{"id":20672,"date":"2016-07-05T01:00:42","date_gmt":"2016-07-04T21:00:42","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=20672"},"modified":"2016-07-05T13:01:56","modified_gmt":"2016-07-05T09:01:56","slug":"sumqayitin-kimya-s%c9%99nayesinin-inkisafinda-v%c9%99-etibarli-enerji-t%c9%99minatinda-ulu-ond%c9%99r-heyd%c9%99r-%c9%99liyevin-rolu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=20672","title":{"rendered":"Sumqay\u0131t\u0131n kimya S\u0259nayesinin inki\u015faf\u0131nda v\u0259 etibarl\u0131 enerji t\u0259minat\u0131nda Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin rolu"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/s018.radikal.ru\/i525\/1607\/c7\/f0fab59dfd03.jpg\" alt=\"http:\/\/s018.radikal.ru\/i525\/1607\/c7\/f0fab59dfd03.jpg\" \/><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/s019.radikal.ru\/i633\/1607\/2d\/e9cc9f704fb2.jpg\" alt=\"http:\/\/s019.radikal.ru\/i633\/1607\/2d\/e9cc9f704fb2.jpg\" \/><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/s018.radikal.ru\/i523\/1607\/a0\/e5df240c00aa.jpg\" alt=\"http:\/\/s018.radikal.ru\/i523\/1607\/a0\/e5df240c00aa.jpg\" \/><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/s008.radikal.ru\/i305\/1607\/1c\/f1a010da6cb9.jpg\" alt=\"http:\/\/s008.radikal.ru\/i305\/1607\/1c\/f1a010da6cb9.jpg\" \/><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/s017.radikal.ru\/i437\/1607\/73\/5392996b9431.jpg\" alt=\"http:\/\/s017.radikal.ru\/i437\/1607\/73\/5392996b9431.jpg\" \/><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/s018.radikal.ru\/i515\/1607\/b6\/f5a3530e413b.jpg\" alt=\"http:\/\/s018.radikal.ru\/i515\/1607\/b6\/f5a3530e413b.jpg\" \/><\/p>\n<p>Xalq\u0131m\u0131z\u0131n unudulmaz, m\u00fcdrik o\u011flu, dahi siyas\u0259t\u00e7i Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan\u0131n r\u0259hb\u0259ri t\u0259yin olundu\u011fu 1969-cu ild\u0259 h\u0259l\u0259 c\u0259mi 20 ya\u015f\u0131 olan g\u0259nc Sumqay\u0131t\u0131n b\u00fct\u00fcn sonrak\u0131 s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf\u0131, s\u0259naye potensial\u0131n\u0131n ild\u0259n-il\u0259 g\u00fccl\u0259nm\u0259si, sosial-m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259li\u015fi m\u0259hz Ulu \u00f6nd\u0259rin uzaqg\u00f6r\u0259nliyinin<br \/>\nv\u0259 u\u011furlu iqtisadi siyas\u0259tinin say\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015fdu.<br \/>\nRespublikaya r\u0259hb\u0259rliyinin el\u0259 ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq, b\u00fct\u00fcn s\u0259y v\u0259 q\u00fcvv\u0259sini, y\u00fcks\u0259k t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131q istedad\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn ba\u015fl\u0131ca amal\u0131na \u2013 \u00f6lk\u0259mizin b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli v\u0259 s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf\u0131na, xalq\u0131n h\u0259yat s\u0259viyy\u0259sinin durmadan y\u00fcks\u0259l\u00acm\u0259\u00acsin\u0259, firavanl\u0131\u011f\u0131na s\u0259rf ed\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan\u0131 aqrar \u00f6lk\u0259d\u0259n daha \u00e7ox dinamik inki\u015faf ed\u0259n s\u0259naye \u00f6lk\u0259sin\u0259 \u00e7evirm\u0259yi qar\u015f\u0131s\u0131na ba\u015fl\u0131ca m\u0259qs\u0259d kimi qoymu\u015fdu. O, iri neft \u015f\u0259h\u0259ri kimi m\u0259\u015fhur olan Bak\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131 Sumqay\u0131t\u0131n da Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcasir bir kimya \u015f\u0259h\u0259ri kimi b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada tan\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6lk\u0259 s\u0259nayesinin m\u00fch\u00fcm strateji sah\u0259l\u0259rind\u0259n olan neft-kimyan\u0131n g\u0259nclik \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 daha geni\u015f inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\nUlu \u00f6nd\u0259rin f\u00f6vq\u0259lad\u0259 t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131q baca\u00acr\u0131\u011f\u0131, g\u0259rgin v\u0259 yorulmaz \u0259m\u0259yi say\u0259sind\u0259 respublika iqtisadiyyat\u0131n\u0131n bir \u00e7ox sah\u0259l\u0259ri kimi, Sumqay\u0131t\u0131n neft-kimya s\u0259nayesi d\u0259 1969-cu ild\u0259n ba\u015flayaraq s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf yoluna q\u0259d\u0259m qoy\u00acdu. M\u0259hz Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc, bilavasit\u0259 r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 o zaman respublikan\u0131n s\u0259naye x\u0259rit\u0259sin\u0259 bir-birinin ard\u0131nca daxil olan yeni kimya m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri t\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131n\u0131n deyil, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Za\u00acqafqaziyan\u0131n inki\u015faf\u0131nda m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edirdi. H\u0259min ill\u0259rd\u0259 Heyd\u0259r \u018fli\u00acyev t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00f6vcud m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin yenil\u0259nm\u0259si, rekonstruksiyas\u0131 \u00fczr\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck i\u015fl\u0259r h\u0259\u00acya\u00acta ke\u00e7irilirdi ki, n\u0259tic\u0259d\u0259 bir-\u00e7ox neft-kimya m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin illik istehsal g\u00fcc\u00fc xeyli art\u0131\u00acr\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\nUlu \u00f6nd\u0259rin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 kimya s\u0259nayesinin \u0259sasl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 yenid\u0259n quru\u00aclub m\u00fcasirl\u0259\u015fdirilm\u0259si 1970-\u0441i ild\u0259n ba\u015fla\u00acyaraq geni\u015f v\u00fcs\u0259t alm\u0131\u015fd\u0131. Q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 respublikada mineral g\u00fcbr\u0259l\u0259rin, kau\u00e7uk v\u0259 sulfanolun, plastik k\u00fctl\u0259l\u0259rin, sintetik qatran\u0131n istehsal\u0131 90 faiz, sulfat tur\u015fusunun istehsal h\u0259\u0441mi 3, m\u0259i\u015f\u0259t kimyas\u0131 mallar\u0131n\u0131n burax\u0131l\u0131\u015f\u0131 is\u0259 2 d\u0259f\u0259 artm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\n\u00d6lk\u0259nin neft-kimya s\u0259nayesinin ilk m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259n say\u0131lan Sumqay\u0131t Sin\u00actetik Kau\u00e7uk zavodunun y\u00fcks\u0259li\u015f d\u00f6vr\u00fc m\u0259hz Heyd\u0259r \u018fliyevin res\u00acpublikaya r\u0259hb\u0259rlik etdiyi ill\u0259r\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. Ulu \u00f6nd\u0259rin \u015f\u0259xsi t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc n\u0259ti\u0441\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259d\u0259 \u00f6lk\u0259nin iqtisadi potensial\u0131n\u0131n art\u00acma\u00acs\u0131nda \u00e7ox b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259ti olan bir s\u0131ra yeni istehsal sah\u0259l\u0259ri yara-d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. 1971-\u0441i ild\u0259 illik istehsal g\u00fc\u0441\u00fc 15 min ton olan butil-kau\u00e7uk sexi i\u015f\u0259 sal\u0131nd\u0131 v\u0259 zavod ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130-d\u0259 butil-kau\u00e7ukun x\u00fcsusi markalar\u0131n\u0131 istehsal ed\u0259n ilk v\u0259 yegan\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259 oldu. M\u0259hz onun n\u0259ti\u0441\u0259si olaraq h\u0259min n\u00f6v kau\u00e7ukun xari\u0441d\u0259n valyuta il\u0259 al\u0131nmas\u0131na bird\u0259f\u0259lik son qoyuldu. 1974-\u0441\u00fc ild\u0259 yeni, y\u00fcks\u0259k markal\u0131 kau\u00e7uk istehsal ed\u0259n sexin yeni\u00acd\u0259n qurulmas\u0131, onun istehsal g\u00fc\u0441\u00fcn\u00fcn ild\u0259 120 min tona \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 Bak\u0131 \u015ein zavo\u00acdunu yerli xammalla t\u0259\u0441hiz etm\u0259k m\u00fcm\u00ack\u00fcn oldu v\u0259 bunun say\u0259sind\u0259 minik v\u0259 iri y\u00fck avtomobill\u0259ri, k\u0259nd t\u0259\u00acs\u0259r\u00acr\u00fcfat\u0131 ma\u015f\u0131nlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u015fin istehsal\u0131 x\u0259tti i\u015f\u0259 sal\u0131nd\u0131.<br \/>\nUlu \u00f6nd\u0259rin bilavasit\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 Sumqay\u0131t \u00ab\u00dczvi sintez\u00bb zavodunda da h\u0259min ill\u0259rd\u0259 bir \u00e7ox yeni istehsalat sah\u0259l\u0259ri istismara verilmi\u015fdi. \u0130ngilt\u0259\u00acr\u0259d\u0259n al\u0131nm\u0131\u015f kompleks qur\u011fu \u0259sas\u0131nda y\u00fcks\u0259k t\u0259zyiqli ilk polietilen isteh\u00acsalat\u0131 i\u015f\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131 ki, h\u0259min texnoloji x\u0259ttd\u0259 polietilenin, dig\u0259r bir sex\u00acd\u0259 is\u0259 epoksid qatran\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 il\u0259 Az\u0259rbay\u0441an\u0131n kimya s\u0259nayesinin inki\u00ac\u015fa\u00acf\u0131nda yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259 \u2013 polimer m\u0259hsullar\u0131n istehsal\u0131 ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. M\u0259hz o d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn yeni v\u0259 m\u00fcasir say\u0131lan h\u0259min istehsalatlar say\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259 70-\u0441i ill\u0259rd\u0259 s\u00fcr\u0259tli y\u00fcks\u0259li\u015f\u0259, b\u00f6y\u00fck u\u011furlara nail olmu\u015fdu.<br \/>\nHeyd\u0259r \u018fliyev neft-kimya s\u0259nayesinin texniki-istehsal bazas\u0131n\u0131n ard\u0441\u0131l olaraq g\u00fcc\u00acl\u0259n\u00ac-diril\u00acm\u0259si, onun \u0259sasl\u0131 sur\u0259td\u0259 m\u00fcasirl\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 yenil\u0259\u015fdi\u00acril\u00acm\u0259si proqram\u0131n\u0131n real\u00acla\u015f-d\u0131r\u0131lmas\u0131, \u00f6lk\u0259nin kimya kompleksinin yeni keyfiyy\u0259t pill\u0259sin\u0259 qald\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259\u00acdil\u0259 \u00f6t\u0259n \u0259srin 70-\u0441i ill\u0259rinin sonlar\u0131ndan ba\u015fla\u00acyaraq, Sumqay\u0131tda daha bir yeni v\u0259 unikal texnoloji kompleksin &#8211; \u0259n m\u00fcasir texnologiyaya v\u0259 y\u00fcks\u0259k istehsal g\u00fcc\u00fcn\u0259 malik, qiym\u0259tli kimy\u0259vi m\u0259hsullar olan etilen v\u0259 propilen istehsal\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f \u201cEP-300\u201d qur\u011fusunun in\u015fas\u0131na nail olma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. An\u0441aq layih\u0259 g\u00fcc\u00fc etilen\u0259 g\u00f6r\u0259 300 min, propilen\u0259 g\u00f6r\u0259 is\u0259 138 min ton olan h\u0259min kompleksin \u0259ld\u0259 edilm\u0259si v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li istismar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn xeyli v\u0259sait t\u0259l\u0259b olunurdu ki, bununla ba\u011fl\u0131 respublika r\u0259hb\u0259rliyi d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Moskvaya m\u00fcvafiq t\u0259klifl\u0259rl\u0259 m\u00fcraci\u0259t etmi\u015f\u00acdi. Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus uzaqg\u00f6r\u0259nlikl\u0259 h\u0259min kompleksin respub\u00aclikam\u0131z\u0131n iqtisadiyyat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259ti v\u0259 perspektivli oldu\u011funu yax\u015f\u0131 bilirdi. H\u0259min unikal kompleks Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn ona g\u00f6r\u0259 qiym\u0259tli v\u0259 daha m\u00fc\u00acna-sib idi ki, h\u0259min qur\u011fuda texnoloji prosesl\u0259rin yerli xammal &#8211; Bak\u0131 neft emal\u0131 zavodunda istehsal edil\u0259n karbohidrogen m\u0259hsullar, quru qazlar \u0259sas\u0131nda apar\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulurdu. Lakin SSR\u0130-nin b\u0259zi s\u0259lahiyy\u0259tli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri h\u0259min qur\u011funun Az\u0259r\u00acbay\u00ac\u0441ana verilm\u0259sin\u0259 h\u0259r \u0441\u0259hdl\u0259 mane\u00e7ilik t\u00f6r\u0259dir, onun Rusiyada v\u0259 ya Ukraynada in\u015fa edilm\u0259sin\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirdil\u0259r. Yaln\u0131z Heyd\u0259r \u018fliyevin Kremld\u0259 daha b\u00f6y\u00fck n\u00fcfuza malik olmas\u0131, prinsi\u00acpi\u00acall\u0131\u011f\u0131, d\u00f6nm\u0259zliyi v\u0259 q\u0259tiyy\u0259ti say\u0259sind\u0259, n\u0259hay\u0259t ki, \u201cEP-300\u201d-\u00fcn Sumqay\u0131tda in\u015fas\u0131na raz\u0131l\u0131q \u0259ld\u0259 edildi. Art\u0131q 1981-ci ild\u0259 h\u0259min m\u00fcasir texnoloji kompleksin Az\u0259rbaycana g\u0259tiril\u0259r\u0259k, Sumqay\u0131tda in\u015fas\u0131na ba\u015flan\u0131lmas\u0131 Heyd\u0259r \u018fliyev d\u00fchas\u0131n\u0131n, onun m\u00fcdrik iqtisadi siyas\u0259tinin q\u0259l\u0259b\u0259si idi.<br \/>\nAz\u0259rbaycan\u0131n neft-kimya s\u0259nayesinin potensial\u0131n\u0131 daha da art\u0131ran yeni qur\u011fu istismara verildikd\u0259n sonra qiy\u00acm\u0259tli kimy\u0259vi m\u0259hsullar\u0131n &#8211; etilen, propilen, butilen-butadien fraksiyas\u0131, y\u00fcn\u00ac\u00acg\u00fcl v\u0259 a\u011f\u0131r piroliz q\u0259tran\u0131, propan v\u0259 s. kimi m\u0259hsullar\u0131n istehsal\u0131na ba\u015f\u00aclan\u0131ld\u0131 v\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 Etilen-polietilen zavodu \u201cEP-300\u201d qur\u011fusunun say\u0259-sin\u00acd\u0259 d\u00fcnya bazar\u0131nda t\u0259l\u0259bat\u0131n y\u00fcks\u0259k oldu\u011fu qiym\u0259tli kimy\u0259vi m\u0259hsullar is\u00actehsal edir.<br \/>\nH\u0259min kompleksin texnoloji davam\u0131 olaraq y\u00fcks\u0259k t\u0259zyiqli polietilen istehsal\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan \u201cPol\u0131mir-120\u201d qur\u011fusunun da al\u0131n\u0131b, respublikaya g\u0259tirilm\u0259si v\u0259 in\u015fas\u0131 da m\u0259hz Ulu \u00f6nd\u0259rin r\u0259hb\u0259rliyi v\u0259 d\u0259st\u0259yi il\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015fdu. Kimya sah\u0259sind\u0259 m\u00fct\u0259r\u0259qqi texnologiyalar \u0259sas\u0131nda yarad\u0131laraq, avadanl\u0131\u011f\u0131 Almaniya v\u0259 \u00c7exoslova\u00ackiyadan al\u0131nm\u0131\u015f, illik istehsal g\u00fcc\u00fc 120 min ton polietilen olan h\u0259min qur\u011funun i\u015f\u0259 sal\u0131nmas\u0131 yeni polimer m\u0259hsul\u00aclar\u0131n \u2013 poli\u00acmer boru v\u0259 \u00f6rt\u00fckl\u0259rin, m\u00fcxt\u0259lif m\u0259i\u015f\u0259t mallar\u0131n\u0131n istehsal\u0131na da g\u00fccl\u00fc t\u0259kan verdi.<br \/>\nDahi r\u0259hb\u0259rin uzaq perspektivi n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, on ill\u0259r \u0259vv\u0259l in\u015fas\u0131na nail oldu\u011fu etilen v\u0259 polietilen istehsal\u0131 kompleksl\u0259ri \u2013 \u201cEP-300\u201d v\u0259 \u201cPolimir-120\u201d qur\u011fular\u0131 \u00f6lk\u0259mizin neft-kimya s\u0259nayesi tarixind\u0259 o zaman bir \u00e7ox m\u00fctt\u0259fiq Sovet respublikalar\u0131n\u0131n da arzusunda olduqlar\u0131, lakin nail ola bilm\u0259dikl\u0259ri yeni, olduqca b\u00f6y\u00fck v\u0259 m\u00fch\u00fcm bir nailiyy\u0259t idi.<br \/>\n\u00d6z\u00fcn\u00fcn y\u00fcks\u0259k idar\u0259\u00e7ilik, t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131q istedad\u0131, prinsipiall\u0131\u011f\u0131 v\u0259 \u0259dal\u0259tli olmas\u0131, s\u0259mimiliyi v\u0259 qay\u011f\u0131ke\u015fliyi il\u0259 sad\u0259 \u0259m\u0259k adamlar\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck n\u00fcfuz v\u0259 r\u0259\u011fb\u0259tini qazanm\u0131\u015f Heyd\u0259r \u018fliyev 1993-c\u00fc ilin iyununda xalq\u0131m\u0131z\u0131n t\u0259l\u0259bi il\u0259 yenid\u0259n \u00f6lk\u0259 r\u0259hb\u0259r\u00acliyin\u0259 qay\u0131td\u0131qdan sonra Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyinin qorunub-saxlanmas\u0131n\u0131, onun s\u00fcr\u0259tli iqtisadi inki\u015faf\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259r\u0259k, qabaqc\u0131l \u00f6lk\u0259l\u0259r s\u0131ras\u0131na \u00e7\u0131xmas\u0131, d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131na u\u011furla inteqrasiya etm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259yl\u0259, yorulmadan \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nHeyd\u0259r \u018fliyev 1993-\u0441\u00fc ild\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 yaranm\u0131\u015f siyasi xaosu aradan qald\u0131rd\u0131qdan bir il sonra &#8211; 1994-\u0441\u00fc il sentyabr\u0131n 20-d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn b\u00f6y\u00fck tarixi t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u00fc ir\u0259li s\u00fcr\u0259r\u0259k, d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rinin apar\u0131\u0441\u0131 neft \u015firk\u0259tl\u0259ri il\u0259 \u0259srin irimiqyasl\u0131 beyn\u0259lxalq neft sazi\u015finin \u2013 \u00f6lk\u0259miz\u0259 b\u00f6y\u00fck g\u0259l\u0259c\u0259k v\u0259d ed\u0259n \u00ab\u018fsrin kon\u00actrakt\u0131\u00bbn\u0131n imzalanmas\u0131na nail oldu ki, bu da Az\u0259rbay\u0441an\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda yeni v\u0259 daha b\u00f6y\u00fck perspektivl\u0259r a\u00e7d\u0131. Bununla bel\u0259 h\u0259l\u0259 qar\u015f\u0131da b\u00f6y\u00fck \u00e7\u0259tinlikl\u0259r vard\u0131. \u00d6lk\u0259d\u0259 yaranm\u0131\u015f d\u0259rin iqtisadi b\u00f6hran n\u0259tic\u0259sind\u0259 respublikan\u0131n energetika kompleksi s\u0259nayenin m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rinin elektrik enerjisin\u0259 olan t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259y\u0259 bilmirdi. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n Sumqay\u0131t\u0131n da neft-kimya s\u0259nayesind\u0259 a\u00e7\u0131nacaql\u0131 v\u0259ziyy\u0259t yaranm\u0131\u015fd\u0131 \u2013 \u015f\u0259h\u0259rin kimya m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri xammal \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131 h\u0259m d\u0259 a\u011f\u0131r enerji b\u00f6hran\u0131 il\u0259 d\u0259 \u00fczl\u0259\u015fmi\u015fdi. Bel\u0259 ki, Sumqay\u0131t\u0131 v\u0259 onun m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rini elektrik v\u0259 istilik enerjisi il\u0259 t\u0259min ed\u0259n 1 v\u0259 2 n\u00f6mr\u0259li istilik-elektrik stansiyalar\u0131n\u0131n avadanl\u0131qlar\u0131 yar\u0131m \u0259srd\u0259n art\u0131q istismarda olduqlar\u0131ndan h\u0259m fiziki, h\u0259m d\u0259 m\u0259n\u0259vi bax\u0131mdan k\u00f6hn\u0259lib s\u0131radan \u00e7\u0131xmaqda idi. H\u0259m d\u0259 onlar\u0131n istehsal etdikl\u0259ri istilik v\u0259 elektrik enerjisi vahidl\u0259rin\u0259 s\u0259rf olunan yanaca\u011f\u0131n faktiki h\u0259cmi d\u0259 normadan xeyli art\u0131q idi. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z enerji k\u0259sintil\u0259ri \u00fcz\u00fcnd\u0259n fasil\u0259siz texnologiya \u00fczr\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n istehsalat sah\u0259l\u0259rind\u0259 q\u0259zalar, bo\u015fdayanmalar ba\u015f verir, texnologi prosesin pozulurdu.<br \/>\nUlu \u00f6nd\u0259r yaranm\u0131\u015f enerji b\u00f6hran\u0131n\u0131n bel\u0259 davam ed\u0259c\u0259yi t\u0259qdird\u0259 a\u011f\u0131r n\u0259tic\u0259l\u0259rin ortaya \u00e7\u0131xaca\u011f\u0131n\u0131 bildiyind\u0259n Sumqay\u0131t\u0131n neft-kimya m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcst\u0259qil, avtonom bir istilik-elektrik m\u0259rk\u0259zinin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 vacib hesab etmi\u015f, uzun ara\u015fd\u0131rmalardan sonra bel\u0259 bir enerji kompleksinin d\u00fcnyan\u0131n \u0259n m\u00fct\u0259r\u0259qqi texnologiyalar\u0131n\u0131n yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Yaponiyadan al\u0131nmas\u0131na q\u0259rar vermi\u015fdi. N\u0259tic\u0259d\u0259 qur\u011funun haz\u0131rlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Yaponiyan\u0131n n\u00fcfuzlu \u201cNi\u00e7imen Korporey\u015fn\u201d v\u0259 \u201c\u00c7iyoda Korporey\u015fn\u201d \u015firk\u0259tl\u0259ri il\u0259 m\u00fcvafiq s\u0259n\u0259dl\u0259r v\u0259 niyy\u0259t protokolu imzalanm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\nAz\u0259rbaycan\u0131n b\u00f6y\u00fck n\u00fcfuza malik r\u0259hb\u0259rin\u0259 x\u00fcsusi ehtiram \u0259lam\u0259ti olaraq elmin son nailiyy\u0259tl\u0259ri v\u0259 yeni texnologiyalar \u0259sas\u0131nda yaradlm\u0131\u015f h\u0259min unikal, \u00e7ox geni\u015f h\u0259cm\u0259 malik enerji kompleksinin avadanl\u0131qlar\u0131 bir il ke\u00e7m\u0259d\u0259n Sumqay\u0131ta g\u0259tirilmi\u015fdi. 1999-ci il mart\u0131n 24-d\u0259 \u201cSintezkau\u00e7uk\u201d zavodunun \u0259razisind\u0259 Ulu \u00f6nd\u0259rin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 yapon \u015firk\u0259tl\u0259rinin r\u0259hb\u0259rl\u0259ri v\u0259 kimya\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131zla birg\u0259 qur\u011funun t\u0259nt\u0259n\u0259li t\u0259m\u0259lqoyma m\u0259rasimi ke\u00e7irildi. \u0130ki ild\u0259n sonra kimya\u00e7\u0131lar\u0131n v\u0259 yapon m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rinin ciddi s\u0259yl\u0259ri v\u0259 g\u0259rgin \u0259m\u0259yi say\u0259sind\u0259 mobil enerji kompleksininin in\u015fas\u0131 ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131ld\u0131. Dahi r\u0259hb\u0259r qur\u011funun a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda i\u015ftirak etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 7 iyul 2001-ci ild\u0259 Sumqay\u0131ta g\u0259l\u0259r\u0259k, kimya\u00e7\u0131larla s\u0259mimiyy\u0259tl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, t\u0259nt\u0259n\u0259li a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k demi\u015fdi: \u201cBu \u015f\u0259h\u0259rin n\u0259h\u0259ng kimya s\u0259nayesi kompleksi Sumqay\u0131t v\u0259 Az\u0259rbaycan s\u0259nayesinin b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil edir. M\u0259n Sumqay\u0131tda kimya s\u0259nayesininn yaranmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf etm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t etmi\u015f adamlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirir\u0259m. Onlar\u0131n ham\u0131s\u0131 bu g\u00fcn \u00fc\u00e7\u00fcn, m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6z\u0259l t\u0259m\u0259l yaratm\u0131\u015flar. M\u0259n bu g\u00fcn sizin ham\u0131n\u0131z\u0131 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259yat\u0131nda \u0259lam\u0259tdar bir hadis\u0259 &#8211; Buxar-generator qur\u011fusunun a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 m\u00fcnasib\u0259til\u0259 \u00fcr\u0259kd\u0259n t\u0259brik edir\u0259m v\u0259 bu qur\u011fuya, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n kimya s\u0259nayesin\u0259 v\u0259 sizin ham\u0131n\u0131za yeni-yeni u\u011furlar arzulay\u0131ram!\u201d Dahi r\u0259hb\u0259r unikal enerji qur\u011fusunun d\u00fcym\u0259sini basaraq, kimya\u00e7\u0131lar\u0131n minn\u0259tdarl\u0131q ifad\u0259 ed\u0259n alq\u0131\u015flar\u0131 alt\u0131nda onu i\u015f\u0259 salm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\nKimya\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z h\u0259r zaman Ulu \u00f6nd\u0259ri d\u0259rin h\u00f6rm\u0259t v\u0259 ehtiramla yad ed\u0259r\u0259k, s\u0259mimiyy\u0259tl\u0259 etiraf edirl\u0259r ki, \u0259g\u0259r dahi r\u0259hb\u0259rin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc \u0259sa\u00acs\u0131nda Buxar-generator kom\u00acpleksi h\u0259min d\u00f6vr\u00acd\u0259 in\u015fa edilm\u0259s\u0259ydi, Az\u0259rbay\u00accan\u0131n neft-kimya s\u0259\u00acna\u00acyesinin enerji b\u00f6hran\u0131ndan \u00e7\u0131xmas\u0131 \u00e7\u0259tin olar v\u0259 kimya m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri \u00f6z f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rini dayand\u0131rm\u0131\u015f olard\u0131. Bu g\u00fcn b\u00f6y\u00fck q\u00fcrur do\u011furur ki, Az\u0259rbaycan\u0131n kimya s\u0259nayesi \u00fc\u00e7 b\u00f6y\u00fck, m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m t\u0259m\u0259l \u00fcz\u0259rind\u0259 \u0259z\u0259m\u0259tl\u0259 y\u00fcks\u0259lm\u0259kd\u0259, inki\u015faf etm\u0259kd\u0259dir. Bu \u00fc\u00e7 etibarl\u0131 t\u0259m\u0259l \u2013 \u201cEP-300\u201d, \u201cPolimir-120\u201d texnoloji kompleksl\u0259ri v\u0259 bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 istismara verilm\u0259sinin 15 ili tamam olan Buxar-generator Kompleksidir. Bunlar Az\u0259rbaycana 34 illik r\u0259hb\u0259rliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 16 d\u0259f\u0259 Sumqay\u0131ta s\u0259f\u0259r etmi\u015f v\u0259 h\u0259r g\u0259li\u015fi il\u0259 g\u0259nclik \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yeni m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin, istehsal sah\u0259l\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131na, m\u00fch\u00fcm sosial-m\u0259d\u0259ni obyektl\u0259rin in\u015fas\u0131na t\u0259kan vermi\u015f Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin \u00f6lk\u0259 kimya\u00e7\u0131lar\u0131na b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259si, qiym\u0259tli h\u0259diyy\u0259sidir.<br \/>\nSevindirici hald\u0131r ki, Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin Sumqay\u0131ta v\u0259 sumqay\u0131tl\u0131lara, o c\u00fcml\u0259d\u0259n kimya s\u0259nayesin\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131 M\u00f6ht\u0259r\u0259m Prezidentimiz \u0130lham \u018fliyevin timsal\u0131nda bu g\u00fcn daha m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m \u015f\u0259kild\u0259 davam etdirilir. D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131m\u0131z\u0131n son iki ild\u0259 7 d\u0259f\u0259, \u00fcmumilikd\u0259 is\u0259 13 d\u0259f\u0259 Sumqay\u0131ta s\u0259f\u0259r etm\u0259si v\u0259 bu s\u0259f\u0259rl\u0259rin \u00e7ox m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131yan t\u0259m\u0259lqoymalar v\u0259 a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasiml\u0259ri il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunmas\u0131 dedikl\u0259rimizin s\u00fcbutudur. Sumqay\u0131tda yeni, d\u00fcnya standartlar\u0131na uy\u011fun istehsal sah\u0259l\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131, texnologiya v\u0259 kimya s\u0259naye parklar\u0131n\u0131n in\u015fa olunmas\u0131, kimya s\u0259nayesinin yenid\u0259n qurulmas\u0131, \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 apar\u0131lan abadl\u0131q v\u0259 quruculuq i\u015fl\u0259ri, yeni v\u0259 daimi i\u015f yerl\u0259rinin a\u00e7\u0131lmas\u0131, \u0259m\u0259k\u00e7il\u0259rin i\u015f \u015f\u0259raitinin, sosial rifah hal\u0131n\u0131n yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, \u0259m\u0259k haqlar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131, \u015f\u0259h\u0259rin ekologiyas\u0131n\u0131n safla\u015f\u00acd\u0131r\u0131lmas\u0131, insanlar\u0131n asud\u0259 vaxtlar\u0131n\u0131n v\u0259 istirah\u0259tl\u0259rinin s\u0259m\u0259r\u0259li t\u0259\u015fkili bunu dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir ki, yax\u0131n ill\u0259r \u0259rzind\u0259 Sumqay\u0131t \u0259n g\u00f6z\u0259l \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259n birin\u0259 \u00e7ev\u00acril\u0259c\u0259k, \u00f6lk\u0259 Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda bu g\u00fcn d\u0259 apar\u0131c\u0131 sah\u0259 olan kimya s\u0259nayesind\u0259 \u0259zml\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan kimya\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 daha b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259tl\u0259r \u0259ld\u0259 etm\u0259kl\u0259, \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na \u00f6z layiql\u0131 t\u00f6hf\u0259l\u0259rini ver\u0259c\u0259kl\u0259r. <\/p>\n<p><right><strong>Muxtar Babayev,<br \/>\nSOCAR-\u0131n \u201cAz\u0259rikimya\u201d \u0130stehsalat Birliyinin<br \/>\nM\u00fc\u015fahid\u0259 \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri,<br \/>\nMilli M\u0259clisin deputat\u0131.<\/strong><\/right><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xalq\u0131m\u0131z\u0131n unudulmaz, m\u00fcdrik o\u011flu, dahi siyas\u0259t\u00e7i Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan\u0131n r\u0259hb\u0259ri t\u0259yin olundu\u011fu 1969-cu ild\u0259 h\u0259l\u0259 c\u0259mi 20 ya\u015f\u0131 olan g\u0259nc Sumqay\u0131t\u0131n b\u00fct\u00fcn sonrak\u0131 s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf\u0131, s\u0259naye potensial\u0131n\u0131n ild\u0259n-il\u0259 g\u00fccl\u0259nm\u0259si, sosial-m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259li\u015fi m\u0259hz Ulu \u00f6nd\u0259rin uzaqg\u00f6r\u0259nliyinin v\u0259 u\u011furlu iqtisadi siyas\u0259tinin say\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015fdu. Respublikaya r\u0259hb\u0259rliyinin el\u0259 ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq, b\u00fct\u00fcn s\u0259y v\u0259 q\u00fcvv\u0259sini, y\u00fcks\u0259k t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131q [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-20672","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20672","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=20672"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20672\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20673,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20672\/revisions\/20673"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=20672"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=20672"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=20672"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}