{"id":21561,"date":"2016-08-09T09:00:49","date_gmt":"2016-08-09T05:00:49","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=21561"},"modified":"2016-08-10T09:21:25","modified_gmt":"2016-08-10T05:21:25","slug":"tamerlan-%c9%99l%c9%99kb%c9%99rov-dovl%c9%99t-v%c9%99-xalq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=21561","title":{"rendered":"Tamerlan \u018fL\u018fKB\u018fROV.&#8221;D\u00f6vl\u0259t v\u0259 xalq&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/13957503_804607983008841_1534999380_n.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/13957503_804607983008841_1534999380_n-300x172.jpg\" alt=\"13957503_804607983008841_1534999380_n\" width=\"300\" height=\"172\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-21562\" \/><\/a><\/p>\n<p>M\u00f6vcudlu\u011fu ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131qda m\u00fcmk\u00fcn olmayan iki termin. C\u0259miyy\u0259ti idar\u0259 ed\u0259n v\u0259 orada qayda-qanunu, sabitliyi v\u0259 t\u0259r\u0259qqini t\u0259min ed\u0259n, bununla bel\u0259 ba\u015fl\u0131ca m\u0259qs\u0259di xalq\u0131n maraqlar\u0131 olan siyasi hakimiyy\u0259t t\u0259\u015fkilat\u0131na, d\u00f6vl\u0259t deyilir. Elektorat \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259, s\u0259s verdikl\u0259rin\u0259 talel\u0259rini inanaraq, s\u0259sverm\u0259 yolu il\u0259 siyasi arenada maraqlar\u0131n\u0131 t\u0259msil ed\u0259nl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n edirl\u0259r. Hakimiyy\u0259t &#8211; bir n\u0259f\u0259rin da\u015f\u0131yaca\u011f\u0131 y\u00fckd\u00fcr v\u0259 o, hakimiyy\u0259tin ona n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 laz\u0131m olmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sini h\u0259ll etm\u0259lidir: \u015f\u0259xsi varlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn (bu c\u00fcr insanlar\u0131n hakimiyy\u0259td\u0259n uzaq durmas\u0131 daha m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fundur) v\u0259 ya V\u0259t\u0259ninin rifah\u0131 v\u0259 qorunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn (baxmayaraq ki, bu c\u00fcr insanlar h\u0259r zaman azl\u0131q t\u0259\u015fkil edir, onlara z\u0259rur\u0259t b\u00f6y\u00fckd\u00fcr). Hakimiyy\u0259t\u0259 r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259k asan deyil, lakin insan d\u00f6vl\u0259t\u0259 olan z\u0259ruriliyini d\u0259rk etm\u0131lidir. Hakimiyy\u0259ti \u015f\u0259xs\u0259 maraqlara g\u00f6r\u0259 yox, d\u00f6vl\u0259t v\u0259 xalq\u0131n rifah\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 qorunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn qoruyub saxlamaq laz\u0131md\u0131r.  M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u00f6vl\u0259tin idar\u0259etm\u0259 y\u00fck\u00fcn\u00fc \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f \u015f\u0259xs konstitusiyaya v\u0259 ya m\u00fcq\u0259dd\u0259s Qurani-k\u0259rim\u0259 \u0259l basaraq, d\u00f6vl\u0259t v\u0259 xalq\u0131n maraqlar\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259y\u0259 and i\u00e7ir.<br \/>\nD\u00f6vl\u0259t v\u0259 xalq bir-biri il\u0259 s\u0131x \u0259laq\u0259d\u0259 olan iki termindir. D\u00fczd\u00fcr, b\u0259z\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259 xalq\u0131n maraqlar\u0131 ayr\u0131l\u0131r, lakin bu ba\u015fqa bir m\u00f6vzudur.<br \/>\nPrezident &#8211; lat\u0131n dilind\u0259n t\u0259rc\u00fcm\u0259si praesidens &#8211; ba\u015fda, \u00f6nd\u0259 duran (xalq\u0131n irad\u0259si v\u0259 arzusu il\u0259 konstitusiya il\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmu\u015f m\u00fcdd\u0259t\u0259 se\u00e7ilmi\u015f). Prezident \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 xalq\u0131n rifah\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fan insanlar\u0131 t\u0259yin edir (nazirl\u0259r, merl\u0259r). C\u0259miyy\u0259ti idar\u0259 etdikd\u0259 d\u00f6vl\u0259tin \u00f6hd\u0259likl\u0259ri: v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 qorumaq v\u0259 t\u0259min etm\u0259k, x\u00fcsus\u0259n: \u0259l\u00e7atan t\u0259hsil, y\u00fcks\u0259k h\u0259yat s\u0259viyy\u0259si, pulsuz v\u0259 keyfiyy\u0259tli s\u0259hiyy\u0259, se\u00e7ki v\u0259 fikir azadl\u0131\u011f\u0131 h\u00fcququ. \u00c7\u0131x\u0131\u015flar\u0131n\u0131n birind\u0259 \u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev demi\u015fdi:<br \/>\n\u00abXalq d\u00f6vl\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, d\u00f6vl\u0259t xalq \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr\u00bb.<br \/>\nXalq g\u00fccd\u00fcr v\u0259 bu g\u00fcc olmadan d\u00f6vl\u0259t m\u00f6vcud ola v\u0259 inki\u015faf ed\u0259 bilm\u0259z. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, d\u00f6vl\u0259tin ba\u015f\u0131nda el\u0259 bir \u015f\u0259xs durmal\u0131d\u0131r, ki o \u00f6z\u00fcn\u00fc tam olaraq xalq\u0131n rifah\u0131 v\u0259 \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259sin\u0259 h\u0259sr etmi\u015f olsun. \u0130dar\u0259etm\u0259 s\u00fckan\u0131 arxas\u0131nda durmu\u015f \u015f\u0259xs anlamal\u0131d\u0131r ki, bir t\u0259r\u0259fd\u0259n onun siyas\u0259tini d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n insanlar duracaq, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini ba\u015fqa rakursdan g\u00f6rm\u0259k ist\u0259y\u0259n insanlar.  Bu da t\u0259bii ki, hakimiyy\u0259tin \u00e7alxalanmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, hakimiyy\u0259ti z\u0259bt etm\u0259k ist\u0259y\u0259nl\u0259r bu c\u00fcr v\u0259ziyy\u0259td\u0259n istifad\u0259 ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r.  \u018fg\u0259r hakimiyy\u0259td\u0259 oturan \u015f\u0259xs z\u0259if olarsa, onu m\u0259hv edib, \u00f6lk\u0259d\u0259 xaos yaradarlar. Hakimiyy\u0259tini yaln\u0131z irad\u0259si m\u00f6hk\u0259m, m\u00fcdrik \u015f\u0259xs qoruyub saxlaya bil\u0259r. Hakimiyy\u0259t insan\u0131 s\u0131na\u011fa \u00e7\u0259kir, onun \u015f\u0259xsiyy\u0259tinin b\u00fct\u00fcn simalar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b g\u00f6st\u0259rir. Xalq onu ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259nl\u0259ri v\u0259 xalq\u0131n rifah\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259ni \u0259sirg\u0259m\u0259y\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259ri sevir. Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n \u0259dliyy\u0259 naziri olmu\u015f Qavriil Romanovi\u00e7 Derjavin \u00abd\u00f6vl\u0259t xadimi\u00bb anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 d\u0259qiq v\u0259 dol\u011fun ifad\u0259 etmi\u015fdir: \u00abD\u00f6vl\u0259t xadimi, dig\u0259r v\u0259t\u0259nda\u015flarla m\u00fcqayis\u0259d\u0259 daha \u00e7ox v\u0259t\u0259nin\u0259 ba\u011fl\u0131 olmal\u0131d\u0131r. O, v\u0259t\u0259n\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 ya\u015famal\u0131, onu \u00f6z tabe\u00e7iliyind\u0259 olanlara a\u015f\u0131lamal\u0131 v\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00f6vl\u0259t\u0259 n\u00fcmun\u0259 olmal\u0131d\u0131r\u00bb<br \/>\nBu c\u00fcr keyfiyy\u0259tl\u0259r\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u00dcmummilli lideri Heyd\u0259r \u018fliyev v\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n ba\u015f naziri Uinston \u00c7er\u00e7il malik idi.<br \/>\nHeyd\u0259r \u018fliyev, b\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n rifah\u0131na v\u0259 \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259sin\u0259 h\u0259sr etmi\u015f bir siyas\u0259t\u00e7i olub. B\u00f6y\u00fck karyer sahibi: Az\u0259rbaycan SSR DTK s\u0259dri (1967-1969), Az\u0259rbaycan SSR KP MK Birinci katibi (1969-1982), S\u0130KP MK Siyasi b\u00fcrosunun \u00fczv\u00fc, SSR\u0130 Nazirl\u0259r Kabineti s\u0259drinin birinci m\u00fcavini, general-mayor (1987-ci ild\u0259 qulluqdan \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r),  Az\u0259rbaycan SSR Ali Sovetinin deputat\u0131 (1990-c\u0131 ild\u0259n), 1991-ci ild\u0259n 1993-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r is\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n s\u0259dri olaraq, o 1993-c\u00fc ild\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n prezidenti se\u00e7ilmi\u015fdir. M\u00fcxt\u0259lif v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259 \u00e7al\u0131\u015faraq, Heyd\u0259r \u018fliyev d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin maraqlar\u0131n\u0131 qoruyaraq b\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n rifah\u0131na v\u0259 \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259sin\u0259 h\u0259sr etmi\u015fdir. \u00d6z h\u0259yat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bel\u0259 qorxmayaraq, Heyd\u0259r \u018fliyev xalq\u0131n \u0259n \u00e7\u0259tin m\u0259qamlar\u0131nda onun yan\u0131nda olub. 20 yanvar 1990-c\u0131 il hadis\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259dar, Heyd\u0259r \u018fliyev, faci\u0259nin s\u0259h\u0259risi g\u00fcn\u00fc Az\u0259rbaycan SSR-in Moskvadak\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyind\u0259 (hal-haz\u0131rda Az\u0259rbaycan\u0131n Rusiyada s\u0259firliyi) m\u0259tbuat konfrans\u0131 ke\u00e7irmi\u015fdi v\u0259 orada ordunun Bak\u0131ya daxil olmas\u0131n\u0131 pisl\u0259mi\u015f v\u0259 Qorba\u00e7ovu Konstitusiyan\u0131 pozmas\u0131nda ittiham etmi\u015fdi.<br \/>\nXX \u0259srin sonlar\u0131nda Az\u0259rbaycanda m\u00fcst\u0259qillik b\u0259rpa edildikd\u0259n sonra, \u00f6lk\u0259nin ictimai-siyasi v\u0259 sosial-iqtisadi h\u0259yat\u0131n\u0131n bir \u00e7ox sah\u0259l\u0259rind\u0259 k\u00f6kl\u00fc d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r etm\u0259k laz\u0131m idi. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n \u00f6lk\u0259nin \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc u\u011frunda Erm\u0259nistanla m\u00fcharib\u0259 \u015f\u0259raitind\u0259 olan Az\u0259rbaycan, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 idi. \u00d6lk\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn bel\u0259 bir a\u011f\u0131r, d\u00f6vl\u0259tin m\u00fcst\u0259qillik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259sinin h\u0259ll edildiyi bir m\u0259qamda, 1993-c\u00fc ilin iyun ay\u0131nda Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ist\u0259k v\u0259 irad\u0259sin\u0259 tabe olaraq mill\u0259tinin \u0259sl o\u011flu Heyd\u0259r \u018fliyev v\u0259t\u0259n\u0259 qay\u0131d\u0131r v\u0259 bununla da Erm\u0259nistanla m\u00fcnaqi\u015f\u0259 zonas\u0131nda h\u0259rbi h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sini dayand\u0131r\u0131r. Heyd\u0259r \u018fliyev b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 reformalara ba\u015flay\u0131r, \u00f6lk\u0259nin daxili v\u0259 xarici siyas\u0259tini g\u00fccl\u0259ndirir. \u00dcmummilli liderin ideya v\u0259 irsi, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck irsi hesab edilir.<br \/>\n  Uinston \u00c7er\u00e7il (Tarixin \u0259n dahi britaniyal\u0131s\u0131) ondan art\u0131q idar\u0259nin r\u0259hb\u0259ri olmu\u015fdur. H\u0259l\u0259 karyeras\u0131n\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda o, qar\u015f\u0131s\u0131na B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n Ba\u015f naziri olmas\u0131 m\u0259qs\u0259dini qoymu\u015fdu. \u00c7emberlenin istefas\u0131ndan, Norve\u00e7 u\u011frunda d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 m\u0259blubiyy\u0259td\u0259n sonra ba\u015f-nazir postuna iki n\u0259f\u0259r layiqli namiz\u0259d var idi &#8211; Uinston \u00c7er\u00e7ill v\u0259 Qalifaks. 1940-c\u0131 ilin may\u0131n 10-da \u00c7er\u00e7ill ba\u015f nazir oldu. \u00abQ\u0259l\u0259b\u0259, n\u0259yin bahas\u0131na olursa olsun, he\u00e7 n\u0259y\u0259 baxmadan, yaln\u0131z q\u0259l\u0259b\u0259; \u00e7\u00fcnki q\u0259l\u0259b\u0259siz h\u0259yat m\u00fcmk\u00fcn deyil\u00bb (13 may 1940). \u00c7er\u00e7il Britaniya u\u011frunda d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 qalib g\u0259lmi\u015fdi v\u0259 Hitlerin Britaniyan\u0131 asanl\u0131qla tutma plan\u0131n\u0131 darmada\u011f\u0131n etmi\u015fdi. Yuxar\u0131da ad\u0131\u00e7\u0259kil\u0259n v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259 \u00e7al\u0131\u015faraq, \u00c7er\u00e7il \u00f6z xalq\u0131n\u0131n rifah\u0131na xidm\u0259t edirdi.<br \/>\nH\u0259m Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259, h\u0259m d\u0259 Uinston \u00c7er\u00e7il\u0259, \u00e7ox nadir hallarda hallanan \u00abXalq adam\u0131\u00bb titulu verm\u0259k daha d\u00fczg\u00fcnd\u00fcr. Onlar xalqlar\u0131n\u0131n \u0259n a\u011f\u0131r m\u0259qamlar\u0131nda yanlar\u0131nda olaraq, xalq\u0131n rifah\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259yl\u0259rini \u0259sirg\u0259m\u0259y\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r olmu\u015flar. V\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r v\u0259 xalqlar\u0131n\u0131n layiqli \u00f6vlad\u0131 olaraq, onlar dig\u0259r siyasil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sl n\u00fcmun\u0259 n\u00fcmayi\u015f etdirmi\u015fl\u0259r.<br \/>\nHeyd\u0259r \u018fliyev v\u0259 Uinston \u00c7er\u00e7il, xalq v\u0259 d\u00f6vl\u0259tin vahid bir anlay\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n parlaq n\u00fcmun\u0259sidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00f6vcudlu\u011fu ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131qda m\u00fcmk\u00fcn olmayan iki termin. C\u0259miyy\u0259ti idar\u0259 ed\u0259n v\u0259 orada qayda-qanunu, sabitliyi v\u0259 t\u0259r\u0259qqini t\u0259min ed\u0259n, bununla bel\u0259 ba\u015fl\u0131ca m\u0259qs\u0259di xalq\u0131n maraqlar\u0131 olan siyasi hakimiyy\u0259t t\u0259\u015fkilat\u0131na, d\u00f6vl\u0259t deyilir. Elektorat \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259, s\u0259s verdikl\u0259rin\u0259 talel\u0259rini inanaraq, s\u0259sverm\u0259 yolu il\u0259 siyasi arenada maraqlar\u0131n\u0131 t\u0259msil ed\u0259nl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n edirl\u0259r. Hakimiyy\u0259t &#8211; bir n\u0259f\u0259rin da\u015f\u0131yaca\u011f\u0131 y\u00fckd\u00fcr v\u0259 o, hakimiyy\u0259tin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-21561","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21561","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21561"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21561\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21563,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21561\/revisions\/21563"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21561"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21561"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21561"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}