{"id":50079,"date":"2025-12-11T09:00:00","date_gmt":"2025-12-11T05:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=50079"},"modified":"2025-12-11T13:01:42","modified_gmt":"2025-12-11T09:01:42","slug":"xidm%c9%99t-etm%c9%99k-ist%c9%99yirs%c9%99ns%c9%99-evv%c9%99li-ot%c9%99n-sayimizda-s%c9%99f%c9%99q-nasir","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=50079","title":{"rendered":"Xidm\u0259t etm\u0259k ist\u0259yirs\u0259ns\u0259&#8230; (\u018fvv\u0259li \u00f6t\u0259n say\u0131m\u0131zda)\u00a0&#8211; \u015e\u0259f\u0259q NAS\u0130R"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/S\u0259f\u0259q-Nasir.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"639\" height=\"363\" src=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/S\u0259f\u0259q-Nasir.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-50092\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/S\u0259f\u0259q-Nasir.jpg 639w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/S\u0259f\u0259q-Nasir-300x170.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 639px) 100vw, 639px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>***<\/p>\n\n\n\n<p>Abid Tahirli &#8220;Az\u0259rbaycan m\u00fchacir\u0259t m\u0259tbuat\u0131&#8221; (I hiss\u0259) (Bak\u0131, Qapp-Poliqraf 2002) (&#8220;Yeni Qafqasiya&#8221;, &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; (&#8220;Paris&#8221;), &#8220;Odlu yurd&#8221;, &#8220;Az\u0259rbaycan yurd bilgisi&#8221;, &#8220;\u0130stiqlal&#8221;, &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; (Ankara) \u0259s\u0259rind\u0259 m\u0259tbuat tariximizin kompleks halda ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm istiqam\u0259tini a\u00e7\u0131qlayaraq sistemli bir qrupla\u015fd\u0131rma apar\u0131b: &#8220;\u00c7ar Rusiyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259ki Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131; Sovet \u0130ttifaq\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259ki Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131; C\u0259nubi Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131; Az\u0259rbaycan m\u00fchacir\u0259t m\u0259tbuat\u0131; M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259tbuat\u0131 (1918-1920-ci ill\u0259r v\u0259 1991-ci ild\u0259n sonrak\u0131)&#8221;. B\u00f6lm\u0259l\u0259rin h\u0259r biri d\u0259 t\u0259dqiqat\u0131n milli, ictimai ideya v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tini \u0259ks etdirir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u0259llif &#8220;Yeni Qafqasiya&#8221; jurnal\u0131na giri\u015f olaraq AXC-nin s\u00fcqutundan sonra&nbsp; xaricd\u0259 m\u0259skunla\u015fan m\u00fchacirl\u0259rin &#8220;vahid, ayd\u0131n proqramla birg\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259m\u0259si&#8221;n\u0259 diqq\u0259ti y\u00f6n\u0259ld\u0259r\u0259k m\u00f6vzuya a\u00e7ar sal\u0131r. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 m\u00fchacir\u0259t jurnalistikas\u0131 tarixinin ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259si haqq\u0131nda deyil\u0259nl\u0259ri \u00fcmumil\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k g\u00f6r\u00fcl\u0259c\u0259k i\u015fl\u0259rin bir n\u00f6v proqram\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir. Bir q\u0259d\u0259r \u0259vv\u0259ld\u0259 adlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyimiz dig\u0259r n\u0259\u015frl\u0259ri d\u0259 bu \u00fcsulla, lakin h\u0259r birini \u00f6z motivi m\u0259cmusunda t\u0259dqiq edir. T\u0259hlil predmeti jurnal\u0131n ideya istiqam\u0259tin\u0259 s\u00f6yk\u0259ndiyind\u0259n t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 materiallara m\u0259hz h\u0259min aspektd\u0259n n\u0259z\u0259r yetirir. \u018fg\u0259r, &#8220;Odlu yurd&#8221; jurnal\u0131n\u0131n n\u0259\u015fr tarixi, proqram\u0131, m\u00f6vzular\u0131 v\u0259 m\u00fch\u0259rrirl\u0259ri elmi bax\u0131\u015f m\u00fcst\u0259visin\u0259 g\u0259tirilirs\u0259, &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; jurnal\u0131n\u0131n n\u0259\u015fr\u0259 ba\u015flamas\u0131 v\u0259 yazarlar\u0131 bar\u0259d\u0259 xronikal m\u0259lumatdan sonra ciddi siyasi m\u0259zmunlu m\u0259tnl\u0259rd\u0259 qoyulan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131l\u0131r. \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu, \u00f6vladlar\u0131, m\u0259ktublar\u0131, Malta s\u00fcrg\u00fcn\u00fcnd\u0259n sonra T\u00fcrkiy\u0259nin \u0259d\u0259bi-m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131ndak\u0131 f\u0259aliyy\u0259ti sanki m\u00fc\u0259llifin \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 m\u00fchitd\u0259 ba\u015f verdiyind\u0259n g\u00f6r\u00fcb-duydu\u011fu kimi q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131n\u0131b&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 alim bu enerji v\u0259 h\u0259v\u0259sl\u0259 d\u0259 i\u015finin davam\u0131 olaraq &#8220;Az\u0259rbaycan m\u00fchacir\u0259t m\u0259tbuat\u0131&#8221;&nbsp; (II hiss\u0259) (Bak\u0131, &#8220;Ozan&#8221; 2003) \u0259s\u0259rini \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirir. Burda m\u00fc\u0259llif ilkin olaraq &#8220;Qafqaz birliyi ideyas\u0131 v\u0259 istiqlal u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259&#8221;y\u0259 ideoloji bax\u0131mdan n\u0259z\u0259r yetirmi\u015f, m\u00f6vzudan istiqam\u0259t alaraq Qafqaz birliyi ideyas\u0131na f\u0259rqli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri t\u0259dqiqat obyekti kimi elmi t\u0259hlil\u0259 c\u0259lb etmi\u015fdir. Bu \u0259s\u0259rd\u0259 d\u0259 bir \u00e7ox m\u0259tbuat orqanlar\u0131nda d\u0259rc edilmi\u015f m\u0259tnl\u0259rd\u0259 d\u00f6vr\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm olan m\u00f6vzular t\u0259dqiq olunmu\u015f, h\u0259r birinin m\u0259tbuat tariximiz \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259ciyy\u0259vi olan x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n b\u0259hs edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Abid Tahirlinin monoqrafik \u0259s\u0259rl\u0259ri i\u00e7\u0259risind\u0259 &#8220;Az\u0259rbaycan m\u00fchacir\u0259t m\u0259tbuat\u0131nda publisistika&#8221; (1921-1991) (Bak\u0131, 2005, CBS) V\u0259t\u0259nd\u0259n uzaqlarda g\u00fczar ed\u0259n \u0259d\u0259bi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin m\u0259n\u0259vi a\u011fr\u0131lar\u0131, h\u0259sr\u0259t v\u0259 yan\u011f\u0131lar\u0131 m\u0259zmun-ideyas\u0131n\u0131n s\u0259ciyy\u0259si bax\u0131m\u0131ndan olduqca g\u0259r\u0259kli v\u0259 sanball\u0131 \u0259s\u0259rd\u0131r. Bu \u0259s\u0259r ilk olaraq bir-birini do\u011furan m\u00f6vzular\u0131 il\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. Olduqca geni\u015f v\u0259 g\u0259rgin axtar\u0131\u015f-t\u0259dqiq z\u0259hm\u0259ti il\u0259 \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tiril\u0259n \u0259s\u0259r bir s\u0131ra \u00f6z\u0259lliyi il\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kir.<\/p>\n\n\n\n<p>Abid Tahirli Az\u0259rbaycan m\u00fchacir\u0259t m\u0259tbuat\u0131n\u0131n m\u00f6vzular\u0131ndan istiqam\u0259t alaraq onu ideya, dil-\u00fcslub \u00f6z\u0259lliyi, yaz\u0131 maneras\u0131, xarakterik c\u0259h\u0259tl\u0259ri, m\u00fchacirl\u0259rin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259, ya\u015fam t\u0259rzi, iqtisadi, sosial v\u0259ziyy\u0259ti, el\u0259c\u0259 d\u0259 m\u0259skun olduqlar\u0131 \u00f6lk\u0259nin ictimai-siyasi durumu il\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259ndirir v\u0259 onlar\u0131 d\u00f6vrl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 qrupla\u015fd\u0131raraq t\u0259snifat\u0131n\u0131 verir. 50-d\u0259n \u00e7ox m\u0259tbuat orqan\u0131n\u0131 elmi, \u0259d\u0259bi m\u00fcst\u0259viy\u0259 g\u0259tirir. Na\u015fir, redaktor, yaz\u0131 m\u00fc\u0259llifl\u0259rini, onlar\u0131n maarif\u00e7ilik, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik missiyas\u0131n\u0131 t\u0259dqiq-t\u0259hlil\u0259 c\u0259lb edir. V\u0259 bu kimi elmi, publisistik yaz\u0131lar h\u0259min n\u0259\u015frl\u0259r haqq\u0131nda da m\u00fc\u0259yy\u0259n t\u0259\u0259ss\u00fcrat yarad\u0131r. Onun m\u00f6vzuya b\u00fct\u00f6v v\u0259 kompleks yana\u015fmas\u0131, t\u0259hlil metodu, s\u0259ciyy\u0259si f\u0259rqli v\u0259 \u00f6z\u0259l \u00fcsluba xas olmas\u0131 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 alimin bacar\u0131q v\u0259 s\u0259ri\u015ft\u0259sinin ayd\u0131n g\u00f6st\u0259ricisidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu monoqrqfiyada m\u00fc\u0259llif 70 illik bir d\u00f6vr\u00fcn ictimai-siyasi, elmi, \u0259d\u0259bi, m\u0259d\u0259ni m\u00fchitini ehtiva ed\u0259n m\u0259tnl\u0259ri t\u0259hlil edir, onlar\u0131n ideya v\u0259 mahiyy\u0259tini, yaz\u0131 m\u00fc\u0259llifl\u0259rinin missiyas\u0131n\u0131, m\u0259qs\u0259dini a\u00e7\u0131qlay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir q\u0259d\u0259r \u0259vv\u0259ld\u0259 qeyd etdiyimiz kimi, Abid Tahirli t\u0259dqiqatlar\u0131na g\u0259nc ya\u015flar\u0131ndan ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. \u00d6t\u0259n \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 siyasi durumun d\u0259yi\u015fm\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n xaric\u0259 m\u00fchacir\u0259t etmi\u015f g\u00f6rk\u0259mli ictimai-siyasi xadiml\u0259rin, ziyal\u0131lar\u0131n, V\u0259t\u0259n sevdal\u0131lar\u0131n\u0131n h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 maraqlanm\u0131\u015f, t\u0259dqiqat axtar\u0131\u015flar\u0131na yol alm\u0131\u015fd\u0131r. Abid m\u00fc\u0259llim f\u0259aliyy\u0259tinin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda bununla ba\u011fl\u0131 \u00f6t\u0259n \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 m\u0259tbuat tariximizin ilkin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 bel\u0259 xarakteriz\u0259 edir: &#8220;Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259tbuat h\u0259yat\u0131nda x\u00fcsusi v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u00f6vr hesab olunan XX \u0259srin ilk 20 ilind\u0259 bir t\u0259r\u0259fd\u0259n m\u00fcxt\u0259lif ideya v\u0259 m\u0259sl\u0259kli q\u0259zet, jurnallar \u00e7ap olunurdusa, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 m\u0259tbuat tarixi yaz\u0131l\u0131rd\u0131: q\u0259zet v\u0259 jurnallar\u0131n n\u0259\u015fri, na\u015firl\u0259ri, tiraj\u0131, dili, ideya istiqam\u0259ti ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r, t\u0259dqiq olunurdu&#8221;. Bundan sonra m\u00fc\u0259llif t\u0259xmin\u0259n 90-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r yaz\u0131lan \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 z\u0259hm\u0259ti olan elm v\u0259 \u0259d\u0259biyyat, m\u0259tbuat xadiml\u0259rinin m\u0259tnl\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r sal\u0131r. Bu sah\u0259d\u0259 ilk t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 olaraq C.Hac\u0131b\u0259ylinin ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kir. &#8220;M\u0259tbuat tariximizin ilk t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri&#8221; (&#8220;Xalq q\u0259zeti&#8221;, 2001 3 fevral, \u2116 27) t\u0259dqiq-t\u0259hlil m\u00f6vqeyind\u0259n olduqca m\u00fck\u0259mm\u0259l yaz\u0131lm\u0131\u015f elmi, publisistik bir yaz\u0131d\u0131r. M\u0259qal\u0259d\u0259n \u0259trafl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 b\u0259hs ed\u0259n t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 elmi, \u0259d\u0259bi ara\u015fd\u0131rmas\u0131nda qeyd edir ki, h\u0259min d\u00f6vr\u00fcn m\u0259tbuat\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yeni n\u0259sil t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar m\u00fctl\u0259q halda Ceyhun Hac\u0131b\u0259ylinin ad\u0131\u00e7\u0259kil\u0259n \u0259s\u0259rind\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259n\u0259c\u0259kl\u0259r.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>A.Tahirli Ceyhun b\u0259yin b\u00fct\u00fcn m\u00f6vzular\u0131n\u0131 qrupla\u015fd\u0131r\u0131r, h\u0259r birini ayr\u0131ca t\u0259hlil edir, \u0259s\u0259rl\u0259rinin m\u0259qs\u0259d v\u0259 m\u0259ram\u0131na ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirir, t\u0259hlil-t\u0259dqiqd\u0259n hasil olan q\u0259na\u0259tl\u0259ri n\u0259tic\u0259 formas\u0131nda yekunla\u015fd\u0131r\u0131r. C.Hac\u0131b\u0259ylinin m\u00fchacir\u0259t\u0259q\u0259d\u0259rki h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 da xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131qla izl\u0259nilir. H\u0259yat\u0131n\u0131n Bak\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u0259tbuatdak\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131, d\u00f6vr\u00fcn ziddiyy\u0259tl\u0259ri, maarif\u00e7i ziyal\u0131lar\u0131n xalq\u0131n intibah\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6rd\u00fcy\u00fc i\u015fl\u0259r xat\u0131rlan\u0131r. Bildiyimiz\u0259 g\u00f6r\u0259 C.Hac\u0131b\u0259yli m\u00f6vzusu Abid m\u00fc\u0259llimin t\u0259dqiqatlar\u0131nda bitm\u0259y\u0259n bir sah\u0259dir. Bu, ondan ir\u0259li g\u0259lir ki, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 daim apard\u0131\u011f\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar\u0131nda h\u0259r d\u0259f\u0259 Ceyhun b\u0259y\u0259 m\u0259xsus, ilk d\u0259f\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fcn\u0259 \u00e7\u0131xan fakt v\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015f\u0131r, bu m\u0259nada onlar\u0131n h\u0259r biri yeni yaz\u0131larda \u00f6z \u0259ksini tap\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Publisistin do\u011fum tarixi, q\u00fcrb\u0259td\u0259 ke\u00e7irdiyi m\u0259hsuldar h\u0259yat\u0131 b\u00f6y\u00fck s\u0259ri\u015ft\u0259 il\u0259 t\u0259dqiq olunub. &#8220;M\u0259tbuat\u0131n m\u00fcmtaz simas\u0131, istiqlal m\u00fccahidi&#8221; (&#8220;M\u0259tbuat: mill\u0259tin dili, g\u00fcc\u00fc v\u0259 g\u00fczg\u00fcs\u00fc&#8221;. Bak\u0131, &#8220;Elm v\u0259 T\u0259hsil&#8221;, 2017) yaz\u0131s\u0131nda Ceyhun b\u0259yin yaz\u0131\u00e7\u0131, publisist, na\u015fir, redaktor, t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i&#8230; kimi V\u0259t\u0259n a\u015fiqi obraz\u0131 yarad\u0131l\u0131b. M\u00fc\u0259llif C.Hac\u0131b\u0259yli m\u00f6vzusuna d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 qay\u0131daraq bu m\u00fcmtaz \u015f\u0259xsiyy\u0259tin h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn d\u00f6n\u0259ml\u0259rind\u0259 \u0259d\u0259bi, publisist f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 i\u015f\u0131q sal\u0131b. Onun imzalar\u0131n\u0131, redaktorluq f\u0259aliyy\u0259tini, xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131qla izl\u0259yib, ara\u015fd\u0131r\u0131b, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259dqiq-t\u0259hlil s\u00fczg\u0259cind\u0259n ke\u00e7irib. Publisistin Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131, \u0259d\u0259biyyat\u0131 v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259ti tarixind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus \u015f\u0259xsiyy\u0259t, kamil s\u0259n\u0259tkar oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rib. Abid Tahirli t\u0259dqiqat\u0131nda C. Hac\u0131b\u0259ylinin b\u0259dii \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 d\u0259 i\u015f\u0131q sal\u0131b. Memuar\u0131n\u0131, povest, hekay\u0259, felyetonlar\u0131n\u0131 \u0259d\u0259biyyat bilicisi olaraq t\u0259hlil edib. X\u00fcsus\u0259n d\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n &#8220;Hac\u0131 K\u0259rim, yaxud Zaqafqaziya m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n h\u0259yat\u0131ndan et\u00fcdl\u0259r&#8221; povestind\u0259n b\u0259hs ed\u0259n m\u00fc\u0259llif \u0259s\u0259rin ideyas\u0131n\u0131, m\u0259zmununu, s\u0259n\u0259tkarl\u0131q x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rinin s\u0259ciyy\u0259vi c\u0259h\u0259tl\u0259rini g\u00f6st\u0259rib. M\u00fc\u0259llif Ceyhun b\u0259yin publisistik m\u0259qal\u0259l\u0259rinin m\u00f6vzusuna g\u00f6r\u0259 t\u0259snifat\u0131n\u0131 verm\u0259kl\u0259, d\u00f6vr\u00fcn ictimai-siyasi m\u0259nz\u0259r\u0259sini d\u0259 ayd\u0131nlatm\u0131\u015f olur. O, yaz\u0131dan-yaz\u0131ya Ceyhun Hac\u0131b\u0259yli m\u00f6vzusu il\u0259 el\u0259 do\u011fmala\u015f\u0131r ki, sanki onunla bir d\u00f6vrd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f, i\u015fl\u0259mi\u015f, \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q etmi\u015fdir. Publisistin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda xeyriyy\u0259\u00e7ilik, maarif\u00e7ilik, m\u0259kt\u0259b probleml\u0259ri, dini g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r, m\u0259n\u0259viyyat, maarif m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin elmi, n\u0259z\u0259ri istiqam\u0259td\u0259n t\u0259dqiq olunmas\u0131 da m\u0259tbuat tariximiz \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir. Bundan ba\u015fqa, C.Hac\u0131b\u0259ylinin Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rinin (\u0130.Qaspiral\u0131, A.Bak\u0131xanov, H.B.Z\u0259rdabi&#8230;) xalqa misilsiz xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n b\u0259hs ed\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259ri d\u0259 h\u0259r birinin xatir\u0259sin\u0259 b\u00f6y\u00fck r\u0259\u011fb\u0259t v\u0259 ehtiram hissil\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Abid Tahirlinin monoqrafik \u0259s\u0259rl\u0259ri s\u0131ras\u0131nda &#8220;B\u00fct\u00fcn t\u00fcrkl\u0259rin t\u0259rc\u00fcman\u0131&#8221; (Bak\u0131, 2012, &#8220;Ozan&#8221; n\u0259\u015friyyat\u0131) ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 d\u00f6vr\u00fcn ictimai, m\u0259d\u0259ni, m\u0259n\u0259vi m\u00fchitini m\u0259tnl\u0259rd\u0259 \u0259ks olunmu\u015f ger\u00e7\u0259klik fonunda t\u0259dqiqat m\u00fcst\u0259visin\u0259 g\u0259tirilm\u0259sil\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. M\u00f6vzunun \u00f6z\u00fcn\u00fcn do\u011furdu\u011fu t\u0259dqiq \u00fcslubu \u0130.Qaspiral\u0131ya \u00e7ox istiqam\u0259td\u0259n y\u00f6n\u0259lik bax\u0131\u015flar\u0131 ehtiva edir. \u0130.Qaspiral\u0131 h\u0259l\u0259 sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda m\u00fccahid, ideoloq, islahat\u00e7\u0131, na\u015fir, redaktor, m\u00fch\u0259rrir, yaz\u0131\u00e7\u0131-publisist, &#8220;mill\u0259t atas\u0131&#8221; kimi tan\u0131n\u0131rd\u0131. M\u00fc\u0259llif bu \u0259s\u0259rd\u0259 \u0130smay\u0131l Qaspiral\u0131n\u0131n, &#8220;Rusiya m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131ra\u011f\u0131&#8221;, &#8220;m\u00fch\u0259rriri-\u0259z\u0259m&#8221;, &#8220;t\u00fcrk yurdunun yolba\u015f\u00e7\u0131s\u0131&#8221;, &#8220;ustad publisist&#8221;, &#8220;q\u00fcdr\u0259tli fikir v\u0259 ideya r\u0259hb\u0259ri&#8221;nin, fikir, dil, i\u015f birliyi d\u00fcsturu m\u00fc\u0259llifinin parlaq v\u0259 xarakterik obraz\u0131n\u0131 yarad\u0131r. Onu a\u00e7\u0131qfikirli bir m\u00fccahid olaraq qiym\u0259tl\u0259ndirir v\u0259 q\u0259zet, m\u0259cmu\u0259 sahibl\u0259rinin onunla ba\u011fl\u0131 fikirl\u0259rin\u0259, d\u00f6vr\u00fcn maarif\u00e7i ziyal\u0131lar\u0131 il\u0259 m\u0259tbu \u0259laq\u0259sin\u0259, \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131na, maarif\u00e7ilik g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rin\u0259 i\u015f\u0131q sal\u0131r, \u0259dibl\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259ri haqq\u0131nda m\u00fclahiz\u0259l\u0259rin\u0259 xarakterik formada m\u00fcnasib\u0259tini bildirir.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 v\u0259 m\u0259tbuat\u0131n\u0131n bir s\u0131ra g\u00f6rk\u0259mli simalar\u0131n\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n istiqlal u\u011frunda q\u0259l\u0259mi il\u0259 ideoloji m\u00fccadil\u0259 aparm\u0131\u015f s\u0259n\u0259tkarlar\u0131n b\u0259dii, publisistik irsi Abid Tahirlinin q\u0259l\u0259mind\u0259 daha ayd\u0131n, daha sanball\u0131 v\u0259 s\u0259rrast elmi-n\u0259z\u0259ri d\u0259y\u0259rini alm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 bunula da o, \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 sah\u0259y\u0259&nbsp; g\u00f6rk\u0259mli m\u00fchacir\u0259t\u015f\u00fcnas, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas v\u0259 m\u0259tbuat\u015f\u00fcnas m\u00f6h\u00fcr\u00fcn\u00fc vurmu\u015fdur&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Biz yuxar\u0131da Abid Tahirlinin \u0130smay\u0131l Qaspiral\u0131 irsin\u0259 dair fundamental ara\u015fd\u0131rmas\u0131ndan q\u0131saca da olsa, b\u0259hs etmi\u015fik. Q\u00fcdr\u0259tli s\u0259n\u0259tkar\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 h\u0259rt\u0259r\u0259fli v\u0259 d\u0259rind\u0259n ara\u015fd\u0131ran Abid m\u00fc\u0259llim onun z\u0259ngin b\u0259dii v\u0259 publisistik irsind\u0259n y\u00fczl\u0259rl\u0259 k\u0259lam\u0131 se\u00e7mi\u015f v\u0259 ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n kitab\u0131nda ayr\u0131ca t\u0259qdim etmi\u015fdir. \u0130smay\u0131l b\u0259y Qaspiral\u0131n\u0131n \u00e7ox\u015fax\u0259li, f\u0259dakar f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 b\u00f6y\u00fck sevgi b\u0259sl\u0259y\u0259n&nbsp; A.Tahirli sanki onun bir k\u0259lam\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 h\u0259yat kredosu se\u00e7mi\u015fdir: Xidm\u0259t etm\u0259k ist\u0259yirs\u0259ns\u0259, bacard\u0131\u011f\u0131n i\u015fl\u0259 ba\u015fla!<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259nb\u0259: <a href=\"https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/\">https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/<\/a><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>*** Abid Tahirli &#8220;Az\u0259rbaycan m\u00fchacir\u0259t m\u0259tbuat\u0131&#8221; (I hiss\u0259) (Bak\u0131, Qapp-Poliqraf 2002) (&#8220;Yeni Qafqasiya&#8221;, &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; (&#8220;Paris&#8221;), &#8220;Odlu yurd&#8221;, &#8220;Az\u0259rbaycan yurd bilgisi&#8221;, &#8220;\u0130stiqlal&#8221;, &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; (Ankara) \u0259s\u0259rind\u0259 m\u0259tbuat tariximizin kompleks halda ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm istiqam\u0259tini a\u00e7\u0131qlayaraq sistemli bir qrupla\u015fd\u0131rma apar\u0131b: &#8220;\u00c7ar Rusiyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259ki Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131; Sovet \u0130ttifaq\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259ki Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131; C\u0259nubi Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131; Az\u0259rbaycan m\u00fchacir\u0259t m\u0259tbuat\u0131; M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259tbuat\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-50079","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50079","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=50079"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50079\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":50093,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50079\/revisions\/50093"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=50079"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=50079"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=50079"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}