{"id":23630,"date":"2016-12-19T06:00:52","date_gmt":"2016-12-19T02:00:52","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=23630"},"modified":"2016-12-19T09:21:36","modified_gmt":"2016-12-19T05:21:36","slug":"must%c9%99qil-dovl%c9%99tin-must%c9%99qil-rabit%c9%99si-olmalidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=23630","title":{"rendered":"M\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tin m\u00fcst\u0259qil rabit\u0259si olmal\u0131d\u0131r"},"content":{"rendered":"<p>\u00dcmummilli liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rliyinin b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 \u00f6z xalq\u0131na sonsuz m\u0259h\u0259bb\u0259t v\u0259 qurub-yaratmaq amal\u0131 il\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. \u00d6z\u00fcn\u00fcn z\u0259ngin v\u0259 m\u0259nal\u0131 h\u0259yat\u0131 boyu daim xalq\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f, onun xo\u015fb\u0259xt g\u0259l\u0259c\u0259yini t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck f\u0259dakarl\u0131q g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6z \u015f\u0259r\u0259fli v\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 m\u00fcasir, m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tini yaratd\u0131, onun g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf istiqam\u0259tl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n etdi. Ulu \u00f6nd\u0259rimiz t\u0259r\u0259find\u0259n o d\u00f6vrd\u0259 t\u0259m\u0259li qoyulmu\u015f g\u00fccl\u00fc iqtisadiyyat\u0131n n\u0259tic\u0259sidir ki, bu g\u00fcn m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan q\u0131sa bir zaman k\u0259siyind\u0259 b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n rabit\u0259 sektorunda da y\u00fcks\u0259k inki\u015fafa nail olmu\u015fdur. Pill\u0259-pill\u0259 inki\u015faf ed\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n rabit\u0259 sektoru bu g\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259n y\u00fcks\u0259k dinamik inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259dir. Rabit\u0259 v\u0259 y\u00fcks\u0259k texnologiyalar sah\u0259sind\u0259 \u0259ld\u0259 olunmu\u015f b\u00fct\u00fcn u\u011furlar\u0131n t\u0259m\u0259lind\u0259 \u00f6lk\u0259y\u0259 r\u0259hb\u0259rliyinin h\u0259r iki d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bu m\u00fch\u00fcm sah\u0259y\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi x\u00fcsusi diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131 dayan\u0131r. \u201cM\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tin m\u00fcst\u0259qil rabit\u0259si olmal\u0131d\u0131r\u201d, &#8211; dey\u0259n ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan rabit\u0259sinin m\u00fcasir d\u00fcnya standartlar\u0131 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 olmas\u0131 v\u0259 beyn\u0259lxalq al\u0259m\u0259 inteqrasiyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fdir. \u00dcmummilli liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259m\u0259li o ill\u0259rd\u0259 qoyulmu\u015f i\u015fl\u0259rin bariz t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr ki, bu g\u00fcn m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan \u0259n m\u00fcasir data m\u0259rk\u0259zi, kosmik s\u0259nayesi olan \u00f6lk\u0259dir, y\u00fcks\u0259k texnologiyalar\u0131 v\u0259 innovasiyalar\u0131 il\u0259 regionun lider d\u00f6vl\u0259tidir.<br \/>\nBu yax\u0131nlarda Az\u0259rbaycan rabit\u0259sinin 135 illik yubileyi \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Rabit\u0259 v\u0259 Y\u00fcks\u0259k Texnologiyalar Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n \u201cAz\u0259rbaycan Telefon Rabit\u0259si 135 il\u201d jurnal\u0131 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rd\u00fc. \u00dc\u00e7 dild\u0259, Az\u0259rbaycan, rus v\u0259 ingilis dill\u0259rind\u0259 n\u0259fis \u015f\u0259kild\u0259 \u00e7ap olunmu\u015f jurnalda \u00f6lk\u0259 rabit\u0259sinin inki\u015faf tarixi, Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, h\u0259m Sovetl\u0259r Birliyi d\u00f6n\u0259mind\u0259, h\u0259m d\u0259 m\u00fcst\u0259qillik ill\u0259rind\u0259 \u00f6lk\u0259 rabit\u0259sinin inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 g\u00f6rd\u00fcy\u00fc i\u015fl\u0259r, h\u0259yata ke\u00e7irdiyi m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc t\u0259dbirl\u0259r v\u0259 Az\u0259rbaycan Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 bu sah\u0259d\u0259 son ill\u0259r \u0259ld\u0259 olunmu\u015f u\u011furlar \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nD\u00fcnyada telefonun ixtiras\u0131ndan c\u0259mi 4 il sonra \u015e\u0259rqd\u0259 bir \u00e7ox ilkl\u0259r\u0259 imza atan Az\u0259rbaycanda telefon rabit\u0259sinin t\u0259tbiqin\u0259 ba\u015flan\u0131l\u0131b. 1880-ci ilin dekabr\u0131nda \u201cQafqaz v\u0259 Merkuri\u201d Paroxod C\u0259miyy\u0259ti Az\u0259rbaycanda ilk telefon x\u0259ttini in\u015fa edib.<br \/>\nX\u0259tt c\u0259miyy\u0259tin h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 \u201cNaberejnaya\u201d k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259 (indiki Neft\u00e7il\u0259r prospekti) yerl\u0259\u015f\u0259n ba\u015f kontoru il\u0259 Bak\u0131 liman\u0131ndak\u0131 \u201cKaspi\u201d neft c\u0259miyy\u0259tinin binas\u0131n\u0131 birl\u0259\u015fdirib.<br \/>\nTelefon \u00e7\u0259kili\u015fin\u0259 icaz\u0259 al\u0131nmas\u0131, in\u015fas\u0131, istifad\u0259 qaydalar\u0131 v\u0259 s. m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u0130mperator III Aleksandr\u0131n 27 fevral 1881-ci il tarixli \u201cTelefon rabit\u0259sinin qurulmas\u0131 qaydalar\u0131\u201d (\u201cPravila ob ustroystve telefonn\u0131x soobheniy\u201d) f\u0259rman\u0131 il\u0259 t\u0259nziml\u0259ndiyi \u00fc\u00e7\u00fcn yaln\u0131z bu tarixd\u0259n sonra \u00e7\u0259kili\u015fin\u0259 icaz\u0259 verilmi\u015f x\u0259tl\u0259r qanuni hesab edilir.<br \/>\n1881-ci ilin yanvar ay\u0131nda \u201cNobel Qarda\u015flar\u0131 C\u0259miyy\u0259ti\u201d telefon \u00e7\u0259kili\u015fin\u0259 icaz\u0259 almaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 Bak\u0131 qubernatoru general-leytenant Pozen\u0259 m\u00fcraci\u0259t edib v\u0259 fevral\u0131n 18-d\u0259 onlara icaz\u0259 verilib. H\u0259min il noyabr ay\u0131n\u0131n 23-d\u0259, yeni still\u0259 dekabr\u0131n 6-da Az\u0259rbaycanda uzunlu\u011fu 6 km olan v\u0259 \u201cNobel Qarda\u015flar\u0131 C\u0259miyy\u0259ti\u201dnin ba\u015f kontoru il\u0259 s\u0259dr v\u0259 ba\u015f m\u00fch\u0259ndisin evl\u0259rini birl\u0259\u015fdir\u0259n ilk telefon x\u0259tti istismara verilib. (Qeyd ed\u0259k ki, yeni stil dedikd\u0259 1917-ci ild\u0259 Rusiyada ba\u015f ver\u0259n inqilabdan sonra t\u0259tbiq olunan yeni t\u0259qvim n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur ki, bu t\u0259qviml\u0259 k\u00f6hn\u0259nin aras\u0131nda 13 g\u00fcn f\u0259rq yaran\u0131r).<br \/>\nR\u0259smi olaraq Az\u0259rbaycanda telefon rabit\u0259sinin yarad\u0131lmas\u0131 bu tarixd\u0259n hesablan\u0131r.<br \/>\nAz\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131 (ADR) d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, \u0259sas\u0259n, d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu, ordunun formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 s. \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00f6n plana \u00e7\u0259kildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn Rusiya imperiyas\u0131ndan miras qalm\u0131\u015f rabit\u0259 sah\u0259sin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirilm\u0259yib. Amma bu d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan rabit\u0259sinin ilk r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t orqan\u0131 olan Po\u00e7t v\u0259 Teleqraf Nazirliyi yarad\u0131l\u0131b.<br \/>\nBu d\u00f6vrd\u0259 rabit\u0259 obyektl\u0259rinin b\u0259rpas\u0131, Az\u0259rbaycanla qon\u015fu d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda rabit\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131 i\u015fl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irilib. Rabit\u0259 sah\u0259sind\u0259 kadrlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 i\u015fin\u0259 d\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirilib.<br \/>\nSovet hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan rabit\u0259si m\u00fcxt\u0259lif inki\u015faf d\u00f6vr\u00fc ke\u00e7ib.<br \/>\nBu d\u00f6vrl\u0259r \u0259rzind\u0259 rabit\u0259 sah\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcls\u0259 d\u0259, 60-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 respublikam\u0131z bu sah\u0259d\u0259 \u0130ttifaq\u0131n dig\u0259r respublikalar\u0131ndan \u00e7ox geri qal\u0131b. Yaln\u0131z 1969-cu ild\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131qdan sonra dig\u0259r sah\u0259l\u0259rl\u0259 b\u0259rab\u0259r, rabit\u0259 d\u0259 davaml\u0131 inki\u015faf yoluna q\u0259d\u0259m qoyub.<br \/>\nKe\u00e7\u0259n \u0259srin 70-ci ill\u0259rinin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 aid m\u0259nb\u0259l\u0259rin ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri g\u00f6st\u0259rir ki, Heyd\u0259r \u018fliyev respublika iqtisadiyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131nda n\u0259qliyyat v\u0259 rabit\u0259 sah\u0259sinin roluna x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t verib. He\u00e7 t\u0259sad\u00fcfi deyil ki, ulu \u00f6nd\u0259r hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259li\u015finin el\u0259 ilk aylar\u0131nda respublika v\u0259 d\u00fcnya \u00fczr\u0259 rabit\u0259 sah\u0259sind\u0259ki m\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259tin, inki\u015faf tendensiyalar\u0131n\u0131n, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 rabit\u0259nin inki\u015faf imkanlar\u0131n\u0131n ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6r\u00fcl\u0259c\u0259k i\u015fl\u0259r haqq\u0131nda layih\u0259 s\u0259n\u0259dinin haz\u0131rlanmas\u0131 bar\u0259d\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131q verib. Hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259li\u015find\u0259n bir il sonra, 1970-ci il iyun ay\u0131n\u0131n 24-d\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015f \u201cRespublikada rabit\u0259 vasit\u0259l\u0259rinin v\u0259ziyy\u0259ti v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131 haqq\u0131nda\u201d s\u0259n\u0259di Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin b\u00fcrosunda m\u00fczakir\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r v\u0259 s\u0259n\u0259d q\u0259bul edilir.<br \/>\nHeyd\u0259r \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259d\u0259 t\u0259sdiq olunmu\u015f bu s\u0259n\u0259din \u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tli c\u0259h\u0259tl\u0259rind\u0259n biri m\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259tin real qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si olub. S\u0259n\u0259dd\u0259, bu sah\u0259d\u0259 v\u0259ziyy\u0259tin orta \u00dcmumittifaq g\u00f6st\u0259ricil\u0259rd\u0259n xeyli a\u015fa\u011f\u0131 v\u0259 qeyri-q\u0259na\u0259tb\u0259x\u015f olmas\u0131 qeyd edilir. M\u0259s\u0259l\u0259n, g\u00f6st\u0259rilir ki, respublikada sovxozlar 50%, kolxozlar is\u0259 c\u0259mi 25% telefonla\u015f\u0131b, rayon v\u0259 k\u0259nd ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259 qura\u015fd\u0131r\u0131lan stansiyalar\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti \u0259ll\u0259 kommutasiya olunan k\u00f6hn\u0259lmi\u015f sisteml\u0259rdir v\u0259 s.<br \/>\nQeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, bu s\u0259n\u0259d mahiyy\u0259tc\u0259 rabit\u0259 sah\u0259si \u00fczr\u0259 \u0130nki\u015faf Proqram\u0131 olmaqla b\u0259rab\u0259r, h\u0259m d\u0259 bir F\u0259aliyy\u0259t Plan\u0131 idi. S\u0259n\u0259dd\u0259 sah\u0259nin inki\u015faf strategiyas\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259si il\u0259 b\u0259rab\u0259r, konkret i\u015f qrafiki, m\u0259sul icra\u00e7\u0131 t\u0259r\u0259fl\u0259r, m\u00fcdd\u0259tl\u0259r, maliyy\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259ri v\u0259 s. g\u00f6st\u0259rilirdi. Eyni zamanda s\u0259n\u0259dd\u0259 1971-75-ci ill\u0259rd\u0259 16 rabit\u0259 qov\u015fa\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn binalar\u0131n tikilm\u0259si, \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin icraiyy\u0259 komit\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n ATS binalar\u0131n\u0131n in\u015fa edilm\u0259si, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Bak\u0131da h\u0259r il 1 ATS binas\u0131n\u0131n tikilm\u0259si, Rabit\u0259 Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n ATS avadanl\u0131qlar\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 v\u0259 texnoloji avadanl\u0131qlar\u0131n in\u015fas\u0131, b\u00fct\u00fcn bunlar \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131mi v\u0259saitin ayr\u0131lmas\u0131 v\u0259 dig\u0259r m\u00fch\u00fcm t\u0259dbirl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r yer al\u0131r.<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, 1976-c\u0131 ild\u0259 t\u0259kc\u0259 Bak\u0131 telefon \u015f\u0259b\u0259k\u0259sinin g\u00fcc\u00fc 1927-ci ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 20 d\u0259f\u0259d\u0259n \u00e7ox art\u0131b v\u0259 telefon Az\u0259rbaycan \u0259halisinin m\u0259i\u015f\u0259tinin ayr\u0131lmaz hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evrilib.<br \/>\n1970-80-ci ill\u0259rd\u0259 rabit\u0259nin inki\u015faf\u0131 t\u0259kc\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri il\u0259 m\u0259hdudla\u015fmay\u0131b, respublikan\u0131n dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rini d\u0259 \u0259hat\u0259 edib. Bu ill\u0259rd\u0259 G\u0259nc\u0259d\u0259 be\u015fm\u0259rt\u0259b\u0259li x\u00fcsusi rabit\u0259 binas\u0131 istifad\u0259y\u0259 verilib, orada 8 min n\u00f6mr\u0259lik ATS, \u015f\u0259h\u0259rl\u0259raras\u0131 ATS, teleqraf v\u0259 radio avadanl\u0131qlar\u0131 qura\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b, Sumqay\u0131tda 9 min n\u00f6mr\u0259lik ATS, Nax\u00e7\u0131vanda 5 min n\u00f6mr\u0259lik ATS in\u015fa edilm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, dig\u0259r \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 rayonlarda, k\u0259nd v\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 ATS tikintisi apar\u0131l\u0131b.<br \/>\nRabit\u0259 Nazirliyinin 1974-1980-ci ill\u0259rd\u0259 \u00f6hd\u0259sin\u0259 \u00fcmumi g\u00fcc\u00fc 164,4 min n\u00f6mr\u0259lik ATS-l\u0259rin tikintisi v\u0259 montaj\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri qoyulub. Bununla \u0259laq\u0259dar qurumda yeni ATS-l\u0259rin tikintisi v\u0259 istismara verilm\u0259si plan\u0131 t\u0259sdiq edilib ki, bu da rabit\u0259 sah\u0259sind\u0259 yeni nailiyy\u0259tl\u0259r \u0259ld\u0259 etm\u0259y\u0259 imkan verib.<br \/>\nH\u0259min ill\u0259rd\u0259 po\u00e7t, teleqraf v\u0259 teleradio proqramlar\u0131n\u0131n yay\u0131m\u0131 sah\u0259l\u0259ri d\u0259 diqq\u0259t\u0259layiq inki\u015faf yolu ke\u00e7ib. Bak\u0131da D\u0259mir yolu yan\u0131 Po\u00e7tamt binas\u0131n\u0131n, Rabit\u0259 evinin, onlarla rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259 rabit\u0259 qov\u015faqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn binalar\u0131n, respublikan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 300-d\u0259n \u00e7ox po\u00e7t \u015f\u00f6b\u0259si binas\u0131n\u0131n tikintisi o d\u00f6vrd\u0259 realla\u015f\u0131b.<br \/>\n1980-ci ild\u0259 respublikada montaj olunmu\u015f telefon stansiyalar\u0131n\u0131n tutumu 279,1 min n\u00f6mr\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n bunlar\u0131n 274,12 mini ATS sistemli olub.<br \/>\n\u015e\u0259h\u0259r telefon \u015f\u0259b\u0259k\u0259sinin abun\u0259\u00e7il\u0259rinin \u00fcmumi say\u0131 234,7 min olub ki, bu da 1975-ci il\u0259 nisb\u0259t\u0259n 1,4 d\u0259f\u0259 \u00e7ox olub.<br \/>\n1979-cu ild\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f komissiya t\u0259r\u0259find\u0259n Bak\u0131da &#8211; k\u00f6hn\u0259 Teleq\u00fcll\u0259nin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda tikilm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan 310 metrlik Yeni Teleq\u00fcll\u0259nin layih\u0259si t\u0259sdiq edilib v\u0259 1981-ci ild\u0259 obyektin tikintisin\u0259 ba\u015flan\u0131b. Buna baxmayaraq, bir s\u0131ra obyektiv v\u0259 subyektiv s\u0259b\u0259bl\u0259r \u00fcz\u00fcnd\u0259n Yeni Teleq\u00fcll\u0259nin istismara verilm\u0259si l\u0259ngidils\u0259 d\u0259, \u00fcmummilli liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyevin respublikam\u0131za ikinci d\u0259f\u0259 r\u0259hb\u0259rlik etdiyi d\u00f6vrd\u0259\u20141996-c\u0131 ild\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n istifad\u0259sin\u0259 verilib.<br \/>\nM\u0259lum s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n 1985-1993-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 rabit\u0259nin inki\u015faf s\u00fcr\u0259ti k\u0259skin z\u0259ifl\u0259yib.<br \/>\nLakin 1993-c\u00fc ild\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti se\u00e7ildikd\u0259n sonra \u00f6lk\u0259 rabit\u0259sinin inki\u015faf\u0131 yenid\u0259n prioritet sah\u0259l\u0259rd\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilib v\u0259 rabit\u0259nin inki\u015faf\u0131nda yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259 ba\u015flay\u0131b. \u00d6lk\u0259 r\u0259hb\u0259rinin m\u00fcdrik siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259dric\u0259n b\u0259rq\u0259rar olan siyasi v\u0259 iqtisadi sabitlik \u015f\u0259raitind\u0259 respublikaya xarici investorlar c\u0259lb olunub, rabit\u0259 sah\u0259sinin inki\u015faf\u0131nda \u0259sl d\u00f6n\u00fc\u015f d\u0259 bundan sonra ba\u015flay\u0131b.<br \/>\n1993-c\u00fc ild\u0259n ba\u015flayaraq xarici rabit\u0259 \u015firk\u0259tl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n Bak\u0131da, Sumqay\u0131tda, G\u0259nc\u0259d\u0259 v\u0259 dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00fcasir elektron tipli ATS-l\u0259r qurulub. \u201cAztelekom\u201d \u0130stehsalat Birliyind\u0259 2000 kanall\u0131 Beyn\u0259lxalq Telefon Stansiyas\u0131, 6150 kanall\u0131 respublikadaxili \u015e\u0259h\u0259rl\u0259raras\u0131 Telefon Stansiyas\u0131, ilk mobil rabit\u0259 xidm\u0259ti g\u00f6st\u0259r\u0259n \u201cBakcell\u201d, \u201cAz\u0259rcell\u201d v\u0259 dig\u0259r birg\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r yarad\u0131l\u0131b.<br \/>\nHeyd\u0259r \u018fliyevin diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131 say\u0259sind\u0259 1998-ci il rabit\u0259d\u0259 daha bir yeni s\u0259hif\u0259 a\u00e7\u0131l\u0131b. H\u0259min il \u0259rzind\u0259 respublikam\u0131zda 108 min n\u00f6mr\u0259y\u0259 yax\u0131n tutuma malik elektron tipli m\u00fcasir ATS-l\u0259r qurulub v\u0259 istifad\u0259y\u0259 verilib.<br \/>\n1993-2003-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6lk\u0259nin telefon \u015f\u0259b\u0259k\u0259sinin 48,4 faizi, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n telefon \u015f\u0259b\u0259k\u0259si 100 faiz elektronla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b, \u0259sas telefon aparatlar\u0131n\u0131n say\u0131 1991-ci ild\u0259ki 611,5 min \u0259d\u0259dd\u0259n bir milyon \u0259d\u0259d\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131b, respublikam\u0131z Trans-Asiya-Avropa kabel magistral\u0131na qo\u015fulub, Bak\u0131\u0259traf\u0131 k\u0259nd v\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259rin ham\u0131s\u0131 telefonla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b, b\u00fct\u00fcn b\u00f6lg\u0259l\u0259rin ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259ri telefon rabit\u0259si il\u0259 t\u0259min olunub, \u00f6lk\u0259 \u0259razisind\u0259 internet xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259k imkan\u0131 yarad\u0131l\u0131b, telefon rabit\u0259si \u015f\u0259b\u0259k\u0259sind\u0259 stansiyalararas\u0131 rabit\u0259nin 80 faizi r\u0259q\u0259mli texnologiyalar \u0259sas\u0131nda t\u0259\u015fkil edilib.<br \/>\nAz\u0259rbaycanda internet rabit\u0259sinin inki\u015faf\u0131 da Heyd\u0259r \u018fliyevin bu sah\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdiyi siyas\u0259tin \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n biri olub. 1993-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n y\u00fcks\u0259k domen ad\u0131 &#8211; \u201c.az\u201d domeni ICANN-da (\u0130nternetd\u0259 Domen Adlar\u0131n v\u0259 \u00fcnvanlar\u0131n Verilm\u0259si T\u0259\u015fkilat\u0131) qeydiyyata al\u0131n\u0131b v\u0259 bir il sonra \u00f6lk\u0259d\u0259 internet saytlar\u0131 yaranma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan bir \u00e7ox sah\u0259vi beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlara, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Beyn\u0259lxalq Telekommunikasiya \u0130ttifaq\u0131na (1992) v\u0259 \u00dcmumd\u00fcnya Po\u00e7t \u0130ttifaq\u0131na (1993) \u00fczv q\u0259bul edilib.<br \/>\n\u00d6lk\u0259d\u0259 \u0130KT sah\u0259sinin qanunvericiliyinin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na ba\u015flan\u0131l\u0131b. 20 iyun 1997-ci il tarixli \u201cRabit\u0259 haqq\u0131nda\u201d v\u0259 3 aprel 1998-ci il tarixli \u201c\u0130nformasiya, informasiyala\u015fd\u0131rma v\u0259 informasiyan\u0131n m\u00fchafiz\u0259si haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n qanunlar\u0131 sah\u0259 \u00fczr\u0259 ilk \u0259sas qanunvericilik aktlar\u0131 olub.<br \/>\nXX \u0259srin sonlar\u0131nda, XXI \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259 Az\u0259rbaycanda rabit\u0259nin inki\u015faf\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 at\u0131lm\u0131\u015f \u0259n m\u00fch\u00fcm add\u0131mlardan biri ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin 17 fevral 2003-c\u00fc ild\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 namin\u0259 informasiya v\u0259 kommunikasiya texnologiyalar\u0131 \u00fczr\u0259 Milli Strategiyan\u0131n (2003-2012-ci ill\u0259r)\u201d t\u0259sdiq edilm\u0259si haqq\u0131nda s\u0259r\u0259ncam\u0131 olub v\u0259 bu d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 respublikada \u0130KT sah\u0259sind\u0259 realla\u015fd\u0131r\u0131lan siyas\u0259t m\u0259hz bu strategiyan\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulub.<br \/>\nHeyd\u0259r \u018fliyevin \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 namin\u0259 informasiya-kommunikasiya texnologiyalar\u0131 \u00fczr\u0259 Milli Strategiya\u201dn\u0131 (2003-2012-ci ill\u0259r) t\u0259sdiq etm\u0259si il\u0259 \u00f6lk\u0259miz BMT-nin m\u00fc\u0259yy\u0259n etdiyi Minilliyin t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 m\u00fcvafiq olaraq \u0130KT sah\u0259si \u00fczr\u0259 Milli Strategiya q\u0259bul ed\u0259n ilk \u00f6lk\u0259l\u0259r s\u0131ras\u0131nda q\u0259rarla\u015f\u0131b. C\u0259nubi Qafqazda is\u0259 birinci olub.<br \/>\n\u0130lk d\u0259f\u0259 olaraq m\u0259hz bu s\u0259n\u0259dd\u0259 innovasiyay\u00f6nl\u00fc inki\u015faf v\u0259 bilikl\u0259r iqtisadiyyat\u0131n\u0131n formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 z\u0259rur\u0259ti \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259kilib. Bu strategiya \u0130KT sah\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n f\u0259aliyy\u0259tin \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n edib v\u0259 onun h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si \u00f6lk\u0259d\u0259 informasiya c\u0259miyy\u0259tinin b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131na \u0259lveri\u015fli z\u0259min yarad\u0131b.<br \/>\nUlu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdiyi strateji kursu u\u011furla davam etdir\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 Az\u0259rbaycan bu g\u00fcn s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf ed\u0259n m\u00fcasir d\u00f6vl\u0259tdir v\u0259 iqtisadi inki\u015faf templ\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u00fcnya miqyas\u0131nda lider \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259ndir.<\/p>\n<p><strong>Haz\u0131rlad\u0131:<br \/>\n\u018fli SADIQOV,<br \/>\n\u201cRespublika\u201d.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dcmummilli liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rliyinin b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 \u00f6z xalq\u0131na sonsuz m\u0259h\u0259bb\u0259t v\u0259 qurub-yaratmaq amal\u0131 il\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. \u00d6z\u00fcn\u00fcn z\u0259ngin v\u0259 m\u0259nal\u0131 h\u0259yat\u0131 boyu daim xalq\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f, onun xo\u015fb\u0259xt g\u0259l\u0259c\u0259yini t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck f\u0259dakarl\u0131q g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6z \u015f\u0259r\u0259fli v\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 m\u00fcasir, m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tini yaratd\u0131, onun g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf istiqam\u0259tl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n etdi. Ulu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-23630","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23630","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23630"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23630\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23634,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23630\/revisions\/23634"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23630"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23630"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23630"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}