{"id":47368,"date":"2023-10-24T08:00:00","date_gmt":"2023-10-24T04:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=47368"},"modified":"2023-10-24T08:04:32","modified_gmt":"2023-10-24T04:04:32","slug":"turan-cavid-huseyn-cavid-dilinin-b%c9%99rpasi-repressiyadan-reabilitasiyaya-lutviyy%c9%99-%c9%99sg%c9%99rzad%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=47368","title":{"rendered":"Turan Cavid: H\u00fcseyn Cavid dilinin b\u0259rpas\u0131\u00a0&#8211; Repressiyadan reabilitasiyaya. L\u00fctviyy\u0259 \u018fSG\u018fRZAD\u018f"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><a href=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Lutviyy\u0259-\u018fsg\u0259rzad\u0259.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Lutviyy\u0259-\u018fsg\u0259rzad\u0259.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-47376\" width=\"703\" height=\"589\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Lutviyy\u0259-\u018fsg\u0259rzad\u0259.jpg 520w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Lutviyy\u0259-\u018fsg\u0259rzad\u0259-300x252.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 703px) 100vw, 703px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131 bir-birind\u0259n sanball\u0131 dram \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fdir\u0259n H\u00fcseyn Cavidin u\u011furlar\u0131 ke\u00e7\u0259n \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259, &#8220;Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ideoloji sarp\u0131nt\u0131lar d\u00f6vr\u00fc kimi xarakteriz\u0259 oluna bil\u0259n&#8221; d\u00f6vr\u00fcn\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. &#8220;\u0130deoloji sarp\u0131nt\u0131lar&#8221; d\u00f6vr\u00fc kimi xarakteriz\u0259 etdiyimiz bu d\u00f6vr\u00fcn &#8220;\u0259n b\u00f6y\u00fck hadis\u0259si Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi m\u00fchitind\u0259n d\u0259 yan ke\u00e7m\u0259y\u0259n k\u00fctl\u0259vi repressiyad\u0131r. \u00d6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 siyasi hadis\u0259 olan repressiya bir \u00e7ox sah\u0259l\u0259r kimi, \u0259d\u0259bi prosesi d\u0259 a\u011fu\u015funa alm\u0131\u015f v\u0259 tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131, \u015fair, t\u0259nqid\u00e7i, elm v\u0259 maarif adamlar\u0131n\u0131n k\u00fctl\u0259vi (!) h\u0259bsi v\u0259 m\u0259hvi il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nmi\u015fdir.&#8221; Bunlardan biri d\u0259 dahi s\u0259n\u0259tkar H\u00fcseyn Cavid idi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fs\u0259rl\u0259rind\u0259 t\u00fcrk ruhu, t\u00fcrk d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzi, ictimai d\u0259y\u0259rl\u0259ri olduqca g\u00fccl\u00fc olan H\u00fcseyn Cavidin &#8220;yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda qald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ideyalar sovet rejiminin qada\u011fan etdiyi m\u00f6vzular idi v\u0259 o, &#8220;iblisin h\u00f6kmranl\u0131q etdiyi \u0259n qorxunc d\u00f6vrd\u0259, b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131n iblis xofu il\u0259 \u00e7alxaland\u0131\u011f\u0131, \u00e7oxlar\u0131n\u0131n q\u0259lbini iblis\u0259 satd\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6vrd\u0259&#8221; m\u00f6vzusunu &#8220;\u0130randan&#8221;, &#8220;Turandan&#8221; alan \u0259s\u0259rl\u0259r yarad\u0131rd\u0131, h\u0259m d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkc\u0259sind\u0259.<\/p>\n\n\n\n<p>Repressiyadan sonra Cavidin \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 m\u00fcdaxil\u0259l\u0259r olunub, dili d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 haqs\u0131zl\u0131\u011fa u\u011fray\u0131b, &#8220;h\u0259qar\u0259tl\u0259r&#8221;\u0259 m\u0259ruz qal\u0131b. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixind\u0259 Cavidin dili q\u0259d\u0259r k\u0259nar v\u0259 \u0259dal\u0259tsiz m\u00fcdaxil\u0259l\u0259r\u0259, &#8220;h\u0259qar\u0259t&#8221;\u0259 rast g\u0259l\u0259n ikinci bir dil yoxdur. \u018flyazmalar\u0131nda h\u00f6kml\u0259; &#8220;\u0130mlas\u0131na toxunmamal\u0131!&#8221; &#8211; qeydini yazan \u015fairin dilini t\u0259shih etm\u0259k t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc he\u00e7 vaxt s\u0259ngim\u0259yib. H\u0259tta \u0259dibin b\u0259ra\u0259tind\u0259n sonra da davam etdirilib, \u0259s\u0259rl\u0259ri redakt\u0259 olunub, dili \u00fcz\u0259rind\u0259 \u0259m\u0259liyyatlar apar\u0131l\u0131b, t\u00fcrkc\u0259si guya t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunub, ehtiyac olmad\u0131\u011f\u0131 halda sad\u0259l\u0259\u015fdirilib; &#8220;b\u0259n&#8221; &#8220;m\u0259n&#8221;, &#8220;\u015fu&#8221; &#8220;bu&#8221; olub, &#8220;\u015fimdi&#8221; &#8220;imdi&#8221;y\u0259 \u00e7evrilib v\u0259 s. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u015fairin 100 illiyi m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lan 4 cildlik k\u00fclliyyat\u0131nda dili b\u0259rbad v\u0259ziyy\u0259t\u0259 sal\u0131n\u0131b. Yeri oldu-olmad\u0131, &#8220;p\u0259k&#8221;l\u0259r &#8220;\u00e7ox&#8221;a, &#8220;\u015fimdi&#8221;l\u0259r &#8220;indi&#8221;y\u0259 \u00e7evrilib, &#8220;gediyorum&#8221;, &#8220;g\u0259liyorum&#8221; tamam\u0259n l\u0259\u011fv olunub. N\u0259srl\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 bu hal daha da d\u0259h\u015f\u0259tli bir hal al\u0131b. M\u0259s\u0259l\u0259n, &#8220;Pey\u011f\u0259mb\u0259r&#8221; \u0259s\u0259rinin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131ndak\u0131 remarkada Pey\u011f\u0259mb\u0259rin xarici g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc t\u0259svir ed\u0259n; &#8220;O, q\u0131rq ya\u015f\u0131nda, g\u00f6z\u0259l, v\u00fcqarl\u0131 bir sima&#8230; Aln\u0131, k\u00f6ks\u00fc, omuzlar\u0131n\u0131n aras\u0131 geni\u015f; r\u0259ngi g\u00fcl r\u0259ngin\u0259 mail \u0259sm\u0259rimsi v\u0259 nurani&#8230; Sa\u00e7lar\u0131 n\u0259 p\u0259k q\u0131v\u0131rc\u0131q, n\u0259 d\u0259 p\u0259k d\u00fcz; saqal\u0131 bir tutam, s\u0131q v\u0259 tam&#8230; Bil\u0259kl\u0259r, qollar qal\u0131n v\u0259 q\u00fcvv\u0259tli&#8230; B\u00f6y\u00fck ba\u015fl\u0131, hilal qa\u015fl\u0131, \u00e7\u0259km\u0259 burunlu, d\u0259yirmi \u00e7\u00f6hr\u0259li, orta boylu, iri k\u0259mikli; kiprikl\u0259ri uzun, iki qa\u015f\u0131n\u0131n aras\u0131 a\u00e7\u0131q, f\u0259q\u0259t bir-birin\u0259 yaq\u0131n. G\u00f6zl\u0259ri qara v\u0259 b\u00fcy\u00fcc\u0259k&#8230; \u0130\u015ft\u0259 o dal\u011f\u0131n v\u0259 m\u00fc\u0259mmal\u0131 g\u00f6zl\u0259r&#8221; hiss\u0259si ixtisar edilib. \u015eairin &#8220;Q\u0131z m\u0259kt\u0259bind\u0259&#8221; \u015feiri is\u0259 \u0259m\u0259lli-ba\u015fl\u0131 haqs\u0131zl\u0131\u011fa m\u0259ruz qal\u0131b. \u00dcmumt\u0259hsil m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin II sinif \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rlanm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan dili d\u0259rsliyind\u0259 &#8220;Q\u0131z m\u0259kt\u0259bind\u0259&#8221; \u015feirinin ad\u0131 d\u0259yi\u015fdiril\u0259r\u0259k, &#8220;M\u0259kt\u0259bli q\u0131z&#8221; edilib. &#8220;Quzum&#8221; &#8220;q\u0131z\u0131m&#8221;, &#8220;yavrum&#8221; &#8220;balam&#8221;, &#8220;alt\u0131n&#8221; &#8220;q\u0131z\u0131l&#8221;, &#8220;b\u0259yzad\u0259&#8221; &#8220;\u0259mican&#8221;, &#8220;bilgi&#8221; &#8220;bilik&#8221; olub, he\u00e7 bir ehtiyac olmad\u0131\u011f\u0131 halda. Do\u011frudur, bunu b\u00fct\u00fcn d\u0259rslikl\u0259r\u0259 aid etm\u0259k olmaz. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u00fcmumt\u0259hsil m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin XI sinif \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rlanm\u0131\u015f &#8220;\u018fd\u0259biyyat&#8221; d\u0259rsliyind\u0259 (m\u00fc\u0259llifl\u0259r &#8211; akademikl\u0259r \u0130sa H\u0259bibb\u0259yli, Nizami C\u0259f\u0259rov v\u0259 Nurlana \u018fliyeva, Af\u0259t Bak\u0131xanova) &#8220;Q\u0131z m\u0259kt\u0259bind\u0259&#8221; \u015feiri s\u00fcjetli lirikan\u0131n \u0259n m\u00fck\u0259mm\u0259l n\u00fcmun\u0259si kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilib, \u015feird\u0259n g\u0259tiril\u0259n n\u00fcmun\u0259l\u0259r orijinalda oldu\u011fu kimi verilib.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/img.edebiyyatqazeti.az\/uploads\/h%C3%BCseyn%20cavid(3).jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bu bax\u0131mdan, Cavid\u015f\u00fcnasl\u0131qda \u0259n \u00e7ox m\u0259suliyy\u0259t, z\u0259hm\u0259t t\u0259l\u0259b ed\u0259n, h\u0259m\u00e7inin \u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri v\u0259 b\u0259lk\u0259 d\u0259 birincisi, \u0259dibin irsinin m\u00fchafiz\u0259si, m\u0259tnl\u0259rinin orijinal m\u0259tnl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n yenid\u0259n b\u0259rpas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si olub. Atas\u0131 haqq\u0131nda yaln\u0131z do\u011frunun yaz\u0131lmas\u0131n\u0131 bildir\u0259n Turan Cavid h\u0259l\u0259 1998-ci ild\u0259 &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; q\u0259zetin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktub &#8211; m\u00fcraci\u0259td\u0259 yaz\u0131rd\u0131: &#8220;H\u00f6rm\u0259tli \u0259d\u0259bi ictimaiyy\u0259t! H\u00f6rm\u0259tli Cavidsev\u0259rl\u0259r, na\u015firl\u0259r, yazarlar. M\u0259ni bu m\u00fcraci\u0259t\u0259 bir nigaran\u00e7\u0131l\u0131q vadar edib. Cavidin \u00f6z\u00fc haqq\u0131nda i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u0259n yaz\u0131lara, n\u0259\u015fr edil\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259, pyesl\u0259rin\u0259, s\u0259hn\u0259d\u0259ki ifas\u0131na \u00e7ox vasvas\u0131 m\u00fcnasib\u0259ti vard\u0131. O, yaratd\u0131qlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 burax\u0131lan s\u0259hvl\u0259r\u0259, t\u0259hrifl\u0259r\u0259, qeyri-ciddi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r\u0259 \u00e7ox narahat olurdu. Bel\u0259 hallar\u0131 q\u0259lb incikliyi, \u0259s\u0259b g\u0259rginliyi il\u0259 qar\u015f\u0131lay\u0131rd\u0131. \u0130ndi m\u0259n eyni hissl\u0259ri vaxta\u015f\u0131r\u0131 ya\u015famal\u0131 oluram. Sanki bir \u00e7oxlar\u0131 Cavid\u0259 d\u0259b m\u00f6vzu kimi yana\u015fma\u011fa ba\u015flay\u0131b. Cavidi duymadan, onun d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r al\u0259min\u0259 laz\u0131m\u0131nca daxil olmadan yazmaq olmaz! M\u0259nim yegan\u0259 arzum budur ki, atam haqq\u0131nda yaln\u0131z do\u011fru yaz\u0131ls\u0131n. \u018fs\u0259rl\u0259ri yanl\u0131\u015fs\u0131z, t\u0259hrifsiz i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rs\u00fcn.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Atas\u0131n\u0131n &#8220;\u0259s\u0259rl\u0259rinin yanl\u0131\u015fs\u0131z, t\u0259hrifsiz i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u0259si&#8221;, ruhuna &#8211; dilin\u0259 toxunulmamas\u0131 Turan xan\u0131m\u0131n arzusu olmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 haqq\u0131 idi. M\u00fct\u0259f\u0259kkir s\u0259n\u0259tkar\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n orijinal formada t\u0259qdimi, h\u0259r \u015feyd\u0259n \u00f6nc\u0259, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n m\u00fct\u0259f\u0259kkir s\u0259n\u0259tkar\u0131n ideyalar al\u0259min\u0259, f\u0259ls\u0259fi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r sistemin\u0259, yarad\u0131c\u0131l\u0131q m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259, milli birlik namin\u0259 yaratma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 Ortaq T\u00fcrk Dilinin inc\u0259likl\u0259rin\u0259 b\u0259l\u0259d olma\u011f\u0131 t\u0259l\u0259b edirdi. Bu probleml\u0259rin h\u0259llind\u0259 s\u0259n\u0259tkar\u0131n q\u0131z\u0131 Turan xan\u0131m Cavidin b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259ri var, \u00e7\u00fcnki H\u00fcseyn Cavid m\u0259tnl\u0259rinin b\u0259rpas\u0131 v\u0259 orijinal t\u0259qdimi m\u0259hz Turan xan\u0131m\u0131n say\u0259sind\u0259 (v\u0259 birba\u015fa Turan Cavidin redakt\u0259si il\u0259) realla\u015f\u0131b, ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fib.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n, m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin, tarixinin himay\u0259dar\u0131 olan Heyd\u0259r \u018fliyev dahi \u015fairl\u0259 ba\u011fl\u0131 ke\u00e7iril\u0259n m\u0259rasiml\u0259rin birind\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 d\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildirmi\u015f v\u0259 q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 demi\u015fdir: &#8220;Cavidin dilin\u0259 toxunmaq g\u00fcnahd\u0131r.&#8221; V\u0259 bu &#8220;g\u00fcnah&#8221;dan ar\u0131nmaq, Cavidin dilini ar\u0131nd\u0131rmaq say\u0259sind\u0259 ata v\u0259 o\u011ful: Heyd\u0259r v\u0259 \u0130lham \u018fliyevl\u0259r b\u00f6y\u00fck h\u00fcn\u0259r v\u0259 c\u0259sar\u0259t n\u00fcmayi\u015f etdirmi\u015fl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, m\u0259hz milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rimiz\u0259 sahib \u00e7\u0131xan Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin s\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259 Cavid irsinin \u0259n m\u00fck\u0259mm\u0259l m\u0259tnl\u0259rini ehtiva ed\u0259n Cavid k\u00fclliyyat\u0131 (be\u015fcildlik) n\u0259\u015fr olunub, cavidsev\u0259rl\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Cavid k\u00fclliyyat\u0131na (be\u015fcildlik) Turan xan\u0131m ilk d\u0259f\u0259 olaraq atas\u0131 haqq\u0131nda ki\u00e7ik bir yaz\u0131 (&#8220;\u00d6n s\u00f6z&#8221;) yaz\u0131b v\u0259 bu ki\u00e7ik yaz\u0131da b\u00f6y\u00fck, ciddi m\u0259tl\u0259bl\u0259r\u0259 toxunaraq oxucular\u0131 da bir \u00e7ox m\u0259tl\u0259bl\u0259rd\u0259n hali edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Eyni zamanda onu da yaz\u0131b ki, &#8220;Cavid m\u0259tnl\u0259rinin \u0259d\u0259bi-estetik, tarixi v\u0259 m\u0259fkur\u0259vi mahiyy\u0259tin\u0259 vaqif olanlar&#8221; bu i\u015fd\u0259n k\u0259nar durublar: &#8220;M\u0259n n\u0259 kar\u0259y\u0259m ki, ustad\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rini redakt\u0259 edim? &#8211; dey\u0259n ustad \u018flia\u011fa Vahid kimi&#8230; Turan xan\u0131m yaz\u0131r ki, &#8220;indi H\u00fcseyn Cavidin orijinal m\u0259tnl\u0259rini oxucuya t\u0259qdim ed\u0259rk\u0259n \u018flia\u011fa Vahidi d\u0259 r\u0259hm\u0259tl\u0259 anmaq ist\u0259yir\u0259m. 1958-ci ild\u0259 Cavidin b\u0259ra\u0259tind\u0259n sonrak\u0131 ilk kitab\u0131n\u0131 &#8220;Az\u0259rn\u0259\u015fr&#8221;\u0259 t\u0259qdim etdim. M\u0259tni sad\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259yi, Cavidin dilini &#8220;islah&#8221; etm\u0259yi o zaman ehtiyac i\u00e7ind\u0259 ya\u015fayan \u018flia\u011fa Vahid\u0259 t\u0259klif etdil\u0259r. Vahid is\u0259: &#8220;M\u0259n n\u0259 kar\u0259y\u0259m ki, ustad\u0131n yadigar\u0131na \u0259l g\u0259zdirim? &#8211; dey\u0259 t\u0259klifd\u0259n imtina etmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Akademik Teymur K\u0259rimli &#8220;Vahidd\u0259n &#8220;b\u00f6y\u00fck&#8221; zahid?&#8221; adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirir: &#8220;Be\u015fcildlik \u00fcz\u0259rind\u0259 birg\u0259 i\u015fimiz zaman\u0131 Turan xan\u0131m bir maraql\u0131 \u0259hvalat da dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Cavidin b\u0259ra\u0259tind\u0259n sonra, \u00f6nc\u0259 &#8220;Se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri&#8221; (1958), sonra is\u0259 d\u00f6rdcildliyi (1982) n\u0259\u015fr olunmu\u015fdur. &#8220;Se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259r&#8221;d\u0259 onu t\u0259rtib ed\u0259n Turan Cavidin ad\u0131 g\u00f6st\u0259rilm\u0259mi\u015f, yaln\u0131z bu n\u0259\u015frin M.Arif, M.Rahim v\u0259 M.C.C\u0259f\u0259rovun redakt\u0259si il\u0259 \u00e7apa haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 qeyd edilmi\u015fdir. Turan xan\u0131m\u0131n dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, s\u0259n dem\u0259, &#8220;Se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259r&#8221; \u00e7apa haz\u0131rlanark\u0259n, &#8220;qlavlitd\u0259n&#8221; (Sovet d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn senzuras\u0131) g\u00f6st\u0259ri\u015f g\u0259lir ki, Cavidin \u0259s\u0259rl\u0259rinin dili o d\u00f6vr\u00fcn m\u00fcasir Az\u0259rbaycan dilin\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Turan xan\u0131m bu \u0259caib t\u0259klifd\u0259n q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 imtina edir. O zaman Turan xan\u0131m\u0131n t\u0259rtib etdiyi \u0259lyazman\u0131 &#8220;qu\u015f h\u0259ddin\u0259 salmaq&#8221; \u00fc\u00e7\u00fcn bir redaktor axtar\u0131l\u0131r v\u0259 se\u00e7im g\u00f6rk\u0259mli \u015fair \u018flia\u011fa Vahidin \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. \u00d6mr\u00fc boyu ehtiyac i\u00e7ind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f Vahid\u0259 bu i\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn yax\u015f\u0131 qonorar da ay\u0131r\u0131rlar. M\u00fcqavil\u0259 ba\u011flamaq \u00fc\u00e7\u00fcn Vahidi n\u0259\u015friyyata \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rlar. Ancaq g\u00f6rk\u0259mli q\u0259z\u0259lxan \u015fair ondan t\u0259l\u0259b olunan i\u015fin mahiyy\u0259tini \u00f6yr\u0259n\u0259nd\u0259n sonra qa\u015flar\u0131n\u0131 \u00e7at\u0131b m\u00fcqavil\u0259ni imzalamaqdan imtina edir.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259xmin\u0259n iyirmi be\u015f ild\u0259n sonra H\u00fcseyn Cavid \u0259s\u0259rl\u0259rinin 1982-ci ild\u0259 d\u00f6rdcildliyi \u00e7apa haz\u0131rlanark\u0259n (b\u0259ra\u0259tind\u0259n uzun zaman ke\u00e7m\u0259sin\u0259 baxmayaraq, Cavid yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na h\u0259min m\u00fcnasib\u0259t davam etdirilib), yen\u0259 d\u0259 &#8220;redakt\u0259&#8221; problemi meydana \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 bu i\u015fi professor \u018fkr\u0259m C\u0259f\u0259r\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131rlar. &#8220;O da \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ki, n\u0259 \u015fi\u015f yans\u0131n, n\u0259 kabab. Y\u0259ni h\u0259m t\u0259l\u0259b olunan redakt\u0259 i\u015fini apar\u0131r, h\u0259m d\u0259 m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r Cavid dilinin orijinall\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00fcslubunun t\u0259rav\u0259tini qoruma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r v\u0259 \u0259ks\u0259r hallarda da buna nail olur.&#8221; Cavid m\u0259tni \u00fcz\u0259rind\u0259 \u018f.C\u0259f\u0259rin &#8220;b\u0259n&#8221;l\u0259r &#8220;m\u0259n&#8221;\u0259 d\u0259yi\u015fdirilmi\u015f, &#8220;kimsin&#8221; q\u0259bilind\u0259n olan s\u00f6z formalar\u0131 &#8220;kims\u0259n&#8221;, &#8220;yapraq&#8221;, &#8220;yarpaq&#8221;, &#8220;topraq&#8221; &#8220;torpaq&#8221; olmu\u015f v\u0259 s. redakt\u0259sini daha \u00e7ox &#8220;kosmetik redakt\u0259&#8221;y\u0259 b\u0259nz\u0259d\u0259n akademik T. K\u0259rimli bu redakt\u0259 i\u015fl\u0259rinin Cavid \u0259s\u0259rl\u0259rinin dilin\u0259 v\u0259 \u00fcslubuna z\u0259r\u0259rsiz \u00f6t\u00fc\u015fm\u0259diyini d\u0259 x\u00fcsusi vur\u011fulay\u0131b, &#8220;d\u00f6vr\u00fcn ideoloji t\u0259l\u0259bl\u0259ri \u00fcz\u00fcnd\u0259n m\u0259tnl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 apar\u0131lan m\u00fc\u0259yy\u0259n ixtisarlar v\u0259 &#8220;redakt\u0259 i\u015fi&#8221;nin Cavid \u0259s\u0259rl\u0259rinin dilin\u0259 v\u0259 \u00fcslubuna z\u0259r\u0259rsiz \u00f6t\u00fc\u015fm\u0259diyini&#8221; qeyd edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu bax\u0131mdan, H\u00fcseyn Cavidin b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na m\u00fcxt\u0259lif aspektl\u0259rd\u0259n yana\u015faraq ara\u015fd\u0131ran, t\u0259dqiq ed\u0259n aliml\u0259r q\u0259d\u0259r Turan xan\u0131m\u0131n xidm\u0259tl\u0259ri d\u0259 Cavid\u015f\u00fcnasl\u0131qda \u0259v\u0259zsizdir. O, t\u0259kba\u015f\u0131na Cavid irsi \u00fc\u00e7\u00fcn bir institutun g\u00f6rd\u00fcy\u00fc i\u015fi g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Cavid irsinin qorunmas\u0131 v\u0259 b\u0259rpas\u0131ndak\u0131 xidm\u0259tl\u0259rini y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259rl\u0259ndir\u0259n AMEA-n\u0131n Prezidenti \u0130. H\u0259bibb\u0259yli yaz\u0131r: &#8220;Turan xan\u0131m\u0131n Az\u0259rbaycan xalq\u0131 v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z qar\u015f\u0131s\u0131nda \u0259n b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n biri atas\u0131 dahi H\u00fcseyn Cavidin z\u0259ngin yarad\u0131c\u0131l\u0131q irsinin qorunub saxlan\u0131lmas\u0131 v\u0259 n\u0259\u015fri il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. B\u00f6y\u00fck alim v\u0259 \u0259d\u0259biyyat t\u0259nqid\u00e7isi, bizim \u0259d\u0259biyyat m\u00fc\u0259llimimiz m\u0259rhum akademik M. C. C\u0259f\u0259rovdan sonra Turan xan\u0131m H. Cavid yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259n m\u00f6t\u0259b\u0259r bilicisi idi&#8221; v\u0259 o, &#8220;H\u00fcseyn Cavid yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u0259rpa ed\u0259r\u0259k orijinal variantda oxuculara t\u0259qdim etm\u0259kl\u0259 &#8220;\u00f6vlad olaraq atas\u0131na, m\u0259tn\u015f\u00fcnas olaraq \u0259d\u0259bi dil\u0259, bir m\u0259fkur\u0259 insan\u0131 v\u0259 bir Turan\u00e7\u0131 olaraq t\u00fcrk mill\u0259t\u00e7iliyin\u0259 \u0259v\u0259zolunmaz bir xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f&#8221; Turan xan\u0131m, h\u0259m d\u0259 &#8220;Az\u0259rbaycan ictimai fikrinin \u0259n parlaq simalar\u0131ndan olub, Stalin zindanlar\u0131nda qeyb\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015f H. Cavidl\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n yeni-yeni n\u0259sill\u0259ri aras\u0131nda on ill\u0259r boyu canl\u0131 \u0259laq\u0259ni t\u0259min ed\u0259n m\u0259n\u0259viyyat k\u00f6rp\u00fcs\u00fc olmu\u015fdu.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Turan xan\u0131m\u0131n Cavid\u015f\u00fcnasl\u0131\u011fa xidm\u0259tl\u0259ri yaln\u0131z bununla bitmir. Az\u0259rbaycan\u0131n ilk teatr\u015f\u00fcnas xan\u0131m\u0131 olan Turan Cavid m\u00fct\u0259f\u0259kkir Cavidin muzeyind\u0259 &#8220;Cavid Elmi M\u0259rk\u0259zi&#8221; yaratm\u0131\u015fd\u0131 ki, burada Cavidin h\u0259yat\u0131 v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda yaz\u0131lan b\u0259dii \u0259s\u0259rl\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irir, teatrlarda H. Cavidin \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 veril\u0259n s\u0259hn\u0259 t\u0259rtibat\u0131 il\u0259 maraqlan\u0131r, televiziyada qoyulan tama\u015falar\u0131nda i\u015ftirak edir, m\u0259sl\u0259h\u0259t v\u0259 t\u00f6vsiy\u0259l\u0259r verir, b\u0259z\u0259ns\u0259, Cavid haqq\u0131nda h\u0259r yet\u0259nin yazmas\u0131na etiraz edirdi. Atas\u0131 &#8211; m\u00fct\u0259f\u0259kkir Cavidin xatir\u0259 muzeyinin yarad\u0131lmas\u0131na da Turan xan\u0131m b\u00f6y\u00fck z\u0259hm\u0259t s\u0259rf etmi\u015fdi. H\u00fcseyn Cavidin xatir\u0259 muzeyinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda H. \u018fliyev (24 oktyabr, 2002-ci il) Turan xan\u0131m\u0131n bu \u0259m\u0259yini y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259rl\u0259ndirmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259hz Turan xan\u0131m\u0131n h\u00fcn\u0259ri say\u0259sind\u0259 Cavidin m\u0259tnl\u0259ri \u00f6z\u00fcn\u00fcn yazd\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 meydana \u00e7\u0131xm\u0131\u015f v\u0259 yaln\u0131z bundan sonra Az\u0259r Turan\u0131n t\u0259birinc\u0259 des\u0259k, &#8220;bizim m\u0259fkur\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nliyimiz, \u0259xlaq\u0131m\u0131z, k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz, ruhumuz m\u00fcdaxil\u0259l\u0259rd\u0259n qurtulma\u011fa, azad olunma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Cavid\u015f\u00fcnas A.Turan\u0131n t\u0259rtibat\u0131 v\u0259 &#8220;\u00d6n s\u00f6z&#8221;\u00fc il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 n\u0259\u015fr olunan &#8220;H\u00fcseyin Cavid Eserleri&#8221; adl\u0131 kitab ilk d\u0259f\u0259 b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkar\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 \u00fcmumt\u00fcrk dilind\u0259 oxuculara \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131nda \u0259v\u0259zsiz bir m\u0259nb\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Cavid irsi &#8211; \u0259fsan\u0259vi na\u011f\u0131l q\u0259hr\u0259manlar\u0131m\u0131z \u0259fsan\u0259vi M\u0259likm\u0259mm\u0259d q\u0259d\u0259r m\u0259n\u0259viyyat\u0131m\u0131z\u0131 v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259timizi q\u0131z\u0131l alma kimi qoruyan b\u00f6y\u00fck \u00f6nd\u0259rimiz, \u00fcmummilli liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyevin \u0259z\u0259m\u0259tli qeyr\u0259ti, q\u0131z\u011f\u0131n m\u0259h\u0259bb\u0259ti&#8221; (R.H\u00fcseynov) v\u0259 Turan xan\u0131m Cavidin h\u00fcn\u0259ri v\u0259 \u0259zmi, z\u0259hm\u0259ti say\u0259sind\u0259 daha &#8220;parlaq nurla&#8221; \u00fcr\u0259kl\u0259r\u0259, \u015f\u00fcurlara, hissl\u0259r\u0259 hakim k\u0259sildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin imzas\u0131 il\u0259 1981-ci il iyul ay\u0131n\u0131n 21-d\u0259 H\u00fcseyn Cavidin 100 illiyi haqq\u0131nda veril\u0259n q\u0259rar ulu Cavidin ikinci \u0259sl b\u0259ra\u0259t s\u0259n\u0259di olmu\u015f, \u0259dibin q\u0131z\u0131 Turan xan\u0131m\u0131n vur\u011fulad\u0131\u011f\u0131 kimi, Cavid\u0259 \u0259sl b\u0259ra\u0259ti &#8220;Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck o\u011flu&#8221;, ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev vermi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Be\u015fcildliy\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 &#8220;\u00d6n s\u00f6z&#8230;&#8221;d\u0259 Turan xan\u0131m atas\u0131 Cavid\u0259 &#8220;\u0259sl b\u0259ra\u0259t vermi\u015f Heyd\u0259r \u018fliyevi d\u0259 unutmam\u0131\u015f, h\u0259yatda olmad\u0131\u011f\u0131na \u00fcz\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc: &#8220;T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, Cavid \u0259s\u0259rl\u0259rinin bu m\u00fck\u0259mm\u0259l n\u0259\u015frini g\u00f6rm\u0259k onun b\u00f6y\u00fck t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcske\u015fi Heyd\u0259r \u018flirza o\u011fluna n\u0259sib olmad\u0131. H\u0259r \u015fey\u0259 g\u00f6r\u0259 &#8211; atam\u0131 V\u0259t\u0259n torpa\u011f\u0131na qovu\u015fdurdu\u011funa, \u0259zizl\u0259rimi bir s\u0259rdab\u0259d\u0259 &#8211; Cavid m\u0259qb\u0259r\u0259sind\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fcrd\u00fcy\u00fcn\u0259, Cavid oca\u011f\u0131n\u0131n \u00e7\u0131ra\u011f\u0131n\u0131 yenid\u0259n yand\u0131rd\u0131\u011f\u0131na,&#8230; v\u0259 n\u0259hay\u0259t, Cavid k\u00fclliyyat\u0131n\u0131n bu m\u00fck\u0259mm\u0259l n\u0259\u015fri \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259r\u0259ncam verdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259: unudulmaz Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 Tanr\u0131dan r\u0259hm\u0259tl\u0259r dil\u0259yir\u0259m!&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Turan xan\u0131m be\u015fcildliyi n\u0259\u015fr etm\u0259kl\u0259 h\u0259m atas\u0131 &#8211; m\u00fct\u0259f\u0259kkir Cavidin v\u0259siyy\u0259tin\u0259 d\u0259 \u0259m\u0259l etmi\u015f, h\u0259m d\u0259 &#8220;Cavid \u0259s\u0259rl\u0259rinin \u0259n m\u00fck\u0259mm\u0259l n\u0259\u015fri&#8221;ni Cavidsev\u0259rl\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015f v\u0259 oxucular\u0131n, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n, rejissorlar\u0131n, na\u015firl\u0259rin, bir s\u00f6zl\u0259, Cavid\u0259 \u00fcz tutacaq h\u0259r bir k\u0259sin ind\u0259n bel\u0259 yaln\u0131z bu n\u0259\u015fr\u0259&#8221; &#8211; be\u015fcildliy\u0259 istinad etm\u0259sini ist\u0259mi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Daima \u0259dal\u0259t arzusunda olan, \u0259dal\u0259t prinsipini \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259ram ed\u0259n, &#8220;b\u00fct\u00fcn yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, x\u00fcsus\u0259n, b\u00fct\u00f6v dramaturgiyas\u0131 il\u0259 \u0259dal\u0259t dram\u0131n\u0131n m\u00fccahid yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131&#8221; H\u00fcseyn Cav\u0131d h\u0259r zaman \u0259dal\u0259tin var oldu\u011funa v\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259sin\u0259 inanm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fct\u0259f\u0259kkir s\u0259n\u0259tkar\u0131n &#8220;\u0259sl b\u0259ra\u0259t&#8221;ini almas\u0131, dilinin b\u0259rpas\u0131, be\u015fcildliyinin n\u0259\u015fr olunmas\u0131 yeni t\u0259dqiqatlar\u0131n apar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn qiym\u0259tli m\u0259nb\u0259 olmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 \u0259dal\u0259tin b\u0259rpa v\u0259 b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259nb\u0259:\u00a0<a href=\"https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/\">https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/<\/a><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131 bir-birind\u0259n sanball\u0131 dram \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fdir\u0259n H\u00fcseyn Cavidin u\u011furlar\u0131 ke\u00e7\u0259n \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259, &#8220;Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ideoloji sarp\u0131nt\u0131lar d\u00f6vr\u00fc kimi xarakteriz\u0259 oluna bil\u0259n&#8221; d\u00f6vr\u00fcn\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. &#8220;\u0130deoloji sarp\u0131nt\u0131lar&#8221; d\u00f6vr\u00fc kimi xarakteriz\u0259 etdiyimiz bu d\u00f6vr\u00fcn &#8220;\u0259n b\u00f6y\u00fck hadis\u0259si Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi m\u00fchitind\u0259n d\u0259 yan ke\u00e7m\u0259y\u0259n k\u00fctl\u0259vi repressiyad\u0131r. \u00d6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 siyasi hadis\u0259 olan repressiya bir \u00e7ox sah\u0259l\u0259r kimi, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-47368","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47368","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=47368"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47368\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47377,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47368\/revisions\/47377"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=47368"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=47368"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=47368"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}