{"id":49449,"date":"2025-03-11T08:14:05","date_gmt":"2025-03-11T04:14:05","guid":{"rendered":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=49449"},"modified":"2025-03-11T08:14:10","modified_gmt":"2025-03-11T04:14:10","slug":"bu-gun-yel-c%c9%99rs%c9%99nb%c9%99sidir","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=49449","title":{"rendered":"Bu g\u00fcn  Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sidir"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/azertag.az\/files\/2024\/1\/1200x630\/17101876303953330293_1200x630.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycanda Novruzun \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si olan Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si qeyd edilir.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a>&nbsp;AMEA Folklor \u0130nstitutu, \u201cQ\u0259rbi Az\u0259rbaycan folklor\u201d \u015f\u00f6b\u0259sinin apar\u0131c\u0131 elmi i\u015f\u00e7isi, Filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru \u018fpo\u015f V\u0259liyevin Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 qeydl\u0259rini t\u0259qdim edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Novruz bayram\u0131 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 x\u00fcsusi m\u0259rasim, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259r v\u0259 t\u0259mt\u0259raqla qeyd edil\u0259n, xalq\u0131m\u0131z\u0131n \u0259n q\u0259dim v\u0259 milli bayram\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n m\u0259n\u0259vi-\u0259xlaqi d\u0259y\u0259rl\u0259r sistemind\u0259 bu bayram\u0131n x\u00fcsusi yeri var. Novruz bayram\u0131ndan \u0259vv\u0259l d\u00fcnyan\u0131n yaranmas\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259n d\u00f6rd \u00fcns\u00fcr\u00fcn ad\u0131 il\u0259 adland\u0131r\u0131lan \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259r qeyd edilir. Bu g\u00fcn h\u0259min d\u00f6rd \u00fcns\u00fcrd\u0259n birini simvoliz\u0259 ed\u0259n \u201cYel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si\u201ddir. Bu \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 xalq aras\u0131nda \u201cK\u00fcl\u0259k oyadan \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d, \u201cK\u00fcl\u0259kli \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d, \u201cHava \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si\u201d kimi d\u0259 tan\u0131n\u0131r. \u0130nanclara g\u00f6r\u0259, bu \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259d\u0259 yel, k\u00fcl\u0259k oyanm\u0131\u015f suyu, odu h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tirir. Daha sonra su, od v\u0259 k\u00fcl\u0259k birlikd\u0259 torpa\u011f\u0131 oyad\u0131r. Torpaq h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259lir, isinir.<\/p>\n\n\n\n<p>Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si g\u00fcn\u00fc h\u0259y\u0259tl\u0259rd\u0259 tonqal qalan\u0131r, evl\u0259rd\u0259 plov, s\u00fcdl\u00fc plov, lobyal\u0131 a\u015f, bul\u011fur a\u015f\u0131 v\u0259 bir \u00e7ox yem\u0259kl\u0259r bi\u015firilir. S\u00fcfr\u0259y\u0259 daha \u00e7ox quru meyv\u0259l\u0259r v\u0259 d\u0259nli bitkil\u0259rd\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015f nem\u0259tl\u0259r d\u00fcz\u00fcl\u00fcr. Evl\u0259rd\u0259ki yor\u011fan-d\u00f6\u015f\u0259k, xal\u00e7a-palaz, geyiml\u0259r h\u0259y\u0259t\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r, bar\u0131lar\u0131n, m\u0259h\u0259cc\u0259rl\u0259rin \u00fcst\u00fcn\u0259 s\u0259ril\u0259r\u0259k \u00e7\u0131rp\u0131l\u0131r, t\u0259mizl\u0259nir. \u0130nanca g\u00f6r\u0259, Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sind\u0259 yor\u011fan-d\u00f6\u015f\u0259k, xal\u00e7a-palaz, geyiml\u0259r havaya veril\u0259rs\u0259, t\u0259mizl\u0259n\u0259r, paklanar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cYel baba\u201d m\u0259rasimi \u00f6z k\u00f6k\u00fc etibaril\u0259 \u0259cdadlar\u0131m\u0131z\u0131n Yel Tanr\u0131s\u0131na etiqad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u015eifahi xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Yelin Tanr\u0131 olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif n\u0259\u011fm\u0259, \u0259fsan\u0259, r\u0259vay\u0259t, mif, inanc var. Az\u0259rbaycan na\u011f\u0131llar\u0131nda da rast g\u0259ldiyimiz \u201cyel baba\u201d ifad\u0259si v\u0259 onun na\u011f\u0131ldak\u0131 rolu da diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. Yel Az\u0259rbaycan mifik t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcnd\u0259 h\u0259m d\u0259 yol g\u00f6st\u0259r\u0259n, b\u0259l\u0259d\u00e7i rolunu yerin\u0259 yetirir. Yel baba (\u0259ks\u0259r hallarda \u0259ld\u0259n-ayaqdan d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f qar\u0131 obraz\u0131nda peyda olur) qal\u0131n me\u015f\u0259l\u0259rd\u0259 az\u0131b m\u0259nzilini tapmaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259k\u0259n xeyirxah insanlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131x\u0131r, onlara bir yumaq verir v\u0259 yuma\u011f\u0131 yer\u0259 at\u0131b diyirl\u0259tm\u0259yi t\u0259l\u0259b edir. Yel baban\u0131n \u00fcf\u00fcrm\u0259si il\u0259 yumaq a\u00e7\u0131l\u0131r v\u0259 yolunu azm\u0131\u015flar\u0131 m\u0259nzil ba\u015f\u0131na \u00e7atd\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si q\u0259bir\u00fcst\u00fc ziyar\u0259t, \u0259cdadlar\u0131n, v\u0259fat ed\u0259n yax\u0131n-qohum \u0259qraban\u0131n yada sal\u0131nmas\u0131 g\u00fcn\u00fc kimi d\u0259 qeyd edilir. M\u0259zarlar\u0131n \u00fcst\u00fc t\u0259mizl\u0259nir, ziyar\u0259t edilir, \u00fcz\u0259rind\u0259 \u015fam yand\u0131r\u0131l\u0131r, s\u0259m\u0259ni qoyulur, v\u0259fat ed\u0259nl\u0259rin ruhuna dualar oxunur. Sonra evd\u0259 ehsan haz\u0131rlan\u0131r. Ehsan yem\u0259yi \u0259sas\u0259n plov, halva olur. Ehsan qohum-\u0259qrabalara, qon\u015fulara paylan\u0131r. Qad\u0131nlar il \u0259rzind\u0259 yas d\u00fc\u015f\u0259n evl\u0259ri g\u0259z\u0259r\u0259k, v\u0259fat ed\u0259nl\u0259rin ail\u0259 \u00fczvl\u0259rin\u0259, yax\u0131nlar\u0131na ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131, t\u0259s\u0259lli verir, m\u0259rhuma Allahdan r\u0259hm\u0259t dil\u0259yirl\u0259r. H\u0259min g\u00fcn h\u0259m d\u0259 \u201cyasdan \u00e7\u0131xarma\u201d say\u0131l\u0131r. Yasdan \u00e7\u0131xarmadan sonra yas saxlamaq m\u0259qbul say\u0131lmaz, art\u0131q dey\u0259rl\u0259r ki, toy, xeyir i\u015fl\u0259r etm\u0259k laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0259dim zamanlarda h\u0259l\u0259 x\u0131rman\u0131n m\u00f6vcud oldu\u011fu vaxtlarda yell\u0259 ba\u011fl\u0131 ke\u00e7irilmi\u015f m\u0259rasiml\u0259r d\u0259 var. M\u0259rasim \u201cYel baba\u201d adlan\u0131rd\u0131 v\u0259 tax\u0131l bi\u00e7ilib x\u0131rmana y\u0131\u011f\u0131landan sonra ke\u00e7irilirdi. M\u0259lumdur ki, ke\u00e7mi\u015fd\u0259 kombayn olmad\u0131\u011f\u0131ndan tax\u0131l \u0259ll\u0259 bi\u00e7il\u0259r\u0259k d\u0259rz ba\u011flanar, at, \u00f6k\u00fcz arabalar\u0131 il\u0259 x\u0131rmana da\u015f\u0131nard\u0131. D\u0259rzl\u0259r x\u0131rmanda d\u00f6y\u00fcl\u0259nd\u0259n sonra bu\u011fdan\u0131n, arpan\u0131n v\u0259 dig\u0259r d\u0259nli bitkil\u0259rin sovrularaq samandan, \u00e7\u00f6r-\u00e7\u00f6pd\u0259n, kol-kosdan t\u0259mizl\u0259nib, ayr\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn k\u00fcl\u0259y\u0259 ehtiyac var idi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 ke\u00e7mi\u015fd\u0259 insanlar x\u0131rmanda tax\u0131l\u0131n sovrulmas\u0131 zaman\u0131 \u201cYel baba, g\u0259l, a\u011f at\u0131na arpa, saman apar\u201d dey\u0259r\u0259k k\u00fcl\u0259yi, yeli m\u00fcxt\u0259lif n\u0259\u011fm\u0259l\u0259rl\u0259 k\u00f6m\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rard\u0131lar:<\/p>\n\n\n\n<p>A Yel baba, yel baba,<\/p>\n\n\n\n<p>Tez g\u0259l baba, g\u0259l baba.<\/p>\n\n\n\n<p>Sovur bizim x\u0131rman\u0131,<\/p>\n\n\n\n<p>At\u0131na ver saman\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u0259n y\u0131\u011f\u0131l\u0131b da\u011f olsun.<\/p>\n\n\n\n<p>Yel babam\u0131z sa\u011f olsun.<\/p>\n\n\n\n<p>Tax\u0131l\u0131m\u0131z yerd\u0259 qald\u0131,<\/p>\n\n\n\n<p>Yaxam\u0131z \u0259ld\u0259 qald\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>A Yel baba, yel baba,<\/p>\n\n\n\n<p>Tez g\u0259l baba, g\u0259l baba.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nanclara g\u00f6r\u0259, bu m\u0259rasimd\u0259n sonra yel \u0259s\u0259r v\u0259 insanlar tax\u0131l\u0131 rahat sovurard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00fcl\u0259kl\u0259, yell\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u0259zi mifl\u0259r, r\u0259vay\u0259tl\u0259r d\u0259 m\u00f6vcuddur. R\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, q\u0259dim zamanlarda Fat\u0131 (Fatma n\u0259n\u0259) qar\u0131 yeddi r\u0259ngd\u0259 ip \u0259yirib, yumaqlar\u0131 dizinin alt\u0131na qoyaraq, hanada toxuculuq i\u015fin\u0259 haz\u0131rl\u0131q edirmi\u015f. Bird\u0259n yel \u0259sir v\u0259 yumaqlardan biri diyirl\u0259nib, a\u00e7\u0131l\u0131r v\u0259 ip dola\u015f\u0131r. Fat\u0131 qar\u0131 bundan q\u0259z\u0259bl\u0259nir, \u201cAzar\u0131m, bezar\u0131m d\u0259ymi\u015f Yel baba, hardan g\u0259lib \u00e7\u0131xd\u0131? \u0130pl\u0259rimi dola\u015fd\u0131rd\u0131\u201d deyib yel\u0259 qar\u011f\u0131\u015f edir. Yel baba qar\u011f\u0131\u015fdan hirsl\u0259nir, daha b\u0259rkd\u0259n \u0259sir v\u0259 b\u00fct\u00fcn yumaqlar diyirl\u0259n\u0259r\u0259k a\u00e7\u0131l\u0131r. \u0130pl\u0259r bir birin\u0259 dola\u015faraq, g\u00f6y\u0259 qalx\u0131r v\u0259 yel yumaqlar\u0131 \u00fcf\u00fcql\u0259r\u0259 kimi apar\u0131r. Fat\u0131 qar\u0131 da q\u0259z\u0259bind\u0259n qar\u011f\u0131\u015f\u0131-qar\u011f\u0131\u015fa calay\u0131r, \u0259l a\u011fac\u0131 il\u0259 Yel baban\u0131n arxas\u0131nca d\u00fc\u015f\u00fcb onu vurma\u011fa \u00e7al\u0131\u015faraq, yumaqlar\u0131n\u0131n ard\u0131nca qa\u00e7\u0131r, amma yumaqlar\u0131n\u0131 tuta bilmir. Deyil\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259, el\u0259 o vaxtdan da Fat\u0131 qar\u0131n\u0131n ipl\u0259ri yeddir\u0259ngli qur\u015fa\u011fa d\u00f6n\u0259r\u0259k g\u00f6yd\u0259n as\u0131l\u0131r. Fat\u0131 qar\u0131 da n\u0259 Yel baban\u0131 vura bilir, n\u0259 d\u0259 ipl\u0259ri tuta bilir. Ya\u011f\u0131\u015fdan sonra yeddir\u0259ngli g\u00f6y qur\u015fa\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u0259nd\u0259 ona el aras\u0131nda \u201cFat\u0131 qar\u0131n\u0131n hanas\u0131\u201d v\u0259 ya \u201cFatma n\u0259n\u0259nin sa\u00e7aqlar\u0131\u201d da deyirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda mart\u0131n 19-da Novruzun ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si olan Torpaq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si qeyd olunacaq.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu il Az\u0259rbaycana yaz f\u0259sli mart\u0131n 20-d\u0259 saat 07:06:21-d\u0259 gir\u0259c\u0259k. Bu zaman gec\u0259 il\u0259 g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rl\u0259\u015f\u0259c\u0259k, G\u00fcn\u0259\u015f ekliptika \u00fczr\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259r\u0259k c\u0259nub yar\u0131m k\u00fcr\u0259sind\u0259n \u015fimal yar\u0131m k\u00fcr\u0259sin\u0259 ke\u00e7\u0259c\u0259k v\u0259 h\u0259min andan \u015fimal yar\u0131m k\u00fcr\u0259sind\u0259 yaz f\u0259sli ba\u015flayacaq. Yaz f\u0259slinin uzunlu\u011fu 92 g\u00fcn 17 saat 44 d\u0259qiq\u0259 35 saniy\u0259 olacaq.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00fcl\u0259yin xalq\u0131m\u0131z\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259n h\u00fcznl\u00fc, q\u0259mli g\u00fcnl\u0259ri uzaqlara aparmas\u0131, xo\u015f g\u00fcnl\u0259ri, xeyir-b\u0259r\u0259k\u0259t, s\u00fclh v\u0259 \u0259min-amanl\u0131q g\u0259tirm\u0259si dil\u0259yi il\u0259 Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259niz m\u00fcbar\u0259k olsun!<\/p>\n\n\n\n<p><strong><strong>M\u0259nb\u0259:\u00a0<a href=\"https:\/\/azertag.az\/\">https:\/\/azertag.az\/<\/a><\/strong><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycanda Novruzun \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si olan Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si qeyd edilir. AZ\u018fRTAC&nbsp;AMEA Folklor \u0130nstitutu, \u201cQ\u0259rbi Az\u0259rbaycan folklor\u201d \u015f\u00f6b\u0259sinin apar\u0131c\u0131 elmi i\u015f\u00e7isi, Filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru \u018fpo\u015f V\u0259liyevin Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 qeydl\u0259rini t\u0259qdim edir. Novruz bayram\u0131 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 x\u00fcsusi m\u0259rasim, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259r v\u0259 t\u0259mt\u0259raqla qeyd edil\u0259n, xalq\u0131m\u0131z\u0131n \u0259n q\u0259dim v\u0259 milli bayram\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n m\u0259n\u0259vi-\u0259xlaqi d\u0259y\u0259rl\u0259r sistemind\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[49],"tags":[],"class_list":["post-49449","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-medeniyyat"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49449","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=49449"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49449\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":49454,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49449\/revisions\/49454"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=49449"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=49449"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=49449"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}