{"id":44815,"date":"2023-02-24T17:00:00","date_gmt":"2023-02-24T13:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=44815"},"modified":"2023-02-24T17:40:30","modified_gmt":"2023-02-24T13:40:30","slug":"gork%c9%99mli-ictimai-xadim-%c9%99li-b%c9%99y-huseynzad%c9%99nin-dogum-gunudur","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=44815","title":{"rendered":"G\u00f6rk\u0259mli ictimai xadim \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin do\u011fum g\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/\u018fli-b\u0259y-Huseynzad\u0259.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"923\" height=\"630\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/\u018fli-b\u0259y-Huseynzad\u0259.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-44818\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/\u018fli-b\u0259y-Huseynzad\u0259.jpg 923w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/\u018fli-b\u0259y-Huseynzad\u0259-300x205.jpg 300w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/\u018fli-b\u0259y-Huseynzad\u0259-768x524.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 923px) 100vw, 923px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Biz\u0259 f\u0259dai laz\u0131md\u0131r! T\u00fcrk hissiyyatl\u0131, islam etiqadl\u0131, Avropa (m\u00fcasir) qiyaf\u0259li f\u0259dai!\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u201cF\u00fcyuzat\u201d jurnal\u0131nda yer alm\u0131\u015f bu uzaqg\u00f6r\u0259n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f tarixin m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 h\u0259rbi, ideoloji t\u0259zyiql\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalan xalq\u0131m\u0131z, el\u0259c\u0259 d\u0259 t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bir nicat yolu, qurtulu\u015f d\u00fcsturu idi. M\u00fcasirl\u0259rinin \u201cQafqaz m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n atas\u0131\u201d, \u201cT\u00fcrk xalqlar\u0131na kimliyini bildir\u0259n dahi\u201d, \u201cB\u00fct\u00fcn t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n m\u00fccahidi\u201d, \u201cT\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn babas\u0131 (atas\u0131)\u201d adland\u0131rd\u0131qlar\u0131, aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu g\u00fcn d\u0259 saxlayan yuxar\u0131da qeyd olunan fikirl\u0259rin m\u00fc\u0259llifi \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 \u015f\u0259r\u0259fli \u00f6mr\u00fcn\u00fc t\u00fcrk mill\u0259tinin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n milli oyan\u0131\u015f v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rkin\u0259, istiqlal m\u00fccadil\u0259sin\u0259, maarif v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin y\u00fcks\u0259li\u015fin\u0259, milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na h\u0259sr etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a>&nbsp;x\u0259b\u0259r verir ki, bu g\u00fcn XX \u0259sr Az\u0259rbaycan-t\u00fcrk ictimai fikrinin \u0259n g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n biri \u018flib\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin anadan olmas\u0131n\u0131n 159-cu ild\u00f6n\u00fcm\u00fc tamam olur.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, g\u00f6rk\u0259mli \u0259dibin anadan olmas\u0131n\u0131n 150 illiyi Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin m\u00fcvafiq S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 silsil\u0259 t\u0259dbirl\u0259rl\u0259 qeyd olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n m\u0259d\u0259ni inteqrasiyas\u0131n\u0131n m\u0259fkur\u0259 kimi t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tapmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynayan, m\u00fcasir c\u0259miyy\u0259t quruculu\u011funda demokratik prinsipl\u0259rin \u0259n\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r z\u0259minind\u0259 b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131n\u0131n vacibliyini ir\u0259li s\u00fcr\u0259n v\u0259 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin n\u0259z\u0259ri \u0259saslar\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanmas\u0131nda yax\u0131ndan i\u015ftirak ed\u0259n \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 z\u0259ngin f\u0259ls\u0259fi-publisistik, \u0259d\u0259bi-elmi irsi il\u0259 Az\u0259rbaycan maarif\u00e7iliyi tarixin\u0259 qiym\u0259tli t\u00f6hf\u0259l\u0259r verib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 1864-c\u00fc il fevral\u0131n 24-d\u0259 Salyan \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olub, u\u015faq ya\u015flar\u0131ndan babas\u0131n\u0131n &#8211; Qafqaz\u0131n \u015feyx\u00fclislam\u0131 Axund \u018fhm\u0259din himay\u0259si alt\u0131nda b\u00f6y\u00fcy\u00fcb. Tiflis gimnaziyas\u0131nda, Sankt-Peterburq Universitetinin fizika-riyaziyyat, \u0130stanbul Universitetinin h\u0259rbi tibb fak\u00fclt\u0259l\u0259rind\u0259 t\u0259hsil al\u0131b, t\u00fcrk, fars, \u0259r\u0259b, alman v\u0259 rus dill\u0259rini \u00f6yr\u0259nib.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u0259nc ya\u015flar\u0131ndan ictimai-siyasi prosesl\u0259r\u0259 bigan\u0259 qalmayan \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 Rusiya v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 olark\u0259n t\u0259l\u0259b\u0259 h\u0259r\u0259kat\u0131na qo\u015fulmu\u015f, m\u00fcxt\u0259lif t\u0259dbirl\u0259rd\u0259 f\u0259al i\u015ftirak edib. O, 1897-1900-cu ill\u0259rd\u0259 t\u00fcrk-yunan m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u0130taliyada h\u0259rbi h\u0259kim kimi \u00e7al\u0131\u015f\u0131b. \u00dc\u00e7 ild\u0259n sonra \u0130stanbula qay\u0131d\u0131b v\u0259 t\u0259hsil ald\u0131\u011f\u0131 universitetd\u0259 professor k\u00f6m\u0259k\u00e7isi i\u015fl\u0259yib, tibb\u0259 dair bir s\u0131ra \u0259s\u0259rl\u0259r yaz\u0131b. \u018flib\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 \u201c\u0130ttihad v\u0259 t\u0259r\u0259qqi\u201d firq\u0259sinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoyanlardan v\u0259 \u0259n f\u0259al xadiml\u0259rind\u0259n biri olub.<\/p>\n\n\n\n<p>1904-c\u00fc ild\u0259 Bak\u0131ya qay\u0131dan \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 ictimai-siyasi i\u015fl\u0259 yana\u015f\u0131, jurnalistlik f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 d\u0259 ba\u015flay\u0131b, \u201cH\u0259yat\u201d q\u0259zetinin redaktorlar\u0131ndan biri, \u201cKaspi\u201d q\u0259zetinin m\u00fcv\u0259qq\u0259ti redaktoru, \u201cF\u00fcyuzat\u201d jurnal\u0131n\u0131n is\u0259 redaktoru olub. Qeyd olunan m\u0259tbuat orqanlar\u0131nda onun ictimai-siyasi hadis\u0259l\u0259r\u0259, do\u011fma xalq\u0131n\u0131n tarixin\u0259, m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259, dilin\u0259, dinin\u0259, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259sin\u0259 dair \u00e7oxsayl\u0131 m\u0259qal\u0259l\u0259ri, h\u0259m\u00e7inin d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259ri yer al\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin publisistikas\u0131 ictimai-siyasi v\u0259 m\u0259d\u0259ni m\u00fchit\u0259 yeni n\u0259f\u0259s g\u0259tirib, \u00fcmumxalq d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn m\u0259ntiqi \u0259saslar\u0131n\u0131 yeni prinsipl\u0259rl\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fdirib.<\/p>\n\n\n\n<p>Onun Az\u0259rbaycan ictimai-m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131 v\u0259 milli m\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n tarixind\u0259ki xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n \u0259n \u00e7ox diqq\u0259ti c\u0259lb ed\u0259ni s\u00f6z v\u0259 m\u0259tbuat azadl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259dir. \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 b\u0259z\u0259n azadl\u0131\u011f\u0131 obrazl\u0131 t\u0259qdim etmi\u015f, azad s\u00f6z\u00fc \u201cp\u0259riyi-h\u00fcrriyy\u0259t\u201d adland\u0131rm\u0131\u015f, \u201cKuhi-Qaf v\u0259 Simurq\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131 Qaf da\u011flar\u0131na z\u0259ncirl\u0259 ba\u011flanm\u0131\u015f Prometey\u0259 b\u0259nz\u0259dib.<\/p>\n\n\n\n<p>Bak\u0131da, eyni zamanda, pedaqoji f\u0259aliyy\u0259tl\u0259 d\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 yenilik\u00e7i m\u00fc\u0259llim kimi 1908-ci ild\u0259 \u201cS\u0259ad\u0259t\u201d Xeyriyy\u0259 C\u0259miyy\u0259tinin m\u0259kt\u0259bind\u0259 m\u00fcdir i\u015fl\u0259yib. O, mill\u0259tin inki\u015faf\u0131nda, m\u0259d\u0259ni y\u00fcks\u0259li\u015find\u0259 maarifin rolunu y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirib.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u0259nc T\u00fcrkl\u0259r \u0130nqilab\u0131ndan (1908) sonra Bak\u0131da \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 s\u00fcni \u0259ng\u0259ll\u0259r t\u00f6r\u0259dilib v\u0259 o, iki il sonra T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qay\u0131daraq q\u0131sa bir m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u0130stanbul Universitetinin professoru olub.<\/p>\n\n\n\n<p>O, Bak\u0131ya sonuncu d\u0259f\u0259 1926-c\u0131 ild\u0259 I \u00dcmumittifaq T\u00fcrkoloji qurultayda i\u015ftirak etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259lib, m\u0259ruz\u0259 ad\u0131 il\u0259 g\u0259tirdiyi \u201cQ\u0259rbin iki dastan\u0131nda t\u00fcrk\u201d \u0259s\u0259rinin n\u0259\u015frin\u0259 nail olub.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 siyasi, f\u0259ls\u0259fi, \u0259d\u0259bi-t\u0259nqidi v\u0259 estetik g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259 milli amili v\u0259 islahat\u0131 \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259kib, milli ideologiyan\u0131n ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u0259sinin t\u0259r\u0259fdar\u0131 olub. B\u00fct\u00fcn f\u0259aliyy\u0259ti boyu \u201ct\u00fcrkl\u0259\u015fm\u0259k, islamla\u015fmaq, m\u00fcasirl\u0259\u015fm\u0259k\u201d \u015f\u00fcar\u0131n\u0131 \u0259sas hesab edib. T\u0259sad\u00fcfi deyildir ki, bu ideologiya Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin v\u0259 onun varisi olan m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t bayra\u011f\u0131nda \u00fc\u00e7 r\u0259ngl\u0259 (mavi, q\u0131rm\u0131z\u0131, ya\u015f\u0131l) \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6rk\u0259mli \u0259dib Az\u0259rbaycan dilinin v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yollar axtar\u0131b, \u00e7ox qiym\u0259tli fikir v\u0259 t\u0259klifl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fcb. O, t\u00fcrk xalqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcmumi \u0259d\u0259bi dil yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n t\u0259r\u0259fdar\u0131 olub. Vaxtil\u0259 realla\u015fmayan ideya bu g\u00fcn d\u0259 aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 itirm\u0259mi\u015fdir. Onun elmi, \u0259d\u0259bi-b\u0259dii irsind\u0259 Bak\u0131da i\u015fl\u0259diyi ill\u0259rd\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u015fah \u0259s\u0259ri hesab edil\u0259n \u201cSiyas\u0259ti-f\u00fcrus\u0259t\u201d, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u201cF\u00fcyuzat\u201d m\u0259cmu\u0259si x\u00fcsusi yer tutur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201d jurnal\u0131n\u0131n n\u0259\u015frini m\u00fch\u00fcm \u0259d\u0259bi-ictimai hadis\u0259 hesab edib, demokratik g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc \u015fair v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n \u0259d\u0259bi f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rini y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirib. O, h\u0259m d\u0259 r\u0259ssam kimi \u015f\u00f6hr\u0259t qazan\u0131b, boyakarl\u0131\u011f\u0131n m\u00fcxt\u0259lif janrlar\u0131nda i\u015fl\u0259yib, m\u0259nz\u0259r\u0259, m\u0259i\u015f\u0259t m\u00f6vzular\u0131nda \u0259s\u0259rl\u0259r v\u0259 portretl\u0259r yarad\u0131b. Onun \u201cBibiheyb\u0259t m\u0259scidi\u201d tablosu, \u201c\u015eeyx\u00fclislam\u201d portreti, \u201cAz\u0259rbaycan ail\u0259si\u201d v\u0259 dig\u0259r \u0259s\u0259rl\u0259ri h\u0259yatiliyi v\u0259 b\u0259diiliyi il\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb edir.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi xatir\u0259l\u0259rd\u0259, yadda\u015flarda ya\u015fayan \u018flib\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 1940-c\u0131 ild\u0259 \u0130stanbulda v\u0259fat edib.<\/p>\n\n\n\n<p>XX \u0259srin sonlar\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyin\u0259 qovu\u015fmas\u0131 \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 fenomenini yenid\u0259n ictimai-siyasi fikir tariximiz\u0259 qaytar\u0131b. Onun \u0259s\u0259rl\u0259ri, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u201cF\u00fcyuzat\u201d jurnal\u0131n\u0131n tam d\u0259sti lat\u0131n \u0259lifbas\u0131nda n\u0259\u015fr edilib. \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin ictimai-siyasi, \u0259d\u0259bi f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 dair xeyli ara\u015fd\u0131rmalar apar\u0131l\u0131b, haqq\u0131nda R\u0259fiq Z\u0259kan\u0131n, \u015eamil V\u0259liyevin, Az\u0259r Turan\u0131n d\u0259y\u0259rli monoqrafiyalar\u0131 n\u0259\u015fr edilib, \u00e7oxsayl\u0131 elmi, elmi-k\u00fctl\u0259vi m\u0259qal\u0259l\u0259r \u00e7ap olunub.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><strong><a href=\"https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/\"><strong>M\u0259nb\u0259:\u00a0<\/strong><\/a><a href=\"https:\/\/culture.gov.az\/\">https:\/\/azertag.az<\/a><\/strong><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Biz\u0259 f\u0259dai laz\u0131md\u0131r! T\u00fcrk hissiyyatl\u0131, islam etiqadl\u0131, Avropa (m\u00fcasir) qiyaf\u0259li f\u0259dai!\u201d. XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u201cF\u00fcyuzat\u201d jurnal\u0131nda yer alm\u0131\u015f bu uzaqg\u00f6r\u0259n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f tarixin m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 h\u0259rbi, ideoloji t\u0259zyiql\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalan xalq\u0131m\u0131z, el\u0259c\u0259 d\u0259 t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bir nicat yolu, qurtulu\u015f d\u00fcsturu idi. M\u00fcasirl\u0259rinin \u201cQafqaz m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n atas\u0131\u201d, \u201cT\u00fcrk xalqlar\u0131na kimliyini bildir\u0259n dahi\u201d, \u201cB\u00fct\u00fcn t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n m\u00fccahidi\u201d, \u201cT\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[49],"tags":[],"class_list":["post-44815","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-medeniyyat"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44815","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=44815"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44815\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":44819,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44815\/revisions\/44819"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=44815"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=44815"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=44815"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}