{"id":24121,"date":"2017-02-02T08:00:26","date_gmt":"2017-02-02T04:00:26","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=24121"},"modified":"2017-02-02T09:23:29","modified_gmt":"2017-02-02T05:23:29","slug":"xalq-sairi-x%c9%99lil-rza-uluturk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=24121","title":{"rendered":"Xalq \u015fairi X\u0259lil Rza ULUT\u00dcRK"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/xs.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/xs-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-24127\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/xs-300x200.jpg 300w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/xs.jpg 600w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>X\u0259lil Rza Ulut\u00fcrk (d. 21 oktyabr, 1932, Pir\u0259bb\u0259, Salyan rayonu (k\u0259nd indi Neft\u00e7ala rayonuna daxildir), Az\u0259rbaycan SSR &#8211; \u00f6. 22 iyun, 1994, Bak\u0131, Az\u0259rbaycan) \u2014 az\u0259rbaycanl\u0131 \u015fair, t\u0259nqid\u00e7i, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas, t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i, 1954-c\u00fc ild\u0259n Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczv\u00fc, filologiya elml\u0259ri doktoru (1969), Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259m\u0259kdar inc\u0259s\u0259n\u0259t xadimi (1986), M.F.Axundov ad\u0131na \u0259d\u0259bi m\u00fckafat laureat\u0131 (1991), Az\u0259rbaycan\u0131n Xalq \u015fairi (1992)[1]. \u201c\u0130stiqlal\u201d ordeni il\u0259 t\u0259ltif olunub.<\/p>\n<p>H\u0259yat\u0131<\/p>\n<p>X\u0259lil Rza Ulut\u00fcrk 1932-ci ild\u0259 Salyan\u0131n Pir\u0259bb\u0259 k\u0259ndind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lmi\u015fdir. 2 sayl\u0131 \u015f\u0259h\u0259r orta m\u0259kt\u0259bind\u0259 t\u0259hsil alm\u0131\u015fd\u0131r. Salyan \u015f\u0259h\u0259r kitabxanas\u0131n\u0131n \u0259d\u0259biyyat d\u0259rn\u0259yinin \u00fczv\u00fc olmu\u015fdur. \u0130lk m\u0259tbu \u015feri &#8220;Kitab&#8221; 1948-ci ild\u0259 &#8220;Az\u0259rbaycan pioneri&#8221; q\u0259zetind\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr. 1948-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetinin filologiya fak\u00fclt\u0259sinin jurnalistika \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 daxil olub. Universitetd\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas-alim C\u0259f\u0259r X\u0259ndan\u0131n, sonralar \u015fair B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259nin r\u0259hb\u0259rlik etdiyi \u0259d\u0259bi d\u0259rn\u0259kd\u0259, Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131nda xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Mirz\u0259 \u0130brahimovun ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ke\u00e7iril\u0259n &#8220;G\u0259ncl\u0259r g\u00fcn\u00fc&#8221; m\u0259\u015f\u011f\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 f\u0259al i\u015ftirak etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1954-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetini bitir\u0259n X\u0259lil Rza \u0259m\u0259k f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 &#8220;Az\u0259rbaycan qad\u0131n\u0131&#8221; jurnal\u0131 redaksiyas\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. O burada \u0259d\u0259bi i\u015f\u00e7i v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 iki ild\u0259 (1955-1957) d\u00f6vri m\u0259tbuatda \u00e7ap etdirdiyi m\u0259qal\u0259 v\u0259 \u015ferl\u0259rl\u0259 \u0259d\u0259bi ictimaiyy\u0259tin diqq\u0259tini c\u0259lb etmi\u015fdir. 1954-c\u00fc ild\u0259 X\u0259lil Rza SSR\u0130 Yaz\u0131\u00e7\u0131lar ittifaq\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc se\u00e7ilir. Onun ilk \u015ferl\u0259r toplusu \u2013 &#8220;Bahar g\u0259lir&#8221; (1957) kitab\u0131 da n\u0259\u015fr olunur. 1957-ci ilin avqust ay\u0131nda Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131 X\u0259lil Rzan\u0131 Moskvaya, M.Qorki ad\u0131na D\u00fcnya \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutu n\u0259zdind\u0259 olan ikiillik Ali \u018fd\u0259biyyat kurslar\u0131na g\u00f6nd\u0259rm\u0259si d\u0259 g\u0259nc \u015fairin g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 inamla ba\u011fl\u0131 idi. X\u0259lil Rza Institutda rus \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n g\u00f6rk\u0259mli s\u0259n\u0259tkar\u0131 Pavel Antokolskinin r\u0259hb\u0259rlik etdiyi b\u00f6lm\u0259d\u0259 poeziyan\u0131n n\u0259z\u0259ri \u0259saslar\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, d\u00fcnya xalqlar\u0131n\u0131n m\u0259d\u0259ni irsi il\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131\u015f olmu\u015fdur. Moskvada t\u0259hsil ill\u0259rind\u0259 g\u00f6rk\u0259mli rus \u015fairi Samuil Mar\u015fak\u0131n evind\u0259 v\u0259 Yasnaya Polyanada dahi Lev Tolstoyun xatir\u0259 muzeyind\u0259 olmas\u0131, Leninqrada Ermitaj x\u0259zin\u0259sin\u0259 kollektiv s\u0259f\u0259ri, Nazim Hikm\u0259t v\u0259 Mixail \u015eoloxovla g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259ri g\u0259nc \u015fairin xatir\u0259sind\u0259 d\u0259rin izl\u0259r buraxm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>1959-cu ild\u0259 X\u0259lil Rza Bak\u0131ya qay\u0131td\u0131qdan sonra Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji \u0130nstitutunun aspiranturas\u0131nda t\u0259hsilini davam etdirmi\u015fdir. O, 1963-c\u00fc ild\u0259 &#8220;M\u00fcharib\u0259d\u0259n sonrak\u0131 Az\u0259rbaycan sovet \u0259d\u0259biyyat\u0131nda poema janr\u0131 (1945-1950)&#8221; m\u00f6vzusunda yazd\u0131\u011f\u0131 dissertasiyan\u0131 u\u011furla m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015f, f\u0131lologiya elml\u0259ri namiz\u0259di elmi d\u0259r\u0259c\u0259sin\u0259 layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Onu institutda m\u00fc\u0259llim kimi saxlam\u0131\u015flar. T\u0259l\u0259b\u0259 auditoriyas\u0131na m\u00fc\u0259llim kimi daxil oldu\u011fu g\u00fcnd\u0259n X\u0259lil Rza d\u0259rs proqram\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259si il\u0259 m\u0259hdudla\u015fmam\u0131\u015f, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik ruhlu m\u00fchazir\u0259l\u0259rind\u0259 q\u0259dim milli b\u0259\u015f\u0259ri d\u0259y\u0259rl\u0259rimizd\u0259n v\u0259 do\u011fma dilimizd\u0259n \u00fcr\u0259k yan\u011f\u0131s\u0131 il\u0259 s\u00f6hb\u0259t a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>X\u0259lil Rza Az\u0259rbaycan dilinin safl\u0131\u011f\u0131, \u0259cn\u0259bi dilin t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruz qalmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus m\u00fcbariz\u0259 yolu da se\u00e7mi\u015fdi. Harada olursa-olsun do\u011fma dilind\u0259 t\u0259miz dan\u0131\u015fmayan m\u00fcsahibind\u0259n e\u015fitdiyi h\u0259r yaban\u00e7\u0131 k\u0259lm\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn 5 q\u0259pik c\u0259rim\u0259 t\u0259l\u0259b ed\u0259r, &#8220;dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndan m\u0259mnun qald\u0131\u011f\u0131 soyda\u015flar\u0131n\u0131 bir manat m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 m\u00fckafatland\u0131rard\u0131&#8221;. Bel\u0259likl\u0259, o, m\u00fcasirl\u0259rinin diqq\u0259tini ana dilinin safh\u011f\u0131n\u0131 qoruma\u011fa c\u0259lb etm\u0259y\u0259, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n rusla\u015fd\u0131rma siyas\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 aparma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fard\u0131. \u018flb\u0259tt\u0259, b\u00fct\u00fcn bunlar d\u00f6vl\u0259tin hakim dair\u0259l\u0259rinin n\u0259z\u0259r-diqq\u0259tind\u0259n yay\u0131n\u0131mr, \u00e7ox \u00e7\u0259kmir ki, onun ictimai-pedaqoji f\u0259aliyy\u0259ti m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. &#8220;Bilik&#8221; c\u0259miyy\u0259ti yolu il\u0259 Az\u0259rbaycan rayonlar\u0131na g\u00f6nd\u0259rilm\u0259si qada\u011fan olunur. \u015eair Sabir R\u00fcst\u0259mxanl\u0131 yaz\u0131r:<\/p>\n<p>&#8220;X\u0259lil Rzan\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259nl\u0259r \u00e7ox idi. Onun c\u0259sar\u0259tli v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q \u015ferl\u0259rini dinl\u0259m\u0259kd\u0259n bel\u0259 qorxanlar\u0131n say\u0131 min-min idi. O, k\u00fcrs\u00fcy\u0259 qalxanda durub salonu t\u0259rk edirdil\u0259r. X\u0259lilin antisovet, antiimperiya \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131na d\u0259lilik kimi baxanlar, onun s\u0259sini k\u0259sm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan, y\u00fcks\u0259k k\u00fcrs\u00fcl\u0259r\u0259 yolunu ba\u011flayan, onu ki\u00e7iltm\u0259k ist\u0259y\u0259nl\u0259r X\u0259lil Rza istedad\u0131n\u0131n Allah vergisi oldu\u011funu, \u015fairin Allah h\u00f6km\u00fc il\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u0259rk ed\u0259 bilmirdil\u0259r&#8221;[2].<\/p>\n<p>X\u0259lil Rza Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji \u0130nstitutundan uzaqla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Onu Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Nizami ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutuna d\u0259v\u0259t edirl\u0259r. Burada X\u0259lil Rza b\u00fct\u00fcn q\u00fcvv\u0259sini elmi-t\u0259dqiqat i\u015fin\u0259 v\u0259 b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fa h\u0259sr edir. Az\u0259rbaycan-\u00d6zb\u0259k \u0259d\u0259bi \u0259laq\u0259l\u0259ri, Maqsud \u015eeyxzad\u0259nin h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda monoqraf\u0131k \u0259s\u0259rl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Buna baxmayaraq, X\u0259lil Rza yen\u0259 d\u0259 &#8220;\u015f\u00fcbh\u0259li \u015f\u0259xs&#8221; kimi t\u0259qib olunur, onun imkanlar\u0131n\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131r, &#8220;t\u0259hl\u00fck\u0259li ictimai m\u00fcbariz\u0259&#8221; yolundan \u00e7\u0259kindirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.X\u0259lil Rza Ulut\u00fcrk\u00fcn atas\u0131 Rza Ulut\u00fcrkd\u00fcr.<\/p>\n<p>Yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131<\/p>\n<p>1984-c\u00fc ild\u0259 \u015fairin &#8220;\u00d6m\u00fcrd\u0259n uzun gec\u0259l\u0259r&#8221; adl\u0131 kitab\u0131 v\u0259 SSR\u0130 xalqlar\u0131n\u0131n dill\u0259rind\u0259n t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilmi\u015f poetik \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t &#8220;Qarda\u015fl\u0131q \u00e7\u0259l\u0259ngi&#8221; toplusu ictimaiyy\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n Az\u0259rbaycan SSR D\u00f6vl\u0259t m\u00fckafat\u0131na t\u0259qdim olunsa da, hakim dair\u0259l\u0259rin etinas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 qar\u015f\u0131land\u0131. Bu soyuq m\u00fcnasib\u0259t onu sars\u0131tmad\u0131. \u015eairin \u0259n b\u00f6y\u00fck v\u0259zif\u0259sini yaz\u0131b yaratmaqda g\u00f6r\u0259n X\u0259lil Rza yorulmadan var q\u00fcvv\u0259si il\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r; yeni \u015ferl\u0259ri, elmi ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 il\u0259 t\u0259s\u0259lli tap\u0131r. 1985-ci ild\u0259 &#8220;Maqsud \u015eeyxzad\u0259nin b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan-\u00d6zb\u0259k \u0259d\u0259bi \u0259laq\u0259l\u0259rinin aktual probleml\u0259ri&#8221; m\u00f6vzusunda doktorluq dissertasiyas\u0131 m\u00fcdafi\u0259 edir. 1986-c\u0131 ild\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131ndak\u0131 xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 ona \u0259m\u0259kdar inc\u0259s\u0259n\u0259t xadimi f\u0259xri ad\u0131 verilir.<\/p>\n<p>X\u0259lil Rzan\u0131n azadl\u0131q s\u0259si<\/p>\n<p>1980-ci ill\u0259rin ax\u0131rlar\u0131nda xalq azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131 geni\u015fl\u0259ndiyi zaman X\u0259lil Rzan\u0131n gur s\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00fcn regionlar\u0131nda e\u015fidilirdi. O, b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 xalq h\u0259r\u0259kat\u0131na qo\u015fulmu\u015fdu, h\u0259r yerd\u0259 rus \u015fovinist siyas\u0259tini, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f torpa\u011f\u0131na t\u0259cav\u00fcz ed\u0259n erm\u0259ni da\u015fnaklar\u0131n\u0131 odlu-alovlu \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 il\u0259 if\u015fa edirdi.<\/p>\n<p>Biz T\u00fcrk\u00fcstan ell\u0259riyik,<br \/>\nQeyr\u0259t, q\u00fcdr\u0259t sell\u0259riyik.<br \/>\nDa\u015fnaklar\u0131 qovan bizik,<br \/>\nDar g\u00f6zl\u0259ri ovan bizik.<br \/>\nYet\u0259r meydan sulad\u0131lar,<br \/>\nYurdumuzu talad\u0131lar.<br \/>\nBak\u0131m\u0131z\u0131 \u0259zizl\u0259y\u0259k.<br \/>\n\u018fqr\u0259bl\u0259rd\u0259n t\u0259mizl\u0259y\u0259k!<br \/>\n\u015e\u00f6l\u0259 versin bu l\u0259l, m\u0259rcan &#8211;<br \/>\nErm\u0259nisiz Az\u0259rbaycan! murad<\/p>\n<p>Son g\u00fcnl\u0259rini ya\u015fayan sovet imperiyas\u0131 \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatmaq \u00fc\u00e7\u00fcn 1990-c\u0131 ilin yanvar\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n paytaxt\u0131 Bak\u0131da dinc \u0259haliy\u0259 v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 divan tutdu. Bu q\u0259tliam, soyq\u0131r\u0131m siyas\u0259ti Qorba\u00e7ovun v\u0259 onun \u0259lalt\u0131lar\u0131n\u0131n irad\u0259si il\u0259 icra edilirdi. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n a\u00e7\u0131q fikirli adamlar\u0131 bu aksiyan\u0131, b\u0259\u015f\u0259r tarixind\u0259 misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f q\u0259tliam\u0131 l\u0259n\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lad\u0131lar. Sovet ordusu t\u0259rkibind\u0259 zirehli tanklarla, h\u0259rbi g\u0259mil\u0259r v\u0259 m\u00fcasir silah n\u00f6vl\u0259ri il\u0259 yaraqlan\u0131b x\u00fcsusi tap\u015f\u0131r\u0131qla Bak\u0131n\u0131 g\u00fcll\u0259baran ed\u0259nl\u0259rin t\u00f6r\u0259tdiyi cinay\u0259tl\u0259r X\u0259lil Rzan\u0131 sars\u0131tm\u0131\u015fd\u0131. O, b\u00fct\u00fcn q\u00fcvv\u0259si il\u0259 gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz dinclik bilm\u0259d\u0259n, \u00fcr\u0259yini m\u0259\u015f\u0259l\u0259 \u00e7evirib xalq\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259y\u0259 s\u0259sl\u0259yirdi: xarici \u00f6lk\u0259 jurnalistl\u0259rin\u0259 verdiyi m\u00fcsahib\u0259l\u0259rd\u0259 20 yanvar hadis\u0259l\u0259rini, Qorba\u00e7ovun v\u0259 onun \u0259lalt\u0131lar\u0131n\u0131n qanl\u0131 \u0259m\u0259ll\u0259rini d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>1990-c\u0131 il yanvar\u0131n 26-da X\u0259lil Rza SSR\u0130 D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Komit\u0259sinin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259bs edilib Moskvaya \u2013 Lefortovo h\u0259bsxanas\u0131na g\u00f6nd\u0259rilir. Arams\u0131z sor\u011fu-sual, a\u011f\u0131r ittiham \u015fairin irad\u0259sini q\u0131ra bilmir, o, zindanda da m\u00fcbariz\u0259sini davam etdirir. 8 ay 13 g\u00fcn \u00f6z m\u00fchitind\u0259n t\u0259crid olunmu\u015f \u015fair odlu-alovlu q\u0259lbinin i\u015f\u0131\u011f\u0131nda &#8220;Lefortovo g\u00fcnd\u0259liyini, 200-d\u0259n \u00e7ox, \u015feir, poema v\u0259 m\u0259ktubunu q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131r. Bu \u0259s\u0259rl\u0259r m\u00fcbariz \u015fairin ictimai-siyasi d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc \u0259ks etdirm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, \u00f6z siql\u0259ti, b\u0259dii d\u0259y\u0259ri, m\u0259zmunu c\u0259h\u0259td\u0259n milli poetik fikri z\u0259nginl\u0259\u015fdir\u0259n misilsiz abid\u0259dir. &#8220;Lefortovo g\u00fcnd\u0259liyi&#8221; \u015fairin q\u0259bul etdiyi Ulut\u00fcrk t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fcn\u00fcn v\u0259siq\u0259sidir.<\/p>\n<p>X\u0259lil Rza 1990-c\u0131 il yanvar\u0131n 29-d\u0259k \u2013 40 illik \u0259d\u0259bi-b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rini &#8220;X\u0259lil X\u0259lilov&#8221;, &#8220;X\u0259lil X\u0259lilb\u0259yli&#8221;, &#8220;X\u0259lil Odsev\u0259r&#8221;, &#8220;X\u0259lil Rza&#8221; t\u0259x\u0259ll\u00fcsl\u0259ri il\u0259 \u00e7ap etdirmi\u015fdi. &#8220;X\u0259lil Rza Ulut\u00fcrk&#8221; t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc is\u0259 \u015fairin ke\u00e7diyi m\u00fcbariz\u0259 yolunun, \u0259d\u0259bi-m\u0259n\u0259vi axtar\u0131\u015flar\u0131n\u0131n m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259si idi. \u015eair \u00f6mr\u00fcn\u00fcn son ill\u0259rind\u0259, d\u00f6rd il be\u015f ay, 22 g\u00fcn \u2013 1994-c\u00fc il iyun ay\u0131n\u0131n iyirmi ikisin\u0259d\u0259k, d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259n g\u00fcn\u0259d\u0259k yazd\u0131\u011f\u0131 \u015ferl\u0259rd\u0259 v\u0259 n\u0259\u015fr etdirdiyi kitablarda X\u0259lil Rza Ulut\u00fcrk imzas\u0131n\u0131 qoymu\u015fdur. \u015eairin v\u0259fat\u0131ndan sonra, onun \u00f6m\u00fcr-g\u00fcn yolda\u015f\u0131, v\u0259fadar Fir\u0259ngiz xan\u0131m XX \u0259srin ax\u0131rlar\u0131ndan bu g\u00fcn\u0259d\u0259k X\u0259lil Rzan\u0131n \u015ferl\u0259rini, g\u00fcnd\u0259likl\u0259rini v\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259rini sahmana sal\u0131b sanball\u0131 kitab hal\u0131nda X\u0259lil Rza Ulut\u00fcrk imzas\u0131 il\u0259 n\u0259\u015fr etdirm\u0259kd\u0259dir. O, X\u0259lil Rzan\u0131n yar\u0131m\u00e7\u0131q i\u015fl\u0259rini \u2013 &#8220;i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u0259y\u0259n k\u00fcll hal\u0131nda qalm\u0131\u015f \u0259s\u0259rl\u0259rini&#8221; n\u0259\u015fr etdirm\u0259kl\u0259 &#8220;onunla n\u0259f\u0259s al\u0131r&#8221;, onu ya\u015fad\u0131r, onu \u00f6lm\u0259zliy\u0259, \u0259b\u0259diyy\u0259t\u0259 qovu\u015fdurur.<\/p>\n<p>Lefortovo h\u0259bsxanas\u0131nda \u015f\u0259k\u0259r x\u0259st\u0259liyi olan X\u0259lil Rzan\u0131n s\u0259hh\u0259ti pozulmu\u015fdu. 1990-c\u0131 il oktyabr\u0131n 9-da yatab qatar\u0131nda Moskvadan Bak\u0131ya g\u0259tiril\u0259n X\u0259lil Rza, bir ay davam ed\u0259n m\u0259hk\u0259m\u0259 prosesind\u0259n sonra azadl\u0131\u011fa burax\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>1991-ci il may\u0131n 6-da X\u0259lil Rza &#8220;T\u00fcrk mill\u0259ti m\u00fckafat\u0131 laureat\u0131&#8221; f\u0259xri ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bir ild\u0259n sonra, 1992-ci ild\u0259 ona Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Xalq \u015fairi f\u0259xri ad\u0131 verilir. S\u00fcleyman D\u0259mir\u0259lin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 il\u0259 c\u0259rrah Pa\u015fa ad\u0131na \u015e\u0259fa evind\u0259 onun \u015f\u0259k\u0259rini v\u0259 g\u00f6zl\u0259rini m\u00fcalic\u0259 edirl\u0259r. May ay\u0131n\u0131n 19-da H\u0259saki Q\u0259lb x\u0259st\u0259xanas\u0131nda X\u0259lil Rzan\u0131n \u00fcr\u0259yind\u0259 c\u0259rrahiyy\u0259 \u0259m\u0259liyyat\u0131 apar\u0131l\u0131r. 1993-c\u00fc il fevral ay\u0131n\u0131n 11-d\u0259 Bak\u0131ya qay\u0131dan X\u0259lil Rza aya\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131xar\u0131lan \u015f\u0131r\u0131m\u0131n yeri biti\u015fm\u0259diyind\u0259n m\u00fcalic\u0259 komissiyas\u0131nda h\u0259kiml\u0259rin n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda saxlan\u0131l\u0131r. Lakin \u00e7ox \u00e7\u0259kmir ki, h\u0259kiml\u0259rin m\u0259sl\u0259h\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u015fairi Almaniyaya g\u00f6nd\u0259rirl\u0259r. 1993-c\u00fc il avqust ay\u0131n\u0131n 23-d\u0259 X\u0259lil Rza Fir\u0259ngiz xan\u0131mla Bak\u0131-\u0130stanbul-K\u00f6ln t\u0259yyar\u0259 mar\u015furutu il\u0259 Almaniyaya gedir, Zolenger \u015f\u0259h\u0259r klinikas\u0131nda m\u00fcalic\u0259sini davam etdirir. Bak\u0131ya qay\u0131dan X\u0259lil Rzan\u0131n bir m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra yen\u0259 v\u0259ziyy\u0259ti a\u011f\u0131rla\u015f\u0131r, onu Kardiologiya \u0130nstitutunda m\u00fcalic\u0259 edirl\u0259r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti Heyd\u0259r \u018fliyevin Fransaya r\u0259smi s\u0259f\u0259ri zaman\u0131 X\u0259lil Rza v\u0259 Fir\u0259ngiz xan\u0131m da n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin t\u0259rkibin\u0259 daxil edilmi\u015fdi. Bu tarixi s\u0259f\u0259r X\u0259lil Rzan\u0131n son s\u0259f\u0259ri oldu. Fransa s\u0259f\u0259rind\u0259n sonra tez-tez \u00f6n c\u0259bh\u0259 b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259, m\u0259kt\u0259b v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t ocaqlar\u0131nda, g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar edib \u015ferl\u0259r oxumas\u0131, narahat h\u0259yat t\u0259rzi, yarad\u0131c\u0131l\u0131qla ciddi m\u0259\u015f\u011ful olmas\u0131 onu haldan sal\u0131b v\u0259ziyy\u0259tini a\u011f\u0131rla\u015fd\u0131rd\u0131. Sonrak\u0131 m\u00fcalic\u0259 n\u0259tic\u0259 verm\u0259di. 1994-c\u00fc il iyunun 22-d\u0259 b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n barl\u0131-b\u0259h\u0259rli \u00e7a\u011f\u0131nda \u015fairin v\u0259t\u0259n e\u015fqi, xalq m\u0259h\u0259bb\u0259ti il\u0259 \u00e7\u0131rp\u0131nan \u00fcr\u0259yi d\u00f6y\u00fcnm\u0259kd\u0259n qald\u0131.<\/p>\n<p>X\u0259lil Rza Ulut\u00fcrk F\u0259xri Xiyabanda d\u0259fn olundu, onun m\u0259zari \u00fcst\u00fcnd\u0259 \u015fairin \u0259z\u0259m\u0259tli heyk\u0259li y\u00fcks\u0259ldildi.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n milli m\u00fcbariz\u0259sind\u0259 x\u00fcsusi xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 xalq \u015fairi X\u0259lil Rza Ulut\u00fcrk (\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra) &#8220;\u0130stiqlal&#8221; ordeni il\u0259 t\u0259ltif edildi.<\/p>\n<p>\u018fs\u0259rl\u0259ri<\/p>\n<p>Bahar g\u0259lir. Bak\u0131: U\u015faqg\u0259ncn\u0259\u015fr, 1957, 40 s\u0259h.<br \/>\nSev\u0259n g\u00f6zl\u0259r. Bak\u0131: Az\u0259rn\u0259\u015fr, 1959, 84 s\u0259h.<br \/>\nM\u0259h\u0259bb\u0259t dastan\u0131. Bak\u0131: U\u015faqg\u0259ncn\u0259\u015fr, 1961, 92 s\u0259h.<br \/>\nM\u0259nim g\u00fcn\u0259\u015fim. Bak\u0131: Az\u0259rn\u0259\u015fr, 1963, 52 s\u0259h.<br \/>\nQollar\u0131n\u0131 geni\u015f a\u00e7. Bak\u0131: Az\u0259rn\u0259\u015fr, 1965, 115 s\u0259h.<br \/>\nKrasnodon qartallar\u0131. Bak\u0131: G\u0259nclik, 1967, 128 s\u0259h.<br \/>\nYeni zirv\u0259l\u0259r\u0259. Bak\u0131: Az\u0259rn\u0259\u015fr, 1971, 180 s\u0259h.<br \/>\nUcal\u0131q. Bak\u0131: G\u0259nclik, 1973, 168 s\u0259h.<br \/>\nDo\u011fmal\u0131q. Bak\u0131: Az\u0259rn\u0259\u015fr, 1977, 184 s\u0259h.<br \/>\nM\u0259qsud \u015eeyxzad\u0259. Bak\u0131: Bilik c\u0259miyy\u0259ti, 1978, 67 s\u0259h.<br \/>\nTaparam s\u0259ni. Bak\u0131: Yaz\u0131\u00e7\u0131, 1980, 268 s\u0259h.<br \/>\nM\u0259qsud \u015eeyxzad\u0259nin b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131. Bak\u0131: Elm, 1981, 233 s\u0259h.<br \/>\nMarallar da duz yey\u0259rmi\u015f. Bak\u0131: G\u0259nclik, 1981, 155 s\u0259h.<br \/>\n\u00d6m\u00fcrd\u0259n uzun gec\u0259l\u0259r. Bak\u0131: G\u0259nclik, 1982, 152 s\u0259h.<br \/>\nHara gedir bu d\u00fcnya. Bak\u0131: Yaz\u0131\u00e7\u0131, 1983, 280 s\u0259h.<br \/>\nDa\u015fdan \u00e7\u0131xan bulaq. Bak\u0131: G\u0259nclik, 1986, 190 s\u0259h.<br \/>\nM\u0259nd\u0259n ba\u015flan\u0131r v\u0259t\u0259nim. Bak\u0131: Yaz\u0131\u00e7\u0131, 1988, 338 s\u0259h.<br \/>\nDavam edir 37. Bak\u0131: G\u0259nclik, 1992, 528 s\u0259h.<br \/>\nAyla g\u00fcn\u0259\u015f aras\u0131nda. Bak\u0131: Yaz\u0131\u00e7\u0131, 1992, 548 s\u0259h.<br \/>\nQ\u0259hr\u0259man T\u0259brizim. Bak\u0131: G\u0259nclik, 1994, 348 s\u0259h.<br \/>\nUzun s\u00fcr\u0259n g\u0259nclik. Bak\u0131: Az\u0259rn\u0259\u015fr, 1994, 435 s\u0259h.<br \/>\nT\u00fcrk\u00fcn d\u00fcnyas\u0131. Bak\u0131: &#8220;Qorqud&#8221; n\u0259\u015friyyat\u0131, 1994, 351 s\u0259h.<br \/>\nM\u0259n \u015e\u0259rq\u0259m. Bak\u0131: Elm, 1994, 766 s\u0259h.<br \/>\nBa\u011f\u0131\u015fla, ey v\u0259t\u0259n. Bak\u0131: &#8220;Qorqud&#8221; n\u0259\u015friyyat\u0131, 1996, 146 s\u0259h.<br \/>\n\u00d6m\u00fcr kitab\u0131n\u0131 yazan \u015fair\u0259. Bak\u0131: &#8220;M\u00fct\u0259rcim&#8221; n\u0259\u015friyyat\u0131, 1998, 110 s\u0259h.<br \/>\nLefortovo zindan\u0131nda. Bak\u0131: &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; n\u0259\u015friyyat\u0131, 1998, 240 s\u0259h.<br \/>\nX\u0259lil Rza se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri iki cildd\u0259 ,,\u015e\u0259rq-Q\u0259rb,, 2005 X\u0259lil Rza Se\u00e7m\u0259l\u0259r ,,Bak\u0131 Kitab Klubu,, 2015<\/p>\n<p>S\u0259sl\u0259ndirilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri<\/p>\n<p>Lal\u0259zar Mustafayeva &#8211; &#8220;Azadl\u0131\u011f\u0131 ist\u0259mir\u0259m z\u0259rr\u0259-z\u0259rr\u0259, qram-qram&#8221;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>X\u0259lil Rza Ulut\u00fcrk (d. 21 oktyabr, 1932, Pir\u0259bb\u0259, Salyan rayonu (k\u0259nd indi Neft\u00e7ala rayonuna daxildir), Az\u0259rbaycan SSR &#8211; \u00f6. 22 iyun, 1994, Bak\u0131, Az\u0259rbaycan) \u2014 az\u0259rbaycanl\u0131 \u015fair, t\u0259nqid\u00e7i, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas, t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i, 1954-c\u00fc ild\u0259n Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczv\u00fc, filologiya elml\u0259ri doktoru (1969), Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259m\u0259kdar inc\u0259s\u0259n\u0259t xadimi (1986), M.F.Axundov ad\u0131na \u0259d\u0259bi m\u00fckafat laureat\u0131 (1991), Az\u0259rbaycan\u0131n Xalq \u015fairi (1992)[1]. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-24121","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edeb"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24121","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24121"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24121\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24128,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24121\/revisions\/24128"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24121"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24121"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24121"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}