{"id":17999,"date":"2016-02-12T06:00:08","date_gmt":"2016-02-12T02:00:08","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=17999"},"modified":"2016-02-12T09:12:37","modified_gmt":"2016-02-12T05:12:37","slug":"%c9%99min-amanliq-v%c9%99-rifahin-yolu-parcalanmaq-deyil","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=17999","title":{"rendered":"\u018fmin-amanl\u0131q v\u0259 rifah\u0131n yolu par\u00e7alanmaq deyil"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/0700.jpg\" rel=\"attachment wp-att-18002\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/0700-300x200.jpg\" alt=\"0700\" width=\"300\" height=\"200\" class=\"alignnone size-medium wp-image-18002\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/0700-300x200.jpg 300w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/0700.jpg 450w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>H\u0259m \u018fr\u0259b D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri Liqas\u0131, h\u0259m d\u0259 Afrika \u0130ttifaq\u0131na \u00fczv olan Sudan iki b\u00f6y\u00fck sivilizasiya v\u0259 region aras\u0131nda k\u00f6rp\u00fc rolunu oynay\u0131r.<br \/>\n1 yanvar 1956-c\u0131 ild\u0259 Misir v\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcst\u0259qilliyini elan ed\u0259n Sudan he\u00e7 vaxt rahatl\u0131q tapmayan Afrika \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. Sudan\u0131n \u015fimal\u0131nda m\u00fcs\u0259lman-\u0259r\u0259b, c\u0259nubunda is\u0259 xristian-animistik inanc\u0131 hakimdir. Bu zidd fikirl\u0259rin toqqu\u015fmas\u0131na g\u00f6r\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u00fcst\u0259qillikd\u0259n etibar\u0259n sabit hakimiyy\u0259t qurulmay\u0131b.<br \/>\n1956-c\u0131 ild\u0259n etibar\u0259n ba\u015f ver\u0259n daxili m\u00fcnaqi\u015f\u0259 v\u0259 toqqu\u015fmalardan sonra 9 yanvar 2011-ci ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259n referendum n\u0259tic\u0259sind\u0259 C\u0259nubi Sudan 9 iyul 2011-ci ild\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyini elan etdi. Bel\u0259likl\u0259, \u0259razi bax\u0131m\u0131ndan d\u00fcnyan\u0131n onuncu b\u00f6y\u00fck \u00f6lk\u0259si olan Sudan \u201cSudan\u201d v\u0259 \u201cC\u0259nubi Sudan\u201d olaraq ikiy\u0259 b\u00f6l\u00fcnd\u00fc.<br \/>\nSudan neft ehtiyatlar\u0131 v\u0259 \u0259kin\u00e7ilik \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli torpaqlar\u0131 il\u0259 Afrikan\u0131n \u0259n strateji \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. X\u00fcsusil\u0259 d\u0259niz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 limanlar\u0131 region ticar\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r.<br \/>\nSudan iqtisadiyyat\u0131 enerji m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n istifad\u0259 edilm\u0259si v\u0259 neft ixrac\u0131n\u0131n artmas\u0131 say\u0259sind\u0259 2000-ci ild\u0259n sonra s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf v\u0259 y\u00fcks\u0259li\u015f d\u00f6vr\u00fcn\u0259 girdi. Sudan\u0131n iqtisadiyyat\u0131 2006-2007-ci ill\u0259rd\u0259 10% inki\u015faf etdiyi halda, 2011-ci ild\u0259 \u00dcDM 64 milyard dollar h\u0259cmind\u0259 oldu.<br \/>\n2011-ci ild\u0259ki par\u00e7alanma iki t\u0259r\u0259fin d\u0259 iqtisadiyyat\u0131na \u00e7ox ciddi z\u0259r\u0259r verdi. 2000-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq m\u00fcnt\u0259z\u0259m inki\u015faf ed\u0259n Sudan iqtisadiyyat\u0131 par\u00e7alanmadan sonra z\u0259ifl\u0259di, bel\u0259likl\u0259, 2012-ci ild\u0259 \u00dcDM 8.7% azald\u0131.<br \/>\nSudan v\u0259 C\u0259nubi Sudan enerji resurslar\u0131n\u0131n istismar\u0131nda bir-birind\u0259n \u00e7ox as\u0131l\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rdir: neft yataqlar\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck qismi C\u0259nubi Sudanda olsa da, boru k\u0259m\u0259rl\u0259ri, zavodlar v\u0259 liman Sudanda yerl\u0259\u015fir.<br \/>\nSudan iqtisadiyyat\u0131n\u0131n t\u0259xmin\u0259n 60%-ni neft ixrac\u0131 t\u0259\u015fkil edir. Neftin 50%-i \u00c7in\u0259, 32%-i Yaponiyaya, qalan\u0131 da C\u0259nubi Koreya v\u0259 \u0130ndoneziyaya ixrac olunur. C\u0259nubi Sudanda is\u0259 neft g\u0259lirl\u0259ri \u00f6lk\u0259 g\u0259lirl\u0259rinin 99%-ni t\u0259\u015fkil edir.<br \/>\nB\u00f6y\u00fck neft yataqlar\u0131na malik C\u0259nubi Sudan m\u00fcst\u0259qillikd\u0259n \u0259vv\u0259l q\u0259dim Sudan\u0131n neft ehtiyat\u0131n\u0131n 75%-ni t\u0259min edirdi. Bu g\u00fcn is\u0259 \u0259lind\u0259ki nefti \u00e7\u0131xarmaq v\u0259 satmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u015eimali Sudana m\u00f6htacd\u0131r.<br \/>\nC\u0259nubi Sudan 2012-ci ild\u0259 Sudana neft hasilat\u0131n\u0131 dayand\u0131rma\u011fa ba\u015flad\u0131. Ancaq istehsal\u0131 dayand\u0131raraq onsuz da b\u00f6hranda olan iqtisadiyyat\u0131n\u0131 daha da \u00e7\u0259tin v\u0259ziyy\u0259t\u0259 sald\u0131.<br \/>\nC\u0259nubi Sudan torpaqlar\u0131 neft yataqlar\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 bax\u0131m\u0131ndan da \u00e7ox s\u0259m\u0259r\u0259lidir. Buna baxmayaraq, d\u00fcnyan\u0131n \u0259n kas\u0131b \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. \u00d6lk\u0259d\u0259 yaln\u0131z 60 km asfalt yol olmas\u0131 C\u0259nubi Sudan\u0131n kas\u0131b v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 bir n\u00fcmun\u0259dir.<br \/>\nC\u0259nubi Sudan\u0131n \u0259min-amanl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 se\u00e7m\u0259sin\u0259 baxmayaraq, \u00f6z daxilind\u0259 s\u00fclh v\u0259 sabitliyi h\u0259l\u0259 d\u0259 b\u0259rq\u0259rar ed\u0259 bilm\u0259m\u0259si b\u00f6l\u00fcnm\u0259nin \u00e7ar\u0259 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, daha ciddi probleml\u0259ri d\u0259 \u00f6z\u00fc il\u0259 g\u0259tirdiyini g\u00f6st\u0259rir.<br \/>\nC\u0259nubi Sudanda h\u0259l\u0259 d\u0259 50-y\u0259 yax\u0131n etnik qrup hakimiyy\u0259t v\u0259 neft u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131r. 2013-c\u00fc ilin sonunda ba\u015flayan ixti\u015fa\u015flar s\u0259b\u0259bind\u0259n t\u0259xmin\u0259n 2 milyon insan yurdlar\u0131ndan did\u0259rgin d\u00fc\u015f\u00fcb, t\u0259xmin\u0259n 300 min insan da qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 s\u0131\u011f\u0131n\u0131b. Haz\u0131rda 120 min n\u0259f\u0259r BMT-nin m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259 m\u0259skunla\u015f\u0131b.<br \/>\nBMT-nin \u018frzaq v\u0259 K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (FAO) son hesabat\u0131na g\u00f6r\u0259, C\u0259nubi Sudanda 150 mini u\u015faq olmaqla 3,9 milyon insan acl\u0131qdan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir. Eyni hesabata g\u00f6r\u0259, 30 min insan is\u0259 birba\u015fa acl\u0131qdan \u00f6lm\u0259 riski il\u0259 qar\u015f\u0131-qar\u015f\u0131yad\u0131r.<br \/>\nC\u0259nubi Sudan kimi geni\u015f neft yataqlar\u0131na v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li \u0259kin\u00e7ilik sah\u0259l\u0259rin\u0259 malik \u00f6lk\u0259d\u0259 xalq\u0131n acl\u0131qdan \u00f6l\u00fcm t\u0259hl\u00fck\u0259si qar\u015f\u0131s\u0131nda qalmas\u0131 xeyli d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Bu faci\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, bir \u00f6lk\u0259d\u0259 insanlar aras\u0131nda ixtilaf, ayr\u0131l\u0131q, sevgisizlik v\u0259 nifr\u0259t hakimdirs\u0259, n\u0259 q\u0259d\u0259r t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259ri olsa da, f\u0259lak\u0259tl\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259dir.<br \/>\n\u0130nsanlar\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259n, bir-birin\u0259 qar\u015f\u0131 tolerant davranmas\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n insanlar\u0131n \u00f6zl\u0259rini bir-birinin yerin\u0259 qoymalar\u0131d\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 C\u0259nubi Sudanda q\u0259bil\u0259l\u0259raras\u0131 ba\u015f ver\u0259n m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r\u0259 baxsaq, bunlar\u0131n t\u0259m\u0259lind\u0259 d\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fck, h\u0259rislik, mill\u0259t\u00e7ilik oldu\u011funu g\u00f6r\u0259rik. \u018fg\u0259r bir c\u0259miyy\u0259td\u0259 sevgi yoxdursa, o c\u0259miyy\u0259td\u0259 nifr\u0259t, \u015fidd\u0259t v\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf edir.<br \/>\nBu g\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259rin tarixini ara\u015fd\u0131rsaq, g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, \u00f6lk\u0259l\u0259rin ayr\u0131lmas\u0131 h\u0259r zaman xalq\u0131n \u0259leyhin\u0259 olmu\u015f, birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri is\u0259 g\u00fccl\u0259rini art\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Bunlara misal kimi Q\u0259rbi Almaniya-\u015e\u0259rqi Almaniya birl\u0259\u015fm\u0259sini v\u0259 Amerika Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259rik.<br \/>\nSudan\u0131n b\u00f6l\u00fcnm\u0259si h\u0259r iki t\u0259r\u0259f\u0259 d\u0259 a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259l\u0259r vurub. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259r iki \u00f6lk\u0259 yenid\u0259n birl\u0259\u015fm\u0259li, z\u0259ngin resurslar xalq \u00fc\u00e7\u00fcn yenid\u0259n istifad\u0259 edilm\u0259li, \u0259n \u0259sas\u0131 is\u0259 inanclar\u0131 f\u0259rqli olmas\u0131na baxmayaraq, iki xalq\u0131n da birlikd\u0259 \u0259min-amanl\u0131q i\u00e7ind\u0259 ya\u015famalar\u0131 t\u0259min edilm\u0259lidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u0259m \u018fr\u0259b D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri Liqas\u0131, h\u0259m d\u0259 Afrika \u0130ttifaq\u0131na \u00fczv olan Sudan iki b\u00f6y\u00fck sivilizasiya v\u0259 region aras\u0131nda k\u00f6rp\u00fc rolunu oynay\u0131r. 1 yanvar 1956-c\u0131 ild\u0259 Misir v\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcst\u0259qilliyini elan ed\u0259n Sudan he\u00e7 vaxt rahatl\u0131q tapmayan Afrika \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. Sudan\u0131n \u015fimal\u0131nda m\u00fcs\u0259lman-\u0259r\u0259b, c\u0259nubunda is\u0259 xristian-animistik inanc\u0131 hakimdir. Bu zidd fikirl\u0259rin toqqu\u015fmas\u0131na g\u00f6r\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u00fcst\u0259qillikd\u0259n etibar\u0259n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-17999","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17999","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17999"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17999\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18004,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17999\/revisions\/18004"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17999"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17999"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17999"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}