{"id":43881,"date":"2023-01-17T06:00:00","date_gmt":"2023-01-17T02:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=43881"},"modified":"2023-01-17T09:42:31","modified_gmt":"2023-01-17T05:42:31","slug":"xalq-yazicisi-anar-rzayev","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=43881","title":{"rendered":"Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Anar RZAYEV.&#8221;Tarixi \u015fans &#8211; 21 Az\u0259r&#8230;\u00a0&#8220;"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/image-4.png\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/image-4.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-43891\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><em><strong>ANAR<\/strong><\/em><br><strong><em>Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131, Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin s\u0259dri<\/em><\/strong><br><a rel=\"noreferrer noopener\" href=\"mailto:\" target=\"_blank\"><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Son vaxtlar \u0130randa c\u0259r\u0259yan ed\u0259n hadis\u0259l\u0259r &#8211; bir yandan molla rejiminin \u00f6lk\u0259miz\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259xribatlar\u0131, t\u0259cav\u00fczkar Erm\u0259nistan\u0131 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259si, o biri t\u0259r\u0259fd\u0259n b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259ni b\u00fcr\u00fcy\u0259n etiraz dal\u011fas\u0131, Araz\u0131n o tay\u0131nda ya\u015fayan soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6z h\u00fcquqlar\u0131 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259si 75-76 il bundan \u0259vv\u0259l ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259ri yada sald\u0131.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>&#8220;Ya\u015famaq haqq\u0131&#8221; kitab\u0131nda bu olaylara h\u0259sr olunmu\u015f s\u0259hif\u0259l\u0259ri bir daha oxuculara t\u0259qdim ed\u0259rk\u0259n g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 ba\u015f ver\u0259nl\u0259rin daha u\u011furla n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259c\u0259yin\u0259 \u00fcmid b\u0259sl\u0259yir\u0259m.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>1945-ci ilin noyabr\u0131nda T\u0259briz teatr\u0131 &#8220;\u015eiri Xur\u015fud&#8221;da 700-\u0259 yax\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259nin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 Birinci Az\u0259rbaycan xalq konqresinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 oldu. Konqresi S\u0259tt\u0259rxan\u0131n qarda\u015f\u0131, qocaman inqilab\u00e7\u0131 Hac\u0131 \u018fzim xan a\u00e7d\u0131. Demokrat partiyas\u0131n\u0131n s\u0259dri Pi\u015f\u0259v\u0259ri onunla yana\u015f\u0131 \u0259yl\u0259\u015fmi\u015fdi. Konqres Milli M\u0259clis &#8211; Milli M\u0259\u015fv\u0259r\u0259t se\u00e7ilm\u0259si, Az\u0259rbaycan muxtariyy\u0259ti v\u0259 Milli h\u00f6kum\u0259t yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rar \u00e7\u0131xartd\u0131. 6 yanvar 1946-c\u0131 ild\u0259 Muxtariyyat\u0131n b\u00fct\u00fcn idar\u0259l\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan dilinin istifad\u0259si haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul olundu:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Bu g\u00fcnd\u0259n Az\u0259rbaycan dili Az\u0259rbaycanda r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t dilidir&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>12 dekabr 1945-ci il (\u0130ran t\u0259qvimi il\u0259 Az\u0259r ay\u0131n\u0131n 21-di) Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n m\u00fcbariz\u0259 tarixin\u0259 \u0259b\u0259di daxil oldu. Az\u0259rbaycan Milli M\u0259clisinin Birinci toplant\u0131s\u0131 \u00f6z i\u015fin\u0259 ba\u015flad\u0131. Ba\u015f nazir t\u0259yin olunmu\u015f Seyid C\u0259f\u0259r Pi\u015f\u0259v\u0259ri \u00f6z h\u00f6kum\u0259tinin hey\u0259tini mill\u0259t v\u0259kill\u0259rin\u0259 t\u0259qdim etdi. Bu hakimiyy\u0259td\u0259 xarici i\u015fl\u0259r naziri yox idi v\u0259 bununla da tam m\u00fcst\u0259qilliy\u0259 iddial\u0131 olmad\u0131qlar\u0131n\u0131, \u0130ran d\u00f6vl\u0259ti \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rdikl\u0259rini vur\u011fulay\u0131rd\u0131lar. Amma buna baxmayaraq &#8211; himn (s\u00f6zl\u0259ri M.M.Etimad\u0131n, musiqisi C.Cahangirovun), bayraq, gerb, &#8220;S\u0259tt\u0259rxan&#8221;, &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; ordeni, &#8220;21 Az\u0259r&#8221; medal\u0131 v\u0259 ba\u015fqa d\u00f6vl\u0259t atributlar\u0131 t\u0259sdiq olundu.<\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 \u018fli \u015e\u0259b\u00fcst\u0259ri Milli M\u0259clisin s\u0259dri se\u00e7ildi. Ali M\u0259hk\u0259m\u0259nin s\u0259dri Qiyami, prokuror is\u0259 Firudin \u0130brahimi t\u0259sdiq olundu.<\/p>\n\n\n\n<p>Pi\u015f\u0259v\u0259rinin Milli h\u00f6kum\u0259ti q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 bir \u00e7ox m\u00fch\u00fcm v\u0259 faydal\u0131 i\u015fl\u0259r g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0259dai d\u0259st\u0259l\u0259ri nizami orduya \u00e7evril\u0259r\u0259k \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai q\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131n\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 q\u0131z\u0131lba\u015flar adland\u0131lar. Yeni pul k\u0259sildi, torpaq islahat\u0131na ba\u015fland\u0131, qa\u00e7m\u0131\u015f m\u00fclk\u0259darlar\u0131n torpaqlar\u0131 k\u0259ndlil\u0259r\u0259 payland\u0131. Yollar qaydaya sal\u0131nd\u0131, yetimxanalar a\u00e7\u0131ld\u0131, narkotik madd\u0259l\u0259r qada\u011fan olundu, m\u0259\u015fhur &#8220;Qorxulu Tehran&#8221; roman\u0131ndan oxudu\u011fumuz fahi\u015f\u0259xanalar ba\u011fland\u0131. T\u0259brizd\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n v\u0259 \u015fairl\u0259rin, a\u015f\u0131qlar\u0131n, r\u0259ssamlar\u0131n c\u0259miyy\u0259tl\u0259ri yarad\u0131ld\u0131. Dram teatr\u0131 v\u0259 Filarmoniya i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131, milli orkestr v\u0259 xor yarad\u0131ld\u0131. T\u0259brizd\u0259, ba\u015fqa \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 v\u0259 k\u0259ndl\u0259rd\u0259 ana dilind\u0259 t\u0259lim ver\u0259n y\u00fczl\u0259rl\u0259 m\u0259kt\u0259b a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259brizd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 t\u0259dris Az\u0259rbaycan-t\u00fcrk v\u0259 fars dilind\u0259 olan m\u00fcasir universitet yarad\u0131ld\u0131. Bu universitet bu g\u00fcn d\u0259 m\u00f6vcuddur, amma d\u0259rsl\u0259r yaln\u0131z fars dilind\u0259 ke\u00e7irilir. H\u0259rbi M\u0259kt\u0259b v\u0259 Tibb Texnikumu da Milli H\u00f6kum\u0259tin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f x\u00fcsusi t\u0259hsil ocaqlar\u0131ndand\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259brizd\u0259 S\u0259tt\u0259rxan v\u0259 Ba\u011f\u0131r xana abid\u0259 ucald\u0131ld\u0131. Onlarla q\u0259zet v\u0259 xeyli sayda kitab ana dilind\u0259 \u00e7ap olunma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259tta Q\u0259rb q\u0259zetl\u0259ri d\u0259 yaz\u0131rd\u0131lar ki, Pi\u015f\u0259v\u0259ri h\u00f6kum\u0259ti 50 ild\u0259 edil\u0259nl\u0259rd\u0259n daha b\u00f6y\u00fck i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcr. Pi\u015f\u0259v\u0259ri q\u00fcrur hissi il\u0259 &#8211; &#8220;Az\u0259rbaycan Milli D\u00f6vl\u0259ti ger\u00e7\u0259kliy\u0259 \u00e7evrildi&#8221;, &#8211; deyirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u0259nubi Az\u0259rbaycan \u015eimalla yaln\u0131z humanitar deyil, iqtisadi planda da ba\u011flan\u0131rd\u0131. 10 iyun 1945-ci ild\u0259 Stalin \u0130ran\u0131n \u015fimal\u0131nda Sovet s\u0259naye m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin t\u0259\u015fkil olunmas\u0131 haqq\u0131nda s\u0259n\u0259d imzalad\u0131. Neft yataqlar\u0131n\u0131n a\u015fkara \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 \u00fczr\u0259 k\u0259\u015ffiyyat i\u015fl\u0259ri Sovet h\u00f6kum\u0259tinin neft s\u0259nayesi m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rind\u0259n ke\u00e7mi\u015f bak\u0131l\u0131 N.Baybakova v\u0259 &#8220;Azneft&#8221;in r\u0259hb\u0259ri S\u00fcleyman V\u0259zirova h\u0259val\u0259 olundu. Bu, yax\u0131n zamanda Az\u0259rbaycan\u0131n iki hiss\u0259sinin birl\u0259\u015f\u0259c\u0259yind\u0259n x\u0259b\u0259r ver\u0259n z\u0259ruri amil idi. Londonun v\u0259 Va\u015finqtonun siyasi dair\u0259l\u0259rind\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u0131n ya tam m\u00fcst\u0259qil elan olunmas\u0131n\u0131, ya da Sovet Az\u0259rbaycan\u0131 il\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259sini g\u00f6zl\u0259yirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fczd\u00fc, h\u0259r \u015fey Stalinl\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131, amma SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyinin dig\u0259r \u00fczvl\u0259rinin ciddi m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si ucbat\u0131ndan Ba\u011f\u0131rov h\u0259r hans\u0131 bir sanksiya alma\u011fa \u00e7\u0259tinlikl\u0259 nail olurdu. Moskva art\u0131q hiss edirdi ki, \u0130randak\u0131 hadis\u0259l\u0259r yava\u015f-yava\u015f onun n\u0259zar\u0259tind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259nada m\u00fcst\u0259qil \u015f\u0259kil al\u0131r. Bununla yana\u015f\u0131, \u00f6lk\u0259nin Ali r\u0259hb\u0259rliyind\u0259 L.Beriya v\u0259 A.Mikoyan faktorlar\u0131 il\u0259 d\u0259 hesabla\u015fmaq laz\u0131m idi. Beriyan\u0131n Ba\u011f\u0131rovla dostluq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 baxmayaraq, o, Az\u0259rbaycan\u0131n Qafqazda inan\u0131lmaz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 g\u00fccl\u0259nm\u0259sin\u0259 he\u00e7 v\u0259d\u0259 sevinm\u0259zdi. Mikoyandan is\u0259 he\u00e7 dan\u0131\u015fma\u011fa d\u0259ym\u0259z.<\/p>\n\n\n\n<p>Moskvadan tap\u015f\u0131r\u0131q g\u0259ldi ki, Milli M\u0259\u015fv\u0259r\u0259t\u0259 se\u00e7iml\u0259ri dayand\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r. Bununla da C\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyi u\u011frunda h\u0259r\u0259kata ciddi z\u0259rb\u0259 vurulurdu. Bunu yax\u015f\u0131 anlayan Ba\u011f\u0131rov b\u00f6y\u00fck risk ed\u0259r\u0259k Stalin\u0259 bu q\u0259rarla raz\u0131la\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi: &#8220;Onlara se\u00e7kil\u0259r ke\u00e7irm\u0259y\u0259 m\u0259n icaz\u0259 vermi\u015f\u0259m, xahi\u015f edir\u0259m, icaz\u0259 verin, parlament se\u00e7kil\u0259ri yekunla\u015fs\u0131n&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u011f\u0131rov buna nail oldu. Se\u00e7kil\u0259r ke\u00e7irildi v\u0259 o g\u00fcn Tehranda \u00e7\u0131xan &#8220;\u0130ran nou&#8221; q\u0259zeti qara mat\u0259m \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259si il\u0259 yay\u0131mland\u0131. \u0130ran\u0131n o zamank\u0131 Ba\u015f naziri Hakimi b\u0259yan etdi ki, Tehran n\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tini tan\u0131y\u0131r, n\u0259 onun parlamentini. Sovet qo\u015funlar\u0131 \u00f6lk\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xan kimi h\u0259rbi g\u00fccl\u0259 \u0130ran\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc b\u0259rpa olunacaq.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran n\u00fcmay\u0259nd\u0259si S.N.Ta\u011f\u0131zad\u0259 BMT-nin sessiyas\u0131nda Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n \u0130ran\u0131n daxili i\u015fl\u0259rin\u0259 qar\u0131\u015fmas\u0131 haqq\u0131nda m\u0259s\u0259l\u0259 qald\u0131rd\u0131.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Siyasi v\u0259ziyy\u0259tin q\u0259lizliyini d\u0259rk ed\u0259n Ba\u011f\u0131rov \u00f6z n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rini T\u0259briz\u0259 g\u00f6nd\u0259rdi: &#8220;T\u0259l\u0259sm\u0259k laz\u0131md\u0131, h\u0259r saat qiym\u0259tlidir. Ya indi, ya da he\u00e7 vaxt&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259qiq\u0259t\u0259n, tarix bizim xalqa nadir imkan vermi\u015fdi: \u015eimali v\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u0131n birl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 sanki bir add\u0131m qal\u0131rd\u0131. 125-130 il \u0259rzind\u0259 ke\u00e7ilm\u0259z s\u0259dd say\u0131lan Araz, bird\u0259n-bir\u0259 \u00fcst\u00fcnd\u0259n asanl\u0131qla adlamaq m\u00fcmk\u00fcn olan ki\u00e7ik arxa d\u00f6n\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>Pi\u015f\u0259v\u0259ri say\u0131q siyasi xadim kimi, h\u0259mi\u015f\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n muxtariyy\u0259tin\u0259 \u0130ran\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 bax\u0131rd\u0131. Amma \u0259slind\u0259 o, bu prosesi \u00fc\u00e7 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr edirdi. Birinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycan \u0130ran\u0131n t\u0259rkibind\u0259 muxtariyy\u0259t almal\u0131, \u00f6z daxili i\u015fl\u0259rini s\u0259rb\u0259st ba\u015fa&nbsp; \u00e7atd\u0131rmal\u0131 v\u0259 \u00f6z m\u0259nf\u0259\u0259tl\u0259rini t\u0259yin etm\u0259li idi. \u0130kinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyini, suverenliyini elan etm\u0259li v\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 d\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanla birl\u0259\u015fm\u0259li idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n s\u0259rb\u0259stlik, m\u00fcst\u0259qillik v\u0259 azadl\u0131q, ya\u015famaq haqq\u0131 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259sinin b\u00fct\u00fcn m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259, ana dilinin qorunmas\u0131, t\u0259sdiqi v\u0259 ana dilin\u0259 qay\u011f\u0131 \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259kilib. \u0130ran \u015f\u0259raitind\u0259 bu, b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edirdi. H\u0259m d\u0259 o s\u0259b\u0259bd\u0259n ki, Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri yaln\u0131z C\u0259nubi Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 yox, \u0130ran\u0131n dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 kompakt halda ya\u015fay\u0131rd\u0131lar v\u0259 Tehran \u015f\u0259h\u0259ri \u0259halisinin dem\u0259k olar ki, yar\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edirdil\u0259r. Dil b\u00fct\u00fcn \u0130ran az\u0259ri t\u00fcrkl\u0259rini birl\u0259\u015fdir\u0259n faktor ola bil\u0259rdi v\u0259 Sovet Az\u0259rbaycan\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 \u00fcmumi linqvistik m\u0259kan yaradard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd etdiyim kimi, Pi\u015f\u0259v\u0259ri hakimiyy\u0259tinin ilk q\u0259rarlar\u0131ndan biri, Az\u0259rbaycan dilinin muxtariyy\u0259tin b\u00fct\u00fcn idar\u0259 v\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 t\u0259tbiq olunmas\u0131 idi. Pi\u015f\u0259v\u0259ri yaz\u0131r: &#8220;Ana dilinin \u0259saslar\u0131 analar\u0131n s\u00fcd\u00fc il\u0259 m\u0259nims\u0259nilir, xalq\u0131n m\u0259n\u0259vi h\u0259yat\u0131n\u0131n ocaqlar\u0131nda \u015f\u00f6l\u0259l\u0259nir. N\u0259 q\u0259d\u0259r analar ya\u015fay\u0131r v\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r ki, bu ocaqlar yan\u0131r, ana dilini d\u0259yi\u015fm\u0259k v\u0259 ya m\u0259hv etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>El\u0259 bu \u0259r\u0259f\u0259l\u0259rd\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d Rza \u015fah\u0131n m\u0259hbuslara veril\u0259n i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259ri izl\u0259y\u0259r\u0259k h\u0259zz alan \u0259xlaqs\u0131z bac\u0131s\u0131 \u015fahzad\u0259 \u018f\u015fr\u0259f P\u0259hl\u0259vi T\u0259brizd\u0259 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 &#8220;sor\u011fu ke\u00e7irirmi\u015f&#8221;: &#8220;Deyin g\u00f6r\u00fcm Az\u0259rbaycanda t\u00fcrk dilinin k\u00f6k\u00fcn\u00fc nec\u0259 k\u0259sm\u0259k olar?&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>1976-c\u0131 ild\u0259 T\u0259brizd\u0259, mitinqd\u0259 is\u0259 \u015fah \u00f6z\u00fc bel\u0259 s\u00f6yl\u0259yib: &#8220;Az\u0259rbaycan\u0131n bel\u0259 iri add\u0131mlarla ir\u0259lil\u0259m\u0259si bizim b\u00fct\u00fcn arzular\u0131m\u0131za uy\u011fundur, q\u0259lbimizi iftixar hissil\u0259 co\u015fdurur&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu m\u0259qamda &#8220;\u0259ziz Leonid \u0130li\u00e7in&#8221; &#8220;Az\u0259rbaycan iri add\u0131mlarla ir\u0259lil\u0259yir&#8221; s\u00f6zl\u0259rini nec\u0259 yada salmayasan.<\/p>\n\n\n\n<p>Ya Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 &#8220;h\u0259ddind\u0259n art\u0131q il\u0131q&#8221; m\u00fcnasib\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259, ya Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri il\u0259 ail\u0259vi yax\u0131nl\u0131q namin\u0259, ya da sad\u0259c\u0259 q\u0131z\u0131n\u0131n yeniyetm\u0259 r\u0259fiq\u0259sinin g\u00f6z\u0259lliyin\u0259 m\u0259ftun oldu\u011fundan, M\u0259h\u0259mm\u0259d Rza \u015fah \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc nigah\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259silli F\u0259r\u0259h Diba il\u0259 qurur.<\/p>\n\n\n\n<p>Milli ruh y\u00fcks\u0259kliyi, \u0259srl\u0259rin ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fmi\u015f arzular\u0131, \u00f6z v\u0259t\u0259nind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00fcst\u0259qil hiss etm\u0259yin iftixar\u0131 &#8211; b\u00fct\u00fcn bu sevincl\u0259r C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda c\u0259mi birc\u0259 il s\u00fcrd\u00fc &#8211; \u015eimalda Demokratik Respublikan\u0131n (1918-1920) m\u00fcst\u0259qil varl\u0131\u011f\u0131ndan bir il az.<\/p>\n\n\n\n<p>1946-c\u0131 ilin fevral\u0131nda \u0130ran\u0131n yeni Ba\u015f naziri \u018fhm\u0259d Kavam us S\u0259lt\u0259n\u0259 &#8211; &#8220;t\u00fclk\u00fc \u018fhm\u0259d&#8221; Stalinl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Moskvaya u\u00e7ur. 16 fevraldan 3 marta q\u0259d\u0259r, iki h\u0259ft\u0259 s\u00fcr\u0259n bu r\u0259smi s\u0259f\u0259rd\u0259 h\u0259r \u015fey &#8211; Stalinl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r v\u0259 s\u00f6hb\u0259tl\u0259r d\u0259, qona\u011f\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 Kremld\u0259 q\u0259bul da, bir-birinin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na tostlar da raz\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f protokol \u0259sas\u0131nda ke\u00e7irilir. Deyirl\u0259r ki, h\u0259tta Kavam Stalinin \u0259lind\u0259n \u00f6p\u00fcb. Moskva s\u0259f\u0259rini ba\u015fa vuranda deyib: &#8220;M\u0259n bizim \u00f6lk\u0259l\u0259rimiz aras\u0131ndak\u0131 b\u00fct\u00fcn anla\u015f\u0131lmazl\u0131qlar\u0131n tez bir zamanda h\u0259ll olunaca\u011f\u0131 \u00fcmidi il\u0259 gedir\u0259m&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Kavam\u0131n bu optimizmin\u0259 s\u0259b\u0259b n\u0259 idi? T\u0259xmin edilirdi ki, \u015fah h\u00f6kum\u0259ti C\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130ran\u0131n t\u0259rkibind\u0259 muxtariyy\u0259ti il\u0259 raz\u0131la\u015facaq, SSR\u0130 il\u0259 xeyirli \u015f\u0259rtl\u0259rl\u0259 neft m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri imzalanacaq v\u0259 Sovet qo\u015funu bu \u00f6lk\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xacaq.<\/p>\n\n\n\n<p>Stalini aldatmaq h\u0259m \u00e7\u0259tin idi, h\u0259m asan. B\u0259s g\u00f6r\u0259s\u0259n, Sovet-\u0130ran dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131nda kim kimi barma\u011f\u0131na dolad\u0131 &#8211; &#8220;Co day\u0131&#8221; (Stalini Q\u0259rbd\u0259 bel\u0259 adland\u0131r\u0131rd\u0131lar) &#8220;T\u00fclk\u00fc \u018fhm\u0259di&#8221; yoxsa, &#8220;T\u00fclk\u00fc \u018fhm\u0259d&#8221; &#8220;Co day\u0131n\u0131&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcst\u00fcnd\u0259n bir ne\u00e7\u0259 ay ke\u00e7\u0259nd\u0259n sonra raz\u0131la\u015fman\u0131n yaln\u0131z birinci madd\u0259si &#8211; Sovet qo\u015funlar\u0131n\u0131n \u0130randan \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irilir. Bu, \u0130ngilt\u0259r\u0259nin v\u0259 AB\u015e-\u0131n t\u0259l\u0259bi idi. Kavama da el\u0259 bu laz\u0131m idi. Yerd\u0259 qalan \u015feyl\u0259r zamanla ba\u011fl\u0131yd\u0131. B\u0259zi m\u0259lumatlara \u0259sas\u0259n, Stalinl\u0259 Kavam aras\u0131ndak\u0131 raz\u0131la\u015fmada x\u00fcsus\u0259n Pi\u015f\u0259v\u0259riy\u0259 aid gizli madd\u0259l\u0259r var idi.<\/p>\n\n\n\n<p>13 iyun 1946-c\u0131 ild\u0259 Kavam us-S\u0259lt\u0259n\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn siyasi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 m\u00fcavini Firuqinin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda Pi\u015f\u0259v\u0259ri il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti g\u00f6nd\u0259rir. Dan\u0131\u015f\u0131qlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 h\u0259r iki t\u0259r\u0259fin g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getdiyi b\u0259yanat imzalan\u0131r. Bel\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc ki, \u0130ran h\u00f6kum\u0259ti Az\u0259rbaycan\u0131n bir s\u0131ra t\u0259l\u0259bl\u0259rini q\u0259bul edib. Az\u0259rbaycan muxtariyy\u0259ti \u0130ran\u0131n t\u0259rkibind\u0259 tan\u0131nd\u0131, onun hakimiyy\u0259ti is\u0259 yerli idar\u0259etm\u0259 orqan\u0131 kimi q\u0259bul olundu. Raz\u0131la\u015fmaya \u0259sas\u0259n, orta v\u0259 ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 t\u0259dris h\u0259m Az\u0259rbaycan, h\u0259m d\u0259 fars dilind\u0259 ke\u00e7iril\u0259c\u0259kdi. Maraql\u0131d\u0131r ki, bu s\u0259n\u0259d\u0259 \u0259sas\u0259n k\u00fcrdl\u0259r d\u0259, aysorlar da v\u0259 erm\u0259nil\u0259r d\u0259 be\u015finci sinf\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6z dill\u0259rind\u0259 d\u0259rs ke\u00e7\u0259 bil\u0259rdil\u0259r. Bu da tarixin m\u00fcxt\u0259lif m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin milli&nbsp; azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n xarakterik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259ndir. S\u0259tt\u0259rxan zaman\u0131nda, M\u0259\u015frut\u0259 inqilab\u0131nda da, az\u0259rbaycanl\u0131lar yaln\u0131z \u00f6zl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn yox, h\u0259m d\u0259 \u0130ran\u0131n dig\u0259r xalqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00fcquq qazanm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Tehran\u0131n b\u00fct\u00fcn g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259ri \u0130ran\u0131 t\u0259rk etm\u0259kd\u0259 olan Sovet ordusunun add\u0131m s\u0259sl\u0259rinin s\u0259das\u0131 imi\u015f. Tezlikl\u0259 bu add\u0131mlar\u0131n \u0259ks-s\u0259das\u0131 batmal\u0131 idi. Yerli \u0259hali il\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u0131 t\u0259rk ed\u0259n Sovet qo\u015funlar\u0131n\u0131n vidala\u015fma s\u0259hn\u0259l\u0259rini R\u0259sul Rza &#8220;\u018fsir dost&#8221; o\u00e7erkind\u0259 t\u0259sirli \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259svir edib. T\u0259brizli dostun: Biz yen\u0259d\u0259mi g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259c\u0259yik, sual\u0131na, \u015fair inamla cavab verir: m\u00fctl\u0259q g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259c\u0259yik. Amma T\u0259briz\u0259 getm\u0259k R\u0259sul Rzaya bir daha qism\u0259t olmad\u0131. Onun \u015feirl\u0259rind\u0259n birind\u0259 deyildiyi kimi, T\u0259brizi o, ancaq yuxular\u0131nda g\u00f6r\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fctt\u0259fiql\u0259rin qo\u015funlar\u0131n\u0131n \u0130randan \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda SSR\u0130, AB\u015e v\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniya ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 &#8211; Stalin, Ruzvelt (sonra Trumen), \u00c7\u00f6r\u00e7ill Tehranda, Yaltada v\u0259 Potstamda raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259lmi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Q\u0259rb m\u00fctt\u0259fiql\u0259ri il\u0259 qar\u015f\u0131durmas\u0131 m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra da m\u00fcxt\u0259lif ill\u0259rd\u0259 k\u0259skin siyasi v\u0259 h\u0259rbi b\u00f6hran xarakteri al\u0131rd\u0131 (Koreyada, Berlind\u0259, Vyetnamda, Kubada). \u0130lk d\u0259f\u0259 bu qar\u015f\u0131durma C\u0259nubi Az\u0259rbaycan m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Mart\u0131n 4-d\u0259 SSR\u0130-nin C\u0259nubi Az\u0259rbaycan siyas\u0259tini AB\u015e Prezidenti Trumen v\u0259 d\u00f6vl\u0259t katibi C.Birns m\u00fczakir\u0259 edirl\u0259r. Ert\u0259si g\u00fcn &#8211; 5 martda Fultonda Trumenin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 Uinston \u00c7\u00f6r\u00e7ill \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir. &#8220;Soyuq m\u00fcharib\u0259nin&#8221; m\u0259hz \u00c7er\u00e7illin Fulton nitqi il\u0259 ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 hesab edilir. \u00c7\u00f6r\u00e7ill Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n t\u0259cav\u00fczkar niyy\u0259tl\u0259rinin yaratd\u0131\u011f\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259 haqq\u0131nda Q\u0259rb\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edir v\u0259 he\u00e7 n\u0259d\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getm\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Stalin \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 qo\u015funlar\u0131n \u0130randan \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 AB\u015e v\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259y\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getmir, halbuki bu m\u0259s\u0259l\u0259 sazi\u015fl\u0259rd\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irilmi\u015fdi, Ali g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. SSR\u0130-nin \u00f6z qo\u015funlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xarmaq fikrind\u0259 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 C.Birns Prezident\u0259 x\u0259b\u0259r verir, Trumen \u00f6z g\u00fcnd\u0259liyind\u0259 yaz\u0131r: &#8220;M\u0259n Stalinin naz\u0131 il\u0259 oynamaqdan yoruldum&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>O, Birns\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015f verir: &#8220;Mar\u015fal Stalin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131n ki, m\u0259n onu s\u00f6z\u00fcn\u00fcn a\u011fas\u0131 bilir\u0259m. \u018fks halda biz cavab t\u0259dbirl\u0259ri g\u00f6r\u0259c\u0259yik&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>AB\u015e prezidenti hans\u0131 add\u0131mlar\u0131 atma\u011fa haz\u0131rla\u015f\u0131rd\u0131? C.Birns m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6rd\u00fc ki, &#8220;Az\u0259rbaycan m\u0259s\u0259l\u0259si&#8221;ni BMT-nin m\u00fczakir\u0259sin\u0259 \u00e7\u0131xarts\u0131nlar. Amma Stalin \u00fc\u00e7\u00fcn BMT-nin h\u0259r hans\u0131 bir q\u0259tnam\u0259si \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131m\u0131rd\u0131. V\u0259 AB\u015e ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc ki, SSR\u0130-y\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fc deyil. Stalini s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yegan\u0259 vasit\u0259 &#8211; atom \u015fantaj\u0131 idi. AB\u015e iki yapon \u015f\u0259h\u0259rini m\u0259hv etm\u0259kl\u0259 atom bombas\u0131n\u0131 s\u0131naqdan \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131 art\u0131q. Onda Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n bel\u0259 bombas\u0131 yox idi, bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 AB\u015e-la eyni s\u0259viyy\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fa bilm\u0259zdi. M\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7il\u0259ri Trumen\u0259 t\u0259klif etdil\u0259r: Va\u015finqtondak\u0131 Sovet s\u0259firini \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b dem\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, \u0259g\u0259r Sovet qo\u015funlar\u0131 \u0130randan \u00e7\u0131xar\u0131lmasa, AB\u015e SSR\u0130-y\u0259 n\u00fcv\u0259 z\u0259rb\u0259si endir\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eantaj \u00f6z t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rdi. Stalinin qo\u015funlar\u0131n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131na raz\u0131l\u0131q verm\u0259si h\u0259tta Moskvada v\u0259 Tehranda i\u015fl\u0259y\u0259n Amerika diplomatlar\u0131n\u0131 da t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndirdi. O is\u0259 sad\u0259c\u0259 qorxmu\u015fdu. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, Beriya il\u0259 Mikoyan\u0131n da x\u0259lv\u0259ti &#8220;m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259ri&#8221; rol oynam\u0131\u015fd\u0131: hans\u0131sa Az\u0259rbaycandan \u00f6tr\u00fc \u00f6z \u00f6lk\u0259sini t\u0259hl\u00fck\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131nda qoyma\u011fa &#8211; risk etm\u0259y\u0259 d\u0259y\u0259rmi?<\/p>\n\n\n\n<p>Qo\u015funlar\u0131n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 q\u0259rar q\u0259bul olundu v\u0259 Pi\u015f\u0259v\u0259ri buna k\u0259skin etiraz\u0131n\u0131 bildirdi: &#8220;Kavam Sizi aldad\u0131r. \u018fg\u0259r Siz Kavam\u0131n hakimiyy\u0259tin\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 gedirsinizs\u0259, dem\u0259li, biz \u00f6z m\u0259qs\u0259dimizd\u0259n, prinsipl\u0259rimizd\u0259n v\u0259 n\u0259hay\u0259t, \u0130randa n\u0259y\u0259 nail olmu\u015fuqsa, ham\u0131s\u0131ndan \u0259l \u00e7\u0259kirik.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8230;\u0130ndi art\u0131q m\u0259n Siz\u0259 q\u0259tiyy\u0259n inanm\u0131ram. T\u0259krar edir\u0259m: m\u0259n daha Siz\u0259 inanm\u0131ram&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u011f\u0131rov C\u0259nubi Az\u0259rbaycan m\u0259s\u0259l\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 yenid\u0259n Stalin\u0259 m\u00fcraci\u0259t edir: &#8220;Mart\u0131n 28-d\u0259 biz Sovet Culfas\u0131nda \u0130ran Az\u0259rbaycan\u0131 Milli h\u00f6kum\u0259tinin r\u0259hb\u0259rl\u0259ri &#8211; Pi\u015f\u0259v\u0259ri, \u015e\u0259b\u00fcst\u0259ri v\u0259 doktor Cavidl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fck.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8230;Onlar Kavama inanm\u0131rlar, g\u00f6z\u0259l bilirl\u0259r ki, o, b\u00fct\u00fcn v\u0259dl\u0259rini, h\u0259tta Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n h\u00fcquqlar\u0131 haqq\u0131nda yaz\u0131l\u0131 raz\u0131la\u015fmalar\u0131 da, \u0130ran konstitusiyas\u0131na \u0259saslanaraq t\u0259dric\u0259n l\u0259\u011fv ed\u0259c\u0259k, xalq\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 yox, m\u00fcrt\u0259ce rejimi qoruyacaq. Bunlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alan Pi\u015f\u0259v\u0259ri, \u015e\u0259b\u00fcst\u0259ri v\u0259 Cavid bizim qo\u015funlar\u0131n geri \u00e7\u0259kilm\u0259siyl\u0259, he\u00e7 olmasa, \u015eimali \u0130ran\u0131n dig\u0259r \u0259yal\u0259tl\u0259rind\u0259ki t\u0259r\u0259qqip\u0259rv\u0259r demokratik q\u00fcvv\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcrt\u0259ce Tehrana qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 aparmaqdan \u00f6tr\u00fc \u0259laq\u0259y\u0259 girm\u0259l\u0259rin\u0259 izn verm\u0259yinizi xahi\u015f edirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Onlar hesab edirl\u0259r ki, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u0259n az\u0131 minimum h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 qorumas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yegan\u0259 real s\u0131\u011forta Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n vasit\u0259\u00e7iliyidir&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>29 mart 1946-c\u0131 il tarixli bu m\u0259ktubu Ba\u011f\u0131rovla yana\u015f\u0131, Bak\u0131 h\u0259rbi dair\u0259sinin komandan\u0131, general \u0130.\u0130.Maslennikov da imzalay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Ola bilsin ki, Kavam v\u0259 Stalin aras\u0131ndak\u0131 raz\u0131la\u015fmada, Pi\u015f\u0259v\u0259riy\u0259 aid gizli v\u0259 ya \u015fifahi madd\u0259l\u0259r var imi\u015f. \u00c7\u00fcnki bu sazi\u015f imzalanandan d\u00f6rd g\u00fcn sonra &#8220;Pravda&#8221;&nbsp; q\u0259zetind\u0259 S\u0130TA-n\u0131n Pi\u015f\u0259v\u0259rinin h\u00f6kum\u0259t v\u0259zif\u0259sind\u0259n (daha do\u011frusu, nazirl\u0259r \u015furas\u0131n\u0131n s\u0259dri v\u0259zif\u0259sind\u0259n) azad olunmas\u0131 xahi\u015fini ifad\u0259 ed\u0259n m\u0259lumat\u0131 d\u0259rc edilib. &#8220;Onun xahi\u015fini yerin\u0259 yetir\u0259n \u0259nc\u00fcm\u0259n (Sovet) irticaya qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259sin\u0259 v\u0259 demokratiyan\u0131n t\u0259nt\u0259n\u0259sind\u0259ki roluna g\u00f6r\u0259 ona t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fc bildirib. Pi\u015f\u0259v\u0259ri Az\u0259rbaycan Demokrat Partiyas\u0131n\u0131n lideri olaraq qal\u0131r&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu n\u0259 dem\u0259kdir? Pi\u015f\u0259v\u0259rini f\u0259al siyasi f\u0259aliyy\u0259td\u0259n uzaqla\u015fd\u0131rmaq? Yoxsa art\u0131q m\u0259hvi lab\u00fcd h\u00f6kum\u0259tin r\u0259hb\u0259rliyind\u0259n azad etm\u0259k? Yaxud bu, \u0259slind\u0259 d\u0259, Kavamla Stalinin raz\u0131la\u015fmas\u0131na etiraz \u0259lam\u0259ti olaraq Pi\u015f\u0259v\u0259rinin \u00f6z t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc, \u00f6z q\u0259rar\u0131 idi?<\/p>\n\n\n\n<p>1946-c\u0131 ilin iyul ay\u0131nda C\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u0131n milli h\u00f6kum\u0259ti burax\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ba\u015flananda hitler\u00e7il\u0259rl\u0259 xo\u015fallanan, sonra Stalin\u0259 quyruq bulayan Kavam Sovet qo\u015funlar\u0131 \u0130ran\u0131 t\u0259rk ed\u0259nd\u0259n sonra Q\u0259rb\u0259 \u00fcz tutdu. Kim\u0259 qulluq etm\u0259k ondan \u00f6tr\u00fc m\u00fch\u00fcm deyildi, o, yaln\u0131z \u0130ran\u0131n hakim mill\u0259t\u00e7ilik iddialar\u0131na xidm\u0259t edirdi. O, \u0130ran\u0131n q\u00fcdr\u0259tin\u0259 v\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u0259 ba\u015fl\u0131ca \u0259ng\u0259l Az\u0259rbaycan\u0131 hesab edirdi v\u0259 el\u0259 ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 nifr\u0259t b\u0259sl\u0259yirdi. O, S\u0259tt\u0259rxan\u0131n M\u0259\u015frut\u0259 inqilab\u0131n\u0131n \u0259zilm\u0259sinin v\u0259 Xiyabaninin Azadstan h\u00f6kum\u0259tinin m\u0259hv edilm\u0259sinin \u0259n f\u0259al i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015fdu. V\u0259 indi onun \u00fc\u00e7\u00fcn Pi\u015f\u0259v\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 Az\u0259rbaycan muxtariyy\u0259tini c\u0259zaland\u0131rmaq zaman\u0131 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>9 dekabrda &#8211; 12 dekabra (21 Az\u0259rd\u0259), m\u00fcq\u0259dd\u0259s bayrama \u00fc\u00e7 g\u00fcn qalm\u0131\u015f &#8211; Kavam \u00f6z h\u0259qiqi m\u0259qs\u0259dini a\u00e7\u0131qlad\u0131: N\u0259yin bahas\u0131na olur olsun, \u0130ran\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc v\u0259 M\u0259rk\u0259zi h\u00f6kum\u0259tin hakimiyy\u0259tini b\u0259rpa etm\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>Pi\u015f\u0259v\u0259ri bu zaman Bak\u0131da idi, Ba\u011f\u0131rovu m\u0259lumatland\u0131rd\u0131, o da Stalinl\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 m\u0259lum oldu ki, &#8220;b\u00f6y\u00fck s\u00fclh ke\u015fik\u00e7isi&#8221; n\u00f6vb\u0259ti d\u0259f\u0259 B\u00f6y\u00fck geosiyasi strategiya namin\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n maraqlar\u0131na etinas\u0131zl\u0131q g\u00f6st\u0259rib.<\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u011f\u0131rov C\u0259nubi Az\u0259rbaycan m\u0259s\u0259l\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 Stalin\u0259 sonuncu d\u0259f\u0259 m\u00fcraci\u0259t edir: &#8220;T\u0259brizd\u0259n al\u0131nm\u0131\u015f m\u0259lumat\u0131 \u00e7atd\u0131r\u0131ram. 4 oktyabrda \u0130ran qo\u015funlar\u0131 Z\u0259ncan rayonundan Miyan\u0259y\u0259 do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131blar. Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00f6n h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0130ran qo\u015funu aras\u0131nda bir ne\u00e7\u0259 saat s\u00fcr\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015f ba\u015f verib. Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Miyan\u0259 d\u0259st\u0259sinin komandiri Danisian (general Qulam Y\u0259hya &#8211; A.) Pi\u015f\u0259v\u0259rinin ad\u0131na teleqram g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k pulemyotlu tanklar\u0131 v\u0259 ixtisasl\u0131 zabitl\u0259ri t\u0259cili k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rm\u0259sini xahi\u015f edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Pi\u015f\u0259v\u0259ri \u0130ran qo\u015funlar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycana h\u00fccumunun ba\u015flamas\u0131 haqq\u0131nda \u0259haliy\u0259 radio il\u0259 x\u0259b\u0259r verib. Az\u0259rbaycan Demokrat Partiyas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi yen\u0259 k\u00f6m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 olmasa minimal miqdarda yard\u0131m xahi\u015f edir: 16 top, 5 min t\u00fcf\u0259ng, tank \u0259leyhin\u0259 m\u00fcvafiq m\u0259rmil\u0259ri v\u0259 patronlar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 29 tank \u0259leyhin\u0259 t\u00fcf\u0259ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M.C.Ba\u011f\u0131rov. 5 dekabr 1946&#8243;.<\/p>\n\n\n\n<p>Cavab\u0131nda Stalin Ba\u011f\u0131rova z\u0259ng vurub deyir: &#8220;M\u0259n 5 milyon az\u0259rbaycanl\u0131dan \u00f6tr\u00fc \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sin\u0259 ba\u015flaya bilm\u0259r\u0259m&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eahidl\u0259rin dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, Ba\u011f\u0131rov bu telefon s\u00f6hb\u0259tind\u0259n sonra h\u00f6nk\u00fcr-h\u00f6nk\u00fcr a\u011flay\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8230;Stalinin qo\u015funlar\u0131 \u0130randan \u00e7\u0131xarmaq bar\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015fi C\u0259nubi Az\u0259rbaycan r\u0259hb\u0259rl\u0259rin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131: &#8220;Kavam Ba\u015f nazir kimi \u0130ran\u0131n ist\u0259nil\u0259n yerin\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, Az\u0259rbaycana ordu g\u00f6nd\u0259rm\u0259k h\u00fcququna malikdir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, silahl\u0131 m\u00fcqavim\u0259t m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun, laz\u0131ml\u0131 v\u0259 faydal\u0131 say\u0131lm\u0131r. Elan edin ki, Siz se\u00e7kil\u0259r zaman\u0131 nizam-intizam\u0131 t\u0259min etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 Az\u0259rbaycana h\u00f6kum\u0259t g\u00fccl\u0259rinin g\u00f6nd\u0259rilm\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 deyilsiniz&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu q\u0259rarla raz\u0131la\u015fmayan Pi\u015f\u0259v\u0259ri Az\u0259rbaycan Demokrat Partiyas\u0131n\u0131n s\u0259dri v\u0259zif\u0259sind\u0259n istefa verir v\u0259 T\u0259brizi t\u0259rk edir.<\/p>\n\n\n\n<p>10 dekabrda Az\u0259rbaycan Demokrat Partiyas\u0131 MK radio il\u0259 T\u0259briz xalq\u0131na m\u00fcraci\u0259t edir:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;\u018fziz h\u0259mv\u0259t\u0259nl\u0259r! Az\u0259rbaycan he\u00e7 zaman \u0130ran\u0131n qalan hiss\u0259sind\u0259n ayr\u0131lmaq ist\u0259m\u0259yib. Biz he\u00e7 zaman h\u00f6kum\u0259t qo\u015funlar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycana girm\u0259sin\u0259 mane olmam\u0131\u015f\u0131q. Az\u0259rbaycan\u0131n qap\u0131lar\u0131 Ba\u015f nazir Kavam\u0131n \u0259mri il\u0259 buraya g\u0259l\u0259n h\u00f6kum\u0259t qo\u015funlar\u0131n\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 a\u00e7\u0131qd\u0131r. Amma biz ist\u0259yirik ki, Az\u0259rbaycanda se\u00e7kil\u0259r ba\u015f tutsun v\u0259 q\u0131sa bir zamanda sona \u00e7ats\u0131n. Ya\u015fas\u0131n m\u00fcst\u0259qil \u0130ran!&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fslind\u0259 tarix t\u0259krar olunur. 1920-ci ilin aprelind\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda n\u0259l\u0259r olmu\u015fdusa, C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda 12 dekabr 1946-c\u0131 ild\u0259 ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r onun g\u00fczg\u00fcd\u0259ki kimi \u0259ksidir. \u015eimalda he\u00e7 olmasa xalqa az qala iki il azad ya\u015fama\u011fa aman vermi\u015fdil\u0259r. C\u0259nubda is\u0259 &#8220;a\u011falar\u0131n&#8221; s\u0259bri bir ild\u0259n sonra t\u00fck\u0259ndi. Tehran ordular\u0131 T\u0259briz\u0259 xain hikk\u0259yl\u0259 m\u0259hz 21 Az\u0259rd\u0259 (12 dekabrda), xalq\u0131n bir il qabaq m\u00fcst\u0259qilliyini bayram etdiyi g\u00fcnd\u0259 daxil oldu. 20-ci ild\u0259 bol\u015fevikl\u0259r \u015eimali Az\u0259rbaycanda nec\u0259 qudur\u011fanl\u0131q edirdil\u0259rs\u0259, indi d\u0259 C\u0259nubda xalqa qar\u015f\u0131 el\u0259c\u0259 amans\u0131zcas\u0131na davran\u0131rd\u0131lar v\u0259 \u00e7ox t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, bu qatill\u0259rin aras\u0131nda az\u0259rbaycanl\u0131lar da var idi. Milli h\u00f6kum\u0259t zaman\u0131, arabaya y\u00fckl\u0259nmi\u015f ot tayas\u0131n\u0131n i\u00e7ind\u0259 aradan \u00e7\u0131xan m\u00fclk\u0259dar Z\u00fclf\u00fcqari (Az\u0259rbaycan t\u00fcrk\u00fc) T\u0259briz\u0259 iki min n\u0259f\u0259rlik qo\u015funla qay\u0131daraq qar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131xan\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirirdi, evl\u0259ri bir-bir yand\u0131r\u0131rd\u0131. \u015eah qo\u015funlar\u0131 Miyan\u0259y\u0259 daxil olanda 53 adam\u0131 edam etdil\u0259r, Urmiyada (Rezayed\u0259) 30, M\u0259r\u0259ndd\u0259 is\u0259 90 adam edam olundu. T\u0259brizd\u0259 qan su yerin\u0259 ax\u0131rd\u0131, Az\u0259rbaycan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rind\u0259 xidm\u0259t etmi\u015f fars zabitl\u0259rini d\u0259 edam edirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir h\u0259ft\u0259 \u0259rzind\u0259 3000 n\u0259f\u0259r \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc, 11000 adam m\u0259hkum olundu, onlar\u0131n 8000-i \u0130ran\u0131n c\u0259nubuna s\u00fcrg\u00fcn edirdi. T\u0259bii ki, ba\u015f tutmayan se\u00e7kil\u0259ri Tehran qo\u015funlar\u0131 bel\u0259 &#8220;m\u00fc\u015fahid\u0259&#8221; etdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7oxlar\u0131 edamdan \u0259vv\u0259l &#8220;Ya\u015fas\u0131n Az\u0259rbaycan Demokratik Partiyas\u0131!&#8221; dey\u0259 q\u0131\u015fq\u0131r\u0131r, himni v\u0259 S\u0259tt\u0259rxana h\u0259sr olunmu\u015f v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r \u015feirl\u0259r oxuyurdular. Onlar\u0131 tik\u0259-tik\u0259 do\u011fray\u0131rd\u0131lar v\u0259 qal\u0131qlar\u0131n\u0131 da \u015f\u0259h\u0259rin k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259ri il\u0259 g\u0259zdirirdil\u0259r. T\u0259brizd\u0259 milli ordunun cavan leytenant\u0131 \u00f6z h\u0259y\u0259tind\u0259 m\u00fchasir\u0259d\u0259 qalanda, \u0259l\u0259 ke\u00e7m\u0259sin dey\u0259 arvad\u0131n\u0131, azya\u015fl\u0131 u\u015fa\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u0259nd\u0259n sonra bir ne\u00e7\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259ni d\u0259 g\u00fcll\u0259l\u0259di, sonuncu g\u00fcll\u0259ni is\u0259 \u00f6z ba\u015f\u0131na \u00e7axd\u0131. Milli ordunun be\u015f d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcs\u00fc T\u0259brizd\u0259 \u018frk qalas\u0131n\u0131n zirv\u0259sin\u0259 qalxaraq, \u00fc\u00e7 g\u00fcn d\u00fc\u015fm\u0259n qo\u015funlar\u0131n\u0131 at\u0259\u015f\u0259 tutaraq duru\u015f g\u0259tirdil\u0259r, patronlar\u0131 t\u00fck\u0259n\u0259nd\u0259n sonra is\u0259 &#8220;Ya\u015fas\u0131n Azad Az\u0259rbaycan!&#8221; dey\u0259 \u00f6zl\u0259rini qalan\u0131n zirv\u0259sind\u0259n atd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Muxtariyy\u0259tin prokuroru Firudin \u0130brahimi c\u0259nubda azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n \u0259n i\u015f\u0131ql\u0131 v\u0259 parlaq fiqurlar\u0131ndan biri idi. 28 ya\u015f\u0131nda muxtariyy\u0259tin prokuroru t\u0259yin edil\u0259n \u0130brahimi o\u011frulara v\u0259 quldurlara, r\u00fc\u015fv\u0259txorlara v\u0259 terror\u00e7ulara qar\u015f\u0131 amans\u0131z m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rd\u0131. O da bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 d\u00f6rd yolda\u015f\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 Demokratik Partiya MK-nin binas\u0131n\u0131 qorudu, sonra \u0259l\u0259 ke\u00e7di v\u0259 as\u0131ld\u0131. Edamdan qabaq onu sor\u011fu-suala tuturlar: S\u0259n hans\u0131 h\u00f6kum\u0259t&nbsp; qanunlar\u0131 il\u0259 insanlara i\u015f k\u0259sirdin? &#8211; Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin, &#8211; dey\u0259 Firudin cavab verir, &#8211; m\u0259nim milli h\u00f6kum\u0259timin qanunlar\u0131 il\u0259.<\/p>\n\n\n\n<p>Stalin C\u0259nubi Az\u0259rbaycan m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 geri \u00e7\u0259kildiyin\u0259 v\u0259 acizlik g\u00f6st\u0259rdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 haqq qazand\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015faraq Pi\u015f\u0259v\u0259riy\u0259 m\u0259ktub yaz\u0131r. Bu m\u0259ktubda o, ad\u0259ti \u00fczr\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n \u00f6z g\u00fcnahlar\u0131n\u0131 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 at\u0131r. M\u0259ktubdan g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, Stalin h\u0259l\u0259 d\u0259 Pi\u015f\u0259v\u0259rini C\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u0131n lideri say\u0131r v\u0259 eyni zamanda onun &#8220;s\u0259hvl\u0259rind\u0259n&#8221; \u00e7\u0259kindirm\u0259k ist\u0259yir. 8 may 1946-c\u0131 ilin bu m\u0259ktubu ilk d\u0259f\u0259 yaln\u0131z 1996-c\u0131 ild\u0259 \u0130sve\u00e7d\u0259 n\u0259\u015fr olunan &#8220;Araz&#8221; jurnal\u0131nda i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcb. Stalin bu m\u0259ktubda Pi\u015f\u0259v\u0259rinin ba\u015f\u0131na a\u011f\u0131l qoyur, ona inqilab\u0131n n\u0259z\u0259riyy\u0259sind\u0259n v\u0259 Lenin taktikas\u0131ndan d\u0259rs deyir. V\u0259 d\u0259rhal da m\u0259tl\u0259b\u0259 ke\u00e7ir: &#8220;M\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, Siz beyn\u0259lxalq n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n, \u0130randak\u0131 v\u0259ziyy\u0259ti d\u00fczg\u00fcn qiym\u0259tl\u0259ndirmirsiniz&#8221;. Stalin m\u0259ktubunda Leninin n\u0259z\u0259ri tezisl\u0259rin\u0259 \u0259saslanaraq, qeyd edir ki, \u0130randa 1905, ya da 1917-ci ill\u0259rd\u0259 Rusiyadak\u0131 kimi inqilabi v\u0259ziyy\u0259t yox idi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259, b\u00f6y\u00fck n\u0259z\u0259riyy\u0259\u00e7i haql\u0131 deyildi. \u018fvv\u0259la h\u0259l\u0259 1905-1908-ci ill\u0259rd\u0259 \u0130randa inqilabi v\u0259ziyy\u0259t var idi v\u0259 o, rus kazaklar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259zilmi\u015fdi, ikincisi, b\u0259y\u0259m h\u0259r \u00f6lk\u0259 ba\u015fqa bir d\u00f6vl\u0259tin, indiki halda Rusiyan\u0131n spesifik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini t\u0259krar etm\u0259lidir?<\/p>\n\n\n\n<p>Stalin m\u0259ktubunda Pi\u015f\u0259v\u0259rinin s\u0259hvl\u0259rini madd\u0259-madd\u0259 sadalay\u0131r. Bu, faktiki olaraq Pi\u015f\u0259v\u0259rini g\u00fcnahland\u0131rmaq v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 haqq qazand\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn idi. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, bu m\u0259ktub da Az\u0259rbaycan liderinin g\u0259l\u0259c\u0259k taleyind\u0259 rol oynay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Pi\u015f\u0259v\u0259rinin h\u0259lak oldu\u011fu avtomobil q\u0259zas\u0131n\u0131n \u00e7ekistl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259\u015fkil edilm\u0259si tamamil\u0259 a\u011flabatand\u0131r v\u0259 \u0259g\u0259r Ba\u011f\u0131rovun, m\u0259hk\u0259m\u0259 prosesind\u0259 etiraf etdiyi kimi, bu aksiyada \u0259li yoxdursa, onda bel\u0259 bir sui-q\u0259sdin Stalinin sanksiyas\u0131 olmadan h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 inanmaq \u00e7\u0259tindi.<\/p>\n\n\n\n<p>O d\u0259h\u015f\u0259tli g\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259l Pi\u015f\u0259v\u0259ri h\u0259kimin\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 sui-q\u0259sd haz\u0131rlanmas\u0131ndan \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259ndiyini deyib. &#8211; Moskvaya gedin, &#8211; dey\u0259 h\u0259kim m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Sui-q\u0259sdi haz\u0131rlayan el\u0259 Moskvad\u0131r da, &#8211; dey\u0259 Pi\u015f\u0259v\u0259ri k\u0259d\u0259rl\u0259 cavab verir.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>R\u0259sul RZA<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018fRK QALASI<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>T\u0259briz &#8211; g\u00f6z\u0259l \u015f\u0259h\u0259r!<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Vuru\u015fdular:<\/p>\n\n\n\n<p>son g\u00fcll\u0259y\u0259;<\/p>\n\n\n\n<p>son s\u00fcng\u00fcy\u0259,<\/p>\n\n\n\n<p>son qunda\u011fa q\u0259d\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Vuru\u015fdular:<\/p>\n\n\n\n<p>h\u0259r \u015fey q\u0131rm\u0131z\u0131 geydi<\/p>\n\n\n\n<p>da\u015fdan torpa\u011fa q\u0259d\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Vuru\u015fdular:<\/p>\n\n\n\n<p>alt dodaqdan<\/p>\n\n\n\n<p>\u00fcst doda\u011fa qalxa bilm\u0259y\u0259n<\/p>\n\n\n\n<p>s\u0259s\u0259 q\u0259d\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Vuru\u015fdular:<\/p>\n\n\n\n<p>onlardan yeddi d\u0259f\u0259 &#8211; yetmi\u015f qat<\/p>\n\n\n\n<p>art\u0131q olan,<\/p>\n\n\n\n<p>s\u00fcng\u00fcl\u0259ri nar\u0131n daraq di\u015fi kimi<\/p>\n\n\n\n<p>s\u0131x olan d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259.<\/p>\n\n\n\n<p>Yaral\u0131lar ufuldamad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Can ver\u0259nl\u0259r inl\u0259m\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p>Susuzlar yand\u0131m dem\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6pd\u00fc qurumu\u015f dodaqlar\u0131<\/p>\n\n\n\n<p>qan hopmu\u015f torpa\u011f\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Yaralar\u0131na basd\u0131lar<\/p>\n\n\n\n<p>qan r\u0259ngli bayra\u011f\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n onlardan<\/p>\n\n\n\n<p>bir aman s\u00f6z\u00fc ala bildi,<\/p>\n\n\n\n<p>n\u0259 bu \u00f6l\u00fcm\u00fc ya\u011f\u0131 duydu,<\/p>\n\n\n\n<p>n\u0259 qala bildi.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00f6yk\u0259nib qala divar\u0131na<\/p>\n\n\n\n<p>\u00f6ld\u00fcl\u0259r ayaq \u00fcst\u0259;<\/p>\n\n\n\n<p>\u00e7iyin-\u00e7iyin\u0259.<\/p>\n\n\n\n<p>Ulduzlar \u015fahid oldu,<\/p>\n\n\n\n<p>bir s\u0131rada dayanm\u0131\u015f<\/p>\n\n\n\n<p>\u00f6l\u00fcl\u0259rin qaba\u011f\u0131ndan,<\/p>\n\n\n\n<p>y\u00fcz yer\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f diril\u0259rin<\/p>\n\n\n\n<p>\u00e7\u0259kildiyin\u0259.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6ld\u00fcl\u0259r ayaqlar\u0131n\u0131n alt\u0131nda<\/p>\n\n\n\n<p>V\u0259t\u0259n torpa\u011f\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u015flar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259<\/p>\n\n\n\n<p>V\u0259t\u0259n ulduzlar\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00f6n\u00fcld\u0259n k\u00f6n\u00fcl\u0259 ke\u00e7di<\/p>\n\n\n\n<p>\u00fcmidl\u0259ri, arzular\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Gec\u0259 a\u011f\u0131r-a\u011f\u0131r ke\u00e7di<\/p>\n\n\n\n<p>c\u0259naz\u0259l\u0259rin \u00fcst\u00fcnd\u0259n;<\/p>\n\n\n\n<p>Ke\u00e7di, getdi yolu s\u0259h\u0259r\u0259.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcn\u0259\u015f \u015f\u0259f\u0259qd\u0259n bir \u00f6rt\u00fck \u00e7\u0259kdi<\/p>\n\n\n\n<p>torpa\u011f\u0131 qoruyub, torpaqda dinc\u0259l\u0259n<\/p>\n\n\n\n<p>c\u0259naz\u0259l\u0259r\u0259.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1958<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259nb\u0259: <a href=\"https:\/\/525.az\/\">https:\/\/525.az\/<\/a><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>ANARXalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131, Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin s\u0259dri Son vaxtlar \u0130randa c\u0259r\u0259yan ed\u0259n hadis\u0259l\u0259r &#8211; bir yandan molla rejiminin \u00f6lk\u0259miz\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259xribatlar\u0131, t\u0259cav\u00fczkar Erm\u0259nistan\u0131 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259si, o biri t\u0259r\u0259fd\u0259n b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259ni b\u00fcr\u00fcy\u0259n etiraz dal\u011fas\u0131, Araz\u0131n o tay\u0131nda ya\u015fayan soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6z h\u00fcquqlar\u0131 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259si 75-76 il bundan \u0259vv\u0259l ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259ri yada sald\u0131. &#8220;Ya\u015famaq haqq\u0131&#8221; kitab\u0131nda bu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-43881","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edeb"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43881","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=43881"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43881\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":43892,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43881\/revisions\/43892"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=43881"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=43881"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=43881"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}