{"id":26144,"date":"2017-11-29T03:00:48","date_gmt":"2017-11-28T23:00:48","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=26144"},"modified":"2017-11-29T09:02:59","modified_gmt":"2017-11-29T05:02:59","slug":"kamran-murquzov-ictimai-siyasi-c%c9%99r%c9%99yanlar-v%c9%99-onlarin-%c9%99sas-mahiyy%c9%99ti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=26144","title":{"rendered":"Kamran MURQUZOV.&#8221;\u0130ctimai-siyasi c\u0259r\u0259yanlar v\u0259 onlar\u0131n \u0259sas mahiyy\u0259ti&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/10730926_708473925888118_1815156677351752954_n.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/10730926_708473925888118_1815156677351752954_n-300x300.jpg\" alt=\"10730926_708473925888118_1815156677351752954_n\" width=\"300\" height=\"300\" class=\"alignnone size-medium wp-image-15557\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/10730926_708473925888118_1815156677351752954_n-300x300.jpg 300w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/10730926_708473925888118_1815156677351752954_n-150x150.jpg 150w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/10730926_708473925888118_1815156677351752954_n.jpg 473w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>   D\u00fcnya yarand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259n etibar\u0259n b\u0259\u015f\u0259r \u00f6vladlar\u0131 d\u00fcnyan\u0131n yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n mahiyy\u0259tini, insan\u0131n yarad\u0131l\u0131\u015f s\u0259b\u0259bini arad\u0131\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f v\u0259 bunun \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif ictimai-siyasi t\u0259riq\u0259tl\u0259r formala\u015fd\u0131rm\u0131\u015flar. H\u0259r bir t\u0259riq\u0259tin \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus ideyalar\u0131, nizam-intizam\u0131 olmu\u015f, m\u00fcxt\u0259lif fikir v\u0259 m\u00fclahiz\u0259l\u0259r ir\u0259li s\u00fcrm\u00fc\u015fl\u0259r, \u0259traflar\u0131na t\u0259r\u0259fdarlar toplama\u011fa m\u00fc\u0259ss\u0259r olmu\u015flar. Bel\u0259 ki, bu t\u0259riq\u0259tl\u0259r hans\u0131 ideysn\u0131 t\u0259lqin etm\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaq, \u0259sk\u0259r\u0259n m\u00fcq\u0259dd\u0259s kitab\u0131m\u0131z \u201cQurani-K\u0259rim\u201d\u0259 istinad etm\u0259yi d\u0259 unutmam\u0131\u015flar. XIII-XIV \u0259srin Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixind\u0259 daha \u00e7ox \u201cT\u018fS\u018fVV\u00dcF \u018fD\u018fB\u0130YYATI\u201d d\u00f6vr\u00fc kimi s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndiyini n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, b\u00f6y\u00fck m\u0259mnunluq hissi il\u0259 dey\u0259 bil\u0259rik ki, bu y\u00f6n\u00fcmd\u0259n \u0259sas\u0131 F\u0259zlullah N\u0259imi T\u0259brizi t\u0259r\u0259find\u0259n qoyulan v\u0259 Anadilli f\u0259ls\u0259f\u0259 q\u0259z\u0259lin ilk n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Seyid \u018fli \u0130mad\u0259ddin N\u0259simi t\u0259r\u0259find\u0259n u\u011furla davam etdiril\u0259n \u201cSUF\u0130L\u0130K\u201d ictimai-siyasi f\u0259ls\u0259fi c\u0259r\u0259yan\u0131 x\u00fcsusil\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb edir. \u201cSUF\u0130L\u0130K\u201d f\u0259ls\u0259f\u0259 c\u0259r\u0259yan olaraq, XIII-XIV \u0259sr Az\u0259rbaycan t\u0259s\u0259vv\u00fcf \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n yaran\u0131b, inki\u015faf etm\u0259sind\u0259 x\u00fcsusi rol oyan\u0131b. \u018ftraf\u0131na minl\u0259rl\u0259 t\u0259r\u0259fdar toplamaqla, b\u00f6y\u00fck bir co\u011frafi areal\u0131 \u0259hav\u0259 edib. F\u0259ls\u0259fi c\u0259r\u0259yan\u0131n \u0259sas mahiyy\u0259ti is\u0259 R\u0259hman v\u0259 R\u0259him olan Uca Allah\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259s v\u0259 t\u0259m\u0259l kitab\u0131m\u0131z \u201cQurani-K\u0259rim\u201din sur\u0259l\u0259rin\u0259 istinad etm\u0259kl\u0259, b\u0259nd\u0259l\u0259ri kamillik zirv\u0259sin\u0259 \u00e7atmaqda yard\u0131m\u00e7\u0131 olmaq, n\u0259fsinin qulu deyil, a\u011fas\u0131 v\u0259 sahibi olma\u011f\u0131 t\u0259bli\u011f etm\u0259k, bu y\u00f6n\u00fcmd\u0259n hikm\u0259tamiz fikirl\u0259r il\u0259 d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 v\u0259 d\u00fcnyaya bax\u0131\u015f\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdirm\u0259kd\u0259n ibar\u0259tdir. Bu y\u00f6n\u00fcmd\u0259n, \u0130mad\u0259ddin N\u0259siminin \u201cN\u0259fsini bo\u011fan k\u0259s kamil insand\u0131r\u201d fikri f\u0259ls\u0259fi c\u0259r\u0259yan\u0131n \u0259sas mahiyy\u0259tini \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdirir.<br \/>\n   \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, t\u0259s\u0259vv\u00fcf \u0259d\u0259biyyat\u0131 yaln\u0131z Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131na deyil, eyni zamanda, T\u00fcrk xalqlar\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131na da t\u0259sirsiz \u00f6t\u00fc\u015fm\u0259yib. Bu bax\u0131mdan,  \u00d6n Asiyada t\u00fcrkdilli t\u0259s\u0259vv\u00fcf \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n ilk b\u00f6y\u00fck n\u00fcmay\u0259nd\u0259si, T\u0259miz T\u00fcrk dilinin bayraqdar\u0131,  \u201cV\u0259hd\u0259ti-v\u00fccud\u201d f\u0259ls\u0259f\u0259sinin qaranl\u0131qlar\u0131na dalan, Yunus \u018fmr\u0259nin dini-\u00fcrfani \u015feirl\u0259ri x\u00fcsusil\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r.<br \/>\n   Q\u0259l\u0259m\u0259 sar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ilk g\u00fcnd\u0259n etibar\u0259n \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna q\u0259d\u0259r YARADAN ALLAHI v\u0259 \u201cQurani-K\u0259rim\u201di b\u00f6y\u00fck sevgi il\u0259 an\u0131b, daima yada salan Yunus \u018fmr\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n b\u00f6y\u00fck s\u0259ad\u0259tin Uca Allaha qovu\u015fmaq oldu\u011funu n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, dey\u0259 bil\u0259rik ki, \u201cV\u0259hd\u0259ti-v\u00fccud\u201d f\u0259ls\u0259f\u0259si D\u0259rvi\u015f Yunus \u018fmr\u0259nin \u015feirl\u0259rinin can\u0131na, ruhuna hopub v\u0259 h\u0259r add\u0131mba\u015f\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 b\u00fcruz\u0259 verir.<br \/>\n   A\u015f\u0131q Yunus, Miskin Yunus imzalar\u0131 il\u0259 d\u00fcnyan\u0131 heyr\u0259t\u0259 g\u0259tir\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 z\u0259rr\u0259nin, hiss\u0259sinin-insan\u0131n tam\u0131n, b\u00fct\u00f6v\u0259-ALLAH qovu\u015fmaq \u00fcmidi il\u0259 ya\u015famas\u0131 v\u0259 sonucda ALLAHa qovu\u015fmas\u0131 \u0259n b\u00f6y\u00fck xo\u015fb\u0259xtlikdir, \u0259slind\u0259, bu q\u0259rib v\u0259 fani d\u00fcnyada Haqq\u0131n sev\u0259n h\u0259r k\u0259s \u00fc\u00e7\u00fcn.<br \/>\n   T\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259si, d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixind\u0259 daha \u00e7ox \u201cM\u0259sn\u0259vi\u201d \u0259s\u0259rinin m\u00fc\u0259llifi kimi tan\u0131nan, b\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 is\u0259 \u201cH\u0259zr\u0259t\u201d l\u0259q\u0259bi il\u0259 qeyd olunan M\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin Ruminin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda b\u0259nd\u0259nin Allaha qovu\u015fmas\u0131, n\u0259fs\u0259 qalib g\u0259l\u0259r\u0259k kamil insan olmas\u0131 kimi m\u00fch\u00fcm x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r n\u0259z\u0259r\u0259\u00e7arpacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 olan \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. Yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fah \u0259s\u0259ri \u201cM\u0259sn\u0259vi\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r: \u201cEy qarda\u015f, S\u0259n hiss v\u0259 duy\u011fudan ibar\u0259ts\u0259n. Yerd\u0259 qalanlar is\u0259 \u0259t v\u0259 s\u00fcm\u00fckd\u0259ndir\u201d.<br \/>\n   A\u011f\u0131l, n\u0259fs, \u015f\u0259hv\u0259t kimi insan \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6nm\u0259li olan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 toxunan v\u0259 d\u0259rvi\u015fvari h\u0259yat t\u0259rzi ke\u00e7ir\u0259n b\u00f6y\u00fck \u015fair M\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin Rumi \u201cM\u0259sn\u0259vi\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 insanlar il\u0259 m\u0259l\u0259kl\u0259rin f\u0259rqini d\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131rma\u011f\u0131 unutmur: \u201cM\u0259l\u0259kl\u0259ri yaradan ALLAH onlara a\u011f\u0131l verdi, insanlara is\u0259 h\u0259m a\u011f\u0131l, h\u0259m d\u0259 \u015f\u0259hv\u0259t verdi. Kimin a\u011fl\u0131 \u015f\u0259hv\u0259tind\u0259n \u00fcst\u00fcnd\u00fcrs\u0259, o m\u0259l\u0259kl\u0259rd\u0259n d\u0259 \u00fcst\u00fcn olar\u201d.<br \/>\n   XIII \u0259sr t\u00fcrk t\u0259s\u0259vv\u00fcf \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck \u015fairi M\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin Ruminin \u0259s\u0259rl\u0259rinin \u0259sas qaynaq m\u0259nb\u0259yi \u201cQurani-K\u0259rim\u201d v\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259r \u018ff\u0259ndimiz H\u0259zr\u0259t Muh\u0259mm\u0259d Mustafa (s\u0259ll\u0259llahu \u0259leyhi v\u0259 alihi v\u0259 s\u0259ll\u0259m) m\u00fcdrik k\u0259lamlar\u0131d\u0131r. \u018fs\u0259rl\u0259rinin birind\u0259 m\u00fc\u0259llif yaz\u0131r ki, Bu can bu t\u0259nd\u0259 oldu\u011fu m\u00fcdd\u0259td\u0259 m\u0259n \u201cQuran\u201d\u0131n k\u00f6l\u0259siy\u0259m. Se\u00e7ilmi\u015f Muh\u0259mm\u0259din aya\u011f\u0131n\u0131n tozuytam. Geni\u015f d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 malik, \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 d\u00fcnyan\u0131n-T\u00dcRK-M\u00dcS\u018fLMAN D\u00dcNYASININ s\u00f6z s\u0259n\u0259tkarlar\u0131n\u0131n heyr\u0259t\u0259 g\u0259ldiyi M\u00f6vlana z\u0259kas\u0131, biliyi, \u0259xlaq\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 yadda\u015flardan silinm\u0259yib.<br \/>\nM\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin Rumi h\u0259m d\u0259 d\u00fcnya, h\u0259yat, qiyam\u0259t g\u00fcn\u00fc v\u0259 s. m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r il\u0259 ba\u011fl\u0131 hikm\u0259tamiz s\u00f6zl\u0259r-aforizml\u0259r s\u00f6yl\u0259mi\u015fdir. Bu m\u0259nada,  Allah il\u0259 olduqdan sonra \u00f6l\u00fcm d\u0259, \u00f6m\u00fcr d\u0259 xo\u015fdur aforizmi \u0259n d\u0259y\u0259rli n\u00fcmun\u0259l\u0259rd\u0259n biridir.<br \/>\nXII \u0259sr t\u00fcrkdilli t\u0259s\u0259vv\u00fcf \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n ilk b\u00f6y\u00fck n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Xoca \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixind\u0259 \u201cDivani-hikm\u0259t\u201d adl\u0131 \u015feirl\u0259r kitab\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifi kimi tan\u0131nmaqla b\u0259rab\u0259r, h\u0259m d\u0259 \u201cY\u0259s\u0259vilik\u201d t\u0259riq\u0259tinin yarad\u0131c\u0131s\u0131 kimi tan\u0131n\u0131r. \u018fslind\u0259, \u201cY\u0259s\u0259vilik\u201d t\u0259riq\u0259tinin \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 b\u0259nd\u0259nin Allaha qovu\u015fmas\u0131 \u0259sas \u015f\u0259rt say\u0131l\u0131r.<br \/>\n\u00dcmumilikd\u0259, hans\u0131 t\u0259riq\u0259t\u0259 qulluq etm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, insanlar \u00f6mr\u00fc boyu Yaradan Uca Allaha qovu\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n \u0259sas vasit\u0259nin m\u0259hz \u00f6l\u00fcm olmas\u0131 fakt\u0131n\u0131 q\u0259bul etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>D\u0259rin h\u00f6rm\u0259t v\u0259 ehtiramla,<\/p>\n<p>Kamran MURQUZOV,<br \/>\nAz\u0259rbaycan\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 \u018fd\u0259biyyat Portal\u0131n\u0131n<br \/>\nM\u0259tbuat xidm\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri,<br \/>\nAz\u0259rbaycan Jurnalistl\u0259r Birliyinin \u00fczv\u00fc.<br \/>\nBak\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri. 28 noyabr 2017-ci il<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnya yarand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259n etibar\u0259n b\u0259\u015f\u0259r \u00f6vladlar\u0131 d\u00fcnyan\u0131n yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n mahiyy\u0259tini, insan\u0131n yarad\u0131l\u0131\u015f s\u0259b\u0259bini arad\u0131\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f v\u0259 bunun \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif ictimai-siyasi t\u0259riq\u0259tl\u0259r formala\u015fd\u0131rm\u0131\u015flar. H\u0259r bir t\u0259riq\u0259tin \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus ideyalar\u0131, nizam-intizam\u0131 olmu\u015f, m\u00fcxt\u0259lif fikir v\u0259 m\u00fclahiz\u0259l\u0259r ir\u0259li s\u00fcrm\u00fc\u015fl\u0259r, \u0259traflar\u0131na t\u0259r\u0259fdarlar toplama\u011fa m\u00fc\u0259ss\u0259r olmu\u015flar. Bel\u0259 ki, bu t\u0259riq\u0259tl\u0259r hans\u0131 ideysn\u0131 t\u0259lqin etm\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaq, \u0259sk\u0259r\u0259n m\u00fcq\u0259dd\u0259s kitab\u0131m\u0131z \u201cQurani-K\u0259rim\u201d\u0259 istinad etm\u0259yi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-26144","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26144","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26144"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26144\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26156,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26144\/revisions\/26156"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26144"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26144"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26144"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}