{"id":7875,"date":"2014-02-20T11:01:13","date_gmt":"2014-02-20T11:01:13","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=7875"},"modified":"2014-02-20T11:01:13","modified_gmt":"2014-02-20T11:01:13","slug":"c%c9%99lal%c9%99ddin-qasimov-xocali-soyqirini-haqqinda-ittihamnam%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=7875","title":{"rendered":"C\u0259lal\u0259ddin QASIMOV.&#8221;Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131n\u0131 haqq\u0131nda&#8221; (\u0130ttihamnam\u0259)"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/1922557_1539561029601723_55054801_n.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/1922557_1539561029601723_55054801_n-300x200.jpg\" alt=\"1922557_1539561029601723_55054801_n\" width=\"300\" height=\"200\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-7876\" srcset=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/1922557_1539561029601723_55054801_n-300x200.jpg 300w, http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/1922557_1539561029601723_55054801_n.jpg 512w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>C\u0259lal\u0259ddin QASIMOV,<br \/>\nBeyn\u0259lxalq Qa\u015fqari Fondunun vitse-prezidenti,<br \/>\nD\u00fcnya G\u0259nc T\u00fcrk Yazarlar Birliyi M\u0259sl\u0259h\u0259t \u015euras\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc, yaz\u0131\u00e7\u0131-publisist<\/p>\n<p>\u0130TT\u0130HAMNAM\u018f<\/p>\n<p>XOCALI SOYQIRIMI haqq\u0131nda\u2026<\/p>\n<p>M\u0259n 2010-cu ild\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n paytaxt\u0131 Tbilisi \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 olark\u0259n, vaxtil\u0259 Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sinin i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015f bir erm\u0259ni (Erm\u0259nistan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131) il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fcm. M\u0259nim onunla uzun \u00e7\u0259k\u0259n s\u00f6hb\u0259tim el\u0259 al\u0131nd\u0131 ki, o m\u0259n\u0259 \u015fahidi oldu\u011fu bir ne\u00e7\u0259 fakt a\u00e7\u0131qlad\u0131: Onu da bildirim ki, m\u0259n h\u0259min faktlar\u0131n b\u0259zil\u0259rind\u0259n \u201c27 ild\u0259n sonra\u201d (Bak\u0131, \u201cNurlan\u201d-2013) adl\u0131 kitab\u0131mda yer alm\u0131\u015f  \u201cSilinm\u0259y\u0259n l\u0259k\u0259\u201d roman\u0131mda b\u0259hs etmi\u015f\u0259m. A\u015fa\u011f\u0131da h\u0259min faktlar\u0131n b\u0259zil\u0259rini n\u0259z\u0259riniz\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131ram (v\u0259 bildirm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, bir b\u0259dii \u0259s\u0259rd\u0259 yer alsa da, bunlar he\u00e7 bir b\u0259diilik qat\u0131lmam\u0131\u015f FAKTlard\u0131r\u2026):<br \/>\n\u201cFevral\u0131n 25-d\u0259 ax\u015fam saat 11.00 rad\u0259l\u0259rind\u0259 rus h\u0259rbi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rin\u0259 m\u0259xsus 366-c\u0131 alayla birlikd\u0259 erm\u0259nil\u0259r Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri \u0259traf\u0131nda d\u00f6y\u00fc\u015f m\u00f6vqeyi tutma\u011fa ba\u015flad\u0131. 50-d\u0259n art\u0131q qrad-alazan tipli raketl\u0259rd\u0259n v\u0259 tanklardan Xocal\u0131n\u0131 iki saata q\u0259d\u0259r durmadan at\u0259\u015f\u0259 tutdular.<br \/>\n1-ci \u0259sas z\u0259rb\u0259ni  mayor  Seyran Ohanyan (2-ci batalyon) vurdu. Onlar d\u0259rhal  mayor Yevgeniy Labov\u00e7ixin r\u0259hb\u0259rlik etdiyi 3-c\u00fc batalyonu Ball\u0131ca k\u0259ndind\u0259 yerl\u0259\u015fdirdil\u0259r. \u00c7anax\u00e7\u0131 k\u0259ndind\u0259 yerl\u0259\u015fdirilmi\u015f batalyonun v\u0259zif\u0259si is\u0259 arxa m\u00f6vqel\u0259ri qorumaq idi.<br \/>\n366-c\u0131 alay\u0131n b\u00fct\u00fcn texnikas\u0131 Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259rini uzaqdan g\u00fccl\u00fc at\u0259\u015f\u0259 tutduqdan sonra 3 istiqam\u0259td\u0259n h\u00fccuma ke\u00e7dil\u0259r.<br \/>\n\u018fhali da\u011f\u0131l\u0131rd\u0131&#8230; H\u0259r\u0259 bir yana qa\u00e7araq, k\u00f6m\u0259ksiz v\u0259ziy-y\u0259td\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131. Qarqar \u00e7ay\u0131 istiqam\u0259tind\u0259, donuz\u00e7uluq fermas\u0131 deyil\u0259n yerd\u0259 dinc \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259sl q\u0131r\u011f\u0131n ba\u015flad\u0131. Xocal\u0131dan \u00e7\u0131xark\u0259n gec\u0259 saat 4 rad\u0259l\u0259rind\u0259  Xocal\u0131dak\u0131 bir ne\u00e7\u0259 postdan d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259ril\u0259r\u0259k at\u0259\u015f s\u0259si g\u0259lirdi&#8230; \u00bb <\/p>\n<p>\u201cKe\u00e7mi\u015f d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc\u201d erm\u0259ni Xocal\u0131da \u0259sir d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131m\u0131zdan biri olan  M\u0259mm\u0259d Na\u011f\u0131yevin s\u00f6yl\u0259dikl\u0259rini dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131: \u00abErm\u0259nil\u0259r bizi aldadaraq  deyirdil\u0259r ki, kim \u0259sirlikd\u0259n qurtarmaq, yaxud d\u0259yi\u015film\u0259k  ist\u0259yirs\u0259, biziml\u0259 g\u0259lsin. Bu minvalla az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259sirl\u0259ri bir-bir apar\u0131rd\u0131lar. Sonradan \u00f6yr\u0259ndik ki, onlar\u0131 \u00f6l\u0259n erm\u0259ni \u0259sg\u0259rl\u0259rinin q\u0259bri \u00fcst\u0259 apararaq ba\u015flar\u0131n\u0131 k\u0259sirl\u0259rmi\u015f.<br \/>\nBir g\u00fcn d\u0259 bir erm\u0259ni, \u0259sirl\u0259r saxlan\u0131lan yer\u0259 g\u0259l\u0259r\u0259k 13 n\u0259f\u0259ri se\u00e7ib apard\u0131 v\u0259 dedi ki, me\u015f\u0259d\u0259 m\u0259nim qohumumu \u00f6ld\u00fcr\u00fcbl\u0259r. Bir erm\u0259niy\u0259 g\u00f6r\u0259 13 t\u00fcrk, monqol, az\u0259rini \u00f6ld\u00fcr\u0259c\u0259m. Sonra m\u0259lum oldu ki, dediyi kimi d\u0259 etmi\u015f &#8211; apard\u0131\u011f\u0131 \u0259sirl\u0259rin ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259smi\u015fdi.\u00bb<br \/>\nErm\u0259nil\u0259rin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Ya\u015far ad\u0131nda bir \u0259sir deyirmi\u015f ki, onu \u00e7ox d\u00f6y\u00fcrm\u00fc\u015fl\u0259r. Orda ayr\u0131ca i\u015fg\u0259nc\u0259 ota\u011f\u0131 var idi, h\u0259tta soban\u0131 yand\u0131raraq \u0259sirl\u0259rin \u0259ll\u0259rini ona bas\u0131rd\u0131lar&#8230;<br \/>\nErm\u0259nil\u0259r i\u00e7\u0259ri gir\u0259r\u0259k qad\u0131nlara sata\u015f\u0131rd\u0131lar. Erm\u0259nistandan qa\u00e7q\u0131n d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k  Xocal\u0131da m\u0259skunla\u015fan  M\u0259mm\u0259d adl\u0131 bir ki\u015finin o\u011flu S\u00f6hb\u0259t erm\u0259nil\u0259rin bu h\u0259r\u0259k\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xd\u0131. Erm\u0259nil\u0259r ham\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda S\u00f6hb\u0259tin ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259s\u0259r\u0259k futbol topu kimi bir-birl\u0259rin\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Erm\u0259nil\u0259rin bu h\u0259r\u0259k\u0259tin\u0259 etiraz ed\u0259n atas\u0131 M\u0259mm\u0259d ki\u015finin d\u0259 ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259sdil\u0259r.<br \/>\n\u018fsirl\u0259rin ba\u015f\u0131 \u00fcst\u00fcnd\u0259n avtomatdan at\u0259\u015f a\u00e7\u0131rd\u0131lar. G\u00fcll\u0259l\u0259r divara d\u0259y\u0259r\u0259k oradak\u0131 da\u015f par\u00e7alar\u0131n\u0131 q\u0131zd\u0131r\u0131rd\u0131. Q\u0131zm\u0131\u015f da\u015f hiss\u0259l\u0259ri d\u0259 bir yandan \u0259sirl\u0259rin \u00fcst\u00fcn\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc&#8230; \u018fsirl\u0259r imdad ist\u0259yirdil\u0259r, Allaha yalvar\u0131rd\u0131lar. Erm\u0259nil\u0259r d\u0259 divarlara durmadan at\u0259\u015fi davam etdirirdil\u0259r. \u018fsirl\u0259rin f\u0259ryad\u0131, yalvarmas\u0131 erm\u0259nil\u0259r\u0259 xo\u015f g\u0259lirdi. H\u0259tta divardan g\u00fcll\u0259 \u015f\u0131\u011f\u0131yaraq \u0259sirl\u0259r\u0259 d\u0259yirdi. Onlar da bundan l\u0259zz\u0259t al\u0131rd\u0131lar.\u00bb <\/p>\n<p>***<br \/>\n&#8230; Samvell\u0259 \u00e7ox s\u00f6hb\u0259tl\u0259\u015fdik. \u00d6 s\u00f6zl\u0259riml\u0259 t\u0259sdiq edir\u0259m ki, o, m\u0259n\u0259 \u00e7ox \u015feyl\u0259rd\u0259n b\u0259hs etdi: Ba\u015flatd\u0131qlar\u0131 m\u00fcharib\u0259nin \u00abqaydalar\u0131n\u0131\u00bb yax\u015f\u0131 bilirdi&#8230; O deyirdi: \u201cZori Balayan\u0131n, Arkadi Qukasyan\u0131n, Yerevandan g\u0259lmi\u015f erm\u0259ni generallar\u0131n\u0131n, 366-c\u0131 alay\u0131n komandiri Zerquqarovun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, onlar\u0131n n\u0259 bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131n\u0131 bilir. Zori Balayana h\u0259min g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 Zerquqarov deyib ki, Sovet h\u00f6k\u00fcm\u0259ti yoxdur, Sovet ordusu yoxdur, 366-c\u0131 alay m\u0259nim \u00f6z \u015f\u0259xsi ordumdu. Pulumu verin, Xocal\u0131n\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lardan t\u0259mizl\u0259yim. \u0130st\u0259yirsiniz, lap x\u0131rda silahlardan tutmu\u015f ta tanklara vertalyotlara q\u0259r\u0259r b\u00fct\u00fcn d\u00f6y\u00fc\u015f texnikas\u0131n\u0131, h\u0259tta \u015f\u0259xsi hey\u0259ti siz\u0259 verim\u201d. V\u0259 deyil\u0259n kimi d\u0259 olub!<\/p>\n<p>\u201c25 fevral 1992-ci ild\u0259 is\u0259 366-c\u0131 alay Xocal\u0131n\u0131 h\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n m\u00fchasir\u0259y\u0259 ald\u0131. \u015e\u0259h\u0259rin m\u00fcdafi\u0259si\u0259 qalxan d\u00f6rd d\u0259st\u0259nin h\u0259r birind\u0259 dem\u0259k olar ki, silahlar\u0131n yar\u0131s\u0131 adi ov silah\u0131 idi&#8230; amma 366-c\u0131 ordunun b\u00fct\u00fcn artilleriya qur\u011fular\u0131, \u00abAlazan\u00bb tipli raketl\u0259ri v\u0259  minamyotlar\u0131 var idi.<br \/>\n&#8230;B\u0259lli oldu\u011fu kimi, Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sinin ideoloqlar\u0131ndan biri, hadis\u0259l\u0259rinin i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131, erm\u0259nil\u0259rin \u0259n \u00e7ox sevdiyi yaz\u0131\u00e7\u0131 Zori Balayan \u201cRuhumuzun canlanmas\u0131\u201d adl\u0131 kitab n\u0259\u015fr etdirib. Balayan \u201cRuhumuzun canlanmas\u0131\u201dnda erm\u0259nil\u0259rin Xocal\u0131da t\u00f6r\u0259tdiyi soyq\u0131r\u0131m haqq\u0131nda yaz\u0131r:<br \/>\n\u201cXocal\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irdiyimiz zaman bir ev\u0259 girdik. Xa\u00e7atur ad\u0131nda bir \u0259sg\u0259rimiz on \u00fc\u00e7 ya\u015fl\u0131 bir t\u00fcrk (Az\u0259rbaycan \u2013 C.Q.) u\u015fa\u011f\u0131n\u0131 p\u0259nc\u0259r\u0259y\u0259 mismarlad\u0131. T\u00fcrk u\u015fa\u011f\u0131 \u00e7ox s\u0259s-k\u00fcy sal\u0131rd\u0131. Xa\u00e7atura dedim ki, onun s\u0259sini k\u0259s. Xa\u00e7atur is\u0259 anas\u0131n\u0131n d\u00f6\u015f\u00fcn\u00fc k\u0259sib balas\u0131n\u0131n a\u011fz\u0131na t\u0131xad\u0131. M\u0259n ixtisasca h\u0259kim oldu\u011fum \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcst\u00fcmd\u0259 olan tibb b\u0131\u00e7a\u011f\u0131 il\u0259 u\u015fa\u011f\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131, sin\u0259sinin, qarn\u0131n\u0131n d\u0259risini soydum. Saata baxd\u0131m. On \u00fc\u00e7 ya\u015fl\u0131 u\u015faq yeddi d\u0259qiq\u0259d\u0259n sonra \u00f6ld\u00fc. Ruhum sevincl\u0259 q\u00fcrr\u0259l\u0259ndi. Xa\u00e7aturla m\u0259n u\u015fa\u011f\u0131n meyidini hiss\u0259-hiss\u0259 do\u011frad\u0131m, tik\u0259l\u0259ri itl\u0259r\u0259 atd\u0131q v\u0259 eyni \u015feyi daha \u00fc\u00e7 t\u00fcrk u\u015fa\u011f\u0131na qar\u015f\u0131 etdik.<br \/>\nM\u0259n bir erm\u0259ni kimi \u00f6z v\u0259zif\u0259mi yerin\u0259 yetirdim. Bildim ki, h\u0259r bir erm\u0259ni bizim etdikl\u0259rimizl\u0259 f\u0259xr ed\u0259c\u0259k.\u201d<br \/>\nBu \u201c\u0130ttihamnam\u0259\u201d il\u0259 tan\u0131\u015f olan h\u00f6rm\u0259tli c\u0259nab\/xan\u0131m! Zori Balayan terror\u00e7udur, canidir v\u0259 \u00f6z \u0259m\u0259ll\u0259rini \u00f6z\u00fc etiraf edir..! Bu sual\u0131 haqq\u0131 tan\u0131yan h\u0259r k\u0259s\u0259 \u00fcnvanlay\u0131ram: beyn\u0259lxalq al\u0259m n\u0259d\u0259n buna fikir vermir? N\u0259d\u0259n \u00f6t\u0259n \u0259srd\u0259 fa\u015fits Almaniyas\u0131nda, sonra Bosniya, Serbiya v\u0259 ba\u015fqa yerl\u0259rd\u0259 insanlara qar\u015f\u0131 amans\u0131z q\u0259tll\u0259r h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n v\u0259 ya t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259nl\u0259r kimi, o da m\u00fchakim\u0259 olunmur? Bu \u201ch\u0259kim-yaz\u0131\u00e7\u0131\u201d h\u0259r iki pe\u015f\u0259nin estetikas\u0131na, f\u0259ls\u0259f\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xaraq \u2013 \u00f6z ixtisas\u0131na, s\u0259n\u0259tin\u0259 \u00fczqaral\u0131\u011f\u0131 g\u0259tir\u0259r\u0259k Qaraba\u011fda dinc \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r terror \u0259m\u0259liyyat\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irib\u2026<br \/>\n\u2026Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti \u0130nterpol vasit\u0259sil\u0259 Zori Balayan\u0131 terror\u00e7u kimi axtar\u0131\u015fa vermi\u015fdir. Erm\u0259nil\u0259r bu i\u015f\u0259 siyasi don ge\u00acyin-di\u00acr\u0259\u00acr\u0259k, ham\u0131n\u0131 inand\u0131rd\u0131lar ki, bu \u201csiyasi terror\u201ddur&#8230; v\u0259 Zo\u00acri Balayan\u0131 buraxd\u0131rd\u0131lar. \u2013  \u2026\u0130\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259ri \u00f6z kitab\u0131nda qeyd ed\u0259n bir terror\u00e7uya ba\u015fqa daha n\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259lil-s\u00fcbut laz\u0131md\u0131r?!<\/p>\n<p>***<br \/>\nSamvel m\u0259niml\u0259 Tbilisid\u0259ki s\u00f6hb\u0259tind\u0259 daha d\u0259h\u015f\u0259tli bir fakt\u0131 da a\u00e7\u0131qlayaraq bildirdi ki, Erm\u0259\u00acnis\u00acta\u00acn\u0131n haz\u0131rki prezidenti Sarkisyan Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131nda \u015f\u0259xs\u0259n aman\u00acsz q\u0259tll\u0259r t\u00f6r\u0259dib. O, bir hadis\u0259nin canl\u0131 \u015fahidi oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259\u00acdi: \u201cSoyq\u0131r\u0131m\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcn\u00fc me\u015f\u0259d\u0259 erm\u0259nil\u0259r Xocal\u0131dan qa\u00e7sa da, getm\u0259y\u0259 yer tapmayan bir ne\u00e7\u0259  az\u0259rbaycanl\u0131ya rast g\u0259lirdi. Qoca, qad\u0131n, u\u015faq olan bu d\u0259st\u0259d\u0259 art\u0131q son n\u0259f\u0259sini ya\u015fayanlar, donub qalanlar v\u0259 yaral\u0131lar var idi. Onlar bizi g\u00f6r\u0259n kimi yalvard\u0131lar ki, bizi \u00f6ld\u00fcrm\u0259yin. Biz d\u0259 dedik ki, zin\u0259t \u015feyl\u0259rinizi, pullar\u0131n\u0131z\u0131 b\u0259ri verin, siz\u0259 d\u0259ym\u0259y\u0259k. Qad\u0131nlardan biri dedi, n\u0259yimiz var, sizin olsun. Biz is\u0259 dedik ki, burda olanlar onsuz da bizimdir. Xocal\u0131da n\u0259 gizl\u0259tmisiniz deyin, aparaq ordak\u0131 varidat\u0131 verin, sizi ordan A\u011fdama yola salaca\u011f\u0131q. Balayan aral\u0131dan olanlar\u0131 izl\u0259yirdi. \u018fsirl\u0259r dedil\u0259r ki, n\u0259 var bunlard\u0131r, orda he\u00e7 n\u0259yimiz qalmay\u0131b. Zin\u0259t \u0259\u015fyalar\u0131, bank kartlar\u0131, rus pasportlar\u0131 \u2013 n\u0259l\u0259ri varsa, y\u0131\u011f\u0131b verdil\u0259r. Biz k\u0259nara \u00e7\u0259kildik ki, aral\u0131dan ham\u0131s\u0131n\u0131 g\u00fcll\u0259l\u0259y\u0259k \u2013 can\u0131m\u0131z qurtars\u0131n. Bu vaxt Sarkisyan yax\u0131nla\u015fd\u0131 ki, guya yoxlad\u0131n\u0131z ham\u0131s\u0131n\u0131? Bax, o qad\u0131n\u0131n qula\u011f\u0131nda yeri qal\u0131b s\u0131r\u011falar\u0131n, y\u0259qin udub. G\u00f6st\u0259ri\u015f verdi ki, \u0259ll\u0259rini tutun. Biz qad\u0131n\u0131n \u0259ll\u0259rini tutduq, m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259di, g\u00fcc\u00fc qalmam\u0131\u015fd\u0131. \u00d6z\u00fc qad\u0131n\u0131n qarn\u0131n\u0131 yard\u0131, \u0259lini sal\u0131b s\u0131r\u011falar\u0131 v\u0259 \u00fcz\u00fcy\u00fc \u00e7\u0131xartd\u0131. Sonra avtomat\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb \u0259sirl\u0259ri g\u00fcll\u0259l\u0259di.<br \/>\nOnun \u0259ynind\u0259 k\u00fcrk var idi. O q\u0259d\u0259r ar\u0131q idi ki, h\u0259rbi bu\u015flat\u0131n yaxal\u0131\u011f\u0131 onun \u00e7iyinl\u0259rin\u0259 ke\u00e7irdi. G\u00f6zl\u0259rind\u0259 eyn\u0259k var idi. Ba\u015f\u0131n\u0131 b\u0259lk\u0259 d\u0259 ill\u0259rdi ki q\u0131rxd\u0131rmam\u0131\u015fd\u0131, qara uzun sa\u00e7\u0131 var idi. \u018flinin qan\u0131n\u0131 \u00fcst\u00fcn\u0259 silib, &#8211; b\u0259ri verin toplad\u0131qlar\u0131n\u0131z\u0131, &#8211; dedi. Sonra y\u0131\u011fd\u0131qlar\u0131m\u0131z\u0131 ma\u015f\u0131n\u0131na qoyub uzaqla\u015fd\u0131. Yad\u0131mdad\u0131r, avtomobilinin n\u00f6mr\u0259si: NK 0001- idi\u201d.<br \/>\n\u2026Samvel deyirdi ki, \u201cbiz Xocal\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 g\u00fcn\u00fcn\u00fc \u201cSumqay\u0131t hadis\u0259l\u0259ri\u201dnin ild\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u0259 salm\u0131\u015fd\u0131q. Haz\u0131rl\u0131q g\u00f6r\u00fcrd\u00fck. Biziml\u0259 d\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r, m\u0259sl\u0259h\u0259t ald\u0131lar ki, 366-c\u0131 alaydan n\u0259 q\u0259d\u0259r h\u0259rbi texnika, canl\u0131 q\u00fcvv\u0259 alaq. \u018fsg\u0259ran polisi Xocal\u0131ya yax\u015f\u0131 b\u0259l\u0259d idi. \u2026Biz t\u0259r\u0259fd\u0259n: m\u0259n idim, batalyon komandiri Vitali Balasyan, yan\u011f\u0131ns\u00f6nd\u00fcrm\u0259 xidm\u0259tinin r\u0259isi Karo Petrosyan idi. Polisl\u0259rd\u0259n is\u0259 r\u0259is Mavrik Qukasyan, Arkadi Qakasyan, Saqen Barseqyan, Karlen Aqasenyan, Karen Babayan v\u0259 Manvel Sayan o g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259ydi.<br \/>\nFkrimizi \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn biziml\u0259 dan\u0131\u015f\u0131\u011fa g\u0259l\u0259nl\u0259r is\u0259, Qaraba\u011f\u0131n o vaxtk\u0131 liderl\u0259rind\u0259n Arkadi Qukasyan v\u0259 366-c\u0131 alay\u0131n  b\u00f6l\u00fck komandiri, sonralar is\u0259 h\u0259rbi hiss\u0259 komandirinin m\u00fcavini olmu\u015f Seyran Ohanyan idi.<br \/>\n  Bel\u0259 q\u0259rara g\u0259ldil\u0259r ki, 366-c\u0131 alay\u0131n b\u00fct\u00fcn texnikas\u0131 v\u0259 \u015f\u0259xsi hey\u0259ti, erm\u0259nil\u0259rin Qaraba\u011fdak\u0131 b\u00fct\u00fcn h\u0259rbi v\u0259 quldur d\u0259st\u0259l\u0259ri d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259lidir.<br \/>\nBir ne\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259n sonra Arkadi Qukasyan bizi toplayaraq  bildirdi ki, 366-c\u0131 alay\u0131n b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259xsi hey\u0259ti v\u0259 texnikas\u0131 il\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131q. Amma bu, biz\u0259 \u00e7ox baha ba\u015fa g\u0259ldi. \u018fmr bel\u0259  verilmi\u015fdi: evl\u0259rd\u0259n, meyidl\u0259rin \u00fcst\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131xan pul, q\u0131z\u0131l ham\u0131s\u0131 bir yer\u0259 toplanmal\u0131d\u0131r. D\u00f6y\u00fc\u015f plan\u0131 da alay\u0131n q\u0259rargah\u0131nda haz\u0131rlanacaqd\u0131. H\u00fccum \u201cSumqay\u0131t hadis\u0259l\u0259ri\u201dnin ild\u00f6n\u00fcm\u00fc g\u00fcn\u00fc ba\u015flanacaqd\u0131&#8230;<br \/>\nBiz\u0259, \u018fsg\u0259ran polisinin batalyonuna tap\u015f\u0131r\u0131q bel\u0259 oldu ki, \u018fsg\u0259ran d\u0259st\u0259sinin yar\u0131s\u0131 y\u00fcks\u0259klikl\u0259rd\u0259 m\u00f6vqe tutaraq, Xocal\u0131 sakinl\u0259ri koridorla \u00e7\u0131xan zaman at\u0259\u015f a\u00e7mal\u0131, bir adam\u0131 da sa\u011f buraxmamal\u0131d\u0131r.<br \/>\n366-c\u0131 alay\u0131n t\u0259yyar\u0259l\u0259ri camaat\u0131n yerini onlara bildir\u0259c\u0259kdi ki, onlar hans\u0131 istiqam\u0259td\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etsinl\u0259r. Onlar \u00f6z postlar\u0131n\u0131 \u018fsg\u0259ran, Nax\u00e7\u0131vanik, Qarqar \u00e7ay\u0131, \u015eelli, Qaraqaya istiqam\u0259tind\u0259 yerl\u0259\u015fdirm\u0259yi q\u0259rarla\u015fd\u0131rd\u0131lar\u2026 v\u0259 m\u0259niml\u0259 d\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131 ki, 366-c\u0131 alay\u0131n b\u00fct\u00fcn texnikas\u0131ndan, o c\u00fcml\u0259d\u0259n a\u011f\u0131r texnikadan Xocal\u0131 dayanmadan at\u0259\u015f alt\u0131nda saxlan\u0131ls\u0131n. \u015e\u0259h\u0259rin alt\u0131n\u0131-\u00fcst\u00fcn\u0259 \u00e7evirsinl\u0259r. Sonra is\u0259 \u015f\u0259h\u0259r\u0259 hava liman\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 d\u00f6rd t\u0259r\u0259fd\u0259n girsinl\u0259r. Biz 366-c\u0131 alay\u0131n q\u0259rargah\u0131nda olanda onlar bildirdil\u0259r ki, art\u0131q alay\u0131n komandiri il\u0259 son olaraq g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcbl\u0259r, daha el\u0259 bir problem qalmay\u0131b \u201d<br \/>\n Qeyd edim ki, bu m\u00fcdhi\u015f hadis\u0259l\u0259r b\u0259zi erm\u0259ni d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rindin psixikas\u0131ndan da yan ke\u00e7m\u0259mi\u015fdir. Bel\u0259ki, Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259n \u0259sg\u0259rl\u0259rin be\u015fi psixoloji x\u0259st\u0259liy\u0259 tutulmu\u015f, biri is\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc asaraq intihar etmi\u015fdir&#8230;<br \/>\nYen\u0259 Samvelin dedikl\u0259rini \u0259lav\u0259 edir\u0259m:<br \/>\n&#8211; \u0130\u015f\u011faldan iki ay sonra t\u0259r\u0259fimizd\u0259n ara\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131 ki, psixoloji x\u0259st\u0259liy\u0259 tutulan x\u0259st\u0259l\u0259rin ham\u0131s\u0131 Xocal\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259n erm\u0259ni \u0259sg\u0259rl\u0259ri olub. Onlar i\u015f\u011faldan sonra Xocal\u0131dak\u0131 evl\u0259rin zirz\u0259misind\u0259n meyidl\u0259ri y\u0131\u011faraq yand\u0131rmaq v\u0259 basd\u0131rmaqla m\u0259\u015f\u011ful olan \u0259sg\u0259rl\u0259r imi\u015f. Onlar, veril\u0259n g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259r\u0259 \u0259m\u0259l ed\u0259r\u0259k b\u0259zi \u0259sirl\u0259ri diri-diri yand\u0131rd\u0131qlar\u0131 zaman \u00f6zl\u0259ri d\u0259 ciddi psixoloji sars\u0131nt\u0131 ke\u00e7iribl\u0259r.<br \/>\nSamvelin dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, o, h\u0259min \u0259sg\u0259rl\u0259rin be\u015fini \u015f\u0259xs\u0259n d\u0259 tan\u0131y\u0131r\u00acm\u0131\u015f.<br \/>\nSamveld\u0259n soru\u015fdum ki, insanlar\u0131 harada yand\u0131rm\u0131s\u0131n\u0131z, harada basd\u0131rm\u0131s\u0131n\u0131z? S\u00f6yl\u0259di ki, \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n k\u0259narda \u2013 hava liman\u0131ndan t\u0259xmin\u0259n 4-5 y\u00fcz metr aral\u0131da, bir d\u0259 ki, \u201cFin evl\u0259ri\u201d deyil\u0259n yerd\u0259n bir az aral\u0131da basd\u0131rm\u0131\u015f\u0131q.<br \/>\nO h\u0259m\u00e7inin dan\u0131\u015fd\u0131 ki, ekskavatorla \u00e7uxurlar qaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131, meyidl\u0259ri oraya ataraq yand\u0131r\u0131r, sonra da \u00fcst\u00fcn\u00fc torpaqla \u00f6rt\u00fcrd\u00fcl\u0259r. H\u0259tta Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda \u00fc\u00e7 el\u0259 yer tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 dedi.<br \/>\nSamvel Babayan onu da \u0259lav\u0259 etdi ki, laz\u0131m g\u0259l\u0259rs\u0259, beyn\u0259lxalq ekspertl\u0259r bu g\u00fcn d\u0259 g\u0259lib qaz\u0131nt\u0131 aparsalar, Xocal\u0131dan min iki y\u00fcz metrlik m\u0259saf\u0259d\u0259 \u00f6z g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 h\u0259r \u015feyi g\u00f6r\u0259 bil\u0259r. \u018fg\u0259r bu ekspertl\u0259r\u0259 v\u0259 beyn\u0259lxalq al\u0259m\u0259 maraql\u0131 olsayd\u0131, Avropa \u015euras\u0131 v\u0259 ba\u015fqa t\u0259\u015fkilatlar insan h\u00fcquqlar\u0131 \u00fczr\u0259 ara\u015fd\u0131rma aparsayd\u0131, bu hadis\u0259 bar\u0259d\u0259 \u00e7ox m\u0259lumat \u0259ld\u0259 ed\u0259 bil\u0259rdi.<br \/>\nZori Balayan\u0131n ba\u015fqa bir h\u0259mkar\u0131 Livanli ermeni yazicisi is\u0259 bel\u0259 yaz\u0131r (\u201dXa\u00e7 namin\u0259\u201d kitab\u0131nda son d\u0259r\u0259c\u0259 soyuqqanl\u0131qla yaz\u0131r:oz xalqinin terrorist oldugunu oz kitabinda gosterib \u201cO \u015faxtal\u0131 q\u0131\u015f g\u00fcnl\u0259rind\u0259 biz yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 metrl\u0259rl\u0259 d\u0259rinliyi olan bataql\u0131\u011f\u0131 ke\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6l\u00fcl\u0259rd\u0259n k\u00f6rp\u00fc d\u00fcz\u0259ltm\u0259li olduq. M\u0259n meyidl\u0259rin \u00fcz\u0259rind\u0259n ke\u00e7ib getm\u0259k ist\u0259mirdim. Onda polkovnik-leytenant Ohanyan m\u0259n\u0259 i\u015far\u0259 etdi ki, qorxmay\u0131m\u2026  Bu m\u00fcharib\u0259nin qanunlar\u0131ndan biridir. M\u0259n doqquz-on bir ya\u015flar\u0131ndak\u0131 qan i\u00e7ind\u0259 olan q\u0131z\u0131n sin\u0259si \u00fcst\u00fcn\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131m v\u0259 yerim\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131m. M\u0259nim \u00e7\u0259km\u0259l\u0259rim v\u0259 \u015falvar\u0131m qan i\u00e7ind\u0259 idi. V\u0259 bel\u0259likl\u0259, m\u0259n t\u0259xmin\u0259n mind\u0259n \u00e7ox meyidin \u00fcst\u00fcnd\u0259n ke\u00e7dim.&#8221;<br \/>\nH\u0259min kitab\u0131n 62-63-c\u00fc s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259llif yaz\u0131r: &#8220;Mart ay\u0131n\u0131n 2-d\u0259 &#8220;Qaflan&#8221; adl\u0131 erm\u0259ni qrupu (meyidl\u0259rin yand\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful idi)  (t\u00fcrkl\u0259r) t\u0259xmin\u0259n iki min\u0259 q\u0259d\u0259r meyid  y\u0131\u011fd\u0131 v\u0259 onlar\u0131 ayr\u0131-ayr\u0131 y\u0131\u011f\u0131nlarla Xocal\u0131dan bir ne\u00e7\u0259 kilometr q\u0259rbd\u0259 yand\u0131rd\u0131. Sonuncu y\u00fck ma\u015f\u0131n\u0131nda on ya\u015flar\u0131nda boynundan v\u0259 \u0259lind\u0259n yaralanan bir q\u0131z u\u015fa\u011f\u0131 m\u0259nim n\u0259z\u0259rimi c\u0259lb etdi. Diqq\u0259tl\u0259 baxd\u0131\u011f\u0131mda onun asta-asta n\u0259f\u0259s ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. \u015eaxtaya, \u00e7\u0131lpaql\u0131\u011f\u0131na v\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 yaralar\u0131n \u00e7oxlu\u011funa baxmayaraq, u\u015faq h\u0259l\u0259 d\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131. M\u0259n he\u00e7 vaxt o u\u015fag\u0131n \u00f6l\u00fcml\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparan g\u00f6zl\u0259rini unutmayaca\u011fam.<br \/>\n Sonra \u0259sg\u0259rl\u0259rd\u0259n Tiqranyan adl\u0131 birisi onu qula\u011f\u0131ndan tutaraq mazutlanm\u0131\u015f le\u015f y\u0131\u011f\u0131n\u0131na t\u0259r\u0259f s\u00fcr\u00fcd\u00fc v\u0259 daha sonra onlar\u0131 yand\u0131rd\u0131lar. M\u0259n orda kimins\u0259 k\u00f6m\u0259k ist\u0259y\u0259r\u0259k \u00e7\u0131\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 e\u015fitdim. Daha yeriy\u0259 bilmirdim. Ancaq m\u0259n b\u00fct\u00fcn m\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n l\u0259n\u0259tl\u0259nmi\u015f t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n \u015eu\u015fan\u0131 azad etm\u0259k ist\u0259yirdim. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u0259n qay\u0131td\u0131m. Onlar is\u0259 \u00f6zl\u0259rinin &#8220;Xa\u00e7 namin\u0259&#8221; y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rini davam etdirdil\u0259r.&#8221;<\/p>\n<p>***<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, 366-c\u0131 alay\u0131n b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcnd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k dinc \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 divan tutulmu\u015fdu.<br \/>\nB\u0259lli oldu\u011fu \u2013 \u015fahid ifad\u0259l\u0259ri il\u0259 v\u0259 r\u0259smi orqanlar t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sdiqini tapd\u0131\u011f\u0131 kimi, Xocal\u0131 qurbanlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatlar\u0131 bel\u0259dir:<br \/>\n613 n\u0259f\u0259r \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb;<br \/>\nOnlardan 63 n\u0259f\u0259ri azya\u015fl\u0131 u\u015faq olub;<br \/>\n106 qad\u0131n i\u015fg\u0259nc\u0259yl\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb;<br \/>\n8 ail\u0259nin b\u00fct\u00f6vl\u00fckl\u0259 m\u0259hv edilm\u0259si fakt\u0131 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b;<br \/>\n1273 n\u0259f\u0259r girov g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb;<br \/>\n150 n\u0259f\u0259rd\u0259n is\u0259 bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259 x\u0259b\u0259r yoxdur;<\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259r satmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 girovlar\u0131n daxili orqanlar\u0131n\u0131<br \/>\n\u00e7\u0131xar\u0131b, \u00f6zl\u0259rini is\u0259 yand\u0131r\u0131blar.<\/p>\n<p>***<br \/>\n129 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t zabit hey\u0259tli 366-c\u0131 alay\u0131n komandiri Zerquqarov Yuri Yuryevi\u00e7 olub. \u015etat \u00fczr\u0259 s\u0131ravi \u0259sg\u0259rl\u0259rin say\u0131 1800 n\u0259f\u0259r olan, alayda (1992-ci ilin yanvar ay\u0131nda) 630 rus \u0259sg\u0259ri qal\u0131bm\u0131\u015f. 580 erm\u0259ni \u0259sg\u0259ri d\u0259  burada yerl\u0259\u015fdirilmisdir. \u00d6z cinay\u0259tl\u0259rini \u00f6rt-basd\u0131r etm\u0259y\u0259 t\u0259l\u0259s\u0259n 366-c\u0131 alay\u0131n komandiri v\u0259 y\u00fcks\u0259k r\u00fctb\u0259li zabit hey\u0259ti fevral\u0131n 28-d\u0259 h\u0259rbi texnikan\u0131 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fdan \u00e7\u0131xartmaq \u0259mrini al\u0131b. Texnikan\u0131n b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259si erm\u0259ni mayoru ( &#8211; o vaxtk\u0131 r\u00fctb\u0259si il\u0259 des\u0259k) Seyran Ohanyan\u0131n tabe\u00e7iliyin\u0259 veril\u0259r\u0259k Xank\u0259ndind\u0259 saxlan\u0131l\u0131b&#8230;<br \/>\nMart\u0131n 2-d\u0259 ax\u015fam saatlar\u0131nda 523 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t \u015f\u0259xsi hey\u0259ti G\u00fcrc\u00fcstanda yerl\u0259\u015f\u0259n Vaziyan\u0131n h\u0259rbi bazas\u0131na apar\u0131blar. Mart\u0131n 10-da is\u0259 mar\u015fal \u015eapo\u015fnikovun \u0259mri il\u0259 366-c\u0131 alay l\u0259\u011fv edilib.<br \/>\nO d\u00f6vrd\u0259, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 26 fevral 1992-ci ild\u0259 366-c\u0131 alay\u0131n bir ne\u00e7\u0259 \u0259sg\u0259ri veril\u0259n \u0259mrl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xaraq Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259fin\u0259 ke\u00e7mi\u015fdi. H\u0259tta Az\u0259rbaycanl\u0131 m\u0259rhum jurnalist Cingiz Mustafayev onlardan m\u00fcsahib\u0259 d\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131. Az\u0259rbaycan proku-rorlu\u011fu onlar\u0131 dindirilmi\u015f v\u0259 alay\u0131n b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259xsi hey\u0259tinin v\u0259 h\u0259rbi texnikas\u0131n\u0131n Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131nda i\u015ftirak etdiyi s\u00fcbuta yeti\u00acrilmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti, Ali Ba\u015f Komandan Heyd\u0259r \u018fliyev 1 mart 1994-c\u00fc ild\u0259 bu haqda x\u00fcsusi F\u0259rman vermi\u015f, 26 fevral &#8220;Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131  milli mat\u0259m g\u00fcn\u00fc&#8221; elan olunmu\u015f, bu bar\u0259d\u0259 b\u00fct\u00fcn beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlara m\u0259lumat verilmi\u015fdir.<br \/>\n\u0130ndi h\u0259r il fevral ay\u0131n\u0131n 26-s\u0131 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda Xocal\u0131n\u0131n soyq\u0131r\u0131m g\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunur.<\/p>\n<p>***<br \/>\nBu hadis\u0259l\u0259rin \u0259sl g\u00fcnahkarlar\u0131 Cenevr\u0259 Kon\u00acven\u00acsi\u00acya\u00acs\u0131\u00acn\u0131, \u00fcmumd\u00fcnya insan haqlar\u0131 b\u0259yannam\u0259sini, v\u0259t\u0259nda\u015f v\u0259 si\u00acyasi h\u00fcquqlar bar\u0259d\u0259 sazi\u015fi, f\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259ziyy\u0259t v\u0259 h\u0259rbi m\u00fc\u00acna\u00acqi\u015f\u0259 zaman\u0131 qad\u0131nlar\u0131n v\u0259 u\u015faqlar\u0131n m\u00fcdafi\u0259si b\u0259yan\u00acna\u00acm\u0259\u00acsini h\u0259yas\u0131z-cas\u0131na pozmu\u015flar. Bu qatill\u0259r sonralar Erm\u0259nistan Respublikas\u0131\u00acna r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n Kocaryanlar, Qukasyanlar, Sarkisyanlar, Balayanlar, onlar\u0131n k\u00f6m\u0259k\u00e7il\u0259ridir. Onlar  beyn\u0259lxaq m\u0259hk\u0259m\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131nda cavab ver\u0259r\u0259k layiqli c\u0259zalar\u0131n\u0131 alma\u00acy\u0131nca, b\u00f6lg\u0259d\u0259 bar\u0131\u015fdan dan\u0131\u015fmaq \u00e7\u0259tin olacaq..!<br \/>\n\u2026R\u0259smi olaraq bildirilir ki, erm\u0259ni \u0259sirlyind\u0259 olan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n say\u0131 800 n\u0259f\u0259rdir. Bu fakt\u0131 oradan burax\u0131lan \u0259sirl\u0259r d\u0259 t\u0259sdiq etmi\u015fdir.<br \/>\n\u018fsirlikd\u0259 olan yeddi n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t bir ail\u0259d\u0259n iki n\u0259f\u0259ri d\u0259yi\u015fdirilib. H\u0259min o iki n\u0259f\u0259r deyib ki, ail\u0259nin qalan be\u015f \u00fczv\u00fc d\u0259 Erm\u0259nistandad\u0131r. Amma Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259fi bunun yalan oldu\u011funu bildirir. Q\u0131rm\u0131z\u0131 Xa\u00e7 C\u0259miyy\u0259tinin o vaxtk\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri d\u0259 \u0259sirl\u0259rl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259r\u0259k, onlar haqq\u0131nda qeydl\u0259r apar\u0131b. Erm\u0259\u00acnistan t\u0259r\u0259fi israrla orada az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259sirl\u0259rin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 deyib.<br \/>\nQaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0259sir v\u0259 girovlarla ba\u011fl\u0131, \u0259m\u0259liyyat-istintaq v\u0259 axtar\u0131\u015f qrupunda \u00e7ox d\u0259h\u015f\u0259tli faktlar olub.<\/p>\n<p>\u018fsirl\u0259r<br \/>\nAlmaniya, Rusiya v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n h\u00fcquq m\u00fcdafi\u0259\u00e7il\u0259rind\u0259n ibar\u0259t \u0259sir v\u0259 girov g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rin azad edilm\u0259si, itkin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rin axtar\u0131\u015f\u0131 \u00fczr\u0259 Beyn\u0259lxalq i\u015f\u00e7i Qrupunun \u00fczvl\u0259ri, el\u0259c\u0259 d\u0259 Beyn\u0259lxalq Q\u0131rm\u0131z\u0131 Xa\u00e7 Komit\u0259si bu \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259n bir qisminin h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si bar\u0259\u00acd\u0259 m\u0259lumatlar\u0131 t\u0259sdiq edir. Lakin s\u00f6z\u00fcged\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n taleyi bu g\u00fcn\u0259d\u0259k nam\u0259-lumdur.<\/p>\n<p>H\u00fcseynova Mehriban Allahverdi q\u0131z\u0131 &#8211; Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin i\u015f\u011fal\u0131 zaman\u0131 \u00fc\u00e7 azya\u015fl\u0131 u\u015fa\u011f\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 girov g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb.<br \/>\n\u018fsirlikd\u0259n azad edilmi\u015f M\u0259mm\u0259dov May\u0131l M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li o\u011flunun ifad\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, o, Mehriban\u0131 u\u015faqlar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 Yerevan \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 istintaq t\u0259cridxanas\u0131nda g\u00f6r\u00fcb. Lakin sonradan \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 apar\u0131lan May\u0131l\u0131n onlardan he\u00e7 bir x\u0259b\u0259ri olmay\u0131b.<br \/>\nErm\u0259ni t\u0259r\u0259fi Mehriban v\u0259 onun u\u015faqlar\u0131n\u0131n girov g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fcn\u00fc danmaqda, onlar\u0131n sonrak\u0131 taleyin\u0259 dair faktlar\u0131 bu g\u00fcn\u0259d\u0259k gizl\u0259tm\u0259kd\u0259dir.<br \/>\n\u018fmirova X\u0259zang\u00fcl T\u0259v\u0259kk\u00fcl q\u0131z\u0131 &#8211; Xocal\u0131 i\u015f\u011fal olunan zaman erm\u0259ni silahl\u0131lar\u0131 onun ail\u0259sini b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 girov g\u00f6t\u00fcr-m\u00fc\u015fd\u00fcr. Erm\u0259nil\u0259r X\u0259zang\u00fcl\u00fcn anas\u0131 Rayan\u0131, yeddi ya\u015fl\u0131 bac\u0131s\u0131 Yegan\u0259ni v\u0259 xalas\u0131 G\u00f6y\u00e7\u0259ni g\u00fcll\u0259l\u0259yib, atas\u0131 \u018fmirov T\u0259v\u0259kk\u00fcl\u00fc is\u0259 \u00fcst\u00fcn\u0259 benzin t\u00f6k\u0259r\u0259k yand\u0131rm\u0131\u015flar.<br \/>\nErm\u0259ni silahl\u0131 birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri Xocav\u0259nd rayonunun i\u015f\u011fal\u0131  zaman\u0131 (17.02.1992) Qarada\u011fl\u0131 k\u0259ndind\u0259n girov g\u00f6t\u00fcrd\u00fckl\u0259ri 117 n\u0259f\u0259r k\u0259nd sakinind\u0259n 80 n\u0259f\u0259r\u0259 yax\u0131n\u0131n\u0131 yerind\u0259c\u0259 g\u00fcll\u0259l\u0259mi\u015fl\u0259r. Bu bar\u0259d\u0259 k\u0259nd sakinl\u0259ri Seyyur Xanlar o\u011flu Na\u011f\u0131yev, \u015eahruz \u018fmirxan o\u011flu \u018fliyev v\u0259 dig\u0259rl\u0259ri \u015fahidlik edirl\u0259r.<br \/>\n  Xocav\u0259nd rayonu, Qarada\u011fl\u0131 k\u0259nd sakini H\u0259qiq\u0259t Yusif q\u0131z\u0131 H\u00fcseynova 1992-ci ilin fevral\u0131nda 10 n\u0259f\u0259r h\u0259mk\u0259ndlisinin erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n diri-diri yand\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n \u015fahidi olmu\u015fdur.<br \/>\nA\u011fdam rayonunun ke\u00e7mi\u015f sakini, milliyy\u0259tc\u0259 rus olan, erm\u0259ni \u0259sirliyind\u0259 h\u0259dsiz i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015f Vladimir \u0130vanovi\u00e7 \u015eevelyov 1993-c\u00fc ild\u0259 A\u011fdam rayonunun i\u015f\u011fal\u0131 zaman\u0131 89 ya\u015fl\u0131 anas\u0131 Vera Dav\u0131dovan\u0131n v\u0259 ah\u0131l ya\u015fl\u0131 bac\u0131s\u0131 Svetlana \u0130vanovnan\u0131n, el\u0259c\u0259 d\u0259 58 ya\u015fl\u0131 x\u0259st\u0259 qarda\u015f\u0131 Anatoli \u0130vanovi\u00e7in erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb, sonra yand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, A\u011fdam kanal\u0131n\u0131n yan\u0131nda says\u0131z-hesabs\u0131z qad\u0131n v\u0259 u\u015faq meyidi g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fc bildirir. Bundan \u0259lav\u0259 Vladimir \u015eevelyov \u015fahidlik edir ki, erm\u0259nil\u0259r A\u011fdam rayonunun i\u015f\u011fal\u0131 zaman\u0131 oradak\u0131 ruhi x\u0259st\u0259xanada saxlanan 7 ruhi x\u0259st\u0259ni, o c\u00fcml\u0259d\u0259n iki x\u0259st\u0259 qad\u0131n\u0131 girov g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fl\u0259r.<br \/>\n1930-cu il t\u0259v\u0259ll\u00fcdl\u00fc A\u011fdam rayon sakini \u018fli R\u0259sul o\u011flu Abbasov erm\u0259ni girovlu\u011funda m\u00fct\u0259madi olaraq d\u00f6y\u00fclm\u00fc\u015f, onun b\u0259d\u0259nin\u0259 siqaret bas\u0131laraq yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Ald\u0131\u011f\u0131 m\u0259n\u0259vi v\u0259 fiziki i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259rd\u0259n \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u0259l\u0259 bilm\u0259y\u0259n \u018fli Abbasov erm\u0259ni \u0259sir-liyind\u0259n azad edil\u0259nd\u0259n bir m\u00fcdd\u0259t sonra v\u0259fat etmi\u015fdir.<br \/>\n Yaral\u0131 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f \u018fbd\u00fcl\u0259zim M\u0259cnun o\u011flu M\u0259mm\u0259dov rezin d\u0259y\u0259n\u0259kl\u0259 d\u00f6y\u00fclm\u00fc\u015f, damar\u0131na benzin yeri-dilmi\u015f, yaralar\u0131n\u0131n qaysa\u011f\u0131 qopard\u0131laraq ona \u0259zab verilmi\u015f, \u00fcst\u00fcn\u0259 t\u0259lim ke\u00e7mi\u015f it burax\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n H\u0259rbi \u0259sir May\u0131l M\u0259mm\u0259d\u0259li o\u011flu M\u0259mm\u0259dovun damar\u0131na dizel yanaca\u011f\u0131 yeridilmi\u015f, sin\u0259si q\u0131zd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f xa\u00e7la dam\u00ac\u011falan\u00acm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n  16 fevral 1994-c\u00fc ild\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyi guya qa\u00e7ma\u011fa c\u0259hd ed\u0259rk\u0259n at\u0131\u015fma zaman\u0131 8 az\u0259rbaycanl\u0131 h\u0259rbi \u0259sirin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fcn\u00fc b\u0259yan etmi\u015fdir. Bak\u0131da meyidl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n m\u0259hk\u0259m\u0259 tibbi ekspertizas\u0131 zaman\u0131 Beyn\u0259lxalq H\u00fcquq v\u0259 Sosial T\u0259bab\u0259t Akademiyas\u0131 R\u0259yas\u0259t Hey\u0259tinin v\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n &#8220;H\u0259kiml\u0259r insan h\u00fcquqlar\u0131 u\u011frunda&#8221; t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc, professor Derek Paunder az\u0259rbaycanl\u0131 h\u0259rbi \u0259sirl\u0259rin eyni silahdan (tapan\u00e7a) gicgah nahiy\u0259sin\u0259 yax\u0131n m\u0259saf\u0259d\u0259n a\u00e7\u0131lan at\u0259\u015f n\u0259tic\u0259sind\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirildiyini bildirmi\u015f v\u0259 \u0259sirl\u0259rin guya &#8220;qa\u00e7ma\u011fa c\u0259hd ed\u0259rk\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si\u201d fikrini r\u0259dd etmi\u015fdir.<br \/>\nK\u0259lb\u0259c\u0259r \u015f\u0259h\u0259ri i\u015f\u011fal olunark\u0259n 20 ya\u015fl\u0131 S\u0259may\u0259 K\u0259rimova 2 ya\u015fl\u0131 u\u015fa\u011f\u0131 \u2013 K\u0259rimova Nurlan\u0259 il\u0259 birlikd\u0259 girov g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00acm\u00fc\u015fd\u00fcr. Girovluqda oldu\u011fu m\u00fcdd\u0259td\u0259 dig\u0259r \u0259sir v\u0259 girovlar\u0131n, el\u0259c\u0259 d\u0259 qolundan yaral\u0131 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 girov g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f k\u00f6rp\u0259 u\u015fa\u011f\u0131 Nurlan\u0259nin \u00fczl\u0259\u015fdiyi \u0259zablara, h\u0259m\u00e7inin \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131 i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 d\u00f6zm\u0259y\u0259n S\u0259may\u0259 15 may 1993-c\u00fc il tarixd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 q\u0259sd etmi\u015fdir.<br \/>\n\u0130lham N\u0259sirov 1992-ci il iyulun 27-d\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 u\u011f\u00acrunda ged\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 ba\u015f\u0131ndan, boynundan v\u0259 \u00e7iynind\u0259n ya\u00acral\u0131 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Av\u00acqust ay\u0131n\u0131n 8-d\u0259 Xank\u0259ndind\u0259n \u0130lham\u0131n ail\u0259sin\u0259 z\u0259ng edil\u00acmi\u015f v\u0259 onun Yerevanda Arakelyan familiyal\u0131 bir erm\u0259\u00acni\u00acnin evind\u0259 saxlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bildirilmi\u015fdir. Ail\u0259 \u0130lham N\u0259sirovun azad edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn itkin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f \u015eaqen Arakelyan\u0131n tap\u0131l\u0131b qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259f\u0259 verilm\u0259si \u015f\u0259rtini ir\u0259li s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bir il\u0259 yax\u0131n ac-susuz saxlan\u0131lan v\u0259 distrofiya h\u0259ddin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lan \u0130.N\u0259sirov sonradan Yerevan qospital\u0131na yerl\u0259\u015fdirils\u0259 d\u0259, art\u0131q ona k\u00f6m\u0259k etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015fd\u0131r. Qospital\u0131n r\u0259isi \u015e.Arakelyan\u0131n 24 noyabr 1993-c\u00fc il tarixli, 06\/134 sayl\u0131 m\u0259ktubunda da g\u00f6st\u0259rdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0130.N\u0259sirov noyabr\u0131n 23-d\u0259 k\u0259skin kaxeksiya diaqnozundan v\u0259fat etmi\u015fdir.<br \/>\n Heyd\u0259r Heyd\u0259rov \u015eu\u015fa h\u0259bsxanas\u0131nda saxlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 m\u00fcd-d\u0259td\u0259 m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131 i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259rin v\u0259 m\u00fct\u0259madi d\u00f6y\u00fclm\u0259l\u0259rin t\u0259si-rind\u0259n v\u0259fat etmi\u015fdir.<br \/>\nErm\u0259ni \u0259sirliyind\u0259 \u00f6lm\u00fc\u015f 20 ya\u015fl\u0131 F\u0259rhad R\u0259hman o\u011flu Ataki\u015fiyevin meyidinin qal\u0131qlar\u0131n\u0131n m\u0259hk\u0259m\u0259-tibbi ekspertizas\u0131 s\u00fcbut etmi\u015fdir ki, o, m\u00fcnt\u0259z\u0259m d\u00f6y\u00fclm\u0259l\u0259r v\u0259 a\u011f\u0131r i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir.<br \/>\n\u0130mar\u0259t M\u0259mi\u015fovan\u0131n ifad\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, o K\u0259lb\u0259c\u0259r rayonunun i\u015f\u011fal\u0131 zaman\u0131 iki azya\u015fl\u0131 u\u015fa\u011f\u0131 il\u0259 girov g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. \u0130mar\u0259t M\u0259mi\u015fovan\u0131n g\u00f6zl\u0259ri qar\u015f\u0131s\u0131nda erm\u0259nil\u0259r s\u0259kkiz m\u00fclki \u015f\u0259xsi, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, onun s\u0259kkiz ya\u015fl\u0131 o\u011flu Talehi g\u00fcll\u0259l\u0259mi\u015f v\u0259 meyidl\u0259ri yand\u0131rm\u0131\u015flar. Bundan sonra erm\u0259nil\u0259r onun \u00f6z\u00fcn\u00fc, 10 ya\u015fl\u0131 o\u011flu Yadigar\u0131, dig\u0259r qad\u0131n, u\u015faq v\u0259 qocalar\u0131 Xank\u0259ndin\u0259 apararaq d\u0259h\u015f\u0259tli i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qoymu\u015flar.<br \/>\n Erm\u0259ni girovlu\u011fundan 1994-c\u00fc ild\u0259 azad edilmi\u015f \u018fh-m\u0259dovlar ail\u0259sinin verdiyi ifad\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, 17 avqust 1993-c\u00fc il tarixd\u0259 erm\u0259nil\u0259r F\u00fczuli rayonu Qacar k\u0259ndinin 25-\u0259d\u0259k dinc sakinini onlar\u0131n g\u00f6zl\u0259ri qar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fcll\u0259l\u0259mi\u015fl\u0259r.<br \/>\nErm\u0259ni girovlu\u011funda olmu\u015f H\u0259s\u0259n M\u0259cid o\u011flu H\u00fcseynov 1993-c\u00fc ild\u0259 Horadiz-F\u00fczuli yolunda 40-ad\u0259k dinc \u0259halinin erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fcn\u00fc bildirir.<br \/>\n61 ya\u015fl\u0131 ke\u00e7mi\u015f girov Budaq \u018fli o\u011flu Al\u0131\u015fanov erm\u0259ni \u0259sir-liyind\u0259 5 az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n Drmbon k\u0259ndind\u0259 (Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f) a\u011f\u0131r fiziki i\u015fl\u0259rd\u0259 qul kimi i\u015fl\u0259dil\u0259r\u0259k \u00f6ld\u00fcrd\u00fcy\u00fcn\u00fcn \u015fahidi olmu\u015fdur.<br \/>\nErm\u0259ni \u0259sirliyind\u0259 olan Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259r sakini Faiq \u015eahmal\u0131 o\u011flu \u018flim\u0259mm\u0259dov G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rinin ad\u0131n\u0131 &#8220;Kirovabad&#8221; de\u00acm\u0259-diyin\u0259 g\u00f6r\u0259, erm\u0259ni h\u0259rb\u00e7isi t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00fcll\u0259l\u0259nmi\u015fdir. Bu bar\u0259d\u0259 Z\u00fclfi \u0130brahim o\u011flu M\u0259mm\u0259dov, M\u0259mm\u0259d C\u00fcm\u015f\u00fcd o\u011flu M\u0259m-m\u0259dov v\u0259 dig\u0259rl\u0259ri \u015fahidlik edir.<br \/>\n\u018fsirlikd\u0259n azad edilmi\u015f Z\u00f6hrab Nadir o\u011flu Heyd\u0259rov 21 may 1993-c\u00fc il tarixd\u0259 \u015eu\u015fa h\u0259bsxanas\u0131nda 1973-c\u00fc il t\u0259\u00acv\u0259l\u00acl\u00fcdl\u00fc  Zahid N\u0259sibulla o\u011flu \u018fmrullayevin erm\u0259ni n\u0259za\u00acr\u0259t\u00ac\u00e7il\u0259ri t\u0259r\u0259\u00acfind\u0259n bo\u011fularaq q\u0259tl\u0259 yetirildiyini bildirmi\u015fdir.<br \/>\nGirovluqdan azad edilmi\u015f Ma\u015fallah B\u0259nd\u0259liyev bildirmi\u015fdir ki, 1992-ci ilin may\u0131nda Xank\u0259ndind\u0259 qarajda saxlan\u0131lark\u0259n qaraj\u0131n sahibi Mero v\u0259 Sarkisyan Vazqen adl\u0131 dig\u0259r erm\u0259ni, bir n\u0259f\u0259r ad\u0131n\u0131 bilm\u0259diyi lal girova \u00f6nc\u0259 m\u00fcxt\u0259lif d\u0259r\u0259c\u0259li i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r vermi\u015f, sonra is\u0259 onun ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259smi\u015fl\u0259r.<br \/>\nEyni zamanda, \u0259sirlikd\u0259 saxland\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdd\u0259td\u0259 minl\u0259rl\u0259 g\u00fc-nahs\u0131z az\u0259rbaycanl\u0131 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f, i\u015f\u00acg\u0259n-c\u0259l\u0259rin t\u0259sirind\u0259n \u00f6lm\u00fc\u015f, amans\u0131z r\u0259ftara m\u0259ruz qalmaqla v\u0259 l\u0259yaq\u0259ti m\u00fct\u0259madi al\u00e7ald\u0131lmaqla \u00f6z\u00fcn\u00fc\u00f6ld\u00fcrm\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259sin\u0259 \u00e7at-d\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Erm\u0259ni \u0259sirliyind\u0259 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f cinay\u0259tl\u0259r\u0259 dair faktlar D\u00f6vl\u0259t Komissiyas\u0131na bu g\u00fcn d\u0259 daxil olmaqdad\u0131r.<br \/>\n&#8230;Onlar\u0131n say\u0131 minl\u0259rl\u0259dir. \u018fsir v\u0259 itkin d\u00fc\u015f\u0259nl\u0259rin, girov g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259nl\u0259rin, i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259, t\u0259hqirl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalanlar\u0131n&#8230; l\u0259yaq\u0259ti tapdalananlar\u0131n say\u0131 minl\u0259rl\u0259dir&#8230; Bu, onlar\u0131n bir qismidir.<br \/>\n\tDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f v\u0259 \u0259traf rayonlar\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 zaman\u0131 y\u00fczl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n girov g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb. \u018fsir v\u0259 girovlar\u0131n v\u0259t\u0259n\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yarad\u0131lm\u0131\u015f D\u00f6l\u0259t Komissiyas\u0131 t\u0259kc\u0259 1993-c\u00fc ilin yanvar ay\u0131na q\u0259d\u0259r 1885 \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259ni v\u0259 girov d\u00fc\u015f\u0259nl\u0259ri qeyd\u0259 al\u0131b. Bunlardan 1092 n\u0259f\u0259ri v\u0259t\u0259n\u0259 qaytar\u0131l\u0131b. 793 n\u0259f\u0259rin yeri d\u0259qiq bilinm\u0259s\u0259 d\u0259, erm\u0259nil\u0259r onlar\u0131n \u0259sir d\u00fc\u015fm\u0259si fakt\u0131n\u0131 r\u0259dd etm\u0259kd\u0259dir. D\u00f6vl\u0259t Komissiyas\u0131 bu g\u00fcn 4959 n\u0259f\u0259ri axtarmaqda davam edir&#8230;  <\/p>\n<p>***<br \/>\nH\u0259l\u0259 SSR\u0130 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f b\u00f6l-g\u0259sind\u0259 ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r Erm\u0259nistan Respublikas\u0131 t\u0259r\u0259\u00acfind\u0259n provakasiya edilmi\u015fdi. Yerli az\u0259rbaycanl\u0131lara nisb\u0259t\u0259n \u00e7ox az olan erm\u0259nil\u0259rin m\u00fcst\u0259qillik t\u0259l\u0259bl\u0259ri 1989-cu ild\u0259n b\u0259ri silahl\u0131 m\u00fc-naqi\u015f\u0259y\u0259, n\u0259hay\u0259td\u0259 geni\u015f i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q aktlar\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. Az\u0259r-baycan m\u00fcst\u0259qillik \u0259ld\u0259 etdikd\u0259n sonra is\u0259 bu m\u00fcnaqi\u015f\u0259 iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda m\u00fcharib\u0259y\u0259 \u00e7evrildi. Hal-haz\u0131rda Az\u0259rbaycan\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f da daxil v\u0259 ona biti\u015fik 13 rayonu Erm\u0259nistan\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 alt\u0131ndad\u0131r. \u0130\u015f\u011fal alt\u0131nda olan \u0259razi Az\u0259rbaycan\u0131n \u00fcmumi \u0259razisinin 20%-ni t\u0259\u015fkil edir. Silahl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f v\u0259 \u0259traf rayonlardan milyondan art\u0131q az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259hali \u00f6z ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259rini t\u0259rk edib, 24 mind\u0259n \u00e7ox insan h\u0259lak olub, 50 min n\u0259f\u0259r yaralan\u0131b v\u0259 ya \u015fik\u0259st olub. Haz\u0131rda erm\u0259ni t\u0259r\u0259fin m\u00fcnt\u0259z\u0259m olaraq at\u0259\u015fk\u0259si pozmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 10 mind\u0259n \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131 h\u0259lak olub.<br \/>\n\u0130r\u0259vanda &#8220;Milli v\u0259t\u0259nda\u015f t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc&#8221; qurumu ictimai dinl\u0259m\u0259l\u0259r t\u0259\u015fkil edib. Dinl\u0259m\u0259l\u0259r zaman\u0131 insan haqlar\u0131 \u00fczr\u0259 m\u00fcv\u0259kkil Larisa Alaverdiyan \u00e7\u0131x\u0131\u015f edib v\u0259 bir maraql\u0131 fakt \u00fcz\u0259rind\u0259 dayan\u0131b \u2013 terror fakt\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259..! Ondan soru\u015fublar ki, ombudsman\u0131n \u0259n g\u00fccl\u00fc silah\u0131 n\u0259dir? L.Alaverdiyan beyn\u0259lxalq praktikaya \u0259saslanaraq cavab verib ki: &#8220;ab\u0131r-h\u0259yan\u0131n ortaya qoyulmas\u0131&#8221;\u2026 Bu vaxt parlamentin vitse-spikeri Vaan Ovanesyan q\u0259rib\u0259 bir replika il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edib: &#8220;Bizd\u0259 olmayan \u015feyi n\u0259 c\u00fcr ortaya qoyacaqs\u0131n\u0131z?..<\/p>\n<p>***<br \/>\n\u2026El\u0259s\u0259, g\u0259lin birg\u0259 tarix\u0259 s\u0259yah\u0259t ed\u0259k \u2013 ancaq faktlar\u0131n dili il\u0259\u2026 &#8211;<br \/>\n25 oktyabr 1981-ci ild\u0259 erm\u0259nil\u0259rin terror\u00e7u \u201cAsala\u201d t\u0259\u015f\u00ackilat\u0131 Parisd\u0259 t\u00fcrk konsullu\u011funa 1 n\u0259f\u0259r m\u00fchafiz\u0259\u00e7inin \u00f6l\u00fcm\u00fc il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259n h\u00fccumda t\u0259qsirl\u0259ndiril\u0259n \u201cAsala\u201d liderl\u0259rind\u0259n biri Monte Melkonyan\u0131n azad edilm\u0259si v\u0259 t\u0259\u015fkilat\u0131n dig\u0259r 4 n\u0259f\u0259r \u00fczvu il\u0259 yax\u015f\u0131 r\u0259ftar olunmas\u0131 t\u0259l\u0259bil\u0259 15 partlay\u0131s t\u00f6r\u0259tdi v\u0259 1982-ci ilin yanvar\u0131nda Melkonyan azadl\u0131ga burax\u0131ldi, \u201cAsala\u201dn\u0131n dig\u0259r 4 \u00fczv\u00fcn\u0259 is\u0259 \u00e7ox y\u00fcng\u00fcl c\u0259zalar verildi.<br \/>\nSual yaran\u0131r: Erm\u0259nil\u0259rin terror dilini anlayan v\u0259 q\u0259bul ed\u0259n d\u00fcnya bizim h\u00fcquq dilimizi niy\u0259 anlam\u0131r?<br \/>\nMonte Melkonyan \u201cAvo\u201d l\u0259q\u0259bli bu terror\u00e7u erm\u0259ni \u2013 AB\u015e-n\u0131n Kaliforniya \u015ftat\u0131nda anadan olub.  O, Livanda ged\u0259n v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 xristian q\u00fcvv\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcb. Sonra t\u00fcrk ordusuna qar\u015f\u0131 PKK-n\u0131n h\u0259yata ke\u00e7idiyi \u0259m\u0259liyyatlarda i\u015ftirak edib. 24 sentyabr 1984-c\u00fc ild\u0259 Parisd\u0259 t\u00fcrk s\u0259firliyin\u0259 h\u00fccumu h\u0259yata ke\u00e7irib. Bir ne\u00e7\u0259 terror akt\u0131 t\u00f6r\u0259dib.  1983-c\u00fc ild\u0259 Parisd\u0259ki Orli hava liman\u0131nda T\u00fcrk Hava Yollar\u0131 \u015firk\u0259ti qar\u015f\u0131s\u0131nda partlay\u0131\u015f t\u0259\u015fkil edib. Bu terror n\u0259tic\u0259sind\u0259 5 n\u0259f\u0259r h\u0259lak olub, 55 n\u0259f\u0259r yaralan\u0131b. 1985-ci ild\u0259 Melkonyan \u201cASALA\u201d terror t\u0259\u015fkilat\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 Fransa polisi t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259bs edilib. Ard\u0131nca, 15 partlay\u0131\u015f  fakt\u0131 a\u015fkar edilib. 1990-c\u0131 ild\u0259 Melkonyan Erm\u0259nistana g\u0259l\u0259r\u0259k terror\u00e7u\u00acluq f\u0259aliyy\u0259tini Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda davam etdirib. Bel\u0259 ki, \u0259l\u0259 ke\u00e7iril\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259sir v\u0259 girovlar\u0131 \u015f\u0259xs\u0259n q\u0259tl\u0259 yetirib, ba\u015flar\u0131n\u0131 k\u0259sib, benzin t\u00f6k\u0259r\u0259k diri-diri yand\u0131r\u0131b. \u2013 \u00d6z\u00fc v\u0259 silahda\u015flar\u0131 Xocal\u0131 soy\u00acq\u0131\u00acr\u0131\u00acm\u0131nda qad\u0131nlar\u0131, qocalar\u0131, u\u015faqlar\u0131 v\u0259h\u015filikl\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirib. H\u0259tta, vaxtil\u0259 Qaraba\u011fda erm\u0259ni separat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131na ba\u015f\u00ac\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259n Serj Sark\u0131syan v\u0259 Robert Ko\u00e7aryan da onunla he\u00acsabla\u015f\u0131rm\u0131\u015f.<br \/>\nTerror\u00e7u \u201cAvo\u201dya \u201cm\u00fcasir\u201d Erm\u0259nistanda tuncdan heyk\u0259l qoyulub v\u0259 (r\u0259smi ideologiyaya, ideoloji t\u0259\u015fviq\u0259 uy\u011fun olaraq) m\u0259kt\u0259blil\u0259r, t\u0259z\u0259 evl\u0259n\u0259nl\u0259r onun ziyar\u0259tin\u0259 apar\u0131l\u0131r\u2026 V\u0259  ona \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n Milli Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131 verilib(?!).<br \/>\n(Ha\u015fiy\u0259: Onu da xat\u0131rladaq ki, 1970-80-c\u0131  ill\u0259rd\u0259 Macar\u0131standa \u2013 Budape\u015ftd\u0259  rusiyal\u0131 y\u0259hudil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 terror aksiyas\u0131n\u0131n ASALA t\u0259r\u0259find\u0259n planla\u015f\u00acd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 v\u0259 bu plan\u0131n \u0259slind\u0259 &#8220;Da\u015fnaks\u00fctyun&#8221; partiyas\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zi komit\u0259sind\u0259 haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Y\u0259ni Maca\u00acr\u0131standa terror toxumunu s\u0259p\u0259n (h\u0259l\u0259 20-30 il \u00f6nc\u0259) m\u0259hz erm\u0259nil\u0259rin \u00f6zl\u0259ri olmu\u015fdu.)<br \/>\n \u2026B\u0259s h\u0259min erm\u0259ni terror\u00e7usu 15 terror partlay\u0131\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dib. Onlardan 4-n\u00fc boynuna al\u0131bsa, onu Fransada nec\u0259 azadl\u0131\u011fa burax\u0131blar? \u2013 M\u0259hk\u0259m\u0259d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin v\u0259kili, Fransa parla\u00acmen\u00actinin deputat\u0131 imi\u015f. Patrik Devecyan adl\u0131 bu erm\u0259ni v\u0259kil t\u00fcrk diplomatlar\u0131n\u0131 q\u0259tl\u0259 yetir\u0259nl\u0259r bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fark\u0259n, &#8220;h\u0259r k\u0259s buna terror deyir, m\u0259n is\u0259 bunu m\u00fcqavim\u0259t adland\u0131r\u0131ram&#8221; &#8211; deyib. O, t\u00fcrk diplomatlar\u0131n\u0131 q\u0259tl\u0259 yetir\u0259n bir \u00e7ox erm\u0259ninin \u0259sas v\u0259kili olub. P.Devecyan onlar\u0131 terror\u00e7u deyil, sad\u0259c\u0259 &#8220;f\u0259al&#8221; adland\u0131r\u0131b. V\u0259 \u0259lav\u0259 edib: &#8220;M\u0259n inan\u0131ram ki, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada \u0259ks\u0259r erm\u0259nil\u0259r bu i\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015f\u0131r&#8221;. &#8211; V\u0259kil\u0259, onun  m\u00fcdafi\u0259 etdiyi h\u0259r bir \u015fey\u0259 inanmaq laz\u0131m deyil. Bu onun i\u015fi deyil. M\u0259n onlar\u0131 m\u00fcdafi\u0259 edir\u0259m, \u00e7\u00fcnki onlar m\u0259n\u0259 v\u0259 b\u00fct\u00fcn erm\u0259ni xalq\u0131na milli l\u0259yaq\u0259t hissini qaytar\u0131blar. M\u0259n bu g\u0259ncl\u0259rin \u00fcsyan\u0131n\u0131 cox g\u00f6z\u0259l ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u0259m, &#8211; dey\u0259 o, f\u0259xrl\u0259 qeyd edib. &#8211; \u2026V\u0259 bu \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259\u201d, bu \u201cideologiya\u201d d\u00f6vr\u00fcm\u00fczd\u0259, dem\u0259k olar, b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259tinin r\u0259smi siyas\u0259tin\u0259 siray\u0259t edib, onun \u201cn\u00fcv\u0259\u201dsin\u0259 \u00e7evrilib\u2026 &#8211; Yuxar\u0131da sadalad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u0259h\u015f\u0259tli faktlar\u0131n k\u00f6k\u00fc, bax, bel\u0259 \u201c\u0259sas\u201dlara istinad edir\u2026<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, m\u0259n bir h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 zabiti \u2013 asayi\u015fin ke\u015fiyind\u0259 durma\u011fa and i\u00e7mi\u015f \u015f\u0259xs, yax\u0131nlar\u0131, qohumlar\u0131, dostlar Erm\u0259nistan\u0131n d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259diyi terror, soyq\u0131r\u0131m aktlar\u0131n\u0131n, \u00fcmum\u0259n elan olunmam\u0131\u015f m\u00fcharib\u0259nin ac\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259rini\u00f6z \u00fcz\u0259rind\u0259 hiss ed\u0259n v\u0259t\u0259nda\u015f olaraq, s\u0259n\u0259tin \u00fclvi amallar\u0131na, \u0259d\u0259biyyat\u0131n estetik d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 say\u011f\u0131 duyan bir yaz\u0131\u00e7\u0131, n\u0259hay\u0259t bir insane olarq, b\u00fct\u00fcn \u0259laq\u0259dar \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259n, beyn\u0259lxalq qurumlardan, konkret olaraq, _______________________________-dan bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 h\u00fcquqi qiym\u0259t verm\u0259syi, cinay\u0259tkarlar\u0131n c\u0259zaya c\u0259lb olunmas\u0131 m\u0259s\u0259\u00acl\u0259sin\u0259 baxma\u011f\u0131 xahi\u015f edir\u0259m, insanl\u0131\u011f\u0131n sabah\u0131 namin\u0259 t\u0259l\u0259b edir\u0259m! \u2013 Qoy, bizd\u0259n sonrak\u0131 n\u0259sill\u0259r terror, soyq\u0131r\u0131m g\u00f6rm\u0259sinl\u0259r!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>C\u0259lal\u0259ddin QASIMOV, Beyn\u0259lxalq Qa\u015fqari Fondunun vitse-prezidenti, D\u00fcnya G\u0259nc T\u00fcrk Yazarlar Birliyi M\u0259sl\u0259h\u0259t \u015euras\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc, yaz\u0131\u00e7\u0131-publisist \u0130TT\u0130HAMNAM\u018f XOCALI SOYQIRIMI haqq\u0131nda\u2026 M\u0259n 2010-cu ild\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n paytaxt\u0131 Tbilisi \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 olark\u0259n, vaxtil\u0259 Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sinin i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015f bir erm\u0259ni (Erm\u0259nistan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131) il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fcm. M\u0259nim onunla uzun \u00e7\u0259k\u0259n s\u00f6hb\u0259tim el\u0259 al\u0131nd\u0131 ki, o m\u0259n\u0259 \u015fahidi oldu\u011fu bir ne\u00e7\u0259 fakt a\u00e7\u0131qlad\u0131: Onu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-7875","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7875","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7875"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7875\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7878,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7875\/revisions\/7878"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7875"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7875"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7875"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}