{"id":42379,"date":"2022-12-01T08:00:00","date_gmt":"2022-12-01T04:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=42379"},"modified":"2022-12-01T11:39:33","modified_gmt":"2022-12-01T07:39:33","slug":"namiq-haciheyd%c9%99rli-turanin-bask%c9%99ndi-otuk%c9%99n-2","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=42379","title":{"rendered":"Namiq HACIHEYD\u018fRL\u0130.&#8221;Turan\u0131n ba\u015fk\u0259ndi &#8211; \u00d6t\u00fck\u0259n&#8221;"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/171290457_2821495691435615_4607237874836848479_n.jpg\" alt=\"This image has an empty alt attribute; its file name is 171290457_2821495691435615_4607237874836848479_n.jpg\" width=\"704\" height=\"638\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczv\u00fc, G\u0259ncl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn Prezident m\u00fckafat\u00e7\u0131s\u0131<\/strong>,<\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/\">Az\u0259rbaycan\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 \u018fd\u0259biyyat Portal\u0131<\/a>n\u0131n Mu\u011fan B\u00f6lm\u0259sninin R\u0259hb\u0259ri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6t\u00fck\u0259n \u0259ski t\u00fcrk\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 qutsal yer say\u0131l\u0131rd\u0131. T\u00fcrk\u00fcstanda ilk t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti olan Hun \u0130mperiyas\u0131n\u0131n, sonralar is\u0259 G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tinin ba\u015fk\u0259ndi burda yerl\u0259\u015firdi. \u00d6t\u00fck\u0259nin harda oldu\u011fu tam d\u0259qiqlikl\u0259 b\u0259lli deyil. Lakin m\u0259lumdur ki, bu yer haz\u0131rk\u0131 Monqolustan \u0259razisind\u0259 Orxon \u00e7ay\u0131n\u0131n m\u0259nb\u0259yin\u0259 yax\u0131n \u0259razid\u0259 olub. Mahmud Ka\u015f\u011farl\u0131 da Divani L\u00fc\u011f\u0259t-it-t\u00fcrk \u0259s\u0259rind\u0259 bu yer haqq\u0131nda c\u0259mi bir c\u00fcml\u0259lik bilgi verir: &#8220;\u00d6t\u00fck\u0259n tatar \u00e7\u00f6ll\u0259rind\u0259, Uy\u011fur \u00f6lk\u0259sin\u0259 yax\u0131n bir yerin ad\u0131d\u0131r\u201d. T\u00fcrk\u00fcn da\u015f yadda\u015f\u0131 olan Orxon-Yenisey yaz\u0131lar\u0131nda \u00d6t\u00fck\u0259n ad\u0131 tez-tez \u00e7\u0259kilir. Bu haqda yaz\u0131n\u0131n davam\u0131nda ayr\u0131ca b\u0259hs olunacaq. \u00d6t\u00fck\u0259n ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 iki f\u0259rqli d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 var. Birinci d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 odur ki, \u00d6t\u00fck\u0259n ba\u015fk\u0259ndin-paytaxt \u015f\u0259h\u0259rin ad\u0131 idi. \u0130kinci versiyaya g\u00f6r\u0259 \u00d6t\u00fck\u0259n \u0259razinin, co\u011frafiyan\u0131n ad\u0131d\u0131r. Hun \u0130mperiyas\u0131n\u0131n v\u0259 G\u00f6yt\u00fcrk Xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ba\u015f k\u0259ndi d\u0259 \u00d6t\u00fck\u0259n \u0259razisind\u0259 idi. Ara\u015fd\u0131rmalardan bel\u0259 n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259k olar ki, ikinci versiya daha a\u011flabatand\u0131r. \u00d6t\u00fck\u0259n co\u011frafiyan\u0131n ad\u0131d\u0131r. Ba\u015fk\u0259nd d\u0259 bu co\u011frafiyada yerl\u0259\u015firdi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00d6t\u00fck\u0259n s\u00f6z\u00fcn\u00fcn etimologiy<\/strong>\u0131<strong>as\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu s\u00f6z\u00fcn anlam\u0131 haqq\u0131nda bir \u00e7ox versiyalar olsa da, h\u0259l\u0259lik b\u00fct\u00fcn ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 dayand\u0131\u011f\u0131 v\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 ortaq fikir yoxdur. T\u00fcrkiy\u0259li ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 D\u0259niz Karakurtun a\u00e7\u0131qlamas\u0131na g\u00f6r\u0259 dua etm\u0259k anlam\u0131na g\u0259l\u0259n &#8220;\u00f6t\u00fcm\u0259k\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259n yaranm\u0131\u015f ola bilir. Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131n\u0131n fikrinc\u0259 &#8220;etm\u0259k (yapmaq) s\u00f6z\u00fc il\u0259 d\u0259 ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. &#8220;\u00d6t\u00f6g\u201d mo\u011folca ay\u0131 dem\u0259kdir v\u0259 ay\u0131n\u0131n yuvas\u0131 torpa\u011f\u0131n i\u00e7ind\u0259 olub, eyni zamanda qutlu say\u0131lan bir heyvand\u0131r\u201d . Bu versiya o q\u0259d\u0259r d\u0259 inand\u0131r\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr. \u00d6t\u00fck\u0259nin Ut-Ot-Od s\u00f6z\u00fcnd\u0259n t\u00f6r\u0259y\u0259 bil\u0259c\u0259yini ehtimal ed\u0259nl\u0259r d\u0259 var. Tanr\u0131\u00e7\u0131l\u0131qda Torpaq anaya veril\u0259n adlardan biri d\u0259 \u00d6t\u00fck\u0259n idi. Monqollarda bu s\u00f6z\u00fcn Etugen, It\u00fcgen v\u0259 ya Odigan variantlar\u0131 var. \u018fski t\u00fcrkc\u0259d\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f, yurd yeri anlam\u0131na g\u0259l\u0259n &#8220;k\u0259n\u201d s\u00f6z\u00fc var idi. K\u0259nd s\u00f6z\u00fc d\u0259 bu s\u00f6zd\u0259n t\u00f6r\u0259mi\u015fdir. B\u0259zi ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lara g\u00f6r\u0259 \u00d6t\u00fck\u0259n s\u00f6z\u00fcnd\u0259ki &#8220;k\u0259n\u201d d\u0259 bu anlamda i\u015fl\u0259nmi\u015f ola bilir. \u00d6t\u00fck\u0259n s\u00f6z\u00fcn\u00fcn etimologiyas\u0131 haqq\u0131nda \u015f\u0259xsi versiyam\u0131 d\u0259y\u0259rli oxucular\u0131n diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131rma\u011f\u0131 g\u0259r\u0259kli bilir\u0259m; \u00d6t\u00fck\u0259n ad\u0131 iki s\u00f6z\u00fcn birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n yaranm\u0131\u015f ola bilir. T\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 \u00f6t(m\u0259k) feili var. \u00dcst\u00fcn, uca, daha y\u00fcks\u0259k anlamlar\u0131na g\u0259l\u0259n &#8220;\u00f6t\u0259\u201d s\u00f6z\u00fc d\u0259 bu s\u00f6zd\u0259n t\u00f6r\u0259mi\u015fdir. &#8220;K\u0259n\u201d is\u0259 dediyimiz kimi \u0259ski t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si anlam\u0131n\u0131 verirdi. Dem\u0259li, b\u00f6y\u00fck ehtimalla \u00d6t\u00fck\u0259n &#8220;\u00fcst\u00fcn, uca m\u0259kan\u201d, anlam\u0131nda i\u015fl\u0259nib. Bu s\u00f6z\u00fc &#8220;qutsal yurd\u201d v\u0259 ya &#8220;m\u00fcq\u0259dd\u0259s torpaq\u201d kimi d\u0259 izah etm\u0259k olar. N\u0259d\u0259n ki, K\u00fcl Tikin abid\u0259sind\u0259 t\u00fcrk mill\u0259tin\u0259 \u00fcnvanlanan &#8220;\u00d6t\u00fck\u0259nd\u0259n da\u011f\u0131lmay\u0131n\u201d, &#8220;\u00d6t\u00fck\u0259ni t\u0259rk etm\u0259yin\u201d kimi \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar v\u0259 &#8220;Qutsal \u00d6t\u00fck\u0259n&#8230;\u201d kimi ifad\u0259l\u0259r var. Dig\u0259r versiyam da var, amma onu sonda dey\u0259c\u0259m. \u00d6t\u00fck\u0259n ad\u0131n\u0131n \u0259n do\u011fru anlam\u0131n\u0131 s\u00f6zs\u00fcz ki, min ill\u0259r \u00f6nc\u0259 burada yurd salan d\u0259d\u0259l\u0259rimiz daha yax\u015f\u0131 bilirdil\u0259r. Ancaq \u0259fsuslar olsun ki, ulular\u0131m\u0131z \u00d6t\u00fck\u0259nin ad\u0131n\u0131 tez-tez sevgi v\u0259 say\u011f\u0131 il\u0259 da\u015flara yazsalar da, bu s\u00f6z\u00fcn hans\u0131 anlam da\u015f\u0131mas\u0131 haqq\u0131nda biz\u0259 he\u00e7 bir yaz\u0131l\u0131 bilgi \u00f6t\u00fcrm\u0259yibl\u0259r. B\u0259lk\u0259 d\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcbl\u0259r, ancaq biz h\u0259l\u0259 tariximizi yet\u0259rinc\u0259 ara\u015fd\u0131rmam\u0131\u015f\u0131q&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00d6t\u00fck\u0259n Orxon-Yenisey yaz\u0131l\u0131 abid\u0259l\u0259rind\u0259<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yaz\u0131l\u0131 abid\u0259l\u0259rd\u0259n anla\u015f\u0131l\u0131r ki, Ulu T\u00fcrk Xaqanlar\u0131n\u0131n ham\u0131s\u0131 \u00d6t\u00fck\u0259n\u0259 y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259r verib. Bu yeri qutsal say\u0131blar v\u0259 buran\u0131 t\u0259kc\u0259 T\u00fcrk\u00fcstan\u0131n deyil, el\u0259c\u0259 d\u0259 d\u00fcnyan\u0131n m\u0259rk\u0259zi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcbl\u0259r. T\u00fcrk Xaqanlar\u0131 zaman-zaman ulusa s\u0259sl\u0259n\u0259r\u0259k, bu yerl\u0259ri t\u0259rk etm\u0259m\u0259yi v\u0259siyy\u0259t edibl\u0259r. Onlar sanki min ill\u0259r \u00f6nc\u0259ni g\u00f6r\u00fcrm\u00fc\u015f kimi x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edibl\u0259r. &#8220;\u00d6t\u00fck\u0259nd\u0259 oldu\u011funuz s\u00fcr\u0259c\u0259 \u0259b\u0259di var olacaqs\u0131z, q\u00fcdr\u0259tli v\u0259 b\u00f6y\u00fck olacaqs\u0131z\u201d \u2013 demi\u015fdil\u0259r. Bu abid\u0259l\u0259rd\u0259 Xaqanlar\u0131n \u00d6t\u00fck\u0259nl\u0259 ba\u011fl\u0131 uyar\u0131lar\u0131n\u0131 oxuyanda heyr\u0259tl\u0259nm\u0259m\u0259k olmur. N\u0259d\u0259n ki, zaman ulular\u0131m\u0131z\u0131 haql\u0131 \u00e7\u0131xard\u0131, onlar\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r uzaqg\u00f6r\u0259n oldu\u011funu isbatlad\u0131. Orxon-Yenisey abid\u0259l\u0259rind\u0259 \u00d6t\u00fck\u0259nl\u0259 ba\u011fl\u0131 yaz\u0131lardan b\u0259zil\u0259rin\u0259 diqq\u0259t ed\u0259k; &#8211; T\u00fcrk xaqan\u0131 \u00d6t\u00fck\u0259n da\u011f\u0131nda oturarsa yurdda s\u0131x\u0131nt\u0131 olmaz. (K\u00fcl Tikin) &#8211; \u00d6t\u00fck\u0259n da\u011f\u0131ndan daha yax\u015f\u0131 yer (m\u0259kan) \u0259sla yoxdur. Yurd sal\u0131nacaq \u0259n yax\u015f\u0131 yer \u00d6t\u00fck\u0259n da\u011f\u0131d\u0131r. (K\u00fcl Tikin) &#8211; \u00d6t\u00fck\u0259n da\u011f\u0131nda otursan\u0131z, \u0259b\u0259di yurd edib oturacaqs\u0131z&#8230; (K\u00fcl Tikin) &#8211; Qutsal \u00d6t\u00fck\u0259n da\u011f\u0131 (K\u00fcl Tikin) &#8211; T\u00fcrk xaqan\u0131 \u00d6t\u00fck\u0259n da\u011f\u0131nda oturarsa (q\u0259rargah\u0131n\u0131 burda qurarsa) \u00f6lk\u0259d\u0259 s\u0131x\u0131nt\u0131 olmaz. (Bilg\u0259 Xaqan) &#8211; Qutsal \u00d6t\u00fck\u0259n da\u011f\u0131 ulusu&#8230; (Bilg\u0259 Xaqan) &#8211; T\u00fcrk xaqan\u0131n\u0131, t\u00fcrk ulusunu \u00d6t\u00fck\u0259n\u0259 m\u0259n Bilg\u0259 Tonyukuk g\u0259tirdim. \u00d6t\u00fck\u0259n\u0259 yerl\u0259\u015fdiyimizi e\u015fid\u0259n g\u00fcney, bat\u0131, quzey v\u0259 do\u011fudak\u0131 boylar (y\u0131\u011f\u0131\u015f\u0131b) g\u0259ldi. (Tonyukuk abid\u0259si) \u00d6t\u00fck\u0259nl\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00f6rn\u0259k g\u0259tirdiyimiz misallar Orxon-Yenisey abid\u0259l\u0259rind\u0259 \u00d6t\u00fck\u0259n ad\u0131 ke\u00e7\u0259n yaz\u0131lar\u0131n ki\u00e7ik bir qismidir. \u018fski t\u00fcrk\u00fcn da\u015f yadda\u015f\u0131 olan bu abid\u0259l\u0259rd\u0259 &#8220;Qutsal \u00d6t\u00fck\u0259n\u201d yurdunun ad\u0131 s\u0131x-s\u0131x ke\u00e7m\u0259kd\u0259dir. Yaz\u0131l\u0131 da\u015f abid\u0259l\u0259rimizd\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 30 d\u0259f\u0259y\u0259 yax\u0131n \u00d6t\u00fck\u0259nin ad\u0131 \u00e7\u0259kilir. Bu h\u0259l\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131lan, b\u0259lli olan r\u0259q\u0259ml\u0259rdir. Bu da onu g\u00f6st\u0259rir ki, Xaqanlar v\u0259 el\u0259c\u0259 d\u0259 dig\u0259r yetki sahibl\u0259ri bu yer\u0259 \u00e7ox y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259r veribl\u0259r, buran\u0131 \u00e7ox sevibl\u0259r. G\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 d\u0259 buran\u0131 t\u0259rk etm\u0259m\u0259yi, \u00d6t\u00fck\u0259ni \u0259b\u0259di yurd etm\u0259yi tap\u015f\u0131r\u0131blar. \u00d6t\u00fck\u0259nd\u0259 oldu\u011fumuz s\u00fcr\u0259c\u0259 birliyimizin pozulmayaca\u011f\u0131n\u0131, q\u00fcdr\u0259timizin azalmayaca\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 yenilm\u0259z olaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 \u0259minlikl\u0259 ifad\u0259 edibl\u0259r. Ulu d\u0259d\u0259l\u0259rimiz t\u00f6r\u0259l\u0259rd\u0259n uzaqla\u015fmama\u011f\u0131 tap\u015f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar. \u018fslind\u0259 ulu Xaqanlar \u00f6zl\u0259rind\u0259n v\u0259 s\u00f6zl\u0259rind\u0259n \u0259min olduqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259siyy\u0259tl\u0259rini da\u015flara yazd\u0131r\u0131rd\u0131lar. \u00d6t\u00fck\u0259nd\u0259n da\u011f\u0131ld\u0131q, enerjimiz v\u0259 g\u00fcc\u00fcm\u00fcz par\u00e7aland\u0131, \u00f6z\u00fcm\u00fczd\u0259n v\u0259 \u00f6zl\u00fcy\u00fcm\u00fczd\u0259n uzaq d\u00fc\u015fd\u00fck. Birliyimiz pozuldu, t\u00f6r\u0259l\u0259rd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131q, farsla\u015fd\u0131q, \u0259r\u0259bl\u0259\u015fdik, h\u0259l\u0259 bir az da manqurtla\u015fd\u0131q&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>G\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 \u00d6t\u00fck\u0259nin izl\u0259ri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Haz\u0131rda t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda, el\u0259c\u0259 d\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin m\u0259skunla\u015fd\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131-ayr\u0131 co\u011frafiyalarda bir s\u0131ra yer adlar\u0131 var ki, onlar\u0131n \u00d6t\u00fck\u0259n ad\u0131ndan t\u00f6r\u0259diyini ehtimal etm\u0259k olar. Onlardan bir qismin\u0259 diqq\u0259t ed\u0259k; \u00d6d\u0259mi\u015f (\u00d6t\u0259mi\u015f) &#8211; T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 \u0130zmird\u0259 yer ad\u0131d\u0131r. B\u0259zi ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lara g\u00f6r\u0259 bu ad Odam\u0131s s\u00f6z\u00fcnd\u0259n meydana \u00e7\u0131xm\u0131\u015f, &#8220;Ana tanr\u0131\u00e7a\u201d v\u0259 ya \u0130lah\u0259 anlam\u0131n\u0131 verir. \u00d6t\u00fck\u0259n s\u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 eyni anlam ifad\u0259 etdiyini iddia ed\u0259n ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar var. Otemis \u2013 Qazaxstanda bu adda iki yer var. Onlardan biri Kaskop bataql\u0131\u011f\u0131 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n, \u0259halisi t\u0259xmin\u0259n 450 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olan ki\u00e7ik k\u0259nddir. Dig\u0259ri is\u0259 Qazaxstan\u0131n g\u00fcneyind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n, nisb\u0259t\u0259n b\u00f6y\u00fck k\u0259ndin ad\u0131d\u0131r Otam\u0131\u015f (Utam\u0131\u015f) \u2013 Da\u011f\u0131stan\u0131n D\u0259rb\u0259nd rayonunda q\u0259s\u0259b\u0259 ad\u0131d\u0131d\u0131r. Burada \u0259sas\u0259n t\u00fcrk boylar\u0131ndan biri olan kum\u0131klar ya\u015fay\u0131r. 16-17-ci y\u00fczillikd\u0259 kalm\u0131klar\u0131n Otam\u0131\u015f Sultanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n paytaxt\u0131 burda yerl\u0259\u015firdi. Ara\u015fd\u0131rma apard\u0131qda Orta Asiyada, Do\u011fu T\u00fcrk\u00fcstanda, \u00c7ind\u0259, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 Asiya \u0259razisind\u0259 xeyli sayda bu kimi toponiml\u0259r\u0259 &#8211; \u00d6t\u00fck\u0259nin izl\u0259rin\u0259 rast g\u0259lm\u0259k olur. B\u00fct\u00fcn bunlar &#8220;Qutsal \u00d6t\u00fck\u0259n\u201din bir q\u0259d\u0259r f\u0259rqli variantda ya bil\u0259r\u0259kd\u0259n bu yerl\u0259r\u0259 ad kimi se\u00e7ildiyini ya da bilm\u0259d\u0259n genetik yadda\u015flarda ya\u015fad\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6st\u0259ricisidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>K\u00f6n\u00fcl ist\u0259rdi ki&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u018fski \u00c7in, yunan, y\u0259hudi, t\u00fcrk, \u0259r\u0259b, hind v\u0259 dig\u0259r toplumlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 b\u0259zi da\u011flar qutsal say\u0131l\u0131rd\u0131. Onlar bu da\u011flar\u0131n Tanr\u0131ya daha yax\u0131n oldu\u011funa v\u0259 bu da\u011flar\u0131 t\u0259rk ed\u0259rdil\u0259rs\u0259, f\u0259lak\u0259tl\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259c\u0259yin\u0259 inan\u0131rd\u0131lar. Y\u0259hudil\u0259rd\u0259 Sina da\u011f\u0131, \u0259r\u0259bl\u0259rd\u0259 \u018fr\u0259fat da\u011f\u0131, yunanlarda Olimp da\u011f\u0131, hindlil\u0259rd\u0259 Himalay da\u011f\u0131, mo\u011follarda Burhan-Haldun da\u011f\u0131 bel\u0259 yerl\u0259rd\u0259n say\u0131l\u0131rd\u0131. \u018fski t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 d\u0259 qutsal y\u00fcks\u0259klik Tanr\u0131 da\u011flar\u0131 idi. \u00d6t\u00fck\u0259nin bir T\u0259r\u0259fi Tanr\u0131 da\u011flar\u0131n\u0131n \u0259t\u0259yi, bir t\u0259r\u0259fi Orxon (Orhun) \u00e7ay\u0131n\u0131n m\u0259nb\u0259yin\u0259 yax\u0131n \u0259razi, bir t\u0259r\u0259fi il\u0259 ya\u015f\u0131l ormanlar idi. \u00d6t\u00fck\u0259nin \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 yerl\u0259\u015fdiyi \u0259razi y\u00fcks\u0259klik \u2013 yayla idi. T\u00fcrk\u00fcn \u0259n q\u0259dim dastanlar\u0131ndan olan &#8220;Yarad\u0131l\u0131\u015f\u201d dastan\u0131na g\u00f6r\u0259 Tanr\u0131 ilk insan\u0131 a\u011facdan yaratm\u0131\u015fd\u0131. \u00d6t\u00fck\u0259nin \u0259traf\u0131n\u0131n ormanlar olmas\u0131 onun d\u0259y\u0259rini bir q\u0259d\u0259r d\u0259 art\u0131r\u0131rd\u0131. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi \u00d6t\u00fck\u0259n t\u0259kc\u0259 co\u011frafi c\u0259h\u0259td\u0259n v\u0259 h\u0259rbi-strateji bax\u0131mdan deyil, h\u0259m d\u0259 inanc bax\u0131m\u0131ndan vazke\u00e7ilm\u0259z bir yer idi. Ayr\u0131ca, \u0259ski t\u00fcrkl\u0259rin inanc\u0131na g\u00f6r\u0259; &#8211; Da\u011flar, \u00e7aylar, g\u00f6ll\u0259r v\u0259 ormanlar canl\u0131d\u0131r, onlar\u0131n ruhlar\u0131 var. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n onlar\u0131 incitm\u0259k, ziyan vurmaq olmaz. -Su h\u0259yatvericidir, safd\u0131r, t\u0259mizdir. Su biliyi, a\u011fl\u0131 v\u0259 g\u00fcc\u00fc simvoliz\u0259 edir. Bu v\u0259 bu kimi n\u0259d\u0259nl\u0259rd\u0259n ulu xaqanlar t\u00fcrk ulusuna bu yerl\u0259ri t\u0259rk etm\u0259m\u0259yi d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 v\u0259siyy\u0259t etmi\u015fdi. Ulu xaqanlar\u0131n v\u0259siyy\u0259ti pozulunca ulusun birliyi, b\u00fct\u00fcnl\u00fcy\u00fc v\u0259 b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fc \u00e7at verdi, nizam\u0131 pozuldu. Nizam\u0131 pozulan t\u00fcrk mill\u0259tinin enerjisi d\u0259 par\u00e7aland\u0131, Tanr\u0131 il\u0259 \u0259z\u0259li ba\u011f\u0131n\u0131 itirdi&#8230; Yax\u015f\u0131 olard\u0131 ki, \u00d6t\u00fck\u0259nl\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u00fcrk \u00f6lk\u0259l\u0259rinin ortaq ara\u015fd\u0131rma komissiyas\u0131 t\u0259\u015fkil edilsin. \u00d6t\u00fck\u0259n \u2013 Qutsal yurd d\u0259rind\u0259n v\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli ara\u015fd\u0131r\u0131ls\u0131n. V\u0259 k\u00f6n\u00fcl ist\u0259rdi ki, T\u00fcrk\u00fcstan\u0131n min illik ba\u015fk\u0259ndind\u0259 onun tarixini v\u0259 qutsall\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdir\u0259n abid\u0259 ucald\u0131ls\u0131n. Bu yer t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n birl\u0259\u015fm\u0259, toplanma, b\u00fct\u00fcnl\u0259\u015fm\u0259 simvoluna \u00e7evrilsin v\u0259 h\u0259r il B\u00f6y\u00fck Ziyar\u0259t G\u00fcn\u00fc t\u0259\u015fkil edilsin. Bu qutsal yerl\u0259ri ziyar\u0259t etm\u0259k h\u0259r bir t\u00fcrk \u00fc\u00e7\u00fcn yerin\u0259 yetirilm\u0259si vacib olan borc say\u0131ls\u0131n. N\u0259d\u0259n ki, t\u00fcrk\u00fcn \u018fr\u0259fat\u0131 Tanr\u0131 da\u011flar\u0131, M\u0259kk\u0259si \u00d6t\u00fck\u0259ndir. Sonda x\u00fcsusi olaraq vur\u011fulamaq ist\u0259yir\u0259m ki, \u015eumerl\u0259rd\u0259 g\u00fcn\u0259\u015f tanr\u0131s\u0131n\u0131n ad\u0131 Utu idi. \u015eumer d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259r \u015fey\u0259 can ver\u0259n Utu tanr\u0131d\u0131r v\u0259 o, yaln\u0131z yax\u015f\u0131l\u0131qlar v\u0259 g\u00f6z\u0259llikl\u0259r tanr\u0131s\u0131d\u0131r. \u015eumer d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 Utu tanr\u0131 Nanan\u0131n (Nanna) \u00f6vlad\u0131d\u0131r. \u00d6t\u00fck\u0259n xalq\u0131 da \u00d6t\u00fck\u0259nin qoruyucu m\u0259l\u0259yinin ad\u0131n\u0131n Nanu (Namu) oldu\u011funu deyirdil\u0259r. \u00d6t\u00fck\u0259n, Utuk\u0259n \u2013 Utunun k\u0259ndi \u2013 &#8220;G\u00fcn\u0259\u015f tanr\u0131s\u0131n\u0131n yurdu\u201d da ola bil\u0259rdi. H\u0259m \u00d6t\u00fck\u0259n, h\u0259m d\u0259 \u015eumer sivilizasiyas\u0131n\u0131n qurucular\u0131 eyni t\u00f6r\u0259nin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 idi&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Namiq Hac\u0131heyd\u0259rli,<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Yeni S\u00f6zcu&#8221; q\u0259zeti<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczv\u00fc, G\u0259ncl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn Prezident m\u00fckafat\u00e7\u0131s\u0131, Az\u0259rbaycan\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 \u018fd\u0259biyyat Portal\u0131n\u0131n Mu\u011fan B\u00f6lm\u0259sninin R\u0259hb\u0259ri \u00d6t\u00fck\u0259n \u0259ski t\u00fcrk\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 qutsal yer say\u0131l\u0131rd\u0131. T\u00fcrk\u00fcstanda ilk t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti olan Hun \u0130mperiyas\u0131n\u0131n, sonralar is\u0259 G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tinin ba\u015fk\u0259ndi burda yerl\u0259\u015firdi. \u00d6t\u00fck\u0259nin harda oldu\u011fu tam d\u0259qiqlikl\u0259 b\u0259lli deyil. Lakin m\u0259lumdur ki, bu yer haz\u0131rk\u0131 Monqolustan \u0259razisind\u0259 Orxon \u00e7ay\u0131n\u0131n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-42379","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42379","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=42379"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42379\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":42386,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42379\/revisions\/42386"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=42379"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=42379"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=42379"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}