{"id":25317,"date":"2017-05-26T10:00:52","date_gmt":"2017-05-26T06:00:52","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=25317"},"modified":"2017-05-26T11:30:36","modified_gmt":"2017-05-26T07:30:36","slug":"%c9%99l-kitab-%c9%99l-muq%c9%99dd%c9%99s-muq%c9%99dd%c9%99s-kitab-v%c9%99-ya-k%c9%99lami-s%c9%99rrif-s%c9%99r%c9%99fli-soz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=25317","title":{"rendered":"\u201c\u018fl-kitab \u0259l-m\u00fcq\u0259dd\u0259s\u201d (M\u00fcq\u0259dd\u0259s kitab) v\u0259 ya \u201cK\u0259lami-\u015f\u0259rrif\u201d (\u015e\u0259r\u0259fli s\u00f6z)"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/17663034_1262317163818120_4811699875148201984_n.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/17663034_1262317163818120_4811699875148201984_n.jpg\" alt=\"\" width=\"236\" height=\"236\" class=\"aligncenter size-full wp-image-25320\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/17663034_1262317163818120_4811699875148201984_n.jpg 236w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/17663034_1262317163818120_4811699875148201984_n-150x150.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 236px) 100vw, 236px\" \/><\/a>            <\/p>\n<p><strong>Yaradanlar\u0131n \u0259n g\u00f6z\u0259li olan Allah m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 insanlar\u0131 do\u011fru yola y\u00f6n\u0259ltm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn l\u00f6vhi-m\u0259hfuzdan d\u00fcnya s\u0259mas\u0131na ilahi, nurani, s\u0259mavi kitablar nazil etdi. Musa pey\u011f\u0259mb\u0259r\u0259 en\u0259n \u201cT\u00f6vrat\u201d, \u0130sa pey\u011f\u0259mb\u0259r\u0259 en\u0259n \u201c\u0130ncil\u201d, Davud pey\u011f\u0259mb\u0259r\u0259 en\u0259n \u201cZ\u0259bur\u201d, M\u0259h\u0259mm\u0259d pey\u011f\u0259mb\u0259r\u0259 en\u0259n \u201cQurani-K\u0259rim\u201d.<br \/>\n\u201d\u018fl-B\u0259q\u0259r\u0259\u201dsur\u0259sind\u0259 buyruldu\u011fu kimi:<\/p>\n<p>\u201cO k\u0259sl\u0259r\u0259 ki, s\u0259n\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n\u0259 (Qurana) v\u0259 s\u0259nd\u0259n \u0259vv\u0259l g\u00f6nd\u0259ril\u0259nl\u0259r\u0259 (T\u00f6vrat, \u0130ncil, Z\u0259bur v\u0259 s. ) iman g\u0259tirir v\u0259 axir\u0259t\u0259 d\u0259 \u015f\u0259ksiz inan\u0131rlar\u201d.<\/p>\n<p>V\u0259 yaxud da:<\/p>\n<p>\u201cH\u0259qiq\u0259t\u0259n, Biz onu (Quran\u0131) Q\u0259dr gec\u0259si (l\u00f6vhi-m\u0259hfuzdan d\u00fcnya s\u0259mas\u0131na) nazil etdik! \u201c(\u201c\u018fl-Q\u0259dr\u201dsur\u0259si, ay\u02592)<\/p>\n<p>H\u0259r bir dini kitab d\u00f6vr\u00fcn t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun olaraq pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 insanlara \u00e7atd\u0131r\u0131lr\u0131d\u0131.Allahla pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r aras\u0131nda v\u0259hyl\u0259r\u0259 vasit\u0259\u00e7ilik ed\u0259n,\u0259mrl\u0259ri pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131ran, Allah d\u0259rgah\u0131nda x\u00fcsusi h\u00f6rm\u0259t\u0259 sahib olan, d\u00f6rd \u0259n b\u00f6y\u00fck m\u0259l\u0259yin \u0259n b\u00f6y\u00fcy\u00fc olan H\u0259zr\u0259t C\u0259bray\u0131l (\u0259.) x\u00fcsusi rolu vard\u0131.<br \/>\nAllah t\u0259r\u0259find\u0259n d\u00fcnyaya H\u0259zr\u0259t C\u0259bray\u0131l (\u0259.) vasit\u0259sil\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n sonuncu kitab \u201cQurani-K\u0259rim\u201ddir.Bu haqda \u201c\u018f\u015f-\u015f\u00fc\u0259ara\u201d sur\u0259sinin 192-ci ay\u0259sind\u0259 buyurulur:<\/p>\n<p>\u201c\u015e\u00fcbh\u0259siz ki, bu (Quran) al\u0259ml\u0259rin R\u0259bbi t\u0259r\u0259find\u0259n nazil edilmi\u015fdir!\u201d<\/p>\n<p>M\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131n\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259s v\u0259 t\u0259m\u0259l kitab\u0131 \u201cQurani-K\u0259rim\u201d adlan\u0131r. \u201dQurani-K\u0259rim\u201d \u0259r\u0259b m\u0259n\u015f\u0259li al\u0131nma s\u00f6zd\u00fcr. Az\u0259rbaycan dilind\u0259 \u201cQira\u0259t\u201d m\u0259nas\u0131n\u0131 bildirir. M\u00fcs\u0259lman al\u0259mind\u0259 \u201c\u018fl-kitab \u0259l-m\u00fcq\u0259dd\u0259s\u201d (M\u00fcq\u0259dd\u0259s kitab) v\u0259 ya \u201cK\u0259lami-\u015f\u0259rrif\u201d (\u015e\u0259r\u0259fli s\u00f6z) kimi q\u0259bul edilir. \u201dQurani-K\u0259rim\u201d 114 sur\u0259, 6236 ay\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir .\u018fr\u0259b dilind\u0259dir. Al\u0259ml\u0259r\u0259 r\u0259hm\u0259t olaraq L\u00f6vhi-M\u0259hfuzdan d\u00fcnya s\u0259mas\u0131na nazil olan dig\u0259r ilahi v\u0259 s\u0259mavi kitablardan f\u0259rqli olaraq, &#8220;Qurani-K\u0259rim&#8221; hiss\u0259-hiss\u0259 t\u0259xmin\u0259n 23 il (610-633-c\u00fc ill\u0259r) nazil olub. 30 c\u00fcz (hiss\u0259) v\u0259 120 hizbd\u0259n (hiss\u0259l\u0259rin qisml\u0259ri) ibar\u0259tdir. &#8220;Bismillahir-R\u0259hmanir-R\u0259him!&#8221; k\u0259lm\u0259si 113 sur\u0259d\u0259 var. \u015ei\u0259 aliml\u0259ri hesab edirl\u0259r ki, &#8220;\u018ft-T\u00f6vb\u0259&#8221; sur\u0259si  &#8220;\u018fl-\u018fnfaI&#8221; sur\u0259sinin davam\u0131 oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn &#8220;Bismillahir-R\u0259hmanir-R\u0259him!&#8221; olmadan ba\u015flay\u0131r. 323.671 h\u0259rfd\u0259n, 77.807 k\u0259lm\u0259d\u0259n, 77394 s\u00f6zd\u0259n ibar\u0259tdir. Kitab\u0131n sur\u0259l\u0259rinin sistemli \u015f\u0259kild\u0259 nazil olaraq tamamlanmas\u0131 m\u0259hz 633-c\u00fc il\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir.<br \/>\nD\u00fcnyan\u0131n yarad\u0131mas\u0131n\u0131n ilk v\u0259 \u0259sas \u015f\u0259xsi, n\u0259bil\u0259rin s\u0259rv\u0259ri, kainat\u0131n f\u0259xri, H\u0259bibullah v\u0259 R\u0259sulullah Pey\u011f\u0259mb\u0259r \u018ff\u0259ndimiz H\u0259zr\u0259t Muh\u0259mm\u0259d Mustafa (s\u0259ll\u0259llahu \u0259leyhi v\u0259 alihi v\u0259 s\u0259ll\u0259m) buyurub: <\/p>\n<p>&#8220;\u00dcmm\u0259timin \u0259n \u015f\u0259r\u0259flil\u0259ri, \u00f6nd\u0259 ged\u0259nl\u0259ri &#8220;Quran&#8221; hafiz\u0259l\u0259ridir&#8221;<\/p>\n<p>&#8220;Aran\u0131zda \u0259n xeyirliniz &#8220;Quran&#8221;\u0131 \u00f6yr\u0259n\u0259n v\u0259 \u00f6yr\u0259d\u0259ndir&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;H\u0259r k\u0259s Allaha v\u0259 Onun Pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin\u0259 dost olmaq ist\u0259yirs\u0259, &#8220;Quran&#8221;\u0131 \u00fcz\u00fcnd\u0259n oxusun&#8221;<\/p>\n<p>\u201cQurani-K\u0259rim\u201di ilk d\u0259f\u0259 olaraq kitab hal\u0131na salan Zeyd \u0130bn Sabit olub. Pey\u011f\u0259mb\u0259r \u018ff\u0259ndimiz H\u0259zr\u0259t M\u0259h\u0259mm\u0259d Mustafa ( s\u0259ll\u0259llahu \u0259leyhi v\u0259 alihi v\u0259 s\u0259ll\u0259m) sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda kitab hal\u0131na salmay\u0131b. D\u00fcnyada islam dini yay\u0131landan sonra \u201cQurani-K\u0259rim\u201d m\u00fcxt\u0259lif dill\u0259r\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunma\u011fa ba\u015flad\u0131. Az\u0259rbaycanda \u201cQurani-K\u0259rim\u201din \u0259r\u0259b dilind\u0259n Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunmas\u0131 m\u0259hz Azrbaycanda Sovet hakiyy\u0259tini da\u011f\u0131lmas\u0131 v\u0259 m\u00fcst\u0259qillik \u0259ld\u0259 etm\u0259sind\u0259n sonrak\u0131 d\u00f6vr\u0259 t\u0259sad\u00fc edir. \u201dQurani-K\u0259rim\u201di Az\u0259rbaycanda d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyimizi \u0259ld\u0259 etdikd\u0259n sonra Vasim M\u0259mm\u0259d\u0259liyev v\u0259 Ziya B\u00fcnyadov t\u0259rc\u00fcm\u0259 etdi. \u00c7a\u011fda\u015f d\u00f6vrd\u0259 \u201cQurani-K\u0259rim\u201di \u018fd\u0259bi Elektron M\u0259kan\u0131nda elektron kitab hal\u0131na(daha \u00e7ox odf v\u0259 exe fomat) sal\u0131nd\u0131.Az\u0259rbaycan\u0131n dini qurumu Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259sinin r\u0259smi sayt\u0131nda \u201cQurani-K\u0259rim\u201din b\u00fct\u00fcn sur\u0259l\u0259ri ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131qda yaz\u0131l\u0131 \u0259d\u0259bi dilin qaydalar\u0131na uy\u011fun olaraq \u0259lav\u0259 olunub.H\u0259tta Az\u0259rbaycan \u018fd\u0259bi Elektron M\u0259kan\u0131nda bir \u00e7ox saytlara mp3 versiyalar\u0131 da \u0259lav\u0259 olunub.<br \/>\n610-cu ild\u0259 M\u0259kk\u0259 il\u0259 M\u0259din\u0259 aras\u0131nda olan H\u0259ra da\u011f\u0131nda H\u0259zr\u0259t C\u0259bray\u0131l (\u0259.) vasit\u0259sil\u0259 H\u0259zr\u0259ti M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fli Mustafa ( s\u0259llallahu \u0259l\u0259yhi v\u0259 alihi v\u0259 s\u0259ll\u0259m) \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131b.\u201d\u018f\u015f-\u015fu\u0259ra\u201d sur\u0259sinin 195-ci ay\u0259sind\u0259 buyuruldu\u011fu kimi:<\/p>\n<p>\u201c\u00d6z\u00fc d\u0259 a\u00e7\u0131q-ayd\u0131n \u0259r\u0259b dilind\u0259\u201d.<\/p>\n<p>M\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131n\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259s v\u0259 t\u0259m\u0259l kitab\u0131, ilahi, nurani, s\u0259mavi kitablar\u0131n sonuncusu \u201cQurani-K\u0259rim\u201dd\u0259 iyirmi be\u015f pey\u011f\u0259mb\u0259rin ad\u0131 \u00e7\u0259kilir:<\/p>\n<p>1. Hz. Ad\u0259m (\u0259.s) 14. Hz. Musa (\u0259.s)<br \/>\n2. Hz. \u0130dris (\u0259.s) 15. Hz. Harun (\u0259.s)<br \/>\n3. Hz. Nuh (\u0259.s.) 16. Hz. Davud (\u0259.s)<br \/>\n4. Hz. Hud (\u0259.s) 17. Hz. S\u00fcleyman (\u0259.s)<br \/>\n5. Hz. Saleh (\u0259.s) 18. Hz. Z\u00fclkifl (\u0259.s)<br \/>\n6. Hz. \u0130brahim (\u0259.s) 19. Hz. \u0130lyas (\u0259.s)<br \/>\n7. Hz. \u0130smay\u0131l (\u0259.s) 20. Hz. \u018fl- Yes\u0259 (\u0259.s)<br \/>\n8. Hz. Lut (\u0259.s) 21. Hz. Yunus (\u0259.s)<br \/>\n9. Hz. \u0130shak (\u0259.s) 22. Hz. Z\u0259k\u0259riyy\u0259 (\u0259.s)<br \/>\n10. Hz. Yaqub (\u0259.s) 23. Hz. Y\u0259hya (\u0259.s)<br \/>\n11. Hz. Yusuf (\u0259.s) 24. Hz. \u0130sa (\u0259.s)<br \/>\n12. Hz. Eyyub (\u0259.s) 25. Hz. M\u0259h\u0259mm\u0259d (s.\u0259.v)<br \/>\n13. Hz. \u015eueyb (\u0259.s)<\/p>\n<p>\u0130lk nazil olan \u201c\u018fl-\u018fl\u0259q\u201dsur\u0259sinin ilk be\u015f ay\u0259sidir. Sonuncu nazil olan sur\u0259 is\u0259 \u201c\u018fn-n\u0259sr\u201dsur\u0259sidir.\u201cQurani-K\u0259rim\u201dd\u0259 113 sur\u0259 \u201cBismillah\u201dla ba\u015flay\u0131r. \u201cQurani-K\u0259rim\u201din yaln\u0131z \u201d\u018fl-n\u0259ml\u201dsur\u0259sinin \u0259vv\u0259lind\u0259 v\u0259 otuzuncu ay\u0259sind\u0259 \u201cBismillah\u201d k\u0259lm\u0259si iki d\u0259f\u0259 i\u015fl\u0259nir.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yaradanlar\u0131n \u0259n g\u00f6z\u0259li olan Allah m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 insanlar\u0131 do\u011fru yola y\u00f6n\u0259ltm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn l\u00f6vhi-m\u0259hfuzdan d\u00fcnya s\u0259mas\u0131na ilahi, nurani, s\u0259mavi kitablar nazil etdi. Musa pey\u011f\u0259mb\u0259r\u0259 en\u0259n \u201cT\u00f6vrat\u201d, \u0130sa pey\u011f\u0259mb\u0259r\u0259 en\u0259n \u201c\u0130ncil\u201d, Davud pey\u011f\u0259mb\u0259r\u0259 en\u0259n \u201cZ\u0259bur\u201d, M\u0259h\u0259mm\u0259d pey\u011f\u0259mb\u0259r\u0259 en\u0259n \u201cQurani-K\u0259rim\u201d. \u201d\u018fl-B\u0259q\u0259r\u0259\u201dsur\u0259sind\u0259 buyruldu\u011fu kimi: \u201cO k\u0259sl\u0259r\u0259 ki, s\u0259n\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n\u0259 (Qurana) v\u0259 s\u0259nd\u0259n \u0259vv\u0259l g\u00f6nd\u0259ril\u0259nl\u0259r\u0259 (T\u00f6vrat, \u0130ncil, Z\u0259bur v\u0259 s. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-25317","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25317","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25317"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25317\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25325,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25317\/revisions\/25325"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25317"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25317"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25317"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}