259qdim edir\u0259m Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n Birinci katibi, Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 \u0130smay\u0131l \u015e\u0131xl\u0131 s\u0259hh\u0259tiyl\u0259 \u0259laq\u0259dar v\u0259zif\u0259sind\u0259n istefa vermi\u015fdi. 1987-ci il iyunun 17-d\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-42005","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42005","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=42005"}],"version-history":[{"count":3,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42005\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":42008,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42005\/revisions\/42008"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=42005"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=42005"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=42005"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}