{"id":51759,"date":"2026-06-26T10:08:00","date_gmt":"2026-06-26T06:08:00","guid":{"rendered":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=51759"},"modified":"2026-06-26T12:43:24","modified_gmt":"2026-06-26T08:43:24","slug":"ordunun-gucu-t%c9%99kc%c9%99-silahla-olculmur-ana-dili-niy%c9%99-h%c9%99lledici-amildir","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=51759","title":{"rendered":"Ordunun g\u00fcc\u00fc t\u0259kc\u0259 silahla \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fcr \u2013 Ana dili niy\u0259 h\u0259lledici amildir?"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/photo_332699.webp\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"739\" height=\"534\" src=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/photo_332699.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-51760\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/photo_332699.webp 739w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/photo_332699-300x217.webp 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 739px) 100vw, 739px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><em>M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 ordunun g\u00fcc\u00fc yaln\u0131z texniki imkanlar, silah arsenal\u0131 v\u0259 taktiki haz\u0131rl\u0131qla \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fcr. Ordunun m\u0259n\u0259vi dayaqlar\u0131, ideoloji b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc v\u0259 milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk s\u0259viyy\u0259si d\u0259 onun d\u00f6y\u00fc\u015f qabiliyy\u0259tini m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n \u0259sas amill\u0259rd\u0259ndir. Bu bax\u0131mdan ana dilinin h\u0259rbi m\u00fchitd\u0259 d\u00fczg\u00fcn t\u0259tbiqi t\u0259kc\u0259 kommunikativ vasit\u0259 kimi deyil, h\u0259m d\u0259 milli ruhun, tarixi yadda\u015f\u0131n v\u0259 m\u0259n\u0259vi birliyin qorunmas\u0131n\u0131n fundamental s\u00fctunu kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Dil insan\u0131n v\u0259 mill\u0259tin kimliyini formala\u015fd\u0131ran \u0259sas atributlardan biridir. Alman filosofu Wilhelm von Humboldt qeyd edirdi ki, \u201cxalq\u0131n dili onun ruhudur, ruhu is\u0259 onun dilidir.\u201d Bu fikir h\u0259rbi m\u00fcst\u0259vid\u0259 daha d\u0259rin m\u0259na qazan\u0131r. \u00c7\u00fcnki ordu mill\u0259tin c\u0259ml\u0259nmi\u015f irad\u0259si, intizaml\u0131 t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fc v\u0259 suverenliyin canl\u0131 qoruyucusudur.Orduda dil m\u0259d\u0259niyy\u0259ti z\u0259ifl\u0259y\u0259rs\u0259, bu, t\u0259dric\u0259n m\u0259n\u0259vi identikliyin a\u015f\u0131nmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259rbi sistemd\u0259 \u0259mrl\u0259rin, g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259rin v\u0259 strateji informasiyan\u0131n ayd\u0131n, d\u0259qiq v\u0259 birm\u0259nal\u0131 ifad\u0259si h\u0259yati \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. Ana dilind\u0259 formala\u015fm\u0131\u015f d\u00fczg\u00fcn terminologiya, nitq m\u0259d\u0259niyy\u0259ti v\u0259 vahid dil standart\u0131 anla\u015f\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r, operativliyi art\u0131r\u0131r v\u0259 idar\u0259etm\u0259nin effektivliyini y\u00fcks\u0259ldir. Burada dil yaln\u0131z \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si deyil, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik faktorudur. Bir yanl\u0131\u015f ifad\u0259 v\u0259 ya qeyri-d\u0259qiq termin d\u00f6y\u00fc\u015f \u015f\u0259raitind\u0259 ciddi n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r..<\/p>\n\n\n\n<p>Eyni zamanda, ana dilinin h\u0259rbi m\u00fchitd\u0259 \u00fcst\u00fcn m\u00f6vqed\u0259 olmas\u0131 milli ruhun qorunmas\u0131na xidm\u0259t edir. Milli ruh dedikd\u0259 yaln\u0131z v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik hissi deyil, tarixi \u015f\u00fcur, m\u0259d\u0259ni mirasa ba\u011fl\u0131l\u0131q v\u0259 ortaq taleyin d\u0259rk olunmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. \u018fsg\u0259r \u00f6z ana dilind\u0259 and i\u00e7\u0259rk\u0259n, \u0259mr q\u0259bul ed\u0259rk\u0259n v\u0259 mar\u015f oxuyark\u0259n o, t\u0259kc\u0259 fiziki deyil, h\u0259m d\u0259 m\u0259n\u0259vi olaraq mill\u0259tin davam\u00e7\u0131s\u0131na \u00e7evrilir. Bu proses insan\u0131n psixoloji ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndirir v\u0259 onun d\u00f6y\u00fc\u015f motivasiyas\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan h\u0259rb tarixind\u0259 dil v\u0259 milli ruh m\u0259s\u0259l\u0259si x\u00fcsusi yer tutur. Nizami G\u0259nc\u0259vi M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 v\u0259 Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev kimi tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin fikirl\u0259rind\u0259 dilin milli varl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259ti d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 vur\u011fulanm\u0131\u015fd\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 \u201cBir k\u0259r\u0259 y\u00fcks\u0259l\u0259n bayraq bir daha enm\u0259z\u201d prinsipi yaln\u0131z siyasi \u015f\u00fcar deyil, h\u0259m d\u0259 milli \u015f\u00fcurun dil vasit\u0259sil\u0259 ya\u015fad\u0131lmas\u0131n\u0131n f\u0259ls\u0259fi ifad\u0259sidir.Az\u0259rbaycan\u0131n \u00fcmummilli lideri Heyd\u0259r \u018fliyev ana dilinin milli kimliyin qorunmas\u0131nda m\u00fcst\u0259sna rolunu vur\u011fulayaraq deyirdi: \u201cH\u0259r bir xalq\u0131n milliliyini, m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rini ya\u015fadan, inki\u015faf etdir\u0259n onun dilidir\u201d. Bu fikir h\u0259rbi m\u00fchit kontekstind\u0259 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Ordu t\u0259kc\u0259 d\u00f6vl\u0259tin fiziki s\u0259rh\u0259dl\u0259rini deyil, h\u0259m d\u0259 milli-m\u0259n\u0259vi s\u0259rh\u0259dl\u0259rini qoruyan \u0259sas institutdur. Ana dilinin orduda d\u00fczg\u00fcn t\u0259tbiqi, \u0259sg\u0259rin milli kimliy\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndirir, m\u0259n\u0259vi dayan\u0131ql\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r v\u0259 v\u0259t\u0259n\u0259 xidm\u0259t anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 daha d\u0259rin m\u0259zmunda formala\u015fd\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Qloballa\u015fma v\u0259 texnoloji inki\u015faf h\u0259rbi leksikona \u00e7oxsayl\u0131 xarici terminl\u0259r daxil etmi\u015fdir. Bu, t\u0259bii proses olsa da, h\u0259min terminl\u0259rin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u0259d\u0259n v\u0259 ehtiyacs\u0131z \u015f\u0259kild\u0259 ana dilini s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rmas\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r yarada bil\u0259r. Burada \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259 balans\u0131 qorumaqd\u0131r: beyn\u0259lxalq h\u0259rbi bilikl\u0259rd\u0259n yararlanmaq,bununla yana\u015f\u0131 milli dil bazas\u0131n\u0131 z\u0259ifl\u0259tm\u0259m\u0259k. Ana dilinin elmi potensial\u0131 inki\u015faf etdirilm\u0259li, yeni terminl\u0259r milli d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 sistemin\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0259ls\u0259fi aspektd\u0259n baxd\u0131qda, dil insan\u0131n varl\u0131qla m\u00fcnasib\u0259tinin formas\u0131d\u0131r. Martin Heidegger dili \u201cvarl\u0131\u011f\u0131n evi\u201d adland\u0131r\u0131rd\u0131. H\u0259rbi insan \u00fc\u00e7\u00fcn bu \u201cev\u201d onun m\u0259n\u0259vi dayaq n\u00f6qt\u0259sidir. Bu ev m\u00f6hk\u0259mdirs\u0259, onun irad\u0259si d\u0259 sars\u0131lmaz olur. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n h\u0259rbi t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259d\u0259 ana dilin\u0259 h\u00f6rm\u0259t, d\u00fczg\u00fcn nitq v\u0259rdi\u015fi v\u0259 milli-m\u0259d\u0259ni d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131q strateji prioritet kimi q\u0259bul edilm\u0259lidir.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259tic\u0259 etibaril\u0259, h\u0259rbi m\u00fchitd\u0259 ana dilinin d\u00fczg\u00fcn t\u0259tbiqi yaln\u0131z dil\u00e7ilik m\u0259s\u0259l\u0259si deyil; bu, d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 milli kimlik m\u0259s\u0259l\u0259sidir. G\u00fccl\u00fc ordu yaln\u0131z silah g\u00fcc\u00fc il\u0259 deyil, dilinin safl\u0131\u011f\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sinin ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 ruhunun b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc il\u0259 formala\u015f\u0131r. Ana dilini qoruyan ordu, \u0259slind\u0259 mill\u0259tin g\u0259l\u0259c\u0259yini qoruyur. Dil ya\u015fad\u0131qca mill\u0259t ya\u015fay\u0131r, mill\u0259t ya\u015fad\u0131qca  d\u00f6vl\u0259t var olur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>G\u00fcnay M\u0130R\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259nb\u0259:https:\/\/redaktor.az<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 ordunun g\u00fcc\u00fc yaln\u0131z texniki imkanlar, silah arsenal\u0131 v\u0259 taktiki haz\u0131rl\u0131qla \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fcr. Ordunun m\u0259n\u0259vi dayaqlar\u0131, ideoloji b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc v\u0259 milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk s\u0259viyy\u0259si d\u0259 onun d\u00f6y\u00fc\u015f qabiliyy\u0259tini m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n \u0259sas amill\u0259rd\u0259ndir. Bu bax\u0131mdan ana dilinin h\u0259rbi m\u00fchitd\u0259 d\u00fczg\u00fcn t\u0259tbiqi t\u0259kc\u0259 kommunikativ vasit\u0259 kimi deyil, h\u0259m d\u0259 milli ruhun, tarixi yadda\u015f\u0131n v\u0259 m\u0259n\u0259vi birliyin qorunmas\u0131n\u0131n fundamental s\u00fctunu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-51759","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51759","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=51759"}],"version-history":[{"count":9,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51759\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":51770,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51759\/revisions\/51770"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=51759"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=51759"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=51759"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}