{"id":48626,"date":"2024-03-11T16:00:00","date_gmt":"2024-03-11T12:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=48626"},"modified":"2024-03-11T18:22:24","modified_gmt":"2024-03-11T14:22:24","slug":"fuzuli-ili-v%c9%99-teatr-gunu-%c9%99s%c9%99d-cahangir","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=48626","title":{"rendered":"F\u00fczuli ili v\u0259 Teatr g\u00fcn\u00fc\u00a0&#8211; \u018fs\u0259d CAHANG\u0130R"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/\u018fs\u0259d-Cahangir.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"640\" height=\"427\" src=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/\u018fs\u0259d-Cahangir.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-48636\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/\u018fs\u0259d-Cahangir.jpg 640w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/\u018fs\u0259d-Cahangir-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<h4 class=\"wp-block-heading\">10 mart milli teatr g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259<\/h4>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u018fs\u0259d CAHANG\u0130R<\/h3>\n\n\n\n<p><strong><em>Kitab\u0131n yaz\u0131lma s\u0259b\u0259bi<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6t\u0259n il, iyunun 29 v\u0259 30-da Milli Teatrda Cavid Zeynall\u0131n\u0131n &#8220;\u015e\u00fckriyy\u0259&#8221; pyesinin rejissor B\u0259hram Osmanovun qurulu\u015funda eyniadl\u0131 tama\u015fas\u0131n\u0131n premyeras\u0131 oldu. Amma bununla ba\u011fl\u0131 fikirl\u0259rimi yaz\u0131n\u0131n ax\u0131r\u0131nda &#8211; &#8220;Tama\u015fa&#8221; f\u0259slind\u0259 ver\u0259c\u0259m. \u00c7\u00fcnki bu yaz\u0131dan amac\u0131m el\u0259c\u0259 &#8220;\u015e\u00fckriyy\u0259&#8221; deyil, konkret bir tama\u015fa n\u0259d\u0259niyl\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 \u00e7oxsayl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 toxunmaq, bir s\u00f6zl\u0259, damlada d\u0259ryan\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259kdir:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; milli dramaturgiya v\u0259 teatr\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f durumu;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; rejissorun teatrdak\u0131 yeri;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; b\u0259dii istedada qay\u011f\u0131;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; yeni dramaturq imzas\u0131;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; s\u0259n\u0259t v\u0259 toplumsal h\u0259yat\u0131n ba\u011flant\u0131s\u0131;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; v\u0259t\u0259nsev\u0259rlik, \u00f6z\u0259llikl\u0259 d\u0259, Qaraba\u011f konusunun plakat, \u015f\u00fcar, xaltura, alver al\u0259tin\u0259 \u00e7evrilm\u0259si;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; s\u0259n\u0259tkar\u0131n merac\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u00fczuli k\u0259d\u0259rli bir e\u015fq olay\u0131ndan dan\u0131\u015fan &#8220;Leyli v\u0259 M\u0259cnun&#8221;un giri\u015find\u0259 deyirdi:<\/p>\n\n\n\n<p><em>D\u00fc\u015fd\u00fc s\u0259f\u0259rim diyari-d\u0259rd\u0259,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Kimdir m\u0259n\u0259 yar bu s\u0259f\u0259rd\u0259?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\u015eair bu s\u0259f\u0259rd\u0259 530 ildir ki, d\u00fc\u015fm\u0259nsiz \u00f6t\u00fc\u015fm\u0259yib, amma onun s\u00f6z\u00fcn\u00fc dey\u0259n, h\u00f6rm\u0259tini saxlayan, yolunu g\u00f6zl\u0259y\u0259nl\u0259r d\u0259 az olmay\u0131b ki, \u00e7ox olub. B\u0259s, h\u0259r c\u00fcr sorunlarla \u00fczl\u0259\u015f\u0259c\u0259yim bu &#8220;uzun, inc\u0259 yolda&#8221; bir az f\u00fczulluq el\u0259m\u0259k zorunda qalsam, m\u0259n\u0259 nec\u0259, ax\u0131racan yolda\u015fl\u0131q el\u0259y\u0259n tap\u0131lacaqm\u0131? Konkret olaraq, F\u00fczuli ili v\u0259 teatr g\u00fcn\u00fc, \u00fcmum\u0259n orta \u00e7a\u011f divan \u015fairi il\u0259 teatr s\u0259n\u0259tinin n\u0259 ili\u015fkisi? Bu suallar\u0131n cavablar\u0131n\u0131 bilm\u0259k ist\u0259yirsiniz? Onda g\u0259r\u0259k bu yaz\u0131n\u0131 sonacan oxuyas\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Ustadlara xitab<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Platon haql\u0131yd\u0131 &#8211; h\u0259r c\u00fcr s\u0259n\u0259t xat\u0131rlamad\u0131r, amma t\u0259kc\u0259 ideyalar al\u0259mini deyil, h\u0259m d\u0259 ger\u00e7\u0259k \u015f\u0259xsl\u0259ri v\u0259 ya n\u0259sn\u0259l\u0259ri xat\u0131rlamaq. Platon \u00f6z\u00fc b\u00fct\u00fcn dialoqlar\u0131nda Sokrat\u0131 xat\u0131rlay\u0131rd\u0131. M\u0259n is\u0259 on il \u00f6nc\u0259y\u0259 &#8211; 2014-c\u00fc il\u0259 qay\u0131tmaq, \u0130sa Mu\u011fannan\u0131 xat\u0131rlamaq ist\u0259yir\u0259m. G\u00f6rk\u0259mli nasirin Daxili \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda, ke\u00e7mi\u015f H\u00fcs\u00fc Hac\u0131yev k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259, yaz\u0131\u00e7\u0131lar binas\u0131n\u0131n be\u015finci qat\u0131ndak\u0131 evind\u0259n F\u00fczuli meydan\u0131na ayaqla vut-tut, be\u015f-alt\u0131 d\u0259qiq\u0259lik yol olsa da, o, N\u0259simid\u0259n Nizamiy\u0259 qay\u0131d\u0131b, F\u00fczulid\u0259n yazmasa da, al\u0131n yaz\u0131s\u0131 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn ax\u0131r\u0131nda onu F\u00fczuli meydan\u0131na g\u0259tirdi v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131 son m\u0259nzil\u0259 bir \u0259li sin\u0259sind\u0259, o biri \u00e7\u0259n\u0259sind\u0259, M\u0259cnunu sa\u011f\u0131, Leylisi solunda, v\u0259h\u015fil\u0259r aya\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131, m\u0259l\u0259kl\u0259r ba\u015f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259, f\u0259l\u0259yin zindan\u0131 k\u00fcr\u0259yi, Allah e\u015fqi \u00fcr\u0259yind\u0259 d\u0259rind\u0259n-d\u0259rin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r\u0259 dalm\u0131\u015f F\u00fczuli, \u0130san\u0131 is\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d yola sald\u0131, &#8220;\u00e7\u00fcn M\u0259sihi-v\u0259qts\u0259n, can verm\u0259k asand\u0131r sana&#8230;&#8221; dedi.<\/p>\n\n\n\n<p>Art\u0131q onill\u0259ri a\u015f\u0131r ki, \u00fcnl\u00fc s\u00f6z-s\u0259n\u0259t adamlar\u0131n\u0131n \u00e7oxu son m\u0259nzil\u0259 F\u00fczulinin yan\u0131, F\u00fczuli meydan\u0131ndan ke\u00e7ib gedirl\u0259r. \u015eair, el\u0259 bil ki, zamanla \u0259b\u0259diyy\u0259t aras\u0131nda bir k\u00f6rp\u00fcd\u00fcr. F\u00fczuli metafizikdir v\u0259 onun b\u0259lk\u0259 bir misras\u0131n\u0131 da oxumayan iyirminci y\u00fczil bat\u0131 filosofu Martin Haydegger &#8220;Metafizika n\u0259dir?&#8221; kitab\u0131nda yaz\u0131r ki, insan d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sinin ir\u0259lil\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn bizi ba\u015flan\u011f\u0131c n\u00f6qt\u0259nin cazib\u0259sind\u0259 tutub saxlayan metafizikadan qurtulmal\u0131y\u0131q. Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundovun &#8220;F\u00fczuli \u015fair deyil v\u0259 onun x\u0259yalat\u0131nda \u0259sla t\u0259sir yoxdur&#8221;, C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131n\u0131n &#8220;Ne\u00e7\u0259 \u0259srl\u0259rdir ki, F\u00fczulinin sehrli orbitind\u0259n \u00e7\u0131xa bilmirik&#8221; s\u00f6zl\u0259ri d\u0259 \u00fcnl\u00fc filosofun fikriyl\u0259 s\u0259sl\u0259\u015fir. F\u00fczulini oxuyub-oxumamas\u0131na dair n\u0259s\u0259 dey\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yim b\u00f6y\u00fck frans\u0131z metafiziki Rene Genon is\u0259 &#8220;\u00c7a\u011fda\u015f d\u00fcnyan\u0131n b\u00f6hran\u0131&#8221; kitab\u0131nda yaz\u0131r ki, bat\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck s\u00fcr\u0259tl\u0259 yuvarland\u0131\u011f\u0131 u\u00e7urumdan qurtulu\u015funun t\u0259k yolu do\u011fuda h\u0259l\u0259 d\u0259 qorunub saxlan\u0131lan vahid, \u0259z\u0259li metafizik prinsip\u0259 qay\u0131tmaqd\u0131r. Kim haql\u0131d\u0131r? Bu sual\u0131 birm\u0259nal\u0131 cavabland\u0131rmaq b\u0259sit bir \u015fey olard\u0131, n\u0259d\u0259n ki Haydegger, Axundov, Cabbarl\u0131 v\u0259 Genon m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 f\u0259rqli, b\u0259z\u0259n \u0259ks y\u00f6nl\u0259rd\u0259n baxsalar da, bir \u00e7iynin \u00fcst\u00fcnd\u0259ki ba\u015flara b\u0259nz\u0259yirl\u0259r. \u018fslind\u0259 is\u0259 onlar\u0131n qoydu\u011fu m\u0259s\u0259l\u0259 o q\u0259d\u0259r orijinal deyildi, bu metafizik sual\u0131 ham\u0131dan \u00f6nc\u0259 F\u00fczuli \u00f6z\u00fc vermi\u015fdi:<\/p>\n\n\n\n<p><em>F\u00fczuli rind\u00fc \u015feydad\u0131r, h\u0259mi\u015f\u0259 x\u0259lq\u0259 r\u00fcsvad\u0131r,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Sorun kim bu n\u0259 sevdad\u0131r, bu sevdadan usanmazm\u0131?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Haydegger d\u0259, Axundov da, Cabbarl\u0131 da, Genon da F\u00fczuli sual\u0131na cavab axtar\u0131r, \u00f6nc\u0259kil\u0259r ona &#8220;usanar&#8221;, sonuncu is\u0259 &#8220;usanmaz&#8221; cavab\u0131n\u0131 verirdi. Bundan sonra da ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r g\u0259lib-ke\u00e7\u0259c\u0259k, mini mini bir s\u00f6z dey\u0259c\u0259k, amma ta qiyam\u0259t\u0259c\u0259n n\u0259 bu sual\u0131n cavab\u0131 tap\u0131lacaq, n\u0259 d\u0259 bu sevda bit\u0259c\u0259k. N\u0259d\u0259n ki bu m\u0259cnun sual insanl\u0131\u011f\u0131n \u00f6l\u00fcm-qal\u0131m sorunu, bu sevda sonsuzdur. F\u00fczuli is\u0259 el\u0259c\u0259 Molla M\u0259h\u0259mm\u0259d S\u00fcleyman o\u011flu Ba\u011fdadi, onun yazd\u0131qlar\u0131 is\u0259 t\u0259kc\u0259 q\u0259z\u0259l, dastan deyil, h\u0259m d\u0259 \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri, milli v\u0259 f\u0259rdi anlamda metam\u0259tnimiz, ne\u00e7\u0259 y\u00fczill\u0259rdir qa\u00e7a bilm\u0259diyimiz, y\u0259qin ki, qiyam\u0259t\u0259c\u0259n pozulmayacaq al\u0131n yaz\u0131m\u0131zd\u0131r. Odur ki, F\u00fczuli \u0259leyhin\u0259 \u00f6nc\u0259l\u0259r d\u0259, bu g\u00fcn d\u0259, ist\u0259r xaric, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 daxilimizd\u0259 apar\u0131lan siyasi-ideoloji t\u0259xribatlar &#8211; \u0130raqda m\u0259zar\u0131n\u0131n yerini d\u0259yi\u015fm\u0259k, yaxud &#8220;\u0130raq \u015fairi&#8221; adland\u0131rmaq, \u0130randa abid\u0259sini t\u0259hqir el\u0259m\u0259k, bizd\u0259 is\u0259 haqq\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 bir \u015feyl\u0259r yazmaq \u00e7abalar\u0131 &#8211; h\u0259mi\u015f\u0259 fiasko il\u0259 sonuclan\u0131b, bundan sonra da bel\u0259 olacaq, n\u0259d\u0259n ki g\u0259ldi-ged\u0259r siyasi maraqlara ba\u011fl\u0131 kampaniyalar \u0259z\u0259li-\u0259b\u0259di d\u0259y\u0259rl\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda acizdir. Aliml\u0259rimizd\u0259n Kamil Allahyarov, Z\u0259kulla Bayraml\u0131, \u00f6z\u0259llikl\u0259 d\u0259, \u00f6z\u00fcn\u00fcn &#8220;F\u00fczuliy\u0259 qar\u015f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc vandalizm akt\u0131&#8221; adl\u0131 d\u0259y\u0259rli m\u0259qal\u0259sind\u0259 \u0259r\u0259b\u015f\u00fcnas C\u0259mal\u0259ddin Quliyev \u00e7oxsayl\u0131 faktlara s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k, bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirib, b\u00fct\u00fcn bu kampaniyalar\u0131n riyakar siyasi-ideoloji mahiyy\u0259tini yet\u0259rinc\u0259 a\u00e7\u0131qlay\u0131blar. F\u00fczulinin xatir\u0259sini t\u0259hqir el\u0259m\u0259k kimi u\u011fursuz c\u0259hdl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259n ciddi cavab is\u0259 \u015fairin 530 illik yubileyinin qeyd edilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 Respublika Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin 25.01.2004-c\u00fc il tarixli s\u0259r\u0259ncam\u0131d\u0131r. Bu s\u0259r\u0259ncam \u00e7a\u011fda\u015f s\u0259rh\u0259dl\u0259r daxilind\u0259 m\u0259zar\u0131n\u0131n harada olmas\u0131na baxmayaraq, F\u00fczulinin dahi Az\u0259rbaycan \u015fairi v\u0259 m\u00fct\u0259f\u0259kkiri olmas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada r\u0259smi t\u0259sdiqidir v\u0259 m\u0259nc\u0259, xaricd\u0259kil\u0259rin havas\u0131na z\u00fcy tutan, yuxa q\u0131ra\u011f\u0131 sulayan b\u0259zi daxilimizd\u0259kil\u0259r d\u0259 bu q\u0259rardan n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131b, elmi bax\u0131mdan yanl\u0131\u015f, siyasi y\u00f6nd\u0259n z\u0259r\u0259rli m\u00f6vqel\u0259rin\u0259 d\u00fcz\u0259li\u015fl\u0259r ed\u0259c\u0259kl\u0259r.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Qoy, onlar \u00f6z d\u00fcz\u0259li\u015fl\u0259rini el\u0259sin, m\u0259nim yolumsa, yen\u0259 ke\u00e7mi\u015f H\u00fcs\u00fc Hac\u0131yev k\u00fc\u00e7\u0259si, yaz\u0131\u00e7\u0131lar binas\u0131nad\u0131r. \u0130ll\u0259r \u00f6nc\u0259, h\u0259l\u0259 bu fani d\u00fcnyada ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, onda d\u0259y\u0259rini el\u0259 d\u0259 bilm\u0259diymiz, indi \u00e7ox uzaq, \u0259l\u00e7atmaz g\u00f6r\u00fcn\u0259n o g\u00f6z\u0259l g\u00fcnl\u0259rd\u0259n birind\u0259, yaz\u0131\u00e7\u0131lar binas\u0131ndak\u0131 h\u0259min m\u0259nzilind\u0259 Mu\u011fannadan &#8220;g\u0259nc yazarlara s\u00f6z\u00fcn\u00fcz, m\u0259sl\u0259h\u0259tiniz n\u0259dir?&#8221; dey\u0259 soru\u015fmu\u015fdum v\u0259 o bir an da d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259d\u0259n, guya kims\u0259 ba\u015fqa biri, ya da \u00f6z-\u00f6z\u00fcyl\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rm\u0131\u015f kimi, hans\u0131sa m\u0259chul n\u00f6qt\u0259y\u0259 zill\u0259n\u0259r\u0259k ke\u00e7mi\u015fi-ke\u00e7\u0259c\u0259kl\u0259ri, yeri-g\u00f6y\u00fc, \u0259r\u015fi-k\u00fcrs\u00fc dolanaraq yan\u0131ma enmi\u015f v\u0259 g\u00f6z a\u00e7\u0131b yumunca ba\u015f ver\u0259n bu tarixi, kosmik g\u0259zintid\u0259n do\u011fan m\u00fcdtik bir dal\u011f\u0131nl\u0131q havas\u0131nda &#8220;qoy, damlada d\u0259ryan\u0131, z\u0259rr\u0259d\u0259 k\u00fcll\u00fc g\u00f6st\u0259rsinl\u0259r&#8221; demi\u015fdi. Ondan \u00e7ox cavab g\u00f6zl\u0259yirdim, amma bunu &#8211; \u0259sla! Mu\u011fanna \u00f6z cavab\u0131nda Genonu Haydegger, Axundov v\u0259 Cabbarl\u0131 il\u0259 bar\u0131\u015fd\u0131r\u0131r, h\u0259m o t\u0259r\u0259f (d\u0259rya), h\u0259m d\u0259 bu t\u0259r\u0259f\u0259 (damla) vurur, ax\u0131rda da qay\u0131d\u0131b v\u0259hd\u0259t n\u00f6qt\u0259sind\u0259 dururdu. Onun bu s\u00f6zl\u0259ri m\u0259n\u0259 niy\u0259 dediyini indi &#8211; bilgisayar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131na ke\u00e7ib, ilk c\u00fcml\u0259y\u0259 hardan, nec\u0259 ba\u015flayaca\u011f\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nd\u0259 bilir\u0259m. Onda bilmirdim ki, \u00f6z sual\u0131m da, yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n cavab\u0131 da yadda\u015f\u0131ma yaz\u0131l\u0131b v\u0259 g\u00fcnl\u0259rin bir g\u00fcn\u00fc bu yaz\u0131da bel\u0259c\u0259 q\u0259fil boy ver\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>Teatr v\u0259 dramaturgiyam\u0131z\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f durumuna dair bu teatral-essevari d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rim\u0259 F\u00fczuli v\u0259 Mu\u011fanna an\u0131s\u0131yla ba\u015flama\u011f\u0131m\u0131n bir ne\u00e7\u0259 n\u0259d\u0259ni var v\u0259 biri d\u0259 budur ki, oxuyaca\u011f\u0131n\u0131z yaz\u0131da sufi \u00fcsuluna \u00fcz tutmu\u015f, damlan\u0131 d\u0259ryada, z\u0259rr\u0259ni k\u00fcll\u00fcd\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259, \u00e7\u00f6z\u00fclm\u0259si soruna qu\u015f u\u00e7u\u015fu, y\u0259ni bir az uzaq, bir az da yuxar\u0131dan &#8211; uzun v\u0259 geni\u015f planlarda baxma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fam. \u00c7\u00fcnki ayr\u0131ca sorunlar\u0131n da, konkret \u015f\u0259xsl\u0259rin d\u0259 yeri v\u0259 rolu \u00fcmumi m\u0259nz\u0259r\u0259d\u0259 daha ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Siz bu sufi r\u00fcmuzat\u0131nda &#8220;damla&#8221;n\u0131 yaz\u0131n\u0131n \u00f6z\u0259l predmet v\u0259 subyektl\u0259ri, &#8220;d\u0259rya&#8221;n\u0131 dramaturgiya, teatr, \u00fcmum\u0259n s\u0259n\u0259t, damlan\u0131 insan, d\u0259ryan\u0131 Allah kimi \u00e7\u00f6zm\u0259yinizd\u0259 olun, m\u0259n d\u0259 bu m\u00fcdd\u0259td\u0259 ustadlar\u0131n ruhuna r\u0259hm\u0259t dil\u0259yib, onlardan f\u00fczuliyan\u0259 bir halall\u0131q al\u0131m ki, vaxt\u0131m\u0131z \u00e7ox getm\u0259sin:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Arayi\u015fi-s\u00f6hb\u0259t eyl\u0259, saqi,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ver bad\u0259, m\u00fcr\u00fcvv\u0259t eyl\u0259, saqi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8230;S\u0259n ver bad\u0259, m\u0259n eyl\u0259yim nu\u015f,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259n n\u0259zm oxuyum, s\u0259n ona tut gu\u015f&#8230;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Rejissora s\u00f6z\u00f6n\u00fc<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u018fg\u0259r s\u0259hn\u0259 \u00f6z s\u0259rh\u0259d, qanun v\u0259 \u0259halisi olan ayr\u0131ca bir d\u00fcnya v\u0259 rejissor onun yarad\u0131c\u0131s\u0131, demiurqu, tanr\u0131s\u0131d\u0131rsa, s\u00f6z\u0259&nbsp;&nbsp; B\u0259hram Osmanovdan ba\u015flamaq ist\u0259yir\u0259m. Milli Teatr\u0131n s\u0259hn\u0259sind\u0259 zaman\u0131nda &#8220;Qara\u011faclar alt\u0131nda ehtiraslar&#8221; (Yucin Onil), &#8220;\u015eah Edip, yaxud al\u0131n yaz\u0131s\u0131&#8221; (Sofokl), &#8220;Kral Lir&#8221; (Vilyam \u015eekspir), &#8220;A\u011fqoyunlular v\u0259 Qaraqoyunlular&#8221;, &#8220;K\u00f6hn\u0259 ev&#8221;, &#8220;Mesenat&#8221; (\u018fli \u018fmirli), &#8220;Ka\u015f araba a\u015fmayayd\u0131&#8221; (Otar \u0130oseliani), &#8220;U\u00e7qun&#8221; (Tunc\u0259r C\u00fcc\u0259no\u011flu) v\u0259 dig\u0259r ayd\u0131n konsepsiyal\u0131, aktual ideyal\u0131, ist\u0259r b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 s\u0259hn\u0259l\u0259rin t\u0259krars\u0131z ehti\u015fam\u0131 bax\u0131m\u0131ndan heyranl\u0131q do\u011furan tama\u015falara qurulu\u015f ver\u0259n bu g\u00f6rk\u0259mli rejissor G\u0259nc Tama\u015fa\u00e7\u0131lar Teatr\u0131na getm\u0259sil\u0259 ba\u011fl\u0131 uzun d\u00f6n\u0259mdir ki, burda g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr, onun ana teatr\u0131n s\u0259hn\u0259sind\u0259ki son i\u015fi &#8211; &#8220;D\u0259li y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131&#8221;ndan (C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259) ill\u0259r ke\u00e7ir. Teatrsev\u0259rl\u0259r is\u0259 b\u0259z\u0259n, do\u011frudan da, d\u0259li y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131 t\u0259siri ba\u011f\u0131\u015flayan, \u0259l\u0259\u015f\u0259nin k\u00fcl\u0259\u015f\u0259n\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131, yax\u015f\u0131 il\u0259 yamana, ya\u011fl\u0131 il\u0259 yavana f\u0259rq qoyulmad\u0131\u011f\u0131 haz\u0131rk\u0131 durumda \u00e7ox \u015feyl\u0259ri unutmay\u0131blar. On doqquzuncu y\u00fczil \u00fcnl\u00fc t\u00fcrk \u015fairi v\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadimi, saray \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fcz\u00fcnd\u0259n Osmanl\u0131n\u0131 t\u0259rk edib, uzun ill\u0259r bat\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 ya\u015famaq zorunda qalan Ziya Pa\u015fa deyirdi:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Ayin\u0259si i\u015fdir ki\u015finin, laf\u0259 bax\u0131lmaz,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u015e\u0259xsin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr r\u00fctbeyi-\u0259qli \u0259s\u0259rind\u0259.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131 \u015fairinin diliyl\u0259 des\u0259m, Osmanovun Milli Teatrdak\u0131 i\u015fl\u0259ri onun rejissor kimliyini g\u00f6st\u0259r\u0259n &#8220;ayin\u0259sidir&#8221; v\u0259 indi onlardan b\u0259zi s\u0259ciyy\u0259vi m\u0259qamlar\u0131 yada salmaq ist\u0259yir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8230;P\u0259rd\u0259 ba\u011flan\u0131r, tama\u015fa bitir, p\u0259rd\u0259nin b\u0259ri \u00fcz\u00fcnd\u0259 at\u0131l\u0131b qalm\u0131\u015f yell\u0259nc\u0259kli bo\u015f kreslo is\u0259 d\u00fcnyan\u0131n faniliyi, amans\u0131z taxt-tac qov\u011falar\u0131n\u0131n anlams\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z a\u00e7\u0131r. Burda art\u0131q cans\u0131z kreslo dan\u0131\u015f\u0131r. Bura s\u00f6z\u00fcn bitdiyi yerdir! M\u0259n \u0259d\u0259biyyat tarixi s\u0259hif\u0259sinin bu \u00fcz\u00fcn\u00fc o \u00fcz\u00fcn\u0259 \u00e7evirib, F\u00fczuli divan\u0131na \u00fcz tuturam:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Ey olub sultan dey\u0259n d\u00fcnyada m\u0259nd\u0259n qeyri yox,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>S\u0259n s\u0259ni bir c\u00fc\u011fd bil, d\u00fcnyan\u0131 bir viran\u0259 tut!<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Rejissor is\u0259 tarixin p\u0259rd\u0259sinin o \u00fcz\u00fcn\u00fc b\u0259ri \u00fcz\u00fcn\u0259 &#8211; \u00e7a\u011fda\u015fl\u0131\u011fa \u00e7evirir, b.e.\u00f6. s\u0259kkizinci y\u00fczild\u0259 dumanl\u0131 Britaniyada ba\u015f vermi\u015f saray \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259ri ard\u0131ndan 90-lar\u0131n bir-birini dabanq\u0131rma izl\u0259y\u0259n dumanl\u0131 hakimiyy\u0259t davalar\u0131na \u00fcz tutur. Bu, iki f\u0259rqli hey\u0259tl\u0259 be\u015f-alt\u0131 il\u0259 haz\u0131rlanan, Kral Lirin \u00f6z\u00fc q\u0259d\u0259r q\u0259rib\u0259, ac\u0131mas\u0131z taleli &#8220;Kral Lir&#8221; tama\u015fas\u0131n\u0131n final\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Baban\u0131n g\u00fcnah\u0131 \u00fcz\u00fcnd\u0259n: ana \u00f6z\u00fcn\u00fc asaraq intihar edib; g\u00f6zl\u0259rini \u00f6z \u0259ll\u0259riyl\u0259 kor el\u0259y\u0259n ata ill\u0259rl\u0259 s\u0259fil-s\u0259rg\u0259rdan g\u0259zib-dolanandan sonra d\u0259h\u015f\u0259tli \u0259zablar i\u00e7ind\u0259 \u00f6l\u00fcb; taxt-tac u\u011frunda qarda\u015f qarda\u015f\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcb; sa\u011f qalan\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259r q\u0259tl\u0259 yetirib; Tanr\u0131 \u00fcz \u00e7evirib v\u0259 Edipin (Kamal Xudaverdiyev) q\u0131zlar\u0131 \u0130smena (Mehriban Xanlarova) il\u0259 Antiqona (M\u00fcn\u0259vv\u0259r \u018fliyeva) g\u00f6yl\u0259 yerin aras\u0131nda t\u0259k-t\u0259nha qal\u0131blar! Tamam t\u0259k v\u0259 t\u0259nha! Taleyin verdiyi \u00e7\u0259kilm\u0259z ac\u0131lardan sonra q\u0131zlar ax\u0131r ki, bir-birini ba\u011f\u0131\u015flay\u0131b qucaqla\u015f\u0131r v\u0259 el\u0259 o anda Tanr\u0131 &#8220;m\u0259l\u0259yi&#8221; (S\u0259nub\u0259r \u0130sg\u0259nd\u0259rli) \u00f6z qanadlar\u0131n\u0131 onlar\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 g\u0259rir, \u00fc\u00e7\u00fc bir yerd\u0259 s\u0259ssizc\u0259 a\u011flay\u0131rlar. Cavan\u015fir Quliyevin h\u0259zin musiqisi e\u015fidilir, s\u0259hn\u0259y\u0259 kosmik \u00e7\u0259kisizlik, yaxud \u00e7iskin ya\u011f\u0131\u015f ovqat\u0131 do\u011furan i\u015f\u0131q d\u00fc\u015f\u00fcr&#8230; Antik tragediyadak\u0131 bu olaylar ard\u0131ndan yen\u0259 d\u0259 90-lar\u0131n hakimiyy\u0259t qov\u011falar\u0131na boylanan rejissorun s\u0259si g\u0259lir: &#8220;Niy\u0259 h\u0259r yandan d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rl\u0259 \u00e7evr\u0259l\u0259ndiyimizi g\u00f6rm\u00fcr\u00fck? Niy\u0259 bir-birimizi q\u0131r\u0131r, q\u0131zlar\u0131m\u0131z\u0131, qad\u0131nlar\u0131m\u0131z\u0131 ba\u015fs\u0131z qoyuruq? G\u0259lin, b\u0259ylik taxt\u0131m\u0131zdan en\u0259k, \u015f\u0259xsi ambisiyalar\u0131m\u0131z\u0131 bir k\u0259nara qoyaq, adam olaq, bir-birimizi ba\u011f\u0131\u015flayaq ki, Tanr\u0131 da bizi ba\u011f\u0131\u015flas\u0131n &#8211; qurtulu\u015fumuz birliyimizd\u0259dir!&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Bu, &#8220;\u015eah Edip&#8221;in 25 ild\u0259n b\u0259ri yadda\u015f\u0131mdan silinm\u0259y\u0259n u\u015faqcas\u0131na m\u0259sum, m\u00fcdrikc\u0259sin\u0259 m\u0259nal\u0131 final\u0131d\u0131r! O q\u0259d\u0259r m\u0259sum v\u0259 m\u0259nal\u0131 ki, az qala hipnoz olmu\u015f zal aktyorlar\u0131 alq\u0131\u015flama\u011f\u0131 bel\u0259 unudurdu. M\u0259n n\u0259 \u00f6nc\u0259, n\u0259 d\u0259 sonralar baxd\u0131\u011f\u0131m tama\u015falar\u0131n he\u00e7 birind\u0259 insan\u0131 bu q\u0259d\u0259r t\u0259sirl\u0259ndir\u0259n, \u00f6z\u00fcn\u0259 qaytaran, bu q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fc v\u0259 z\u0259rif final g\u00f6rm\u0259mi\u015f\u0259m. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnya u\u00e7ub-da\u011f\u0131lm\u0131\u015f, yaln\u0131z bunlar qalm\u0131\u015fd\u0131 &#8211; kosmik \u0259nginlik qar\u015f\u0131s\u0131nda t\u0259nha insan, g\u00f6z ya\u015f\u0131 v\u0259 \u00fcmid&#8230; Burda dan\u0131\u015fan g\u00f6z ya\u015flar\u0131yd\u0131! Bu s\u00f6z\u00fcn bitdiyi yer idi! Qiyam\u0259t s\u0259h\u0259ri kimi ac\u0131, hans\u0131sa m\u00fcjd\u0259d\u0259n soraq ver\u0259n bahar n\u0259simi kimi bu h\u0259zin finala baxd\u0131qca d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcm ki, d\u00fcnya dramaturgiyas\u0131n\u0131n b\u0259lk\u0259 d\u0259 \u0259n talesiz m\u0259xluqlar\u0131n\u0131 oynasalar da, Mehriban, M\u00fcn\u0259vv\u0259r v\u0259 S\u0259nub\u0259r d\u00fcnyan\u0131n \u0259n xo\u015fb\u0259xt oyun\u00e7ular\u0131d\u0131r. T\u0259kc\u0259 el\u0259 bu tama\u015fan\u0131n final s\u0259hn\u0259sind\u0259 oynamaq \u00fc\u00e7\u00fcn ill\u0259rl\u0259 z\u0259hm\u0259t \u00e7\u0259kib, laz\u0131m g\u0259ls\u0259, \u015f\u0259xsi s\u0259ad\u0259tind\u0259n bel\u0259 \u0259l \u00e7\u0259kib aktyor olma\u011fa d\u0259y\u0259rdi! Osmanovun qurulu\u015flar\u0131nda rol almaq aktyor \u00fc\u00e7\u00fcn, do\u011frudan da, \u015fansd\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u011flanm\u0131\u015f p\u0259rd\u0259 bir anl\u0131\u011fa a\u00e7\u0131l\u0131b, yenid\u0259n s\u00fcr\u0259tl\u0259 qapan\u0131r, amma bu bir g\u00f6z q\u0131rp\u0131m\u0131 da b\u0259s el\u0259yir g\u00f6r\u0259s\u0259n ki, \u00fcz\u00fcnd\u0259 t\u0259b\u0259ss\u00fcm donmu\u015f aktyorlar Ta\u011f\u0131yevl\u0259r ail\u0259sinin hans\u0131sa xo\u015fb\u0259xt an\u0131n\u0131n fotosunu canland\u0131r\u0131r. Bu \u015f\u0259kil marketinq d\u00f6n\u0259min\u0259 ke\u00e7idin yaratd\u0131\u011f\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 varlanmaq ehtiras\u0131, maliyy\u0259 feti\u015fizmi, acg\u00f6zl\u00fcy\u00fcn absurdlu\u011funa i\u015far\u0259 edir. Bu \u015f\u0259kil milli sahibkarl\u0131\u011f\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f t\u0259msil\u00e7il\u0259rini el atas\u0131, b\u00f6y\u00fck mesenat Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yevd\u0259n h\u0259m \u00f6rn\u0259k, h\u0259m d\u0259 ibr\u0259t g\u00f6t\u00fcrm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Bu \u015f\u0259kil &#8220;n\u0259 q\u0259d\u0259r varl\u0131, n\u00fcfuzlu olursan-ol, bu d\u00fcnya olum v\u0259 \u00f6l\u00fcm p\u0259rd\u0259l\u0259ri aras\u0131nda (f)ani bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc, vaxt\u0131n sonsuz yadda\u015f\u0131nda donub qalm\u0131\u015f \u015f\u0259kildir&#8221; deyir. Burda art\u0131q cans\u0131z \u015f\u0259kil dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131&#8230; Bu, s\u00f6z\u00fcn bitdiyi yer idi!<\/p>\n\n\n\n<p>Bu is\u0259 &#8220;Mesenat&#8221;\u0131n final\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/img.edebiyyatqazeti.az\/uploads\/_1497357765.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Osmanov h\u0259r tama\u015fas\u0131nda bizi yenid\u0259n v\u0259 yenid\u0259n xo\u015fg\u00f6r\u00fcy\u0259, bar\u0131\u015fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r, &#8220;m\u0259rh\u0259m\u0259tli olun!&#8221; deyir, n\u0259d\u0259n ki Allah\u0131n &#8220;\u00f6ld\u00fcy\u00fc&#8221; bu amans\u0131z, s\u0259rt d\u00fcnyada vicdan son s\u0131\u011f\u0131nacaq, m\u0259rh\u0259m\u0259t olan-qalan, yegan\u0259 h\u0259qiq\u0259tdir!<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259rh\u0259m\u0259t! Bu, onun rejissor d\u00fcnyaduyumunun anayasas\u0131, yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n epiqraf\u0131d\u0131r! Maraql\u0131d\u0131r ki, b\u00fct\u00fcn s\u0259n\u0259t h\u0259yat\u0131 boyu \u00fczl\u0259\u015fdiyi \u00e7\u0259tinlikl\u0259r milli Efrosumuzun m\u0259rh\u0259m\u0259t ideal\u0131na ciddi x\u0259l\u0259l g\u0259tir\u0259 bilm\u0259yib. \u00c7oxsayl\u0131 milli, rus, q\u0259rb s\u0259n\u0259tkarlar\u0131 aras\u0131nda onu m\u0259hz sovet d\u00f6n\u0259minin dissident ruhlu rejissoru Anatoli Efrosa b\u0259nz\u0259tm\u0259yim \u00f6z\u00fc d\u0259 g\u0259li\u015fig\u00f6z\u0259l epitet, subyektiv yarl\u0131k olmay\u0131b, t\u0259kc\u0259 iki azad ruhlu istedad\u0131n \u00fczl\u0259\u015fdikl\u0259ri eyni s\u0259ciyy\u0259li sorunlardan da ir\u0259li g\u0259lm\u0259yib, h\u0259r \u015feyd\u0259n \u00f6nc\u0259, Osmanovun \u00f6z\u00fcn\u00fcn fikridir. Yad\u0131mdad\u0131r ki, a\u015fa\u011f\u0131-yuxar\u0131, iyirmi-iyirmi be\u015f il \u00f6nc\u0259 ondan &#8220;Stanislavski, Meyerxold, Brext, Kreq, Vaxtanqov, Tovstonoqov, Yefremov, Lyubimov, Efros, Tairov&#8230; \u00d6z\u00fcn\u00fc bu rejissorlardan hans\u0131n\u0131n m\u0259kt\u0259bin\u0259 aid edirs\u0259n?&#8221; dey\u0259 soru\u015fmu\u015f v\u0259 &#8220;\u0259lb\u0259tt\u0259, Efrosun&#8221; cavab\u0131n\u0131 alm\u0131\u015fd\u0131m. Maraql\u0131d\u0131r ki, Taqanka Teatr\u0131nda \u0259leyhin\u0259 apar\u0131lan ne\u00e7\u0259 illik kampaniyadan sonra 1987-ci ild\u0259 infarkt ke\u00e7ir\u0259n Efros d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fmi\u015f v\u0259 m\u0259hz h\u0259min il g\u0259nc rejissor B\u0259hram Osmanov Milli Teatrda \u00f6z i\u015fin\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. Rejissorun sonrak\u0131 yarad\u0131c\u0131l\u0131q taleyi d\u0259 onun Efros kodundan x\u0259b\u0259r verir. O da Efros kimi \u00f6z ideyalar\u0131n\u0131 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn az sorunlarla \u00fczl\u0259\u015fm\u0259yib, teatrlar\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259k zorunda qal\u0131b, tama\u015falar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131na yapma \u0259ng\u0259ll\u0259r qoyulub. Yaz\u0131qlar olsun v\u0259 n\u0259 yax\u015f\u0131 ki, bu bel\u0259dir. F\u00fczuliyan\u0259 des\u0259m, g\u00fcl\u0259 tikan\u0131n z\u0259r\u0259ri yoxdur:<\/p>\n\n\n\n<p><em>G\u00f6z\u00fcmd\u0259 m\u0259sk\u0259n et, xari-m\u00fcj\u0259md\u0259n ehtiraz etm\u0259,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>G\u00fcli-x\u0259ndan\u0259 sordum, xar\u0259 yar olmaq z\u0259r\u0259r verm\u0259z.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 s\u0259hn\u0259, televiziya v\u0259 kino obrazlar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm ayr\u0131-ayr\u0131 aktyorlar da yadda\u015f\u0131mda B\u0259hram Osmanovun qurulu\u015flar\u0131ndak\u0131 bu v\u0259 ya dig\u0259r an\u0131n do\u011furdu\u011fu unudulmaz t\u0259\u0259ss\u00fcratla qal\u0131rlar. Onlar\u0131 bu anlarda g\u00f6rm\u00fc\u015f, tan\u0131m\u0131\u015f, sevmi\u015f v\u0259 yadda saxlam\u0131\u015fam:<\/p>\n\n\n\n<p>Lir &#8211; Kamal Xudaverdiyev barma\u011f\u0131n\u0131 Kordeliyan\u0131n (M\u0259leyk\u0259 \u018fs\u0259dova) yanaqlar\u0131ndan s\u00fcz\u00fcl\u0259n g\u00f6z ya\u015flar\u0131na vurub, ehtiyatla, qorxuyla dilin\u0259 toxundurur, sonra az qala h\u0259d\u0259q\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131xan g\u00f6zl\u0259rl\u0259 zala \u00fcz tutaraq, sanki &#8220;duzludur! h\u0259qiqidir! do\u011frudanm\u0131, saxta deyil?!&#8221; dey\u0259 soru\u015fmaq ist\u0259yirdi! Unudulmaz aktyor yadda\u015f\u0131mda \u00f6mr\u00fc boyu \u015firin yalanlarla ya\u015fay\u0131b bird\u0259n-bir\u0259 ac\u0131 (duzlu!) h\u0259qiq\u0259tl\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 ilikl\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r sars\u0131lan, u\u015faqcas\u0131na sad\u0259l\u00f6vh ingilis kral\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131la qalm\u0131\u015f a\u011fz\u0131, heyr\u0259t dolu bax\u0131\u015flar\u0131yla qal\u0131b! Burda art\u0131q g\u00f6zl\u0259r dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131&#8230; Bu, s\u00f6z\u00fcn bitdiyi yer idi!<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259 rus sovet rejissoru, &#8220;Don Kixot&#8221;, &#8220;Hamlet&#8221; kimi d\u00fcnya klassikas\u0131 \u015fedevrl\u0259rin\u0259 b\u00f6y\u00fck ba\u015far\u0131yla ekran h\u0259yat\u0131 ver\u0259n Qriqori Kozintsev, n\u0259 ingilis Ri\u00e7ard Eyrin eyni m\u00f6vzudak\u0131 filml\u0259rind\u0259 (uy\u011fun olaraq 1970 v\u0259 2018-ci ill\u0259r), n\u0259 d\u0259 Leonid Heyfetsin Mal\u0131 Teatr\u0131n\u0131n aktyorlar\u0131 il\u0259 haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 v\u0259 zaman\u0131nda b\u00f6y\u00fck maraqla qar\u015f\u0131lanan film-tama\u015fas\u0131nda (1982) Lir v\u0259 Kordeliyan\u0131n uzun ayr\u0131l\u0131qdan sonra qar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 s\u0259hn\u0259si bu q\u0259d\u0259r parlaq, yaddaqalan, t\u0259sirli deyil:<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259hn\u0259nin bir ba\u015f\u0131nda &#8211; taxt-tac\u0131n\u0131, torpaqlar\u0131n\u0131 b\u00f6y\u00fck q\u0131zlar\u0131 Qoneriliya (B\u0259sti C\u0259f\u0259rova) v\u0259 Reqanaya (Hicran N\u0259sirova) cehiz verib, sonra nankor \u00f6vladlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n r\u0259dd edil\u0259n, qap\u0131lar \u00fcz\u00fcn\u0259 \u00e7\u0131rp\u0131lan, yol\u00e7u olub \u00e7\u00f6ll\u0259r\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n, qaranl\u0131q, soyuq, tufanl\u0131 gec\u0259l\u0259ri dil\u0259n\u00e7il\u0259rl\u0259 ke\u00e7ir\u0259n, lakin hakimiyy\u0259td\u0259n endikc\u0259 h\u0259qiq\u0259ti d\u0259rk pill\u0259l\u0259ri il\u0259 y\u00fcks\u0259l\u0259n, maddi s\u0259rv\u0259tl\u0259rini itirdikc\u0259 m\u0259n\u0259n z\u0259nginl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 sonucda kraldan insana, misd\u0259n q\u0131z\u0131la, damladan d\u0259ryaya \u00e7evril\u0259n zavall\u0131 v\u0259 b\u0259db\u0259xt Lir; o biri ba\u015f\u0131nda &#8211; s\u00f6z\u00fcn d\u00fcz\u00fcn\u00fc dediyi, yalan\u0131, riyakarl\u0131\u011f\u0131 bacarmad\u0131\u011f\u0131, diliyl\u0259 k\u00f6nl\u00fc bir oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn cehizi l\u0259n\u0259t, t\u0259hqir olan, lakin Liri ba\u011f\u0131\u015flayan v\u0259 \u00f6nc\u0259l\u0259rd\u0259ki kimi yen\u0259 d\u0259 sev\u0259n m\u0259l\u0259k t\u0259bi\u0259tli ki\u00e7ik q\u0131z\u0131 Kordeliya! Dil\u0259n\u00e7i g\u00f6rk\u0259mind\u0259 olan Lir v\u0259 su sonas\u0131 kimi b\u0259yaz libasl\u0131 Kordeliya qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 sevgi ifad\u0259 ed\u0259n at\u0259\u015fin s\u00f6zl\u0259rl\u0259 qollar\u0131n\u0131 qaba\u011fa a\u00e7\u0131r, dizin-dizin bir-birin\u0259 do\u011fru s\u00fcr\u00fcn\u00fcr, s\u0259hn\u0259nin t\u0259n ortas\u0131nda g\u00f6z ya\u015flar\u0131 i\u00e7ind\u0259 qucaqla\u015f\u0131rd\u0131lar! G\u00f6z ya\u015f\u0131n\u0131n dad\u0131na baxmaq da bundan sonra ba\u015flay\u0131rd\u0131&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fmin\u0259m ki, Kozintsev, Eyr, Heyfetsin filml\u0259ri v\u0259 Osmanovun tama\u015fas\u0131na bax\u0131b, eyni s\u0259hn\u0259l\u0259ri tutu\u015fdursan\u0131z, g\u0259ldiyim sonucun baya\u011f\u0131 &#8220;\u00f6z\u00fcm\u00fcz-\u00f6zg\u0259l\u0259ri&#8221; mifind\u0259n do\u011fan t\u0259r\u0259fgirlikd\u0259n ir\u0259li g\u0259lm\u0259diyin\u0259, h\u0259r c\u00fcr ki\u00e7iltm\u0259 v\u0259 \u015fi\u015firtm\u0259d\u0259n uzaq oldu\u011funa siz d\u0259 \u0259min olars\u0131n\u0131z. D\u00fczd\u00fcr, Kamal Xudaverdiyev g\u00f6z ya\u015f\u0131n\u0131n dad\u0131na baxma\u011f\u0131 Kozintsevin filmind\u0259 ba\u015f rolu oynayan \u00fcnl\u00fc eston aktyoru Yuri Yarvetd\u0259n g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f, amma \u00f6z m\u0259nal\u0131 heyr\u0259ti il\u0259 bu jest\u0259 tamam f\u0259rqli anlam ver\u0259 bilmi\u015fdi. G\u00f6z ya\u015f\u0131n\u0131 dadan Yarvetin \u00fcz\u00fcnd\u0259 bir t\u0259\u0259ss\u00fcf, pe\u015fman\u00e7\u0131l\u0131q var. Kral bu duzlu g\u00f6z ya\u015f\u0131nda, el\u0259 bil \u00f6nc\u0259d\u0259n art\u0131q duydu\u011fu h\u0259qiq\u0259tin t\u0259sdiqini tap\u0131r: &#8220;h\u0259, do\u011frudan da, duzlu imi\u015f, saxta deyilmi\u015f, t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bunu gec ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fcm.&#8221; Kamal Xudaverdiyevin Lirin\u0259 is\u0259 \u00f6nc\u0259d\u0259n he\u00e7 n\u0259 m\u0259lum deyil, o h\u0259qiq\u0259ti indi, g\u00f6z ya\u015f\u0131n\u0131 dadd\u0131\u011f\u0131 andaca, zen-buddistl\u0259rin diliyl\u0259 des\u0259k, q\u0259fil tap\u0131r v\u0259 bu g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z intuitiv k\u0259\u015ffd\u0259n a\u011fz\u0131 a\u00e7\u0131la qal\u0131r: &#8220;do\u011frudanm\u0131, duzludur, do\u011frudanm\u0131, saxta deyil?!!&#8221; Onun \u00fcz\u00fcnd\u0259 t\u0259sdiq yox, heyr\u0259t dolu bir sual, onun g\u00f6z\u00fcnd\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcf yox, \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259n y\u00fcks\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259sin\u0259 \u00e7atm\u0131\u015f t\u0259\u0259cc\u00fcb var! Aktyorun k\u00f6hn\u0259 jest\u0259 verdiyi bu yeni anlam s\u0259hn\u0259d\u0259ki degustasiyan\u0131n zaldak\u0131 dad\u0131n\u0131 qat-qat art\u0131r\u0131r, ona h\u0259qiq\u0259tin k\u0259\u015ff olundu\u011fu h\u0259lledici m\u0259qam statusu verir v\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 \u00fcnl\u00fc eston (\u00fcst\u00fc) unlu az\u0259rbaycanl\u0131ya a\u00e7\u0131q-a\u015fkar uduzurdu (&#8220;Kral Lir&#8221;);<\/p>\n\n\n\n<p>taleyin amans\u0131z h\u00f6km\u00fcyl\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n ba\u011f\u0131\u015flanmaz su\u00e7una s\u00fcr\u00fckl\u0259n\u0259n, indiy\u0259c\u0259n olub-ke\u00e7\u0259n qad\u0131nlar\u0131n he\u00e7 birinin \u00fczl\u0259\u015fm\u0259diyi ac\u0131 bir qism\u0259t\u0259 tu\u015f g\u0259l\u0259n &#8211; \u00f6z b\u0259tnind\u0259n do\u011furdu\u011fu Edipl\u0259 izdivaca gir\u0259n, ondan d\u00fcnyaya \u00f6vladlar g\u0259tir\u0259n v\u0259 bu d\u0259h\u015f\u0259tli h\u0259qiq\u0259ti bil\u0259nd\u0259 azac\u0131q bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259d\u0259n \u00f6z\u00fcn\u0259 \u00f6l\u00fcm h\u00f6km\u00fc \u00e7\u0131xaran, yunan profilind\u0259 q\u0259dd-qam\u0259tli, \u015fahan\u0259, h\u00f6km\u00fcr\u0259van \u0130okasta &#8211; \u015e\u00fckuf\u0259 Yusupovan\u0131n da \u00f6l\u00fcm\u0259 ged\u0259rk\u0259n t\u00fcst\u00fcl\u0259r, dumanlar i\u00e7ind\u0259 a\u011f g\u00f6y\u0259r\u00e7in qanadlar\u0131 kimi, x\u0259yal kimi \u00e7\u0131rp\u0131nan \u0259ll\u0259rini, y\u0259qin ki, he\u00e7 vaxt unutmayacam (&#8220;\u015eah Edip&#8221;).<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259l\u0259 B\u0259sti C\u0259f\u0259rovan\u0131n sevi\u015fdiyi ki\u015finin a\u011fu\u015fundan \u00e7\u0131xaraq, \u015f\u0259rab dolu q\u0259d\u0259hi ba\u015f\u0131na \u00e7\u0259k\u0259n, sonra da h\u00fcdudsuz \u015f\u0259hvani ist\u0259kl\u0259ri v\u0259 hakimiyy\u0259t ehtiras\u0131n\u0131n t\u0259min olunmamas\u0131ndan do\u011fan naraz\u0131l\u0131q, nifr\u0259t, aqressiyan\u0131n ifad\u0259si kimi bo\u015f q\u0259d\u0259hi b\u00fct\u00fcn b\u0259d\u0259niyl\u0259 bir yay kimi g\u0259ril\u0259r\u0259k, daxili al\u0259minin \u0259n d\u0259rin n\u00f6qt\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259n \u00e7\u0131l\u011f\u0131n bir nidan\u0131n m\u00fc\u015fayi\u0259ti il\u0259 s\u0259hn\u0259nin hans\u0131sa uzaq k\u00fcnc\u00fcn\u0259 tullayan Qoneriliyas\u0131!.. Onun h\u00fcdudsuz az\u011f\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan x\u0259b\u0259r ver\u0259n nidas\u0131 s\u0259hn\u0259 s\u0259mas\u0131nda \u015fim\u015f\u0259k kimi \u00e7ax\u0131r, b\u00fct\u00fcn zal\u0131 diksindirirdi! Q\u0259rib\u0259dir ki, aktrisa bu s\u0259hn\u0259 d\u0259 daxil olmaqla Qonerilya obraz\u0131n\u0131 el\u0259 d\u0259 b\u0259y\u0259nmir, Kordeliyan\u0131 oynamaq ist\u0259yirdi. M\u0259nim is\u0259 \u00fcst\u00fcnd\u0259n on ill\u0259r ke\u00e7s\u0259 d\u0259, Qonerilyan\u0131n bo\u015f q\u0259d\u0259hi nec\u0259 atmas\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 g\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcnd\u0259, \u00e7\u0131l\u011f\u0131n nidas\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 qula\u011f\u0131mdad\u0131r. Milli v\u0259 d\u00fcnya dramaturgiyas\u0131nda P\u0259rid\u0259n (C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131, &#8220;Sol\u011fun \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259r&#8221;, rejissor A\u011faki\u015fi Kaz\u0131mov) tutmu\u015f, Fedraya (Jan Rasin, &#8220;Fedra&#8221;, rejissor M\u0259rahim F\u0259rz\u0259lib\u0259yov) q\u0259d\u0259r \u0259n ehtirasl\u0131 qad\u0131n obrazlar\u0131n\u0131 canland\u0131ran aktrisa yadda\u015f\u0131mda q\u0259ddar, amans\u0131z ingilis krali\u00e7as\u0131n\u0131n bir k\u0259lm\u0259 d\u0259 dem\u0259d\u0259n h\u0259r \u015feyi dey\u0259n s\u00f6zs\u00fcz qiyam\u0131 il\u0259 qal\u0131b (&#8220;Kral Lir&#8221;);<\/p>\n\n\n\n<p>d\u00fc\u015fm\u0259n siyasi partiyan\u0131n o\u011fluna \u0259r\u0259 getm\u0259sin dey\u0259 \u00f6z \u0259misi o\u011flu t\u0259r\u0259find\u0259n zorlanan, avansenaya \u00e7\u0131xaraq b\u00fct\u00fcn \u0259clafl\u0131qlar\u0131n ac\u0131\u011f\u0131na ba\u015f\u0131n\u0131 q\u00fcrurla yuxar\u0131 qald\u0131ran, sonra n\u0259s\u0259 daxili h\u00f6km verdiyini bildir\u0259n s\u0259rt h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259 geri d\u00f6n\u00fcb, s\u0259hn\u0259 bo\u015flu\u011funda yoxa \u00e7\u0131xan, el\u0259c\u0259 mimika v\u0259 bax\u0131\u015flar\u0131yla tama\u015fan\u0131n \u0259n \u00f6n\u0259mli informasiyas\u0131n\u0131 &#8211; intihar q\u0259rar\u0131n\u0131 zala \u00e7atd\u0131ran Fidan &#8211; M\u0259leyk\u0259 \u018fs\u0259dova da yadda\u015f\u0131ma ayaqlar alt\u0131na at\u0131lm\u0131\u015f m\u0259h\u0259bb\u0259t, tapdalanm\u0131\u015f b\u0259kar\u0259tin saf heyk\u0259li kimi y\u00fcks\u0259ldiyi bu s\u00f6zs\u00fcz s\u0259hn\u0259si il\u0259 yaz\u0131l\u0131b. Fidan bu bir anl\u0131q g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcyl\u0259 aktrisan\u0131n G\u00fclt\u0259kin, \u015eirin, Mariya T\u00fcdor kimi klassik faci\u0259 ehti\u015fam\u0131yla s\u00fcsl\u0259nmi\u015f obrazlar\u0131n\u0131 k\u00f6lg\u0259d\u0259 qoyurdu (&#8220;A\u011fqoyunlular v\u0259 Qaraqoyunlular&#8221;).<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>(Davam\u0131 g\u0259l\u0259n say\u0131m\u0131zda)<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259nb\u0259: <a href=\"https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/\">https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/<\/a><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>10 mart milli teatr g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 \u018fs\u0259d CAHANG\u0130R Kitab\u0131n yaz\u0131lma s\u0259b\u0259bi \u00d6t\u0259n il, iyunun 29 v\u0259 30-da Milli Teatrda Cavid Zeynall\u0131n\u0131n &#8220;\u015e\u00fckriyy\u0259&#8221; pyesinin rejissor B\u0259hram Osmanovun qurulu\u015funda eyniadl\u0131 tama\u015fas\u0131n\u0131n premyeras\u0131 oldu. Amma bununla ba\u011fl\u0131 fikirl\u0259rimi yaz\u0131n\u0131n ax\u0131r\u0131nda &#8211; &#8220;Tama\u015fa&#8221; f\u0259slind\u0259 ver\u0259c\u0259m. \u00c7\u00fcnki bu yaz\u0131dan amac\u0131m el\u0259c\u0259 &#8220;\u015e\u00fckriyy\u0259&#8221; deyil, konkret bir tama\u015fa n\u0259d\u0259niyl\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 \u00e7oxsayl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 toxunmaq, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-48626","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48626","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=48626"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48626\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48637,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48626\/revisions\/48637"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=48626"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=48626"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=48626"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}